De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Klanken 1. Tekst en spraak Representatie van spraak vereist representaties van gedeeltes die kleiner dan woorden zijn. spraaksynthese (tekst-naar-spraak)

Verwante presentaties


Presentatie over: "Klanken 1. Tekst en spraak Representatie van spraak vereist representaties van gedeeltes die kleiner dan woorden zijn. spraaksynthese (tekst-naar-spraak)"— Transcript van de presentatie:

1 Klanken 1

2 Tekst en spraak Representatie van spraak vereist representaties van gedeeltes die kleiner dan woorden zijn. spraaksynthese (tekst-naar-spraak) rijtje letters  akoestische golfvorm spraakherkenning akoestische golfvorm  rijtje letters

3 Dit college Fonetiek en fonologie Klanken: termen, beschrijving, alfabet Syllabestructuur

4 Colleges en hoofdstukken 28 april: Klanken 1 (Fonetiek, fonologie) J&M Chapter 7, Chapter 2 3 mei: Klanken 2 (Eindige automaten en transducers) J&M Chapter mei: Woorden (Morfologie) J&M Chapter 3

5 Fonetiek vs fonologie Fonetiek: natuurwetenschappelijk studie van spraakklanken –studie van de akoestische eigenschappen van taalgeluid, en de productie en perceptie ervan. Fonologie: taalkundige studie van klanksystemen –studie van de akoestische elementen van talen onder het woordniveau – klanken, syllabes, intonatie, rijm.

6 Fonetiek: Drie soorten Articulatorische fonetiek productie door spraakorgaan Akoestische fonetiek natuurkundige eigenschappen Auditieve fonetiek waarneming McGurk-effect:

7 Fonologie als kennissysteem Eerste betekenis: het klanksysteem van een taal. een verzameling klanken regels voor de combinatie van klanken Component van het menselijk taalsysteem

8 Fonologie als discipline Tweede betekenis: studie van het klanksysteem. Wat zijn de klanken van een taal? Hoe worden ze gecombineerd? Wat voor realisaties vinden we dan? Vakgebied van de taalkunde

9 Fonologie en creativiteit Oneindig gebruik van eindige middelen Een eindig assortiment van klanken Een eindig aantal regels om een onbeperkte verzameling vormen te maken

10 Fonologie en fenomenen { a, b, k, r } - Mogelijke en onmogelijke woorden brak - kark - *rbak - Klankverandering brak - krab - krabben - crab - Meer klankvariatie, ook tussen sprekers kar - rak

11 Fonologie in twee delen Nu (Klanken 1): Fonologische elementen en structuren Klanken Lettergrepen Volgende week (Klanken 2): Fonologische processen en regels Hoe klanken gerealiseerd worden Eindige automaten en transducers

12 Klanken: Fonen en segmenten Min of meer synonieme termen: klank, klanksegment, segment, foon = de opeenvolgende eenheden waarin je een woord kunt opdelen.

13 Fonetisch alfabet IPA: International Phonetic Alphabet Speciale symbolen om spraakklanken te kunnen noteren –bang – [ŋ] –the / thin – [ð] / [  ] –ten / net – [t h ]/ [t ¬ ] IPA site: Met geluid: ARPAbet: kleinere set met ASCII-symbolen

14 Letters en klanken Spelling verschilt van klankvorm –eng versus [  ŋ] –taxi versus [t  ksi] –teken versus [tekən]

15 Xhosa

16 Indeling van consonanten

17 Manier van articulatie: hoe vloeit de lucht door het spraakkanaal?

18 Indeling van consonanten Plaats van articulatie: waar in de mond wordt de luchtstroom onderbroken?

19 Indeling van consonanten Stem (‘voicing’): trillen de stembanden bij het produceren van de klank?

20 Indeling van vocalen

21 Hoogte: hoeveel verticale ruimte is er tussen tong en gehemelte?

22 Indeling van vocalen Stand van de tong: voor of achter in de mond?

23 Indeling van vocalen Ronding: wat is de vorm van de lippen?

24 Nederlandse consonanten palataal

25 Nederlandse klinkers Tweeklanken:Geen echte tweeklanken: [εi]tijd[ai]baai [ ʌu]fout[yu]duw [œy]buik[ɪu]schreeuw (enz)

26 Foneem Foneem: klank met een contrastieve waarde in een taal Elke taal heeft z’n eigen verzameling fonemen (bv. /s/, /t/, /p/, /  /) Achter elkaar gezet om woorden te maken (bv. /st  p/, ?, …)

27 Minimale paren Fonemen zijn distinctief of contrastief: ze onderscheiden woorden Minimaal paar: een tweetal woorden dat slechts in één foneem verschilt /ben/ - /pen/  minimaal paar, dus /b/ en /p/ twee Nederlandse fonemen /e:/ als in [bet] (beet) and / ɪ :/ als in [b ɪ :r] (beer) – geen verschillende fonemen, ze onderscheiden nooit tussen woorden, bijv *[b ɪ :t] en *[ber].

28 Fonemen en allofonen Een foneem kan op verschillende manieren als klank gerealiseerd worden. Dit noemen we de varianten of allofonen van dat foneem.

29 Verschillen tussen talen Talen verschillen zowel in de foneeminventaris als in de mogelijke allofonen van elk foneem Bijvoorbeeld: de /l/

30 Vrije variatie Vrije variatie: verschillende klankvarianten op één positie (bv. verschillende ‘erren’, de /t/ in verschillende varianten van het Engels) Voice recognition elevator:

31 T in het Engels

32

33 Complementaire distributie Vergelijk: wat, werk, duw, meeuw Labiodentale w: woordbegin Bilabiale w: woordeinde De twee w-klanken zijn in complementaire distributie: ze komen in verschillende omgevingen voor Engels: /st I p/ - /t h I p/ (na s / niet na s)

34 Klanken: Notatie Fonemen: /p  st//st  p/ Realisering: [p h  st][st  p] De Engelse /p/ heeft o.a. [p] en [p h ] als allofonen. De Nederlandse / ʋ / heeft [ ʋ ] en [w] als allofonen.

35 Syllaben: Groepering Een woord is meer dan een willekeurige reeks klanken. Elk woord kan verdeeld worden in een of meer lettergrepen of syllaben. ar.beids.ver.de.ling Punten of streepjes worden gebruikt om de lettergrepen te scheiden.

36 Syllaben: Structuur Lettergreep: onset + rhyme (Rhyme: nucleus + coda)

37 Syllaben: Taalverschillen Elke taal heeft z’n eigen regels voor wat in onset, nucleus of coda kan (phonotactics) Nederlands: klomp, *sklomp, *klormp Endo: sukuul, kilaas, tiraam Engels: school, glass, drum strike > sutoraiku (Japans)

38 Syllabe: Notatie Consonanten (medeklinkers) en vocalen (klinkers) afgekort als C en V Syllabestructuur kan als CV-patroon worden weergegeven: klomp CCVCC strike CCCVVC > sutoraiku CV.CV.CV.V.CV

39 Syllaben: Effect onset Bij het syllabificeren van een woord (in lettergrepen opdelen) wordt de onset gemaximaliseerd (onset maximization). katrol, frustratie, controle ka.trol, fru.stra.tie, con.tro.le Afhankelijk van de syllabestructuur van de taal in kwestie.


Download ppt "Klanken 1. Tekst en spraak Representatie van spraak vereist representaties van gedeeltes die kleiner dan woorden zijn. spraaksynthese (tekst-naar-spraak)"

Verwante presentaties


Ads door Google