De Europese erfrechtverordening : een Belgische benadering

Slides:



Advertisements
Verwante presentaties
PE- Café De aanmerkelijkbelangregeling vanaf 2010 met het oog op huwelijk, schenking en overlijden Amstelveen, mei 2011 Hans Bom.
Advertisements

van verdragsbepalingen
Internationaal privaatrecht, het EVO-verdrag en Rome II
Nathalie Ragheno Adviseur bij het Juridisch departement van het VBO
Paulus' eerste brief aan Korinthe (20) 23 januari 2013 Bodegraven.
HET IN OVEREENSTEMMING BRENGEN VAN HET RIJKSREGISTER MET HET BESTAND VAN DE AFGEVOERDEN GEHOUDEN DOOR DE KRUISPUNTBANK VAN DE SOCIALE ZEKERHEID ADVIES.
Universiteit Antwerpen Karel de Grote-Hogeschool
Hoofdstuk 17 Rechtsbescherming.
SUBROGATIE Aon Risk Services.
RB 2011 Mr. J.F.H. van den Belt.
Rechtshandelingen van de Unie
Ronde (Sport & Spel) Quiz Night !
Jan Thijs op de Laak NOTARIAAT OP DE LAAK BUDEL
“Gelijk een hert schreeuwt naar de waterstromen, alzo schreeuwt mijn ziel tot U, o God! Mijn ziel dorst naar God, naar den levenden God.” (Psalm 42:1-2)
Hoofdstuk 13 Vrij kapitaalverkeer.
Impact van de dienstenrichtlijn op de sector van de sociale economie Hans De Vriese vzw Kleis.
De Richtlijn « Diensten » 2006/123/EG en de sociale zekerheid Geneviève Pietquin FOD Sociale Zekerheid.
UNCITRAL (i.s.m. CMI) Convention on Contracts for the International Carriage of Goods Wholly or Partly by Sea.
Ontwikkelingen in de Nederlandse rechtspraktijk
9 januari 2013 Bodegraven 1. 1Korinthe 11 1 Wordt mijn navolgers, gelijk ook ik Christus navolg. 2.
BZ voor de Klas 3 juni 2010.
IPR Belangrijkste vragen van IPR
Bevoegdheid: Brussel I gewijzigd
Verkiezingen 2014 E. Van Verdegem. Verkiezingen 2014 Welke verkiezingen? Agenda Belangrijkste wijzigingen Varia
De Patiëntenrichtlijn
Het IVRK in personen-, familie- en jeugdzaken
3 Arbeidsrecht en de arbeidsovereenkomst
Hoofdstuk 3 Instellingen van de EG en hun bevoegdheden.
Hoofdstuk 2 Beginselen van de EG. Taken EG: Het instellen van een gemeenschappelijke markt (= interne markt), dat wil zeggen één enkele binnenmarkt. Het.
Hoofdstuk 1 van EGKS tot EU.
Hoofdstuk 11 Vrij kapitaalverkeer. (2/14) Het vrije kapitaalverkeer (inclusief het vrije betalingsverkeer) wordt gewaarborgd door artikel 56 van het Verdrag:
Hoofdstuk 4 Europese wetgeving.
1 7 nov Rijnsburg 7 nov Rijnsburg. 2 Hebreeën 7 15 En nog veel duidelijker wordt het, als naar het evenbeeld van Melchisedek een andere priester.
13 maart 2014 Bodegraven 1. 1Korinthe Want gelijk het lichaam één is en vele leden heeft, en al de leden van het lichaam, hoe vele ook, een lichaam.
1.Rom.3:22vanin 2.Rom.3:26vanin 3.Gal.2:16 (2x)vanin 4.Gal.2:20vanin 5.Gal.3:22vanin 6.Ef.3:12 aanin 7.Filp.3:9vanin St.Vert.NBG “geloof VAN” Christus.
1 19 dec Rijnsburg 19 dec Rijnsburg. 2 Hebreeën 8 1 De hoofdzaak VAN ONS ONDERWERP is, dat wij zulk een hogepriester hebben, die gezeten is.
