De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Inleiding ATW Fonetiek Fonetiek de studie van spraak (hoofdstuk 4) Gerrit Bloothooft.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Inleiding ATW Fonetiek Fonetiek de studie van spraak (hoofdstuk 4) Gerrit Bloothooft."— Transcript van de presentatie:

1

2 Inleiding ATW Fonetiek Fonetiek de studie van spraak (hoofdstuk 4) Gerrit Bloothooft

3 Inleiding ATW Fonetiek spraak –Spraak kwam lang voor tekst –Spraak komt overal (in een ruimte) –Als baby leren we een taal door hem te spreken –We communiceren met spraak veel meer dan alleen taal –Fluisteren, spreken, schreeuwen, zingen: stem en spraak

4 Inleiding ATW Fonetiek een vreemde taal Een stroom van klanken –Welke woorden? –Welke spraakklanken? –Welke emotie? Een Maya taal

5 Inleiding ATW Fonetiek de spraakketen spreker luisteraar taal- kennis spraakgeluid bedoelen formuleren spreken begrijpen verstaan horen

6 Inleiding ATW Fonetiek aandachtsgebieden spreker: Articulatorische fonetiek –stand van keel, mond, neus, kaak, tong, lippen Akoestische fonetiek –stemgeluid en spraakgeluid luisteraar: Auditieve fonetiek –waarneming van spraak

7 Inleiding ATW Fonetiek Onderwerpen vandaag De bouwstenen van spraak spraakklanken fonetisch alfabet Hoe maken we spraak Klinkers en medeklinkers golfvormen articulatie Spraakmelodie Opdrachten (Praat software)

8 Inleiding ATW Fonetiek communicatievoorwaarden spreker en luisteraar –hebben toegang tot elkaar via de lucht (akoestisch) via de telefoon (elektronisch en akoestisch) –kennen elkaars taal(code) op klankniveau

9 Inleiding ATW Fonetiek hoe werkt gesproken taal alle talen zijn opgebouwd uit eindige verzameling van bouwstenen (klanken) eindige verzameling van regels om bouwstenen te combineren (klanken tot woorden)

10 Inleiding ATW Fonetiek de spraakklank Foneem: kleinste klank die betekenis- onderscheidend is mast # mest, dus ’a’ en ‘e’ duiden op een verschillend foneem maar elke ‘a’ (van jou en mij) kan weer verschillend klinken (zonder betekenisverschil)

11 Inleiding ATW Fonetiek de valstrik van de letter De relatie tussen klank en letter is niet eenduidig Die relatie is voor talen verschillend Bad (eng/nl/du)..en per taal complex verleden col, cel, chaos, chef zelfde symbool, andere klank kolom, kool zelfde klank, ander symbool

12 Inleiding ATW Fonetiek.. en van de akoestiek spraak bevat geen duidelijk begrensde klanken: hoeveel zie je er in dit fragment? Dit is een golfvorm van spraak = met een microfoon opgenomen geluiddrukverandering

13 Inleiding ATW Fonetiek fonetisch alfabet alle (betekenisonderscheidende) klanken van de talen in de wereld hebben een uniek symbool voor het Nederlands ~ 27 medeklinkers ~ 13 klinkers 3 tweeklanken (ui, au, ei) maar geen klikklank bijvoorbeeld

14 Inleiding ATW Fonetiek voor het Engels NL: [a] (paal) versus [ ɑ] (pal), [y] (uur), [χ] (gas)

15 Inleiding ATW Fonetiek hoe maken we spraakklanken? Stembron beweging stemplooien vernauwing (ruis) Articulatie vorm van de mond-, neus-, keelholte

16 Inleiding ATW Fonetiek Het instrument Longen en luchtpijp Strottehoofd met stemplooien Keelholte met strotteklep Mondholte met onderkaak, tong, lippen Neusholte Slokdarm

17 Inleiding ATW Fonetiek strotteklep valse stem- plooien stem- plooien luchtpijp Strottehoofd dwarsdoorsnede complex apparaat

18 Inleiding ATW Fonetiek Stemplooien van boven gezien in vertraagde beweging Toonhoogte = aantal malen open/sluiten per seconde

19 Inleiding ATW Fonetiek demonstratie kunst strottehoofd (kunstlarynx) brongeluid toonhoogte luidheid effect van articulatie timbre(klankkleur)verandering: klinkers!

20 Inleiding ATW Fonetiek toonhoogte aantal malen openen en sluiten van de stemplooien, per seconde zangspreken mannen ~ 120 Hz vrouwen ~ 240 Hz kinderen ~ 360 Hz 1x openen/sluiten duurt << 10 milliseconde

21 Inleiding ATW Fonetiek geluid (golfvorm) Geluid bestaat uit luchtdrukvariaties Hierboven staan twee zuivere tonen (sinus) frequentie = 1/periodeduur (f = 1/T) in Hertz (Hz)

22 Inleiding ATW Fonetiek complexe trillingen Zuivere tonen van verschillende frequenties kun je optellen tot complexe trillingen Zoals in deze klinker /a/ periode > grondtoon met toonhoogte stemplooien sluiten

