De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Taal en de menselijke natuur Fonetiek Fonetiek de studie van spraak (en zang) Gerrit Bloothooft.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Taal en de menselijke natuur Fonetiek Fonetiek de studie van spraak (en zang) Gerrit Bloothooft."— Transcript van de presentatie:

1

2 Taal en de menselijke natuur Fonetiek Fonetiek de studie van spraak (en zang) Gerrit Bloothooft

3 Taal en de menselijke natuur Fonetiek spraak –Spraak kwam voor tekst –Spraak komt overal (in een ruimte) –Als baby leren we een taal door hem te spreken –We communiceren met spraak veel meer dan alleen taal –Fluisteren, spreken, schreeuwen, zingen: stem en spraak

4 Taal en de menselijke natuur Fonetiek een vreemde taal Een stroom van klanken –Welke woorden? –Welke spraakklanken? –Welke emotie? Een Maya taal

5 Taal en de menselijke natuur Fonetiek de spraakketen spreker luisteraar taal- kennis spraakgeluid bedoelen formuleren spreken begrijpen verstaan horen

6 Taal en de menselijke natuur Fonetiek aandachtsgebieden spreker: Articulatorische fonetiek –stand van keel, mond, neus, kaak, tong, lippen Akoestische fonetiek –stemgeluid en spraakgeluid luisteraar: Auditieve fonetiek –waarneming van spraak technologie: Spraaksynthese –spraak maken Automatische spraakherkenning

7 Taal en de menselijke natuur Fonetiek de spraakketen (computer) talen kennis spraakgeluid-in resultaat formuleren spraak synthese begrijpen spraak herkennen geluid analyseren handelen (bv vertalen) spraakgeluid-uit

8 Taal en de menselijke natuur Fonetiek onderwerpen vandaag De bouwstenen van spraak/zang spraakklanken fonetisch alfabet Hoe maken we spraak/zang Klinkers en medeklinkers golfvormen articulatie Melodie van spraak/zang Zangsynthese

9 Taal en de menselijke natuur Fonetiek communicatievoorwaarden spreker en luisteraar –hebben toegang tot elkaar via de lucht (akoestisch) via de telefoon (elektronisch en akoestisch) –kennen elkaars taal(code) op klankniveau

10 Taal en de menselijke natuur Fonetiek hoe werkt gesproken taal alle talen zijn opgebouwd uit eindige verzameling van bouwstenen (klanken) eindige verzameling van regels om bouwstenen te combineren (klanken tot woorden)

11 Taal en de menselijke natuur Fonetiek de spraakklank Foneem: kleinste klank die betekenis- onderscheidend is mast # mest, dus ’a’ en ‘e’ duiden op een verschillend foneem maar elke ‘a’ (van jou en mij) kan weer verschillend klinken (zonder betekenisverschil)

12 Taal en de menselijke natuur Fonetiek de valstrik van de letter De relatie tussen klank en letter is niet eenduidig Die relatie is voor talen verschillend Bad (eng/nl/du)..en per taal complex verleden col, cel, chaos, chef zelfde symbool, andere klank kolom, kool zelfde klank, ander symbool

13 Taal en de menselijke natuur Fonetiek.. en van de akoestiek spraak bevat geen duidelijk begrensde klanken: hoeveel zie je er in dit fragment? Dit is een golfvorm van spraak = met een microfoon opgenomen geluiddrukverandering

14 Taal en de menselijke natuur Fonetiek fonetisch alfabet alle (betekenisonderscheidende) klanken van de talen in de wereld hebben een uniek symbool voor het Nederlands ~ 27 medeklinkers ~ 13 klinkers 3 tweeklanken (ui, au, ei) maar geen klikklank bijvoorbeeld

15 Taal en de menselijke natuur Fonetiek hoe maken we spraakklanken? Stembron beweging stemplooien vernauwing (ruis) Articulatie vorm van de mond-, neus-, keelholte

16 Taal en de menselijke natuur Fonetiek het instrument Longen en luchtpijp Strottehoofd met stemplooien Keelholte met strotteklep Mondholte met onderkaak, tong, lippen Neusholte Slokdarm

17 Taal en de menselijke natuur Fonetiek strotteklep valse stem- plooien stem- plooien luchtpijp strottehoofd dwarsdoorsnede complex apparaat

18 Taal en de menselijke natuur Fonetiek stemplooien van boven gezien in vertraagde beweging Toonhoogte = aantal malen open/sluiten per seconde

19 Taal en de menselijke natuur Fonetiek demonstratie kunst strottehoofd (kunstlarynx) brongeluid toonhoogte luidheid effect van articulatie timbre(klankkleur)verandering: klinkers!

20 Taal en de menselijke natuur Fonetiek toonhoogte aantal malen openen en sluiten van de stemplooien, per seconde zangspreken mannen ~ 120 Hz vrouwen ~ 240 Hz kinderen ~ 360 Hz 1x openen/sluiten duurt << 10 milliseconde

21 Taal en de menselijke natuur Fonetiek het fonetogram zwakke boventonen zacht, of “falsetstem” krachtige boventonen “borststem ” Toonhoogte (Hz) Luidheid (dB SPL) mannenstem spreken

22 Taal en de menselijke natuur Fonetiek geluid (golfvorm) Geluid bestaat uit luchtdrukvariaties Hierboven staan twee zuivere tonen (sinus) frequentie = 1/periodeduur (f = 1/T) in Hertz (Hz)

23 Taal en de menselijke natuur Fonetiek complexe trillingen Zuivere tonen van verschillende frequenties kun je optellen tot complexe trillingen Zoals in deze klinker /a/ periode > grondtoon met toonhoogte stemplooien sluiten