1 donderdag 21 februari 2013 bespreking vanaf Hebreeen 1 1 donderdag 21 februari 2013 bespreking vanaf Hebreeen 1 1.
Vrijheid van vestiging
Pensioenverzekeren over de grens
‘Rechten van de patiënt’ Gent, 28 januari 2003 Werkgroep Klinische Biologen West-Vlaanderen & Gentse Apothekers Biologen UITEENZETTING DOOR Prof. K. Schutyser.
“Omgekeerde discriminatie”
Notariaat op de Laak Mr. Th.H.J.M. op de Laak
Justitie La Justice Ministerraad 19 juli Vrije keuze achternaam Libre choix du nom de famille.
ECHT ONGELOOFLIJK. Lees alle getallen. langzaam en rij voor rij
De financiële functie: Integrale bedrijfsanalyse©
13 juni 2013 Bodegraven vanaf hoofdstuk 7:1 1. 1Korinthe 7 1 Wat nu de punten betreft, waarover gij mij geschreven hebt, het is goed voor een mens niet.
Internationale nalatenschappen: Overzicht van de Verordening 650/2012:
9 oktober 2014 Bodegraven 1. 2 De vorige keer Want evenals in Adam allen sterven, zo zullen ook in Christus allen levend gemaakt worden. 23 Maar.
Opvolgend vervoer: een nuttig instrument
12 sept 2013 Bodegraven 1. 2  vooraf lezen: 1Kor.7:12 t/m 24  indeling 1Korinthe 7  1 t/m 9: over het huwelijk  10 t/m 16: over echtscheiding  16.
HLB Van Daal & Partners, opgericht in 1979, is een ambitieuze accountants- en belastingadviesorganisatie met 8 kantoren in Midden- en Oost-Brabant.
17 jan Urk. Galaten 3 16 Nu werden aan Abraham de beloften gedaan en aan zijn zaad. Hij zegt niet: en aan zijn zaden, in het meervoud, maar in.
2 juni 2013 Rotterdam 1. Galaten 4 21 Zegt mij, gij, die onder de wet wilt staan, luistert gij niet naar de wet? 2.
O F P – FISCAAL REGIME Koen Van Duyse. Zero - taxation.
30 juni 2013 Zoetermeer 1. 2 Handelingen 14:27 27 En daar aangekomen, riepen zij de gemeente bijeen en gaven verslag van al wat God met hen gedaan had,
23 mei 2013 Bodegraven vanaf hoofdstuk 6: hoofdst.1: de wijsheid van de wereld hoofdst.2: de wijsheid van God hoofdst.3: Gods akker en Gods bouwwerk.
FORUM ADVOCATEN BVBA Nassaustraat Antwerpen T F E W De eventuele matiging.
Erven en schenken en aanverwante zaken Dina van Linge Van Linge en Tillema notarissen Hoogeveen.
WebCollege Leergang Erfrecht Advocatuur Prof. mr. F.W.J.M. Schols.
MISBRUIK VAN RECHT Een nationaal, internationaal en unierechtelijk perspectief Mark Nieuweboer 12 mei 2016 Vereniging voor Belastingwetenschap 2016.
EPN congres Europese Estateplanning 14 september 2017 Amsterdam
Europese estate planning Spanje Erik de Haan Margriet Eerenstein
Actualia estate planning
Praktische inleiding tot de Europese Erfrechtverordening
Europese Estate Planning - civiel en fiscaal -
WONEN EN WERKEN IN DUITSLAND
Erfrecht in België Overzicht in vogelvlucht
EPN actualiteitendag 27 november 2018 Driebergen, Antropia
Transcript van de presentatie:

De Europese erfrechtverordening : een Belgische benadering

Huidige regeling in België Wetboek internationaal Privaatrecht Inwerkingtreding : 1 oktober 2004 bij totstandkoming heeft wetgever zich laten inspireren door internationale Verdragen van Den Haag (o.a. ook erfrechtverdrag van 1989) Internationale bevoegdheid van Belgische rechter inzake erfopvolging art. 77 WIPR + algemene bepalingen (uitgezonderd artikel 5 WIPR) Recht toepasselijk op de erfopvolging art. 78 en 79 WIPR Problematiek : mogelijkheid tot ‘forumshopping’ zal worden verholpen door invoeren bevoegdheidsregeling zoals voorzien door Erfrechtverordening

Wetboek IPR – toepasselijk recht erfopvolging Hoe wordt toepasselijk recht op erfopvolging bepaald overeenkomstig de regels van het Belgisch internationaal privaatrecht ? Toepassing van Regeling van suppletieve aard : erflater heeft mogelijkheid tot rechtskeuze (zie infra) bij gebreke aan gemaakte rechtskeuze : toepassing artikel 78 WIPR om het toepasselijk recht op de erfopvolging te bepalen

Wetboek IPR – toepasselijk recht erfopvolging Artikel 78 WIPR kent dubbele aanknoping Roerende goederen (§1) wet van de gewone verblijfplaats van de erflater bij overlijden op alle roerende goederen, waar ook ter wereld roerende goederen worden geacht te zijn gelegen bij de gewone verblijfplaats van de overledene op tijdstip van zijn overlijden Onroerende goederen (§2) wet van de plaats van ligging van de onroerende goederen MAAR indien evenwel buitenlands recht leidt tot de toepassing van het recht van de Staat op wiens grondgebied de overledene bij zijn overlijden zijn gewone verblijfplaats had, is dit laatste recht van toepassing verwijzing kan direct of indirect zijn waarom renvoi of beter “doorverwijzing” ? bedoeling wetgever : éénvormigheid van de wet inzake de erfopvolging te herstellen wanneer het buitenlands recht er niet in voorziet dat het zelf de vererving van het onroerend goed voorziet

Mogelijkheid tot rechtskeuze ? Het Belgisch wetboek IPR heeft de mogelijkheid tot rechtskeuze voorzien in artikel 79 WIPR Wat betreft de vorm waarin keuze (of herroeping ervan) moet worden uitgedrukt : een verklaring in de vorm van een uiterste wilsbeschikking Wat betreft het voorwerp van de rechtskeuze erflater kan vererving van al zijn goederen onderwerpen aan het recht van één bepaalde Staat de gemaakte keuze moet noodzakelijk alle nalatenschapsgoederen omvatten een beperkte of gedeeltelijke rechtskeuze is dus niet mogelijk

Beperkte rechtskeuze Dubbele rechtskeuze is mogelijk recht van de nationaliteit van erflater op datum van rechtskeuze of bij zijn overlijden recht van gewone verblijfplaats op datum van rechtskeuze of bij zijn overlijden MAAR … die aanwijzing kan evenwel niet tot gevolg hebben dat een (reservatair) erfgenaam zijn recht op een voorbehouden erfdeel verliest dat hem door het krachtens art. 78 toepasselijk recht wordt gewaarborgd.

Verlies van recht op een voorbehouden erfdeel Welk was de bedoeling van de wetgever bij het voorzien van voormelde beperking in artikel 79 WIPR ? Memorie van Toelichting : “Een andere beperking van de rechtskeuze bestaat erin dat de bescherming die op grond van het toepasselijk recht bij gebreke van rechtskeuze wordt verleend aan een erfgenaam met een voorbehouden erfdeel, als minimale bescherming wordt beschouwd …Er moet worden voorkomen dat de erfgenaam door de rechtskeuze die de overledene heeft gemaakt, het voorbehouden erfdeel waarop hij recht heeft, niet krijgt. Indien daarentegen het recht dat op geldige wijze is aangewezen, voordeliger is voor de erfgenamen met voorbehouden erfdeel, zijn de bepalingen van dit recht van toepassing”

Voorbeeld De heer X Mevrouw Y 59 jaar Nederlandse nationaliteit Mevrouw Y 57 jaar Gehuwd te Den Haag (Nederland) onder huwelijkse voorwaarden (met uitsluiting) Verblijven sedert meer dan 24 jaar in België Uit hun huwelijk zijn twee, thans meerderjarige kinderen geboren die ieder verblijven in Nederland

Voorbeeld De heer X heeft in 2006 een authentiek testament gedicteerd voor Nederlands notaris waarin hij een uitdrukkelijke keuze gemaakt heeft voor toepassing van de regels van het Nederlands erfrecht De heer X overlijdt plots Mevrouw Y biedt zich samen met haar kinderen aan bij een Belgisch notaris; deze stelt zich een aantal vragen : o.a. Quid wat betreft de gemaakte rechtskeuze in het licht van de bepalingen van artikel 79 WIPR ?