23 Inleiding ATW Fonetiek toonhoogte van een klinker 25 trillingen in 200 milliseconden (0.2 seconde) 1 trilling duurt 8 milliseconde grondtoon is 125 Hz (trillingen per seconde)

24 Inleiding ATW Fonetiek Klinkerarticulatie (plaats) tong hoog/laag [i][u] / [a] tong voor/achter [i] / [u][a]

25 Inleiding ATW Fonetiek Articulatieplaats Amerikaans-Engels + NL y fuut taak ɑ tak ø peuk

26 Inleiding ATW Fonetiek Klinkerakoestiek Periodiek brongeluid grondtoon en boventonen Resonanties in mond-keelholte versterking van frequenties, afhankelijk van de vorm van de stemweg (articulatie) die resonanties noemen we formanten formanten zijn klinkerspecifiek

27 Inleiding ATW Fonetiek SPRAAK KANAAL LUCHTDRUK IN LONGEN TRILLENDE STEMPLOOIEN SPRAAK GELUID grondtoon boventonen formanten (a,b,c) Het spraakspectrum

28 Inleiding ATW Fonetiek Formanten en klinkers vooral formant 1 en formant 2 bepalen welke klinker we waarnemen hogere formanten vertellen ons meer over de spreker

29 Inleiding ATW Fonetiek Boventonen horen in boventoonzang heel langzame articulatieverandering waardoor steeds een andere boventoon door de (2e) formant wordt versterkt Van [u] naar [i] en terug Tuva zang uit Mongolië: Modern:

30 Inleiding ATW Fonetiek Van [u] naar [i] en terug boventoon 6, articulatie [u] boventoon 14, articulatie [i] F1 F2

31 Inleiding ATW Fonetiek Medeklinkers

32 Inleiding ATW Fonetiek Medeklinkers Plofklanken korte afsluiting, gevolgd door ruisexplosie Wrijfklanken (fricatieven) luchtturbulentie in vernauwing -> ruis Nasalen wel stem, maar via de neus Liquida (retroflexen, [l], [r] en [R]) complexe tongvorm, tongtip [r] of brauw [R] Halfvokalen ([w] en [j]) beweging

33 Inleiding ATW Fonetiek Plofklanken (golfvorm) [apa] stemloos (geen aspiratie in NL) [aba] stemhebbend

34 Inleiding ATW Fonetiek Wrijfklanken (golfvorm) Stemloos (ruis) stemhebbend (periodiek en ruis)

35 Inleiding ATW Fonetiek Articulatie plaatsen voor medeklinkers (plaatsen van vernauwing) zachte verhemelte (velair) Harde verhemelte (palataal) tandboog (alveolair) tanden (dentaal) lippen (labiaal) huig (uvulair)

36 Inleiding ATW Fonetiek Articulatieplaats Engelse medeklinkers + NL x ɣ R (uvulair) Welke klanken zijn stemhebbend, welke stemloos?

37 Inleiding ATW Fonetiek Intonatie De melodie en ritme van spraak Overkoepelt de spraakklanken is suprasegmenteel is tamelijk taalspecifiek Uitgedrukt in toonhoogtebeweging duren (inclusief pauzes)

38 Inleiding ATW Fonetiek Twee niveaus Woordklemtoon juiste realisatie vereist [fonologische regels] in toontalen betekenisonderscheidend –Chinees, Zweeds (beperkt),.. Zinsrealisatie (accent) benadrukken van informatie (oud/nieuw) vraagzin zinseinde, continuering emotie (boos, verdrietig, blij)

39 Inleiding ATW Fonetiek Bijzonder Weinig directe aanwijzingen in tekst lastig bij beregelen van kunstmatige spraak Moeilijk ‘af te leren’ bij tweede taal

40 Inleiding ATW Fonetiek Betekenis onderscheid! Toonhoogtecontour blauw alleen stemhebbende klanken

41 Inleiding ATW Fonetiek Opdrachten Vragen in de leeswijzer niet inleveren Vragen in het boek (nrs zie leeswijzer) niet inleveren Fonetiek prakticum zelfstandig doen, thuis of op het CIM instructie staat op website thuis het programma Praat downloaden verslag maken voor vrijdag inleveren op vrijdag kun je in de werkgroep vragen stellen

42 Inleiding ATW Fonetiek Praat Object venster - geluidsbestanden - opdrachten > edit > play > draw Picture venster - draw opdracht - file copy to clipboard - paste in verslag

43 Inleiding ATW Fonetiek Edit Selecteer met linker muisknop selecteer selectie beluister selectie golfvorm toonhoogte

44 Inleiding ATW Fonetiek meer over spraak Niveau 1 Spreken en Verstaan (blok 2), geen ingangseisen Niveau 2 Transcriptie van spraak (blok 2), geen ingangseisen Niveau 3 Melodie en ritme van spraak (blok 2), eist S&V Akoestiek van spraak en muziek (blok 1), eist S&V

45 Inleiding ATW Fonetiek vragen?


Download ppt "Inleiding ATW Fonetiek Fonetiek de studie van spraak (hoofdstuk 4) Gerrit Bloothooft."

Verwante presentaties


Ads door Google