24 Taal en de menselijke natuur Fonetiek toonhoogte van een klinker 25 trillingen in 200 milliseconden (0.2 seconde) 1 trilling duurt 8 milliseconde grondtoon is 125 Hz (trillingen per seconde)

25 Taal en de menselijke natuur Fonetiek klinkerarticulatie (plaats) tong hoog/laag [i][u] / [a] tong voor/achter [i] / [u][a]

26 Taal en de menselijke natuur Fonetiek articulatieplaats Amerikaans-Engels + NL y fuut taak ɑ tak ø peuk

27 Taal en de menselijke natuur Fonetiek klinkerakoestiek Periodiek brongeluid grondtoon en boventonen Resonanties in mond-keelholte versterking van frequenties, afhankelijk van de vorm van de stemweg (articulatie) die resonanties noemen we formanten formanten zijn klinkerspecifiek

28 Taal en de menselijke natuur Fonetiek SPRAAK KANAAL LUCHTDRUK IN LONGEN TRILLENDE STEMPLOOIEN SPRAAK GELUID grondtoon boventonen formanten (a,b,c) het spraakspectrum

29 Taal en de menselijke natuur Fonetiek formanten en klinkers vooral formant 1 en formant 2 bepalen welke klinker we waarnemen hogere formanten vertellen ons meer over de spreker

30 Taal en de menselijke natuur Fonetiek pauze

31 Taal en de menselijke natuur Fonetiek kun je boventonen horen?

32 Taal en de menselijke natuur Fonetiek boventonen horen in boventoonzang heel langzame articulatieverandering waardoor steeds een andere boventoon door de (2e+3e) formant wordt versterkt Van [u] naar [i] en terug

33 Taal en de menselijke natuur Fonetiek van [u] naar [i] en terug boventoon 6, articulatie [u] boventoon 14, articulatie [i] F1 F2

34 Taal en de menselijke natuur Fonetiek samenwerkende formanten (via articulatie) in boventoonzang Amplitude F2 F3 Frequentie (Hz)

35 Taal en de menselijke natuur Fonetiek versterking! Amplitude F2+F3 Frequentie (Hz)

36 Taal en de menselijke natuur Fonetiek waarom kun je een zangeres niet verstaan als ze hoog zingt?

37 Taal en de menselijke natuur Fonetiek (veel) minder boventonen bij hogere grondtoon en grondtoon van 800 Hz Frequentie (Hz) Amplitude (dB) klinker /i/ met grondtoon van 200 Hz

38 Taal en de menselijke natuur Fonetiek grondtoon en aantal boventonen (tot 5000 Hz) grondtoon (Hz) aantal boventonen tot 5000 Hz Met weinig boventonen kan het oor niet meer bepalen waar de formanten zitten.

39 Taal en de menselijke natuur Fonetiek Kun je de klinkers herkennen? sopraan grondtoon = 392 Hz grondtoon = 880 Hz

40 Taal en de menselijke natuur Fonetiek medeklinkers

41 Taal en de menselijke natuur Fonetiek medeklinkers Plofklanken korte afsluiting, gevolgd door ruisexplosie Wrijfklanken (fricatieven) luchtturbulentie in vernauwing -> ruis Nasalen wel stem, maar via de neus Liquida (retroflexen, [l], [r] en [R]) complexe tongvorm, tongtip [r] of brauw [R] Halfvokalen ([w] en [j]) beweging

42 Taal en de menselijke natuur Fonetiek plofklanken (golfvorm) [apa] stemloos (geen aspiratie in NL) [aba] stemhebbend

43 Taal en de menselijke natuur Fonetiek wrijfklanken (golfvorm) Stemloos (ruis) stemhebbend (periodiek en ruis)

44 Taal en de menselijke natuur Fonetiek articulatie plaatsen voor medeklinkers (plaatsen van vernauwing) zachte verhemelte (velair) Harde verhemelte (palataal) tandboog (alveolair) tanden (dentaal) lippen (labiaal) huig (uvulair)

45 Taal en de menselijke natuur Fonetiek intonatie De melodie en ritme van spraak Overkoepelt de spraakklanken is suprasegmenteel is tamelijk taalspecifiek en staat er in tekst niet bij Uitgedrukt in toonhoogtebeweging duren (inclusief pauzes)

46 Taal en de menselijke natuur Fonetiek twee niveaus Woordklemtoon juiste realisatie vereist [fonologische regels] in toontalen betekenisonderscheidend –Chinees, Zweeds (beperkt),.. Zinsrealisatie (accent) benadrukken van informatie (oud/nieuw) vraagzin zinseinde, continuering emotie (boos, verdrietig, blij)

47 Taal en de menselijke natuur Fonetiek betekenis onderscheid! Toonhoogtecontour blauw alleen stemhebbende klanken

48 Taal en de menselijke natuur Fonetiek een computer laten spreken en zingen van letter naar klank melodie bepalen voor zang gegeven klanken synthetiseren

49 Taal en de menselijke natuur Fonetiek voorbeelden spraaksynthese Loquendo (Willem) RealSpeak (Claire)

50 Taal en de menselijke natuur Fonetiek zangsynthese bas sopraan met begeleiding

51 Taal en de menselijke natuur Fonetiek meer over spraak Niveau 1 Spreken en Verstaan (blok 2), geen ingangseisen Niveau 2 Transcriptie van spraak (blok 2), geen ingangseisen Niveau 3 Melodie en ritme van spraak (blok 2), eist S&V Akoestiek van spraak en muziek (blok 1), eist S&V

52 Taal en de menselijke natuur Fonetiek vragen?


Download ppt "Taal en de menselijke natuur Fonetiek Fonetiek de studie van spraak (en zang) Gerrit Bloothooft."

Verwante presentaties


Ads door Google