Voorbeeld De heer X 74 jaar Belgische nationaliteit wonende te Brussel De heer X heeft in 1981 de volle eigendom gekocht van een onroerend goed te Nice De heer X heeft in zijn authentiek testament, gedicteerd voor een Belgisch notaris, uitdrukkelijk rechtskeuze gemaakt voor het Belgisch erfrecht als zijnde van toepassing op de vereffening en verdeling van al zijn nalatenschapsgoederen, hierin begrepen het onroerend goed te Frankrijk Hoe zal deze rechtskeuze uitwerken in de praktijk ?

Wetboek IPR Kunnen via het principe van de rechtskeuze volgens het WIPR de regels van de Belgische reserve geheel of gedeeltelijk buiten spel worden gezet ? kan bv. een Fransman die in België verblijft en is gehuwd, middels een keuze voor het Frans erfrecht, de reserve van zijn echtgenote uitsluiten ? Of een naar Frans recht toegelaten “pacte successoral” afsluiten ? quid met een Brit of een US onderdaan die de reserve van zijn kinderen wil uitsluiten ? en de Nederlander die zoveel mogelijk aan zijn tweede echtgenote wil toebedelen en hierbij de reserve van de kinderen uit zijn eerste huwelijk wil “modeleren” ? en een Saudi die zijn zonen in belangrijke mate wil bevoordelen ?

Europese erfrechtverordening Verordening 650/2012 betreffende : Bevoegdheid Toepasselijke recht Erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen en de aanvaarding en tenuitvoerlegging van authentieke akten op het gebied van erfopvolging Instelling van een Europese erfrechtverklaring Inwerkingtreding vanaf 17 augustus 2012 doch bepalingen zijn slechts van toepassing voor nalatenschappen die openvallen vanaf 17 augustus 2015 in welke landen ? alle landen van EU uitgezonderd Denemarken, Verenigd Koninkrijk en Ierland

Europese erfrechtverordening Bevoegdheid de rechter van de gewone verblijfplaats van erflater bij overlijden is in principe bevoegd DOCH erfgenamen kunnen overeenkomen dat wanneer erflater geldige rechtskeuze heeft gemaakt voor erfrecht van welbepaalde Staat, de rechter van deze Staat uitsluitend bevoegd zal zijn mbt. tot alle aangelegenheden betreffende de erfopvolging (art. 5) zal dus forumshopping inderdaad bemoeilijken

Europese erfrechtverordening Toepasselijk recht, op gehele nalatenschap Uitgangspunt -bij gebreke aan geldige rechtskeuze- wordt nalatenschap vereffend en verdeeld volgens : het erfrecht van gewone verblijfplaats van erflater bij overlijden tenzij kan worden aangetoond dat er duidelijk nauwere banden zijn met recht van ander land dan gewone verblijfplaats In tegenstelling tot huidige regeling conform artikel 79 WIPR, dus slechts één rechtskeuze Keuze voor recht waarvan erflater nationaliteit heeft op datum van keuze of bij overlijden

Europese erfrechtverordening Blijft gemaakte rechtskeuze voor bv. recht van gewone verblijfplaats op het ogenblik van rechtskeuze ook uitwerking ressorteren na 17/08/2015 ? Voor welke personen, die thans in België hun gewone verblijfplaats hebben, kan dergelijke rechtskeuze interessant zijn ?

Het principe van rechtskeuze Rechtskeuze voor toepasselijk huwelijksrecht ? geen europese regelgeving geen keuzemogelijkheid volgens WIPR Rechtskeuze voor toepasselijk huwelijksvermogensrecht ? (bijna) europese regelgeving beperkte rechtskeuze volgens WIPR Rechtskeuze voor modaliteiten van een schenkingsovereenkomst in principe onbeperkte rechtskeuze geen objectieve internationale aanknoping meer vereist overeenkomstig Rome I doch rekening houden met beperking van artikel 3.3. en 3.4.

Fiscale implicaties van erfrechtverordening Overeenkomstig artikel 1 W. Succ. worden successierechten gevestigd op de waarde van al wat uit de nalatenschap van een Rijksinwoner wordt verkregen Met het oog op de samenstelling van de nalatenschap zal eerst moeten worden overgegaan tot vereffening en verdeling van bv. het toepasselijk huwelijksvermogensstelsel De Belgische fiscale administratie zal noodzakelijkerwijze rekening moeten houden met de civielrechtelijke gevolgen van de gemaakte rechtskeuzes Zij zal evenwel onverkort haar interne fiscale regelgeving toepassen op hierin begrepen fictiebepalingen en anti-misbruikbepalingen Boodschap : fiscale impact van rechtskeuze zeer goed op voorhand inschatten !

Europese erfrechtverordening Kunnen via het principe van de rechtskeuze de regels van de Belgische reserve (geheel of gedeeltelijk) buiten spel worden gezet ? kan bv. een Fransman die in België verblijft en is gehuwd, middels een keuze voor het Frans erfrecht, de reserve van zijn echtgenote uitsluiten ? Of een ‘pacte successorale’ sluiten ? quid met een Brit of een US onderdaan die de reserve van zijn kinderen wil uitsluiten ? en de Nederlander die zoveel mogelijk aan zijn tweede echtgenote wil toebedelen en hierbij de reserve van de kinderen uit zijn eerste huwelijk wil “modeleren” ? en een Saudi die zijn zonen in belangrijke mate wil bevoordelen ?

Europese erfrechtverordening Wat zegt de erfrechtverordening terzake precies en hoe is de tekst tot stand gekomen ? Eerst was er de ontwerptekst van artikel 27 met een duidelijk restrictief openbare orde begrip 1. L’application d’une disposition de la loi désignée par le présent règlement ne peut être écartée que si cette application est incompatible avec l’ordre public du for 2. En particulier, l’application d’une disposition de la loi désignée par le présent règlement ne peut être considérée comme contraire à l’ordre public du for au seul motif que ses modalités concernant la réserve héréditaire sont différentes de celles en vigueur dans le for.

Europese erfrechtverordening Exposé des motifs : “ Le recours à l’ordre public doit revêtir un caractère exceptionnel. Une différence entre les lois relatives à la protection des intérêts légitimes des proches du défunt ne saurait justifier son intervention, ce qui serait incompatible avec l’objectif d’assurer l’application d’une loi unique à l’ensemble des biens de la succession” Hoe werd deze ontwerptekst nu gelezen in België ? Cfr. bespreking in commissie justitie in 2009; rechtsleer Verslag van de EU Commissie juridische zaken dd. 6/3/2012 probeerde te temperen en stelde dat bijna alle lidstaten het recht inzake wettelijke erfdelen kennen, zij het in verschillende vorm en dat indien de erflater het recht van zijn thuisland heeft gekozen, er geen reden is om omzeilingen in overweging te nemen.

Europese erfrechtverordening Er bleef toch te veel tegenstand in diverse nationale parlementen Gewijzigde versie goedgekeurd in artikel 35 : “L’application d’une disposition de la loi d’un état désignée par le présent règlement ne peut être écartée que si cette application est manifestement incompatible avec l’ordre public du for” “De toepassing van een bepaling van ongeacht welk bij deze verordening aangewezen recht kan slechts terzijde worden geschoven indien zulks kennelijk onverenigbaar is met de openbare orde (ordre public) van het land van het forum” Dus geen specifieke exceptie zoals in artikel 79 WIPR

Europese erfrechtverordening Volgende vragen stellen zich : Welke openbare orde wordt nu bedoeld ? de interne openbare orde ? de (meer restrictieve) internationale openbare orde ? Er kan mijns inziens weinig discussie over bestaan dat het de meer restrictieve internationale openbare orde betreft bv. cfr. advies europees economisch en sociaal comité dd. 14 juli 2010 ‘2011/C44/25) n° 4.3.11 Wat betekent “manifestement incompatible/kennelijk onverenigbaar” ?

Erfrecht en IPR Zijn de huidige bepalingen betreffende Belgische reserve van (internationale) openbare orde ? Indien antwoord hierop is : neen dan zou, bij een strikte lezing, de keuze voor een erfrecht dat geen reserve kent, onverkort uitwerking moeten kennen Indien ja, dan zal inderdaad mogelijks sprake zijn van een beperking van de gemaakte keuze betekent dit daarom -per definitie- dat de rechtskeuze voor een erfrecht dat geen reserve kent geen uitwerking zal hebben ? lijkt me zeker niet Problematiek van (internationale) openbare orde mag mijns inziens niet strikt of abstract worden benaderd en moet geval per geval worden bekeken

(Internationale) openbare orde Belgische rechtspraak heeft hierover, behoudens vergissing, nooit uitspraak gedaan Subsidiariteitsadvies van de Belgische commissie justitie dd. 15 december 2009 (Parl.St. Kamer, nr. 52 2330/001, p.11) : « Zo zou artikel 27 van het voorstel voor een verordening in de Engelse en Franse versie die vandaag voorligt, ertoe leiden dat een essentieel onderdeel van het Belgisch erfrecht op de helling wordt gezet. Dat principe, dat van openbare orde is, is evenwel bedoeld om de familie van de overledene te beschermen »

(Internationale) openbare orde Wetsvoorstel dd. 5 augustus 2013 tot wijziging van het Belgisch erfrecht : erfrechtelijke materie is van dwingend recht, dus ook de reserve Belgische rechtsleer is verdeeld : de reserve raakt inderdaad de (interne) openbare orde de Belgische reserve raakt niet de (interne) openbare orde want de reservataire erfgenamen hebben de mogelijkheid om na het overlijden van de testator afstand te doen van hun reservataire aanspraken hierover; zij kan dan vanzelfsprekend ook niet de internationale openbare orde raken Wat te denken ?

(Internationale) openbare orde Openbare orde is een evolutief begrip Geen abstract principe maar een case by case benadering Rechtvaardigt elke schending van de openbare orde per definitie de exceptie van art. 35 ? Neen; regel moet zijn : rechtskeuze eerbiedigen Enkel in uitzonderlijke gevallen, enkel manifeste schendingen van de openbare orde worden geviseerd die leiden tot bv. discriminatie of ongelijkheid op basis van welke grond dan ook (cfr. bijdrage van professor Andrea Bonomi over artikel 35 in « Le droit européen des successions » van Patrick Wautelet en Andrea Bonomi) moet het gekozen recht een « minimumbescherming » voorzien voor de reservatairen aangeduid volgens het recht van het forum? Mag deze ook voorzien zijn buiten het gekozen erfrecht of niet ? Moet deze bescherming dan voor alle reservatairen gelijk zijn ?

(Internationale) openbare orde Een Belgische rechter kan, mijns inziens, bij rechtskeuze voor een recht dat geen reserve kent niet zomaar principieel weigeren om dit gekozen recht toe te passen De rechter zal moeten analyseren of het gekozen recht, specifieke beschermingsmaatregelen kent ter bescherming van de reservatairen aangeduid volgens het recht van de verblijfplaats van de testator, zijnde in casu Belgisch recht Moeten deze maatregelen identiek zijn aan de bepalingen mbt. tot de Belgische reserve ? Nee, deze mogen mijns inziens zich ook bevinden buiten het erfrecht; het te bekomen eindresultaat telt

(Internationale) openbare orde Een Belgische rechter kan bij rechtskeuze voor een recht dat wel een reserve kent doch die alleen verschilt in modaliteiten met de reserve zoals deze is gekend door het land van de verblijfplaats van de testator, niet beslissen om geen gevolg te verlenen aan de rechtskeuze of aan de reservataire bepalingen hiervan Belgische reserve in natura  reserve in waarde Gekozen recht voorziet kleiner breukdeel Belgische reserve in natura  schuldvordering pas opeisbaar bij 2e overlijden Beperkte reserve in volle eigendom versus vruchtgebruik Reservatair heeft geen zakelijke vordering doch loutere schuldvordering

alain.vangeel@tiberghien.com