De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

(c) KcBB 14-01-08Regio Achterhoek1 Structurele bevolkingsdaling Een urgente nieuwe invalshoek voor beleidmakers Leo Klinkers Klinkers Public Policy Consultants.

Verwante presentaties


Presentatie over: "(c) KcBB 14-01-08Regio Achterhoek1 Structurele bevolkingsdaling Een urgente nieuwe invalshoek voor beleidmakers Leo Klinkers Klinkers Public Policy Consultants."— Transcript van de presentatie:

1 (c) KcBB Regio Achterhoek1 Structurele bevolkingsdaling Een urgente nieuwe invalshoek voor beleidmakers Leo Klinkers Klinkers Public Policy Consultants Peter Hovens Bestuurskundig Adviesbureau Peter Hovens Kenniscentrum voor Bevolkingsdaling en Beleid

2 (c) KcBB Regio Achterhoek2 Inhoud A. Ontwikkelingen bevolkingsomvang algemeen B. Ontwikkelingen bevolkingsomvang regionaal C. Aandachtspunten Gevolgen voor het lokale beleidGevolgen voor het lokale beleid BestuurscultuurBestuurscultuur Politiek-bestuurlijke uitdagingenPolitiek-bestuurlijke uitdagingen Financiële aspectenFinanciële aspecten Concrete actiesConcrete acties

3 (c) KcBB Regio Achterhoek3 Groei bevolkingsomvang in de wereld De wereldbevolking bereikt top van 9,2 mld (rond 2075) Werelddeel Gemiddelde groei (%) per jaar in de periode (medium variant) Wereld + 0,75 Afrika + 1,69 Oceanië + 0,82 Latijns Amerika + 0,69 Noord-Amerika + 0,64 Azië + 0,62 Europa - 0,22 (vanaf 2004) - 0,22 (vanaf 2004) Bron: UN

4 (c) KcBB Regio Achterhoek4 Top bevolkingsomvang in Europa Gebied Jaartal top (+/-) Omvang top (milj) EU ,1 Italië201058,6 Duitsland201582,9 Griekenland201511,4 Portugal201510,8 Spanje202045,6 Belgie203011,0 Nederland203317,0 Frankrijk204065,9 Bron: Eurostat

5 (c) KcBB Regio Achterhoek5 Enkele Europese landen die al krimpen Land Jaartal top Omvang top X miljoen Roemenië Tsjechië Hongarije Rusland Slovenië19962 Polen Oekraïne Bron: Eurostat

6 (c) KcBB Regio Achterhoek6 Bevolkingsgroei per provincie in de periode (absoluut)

7 (c) KcBB Regio Achterhoek7 Bevolkingsgroei per provincie in de periode (relatief)

8 (c) KcBB Regio Achterhoek8 Bevolkingsontwikkeling Corop-regio’s binnen provincie (procentuele verandering per jaar 2005/2007) Corop-regio (laag) % Corop-regio (hoog) % Delfzijl e.o. -1,2 Groningen e.o. +0,1 Zuid-Limburg-0,7Noord-Limburg+0,0 Groot Rijnmond -0,4 Delft en Westland +0,5 Achterhoek-0,2Arnhem/Nijmegen+0,3 Het Gooi en Vechtstreek -0,1Zaanstreek+0,5 Zeeuws-Vlaanderen-0,1 Overig Zeeland +0,1

9 (c) KcBB Regio Achterhoek9 Bevolkingsdaling in gemeenten Prognose aantal krimpende gemeenten naar gemeentegrootte ( ) Huidige gemeentegrootte (aantal inwoners 2006) Bevolkingsafname in > van de 25 gemeenten van de 39 gemeenten van de 180 gemeenten van de 223 gemeenten Totaal 260 van de 467 gemeenten Bron: CBS/RPB (PEARL)

10 (c) KcBB Regio Achterhoek10 Conclusie  Bevolkingsdaling is een structureel gegeven voor de hele wereld.  Dit is – anders dan door oorlogen of epidemieën – nooit eerder voorgekomen.  Bevolkingsdaling zal van invloed zijn op alle politieke agenda’s: internationaal, nationaal, provinciaal, regionaal en lokaal.  Dit geeft de politiek twee opdrachten: beleid aanpassen aan wat zich nu reeds manifesteert; beleid aanpassen aan wat zich nu reeds manifesteert; anticiperen op wat gaat komen. anticiperen op wat gaat komen.

11 (c) KcBB Regio Achterhoek11 B. Ontwikkelingen regionaal Ontgroening regio’s in Gelderland; ; 2005=100

12 (c) KcBB Regio Achterhoek12 (c) KcBB Regio Achterhoek 12 Ontgroening regio’s Achterhoek, Zuid-Limburg, Twente; ; 2006=100

13 (c) KcBB Regio Achterhoek13 (c) KcBB Regio Achterhoek 13 Vergrijzing regio’s in Gelderland; ; 2005=100

14 (c) KcBB Regio Achterhoek14 (c) KcBB Regio Achterhoek 14 Vergrijzing regio’s Achterhoek, Zuid-Limburg, Twente; ; 2006=100

15 (c) KcBB Regio Achterhoek15 (c) KcBB Regio Achterhoek 15 Potentiële beroepsbevolking regio’s in Gelderland; ; 2005=100

16 (c) KcBB Regio Achterhoek16 (c) KcBB Regio Achterhoek 16 Potentiële beroepsbevolking regio’s Achterhoek, Zuid- Limburg, Twente; ; 2006=100

17 (c) KcBB Regio Achterhoek17 (c) KcBB Regio Achterhoek 17 Bevolkingsomvang regio’s in Gelderland; ; 2005=100

18 (c) KcBB Regio Achterhoek 18 (c) KcBB Regio Achterhoek 18 Bevolkingsomvang regio’s Achterhoek, Zuid-Limburg, Twente Achterhoek Twente Zuid-Limburg

19 (c) KcBB Regio Achterhoek19 (c) KcBB Regio Achterhoek 19 Bevolkingsomvang regio’s Achterhoek, Zuid-Limburg, Twente; ; 2006=100

20 (c) KcBB Regio Achterhoek20 C. Aandachtspunten Gevolgen voor het lokale beleidGevolgen voor het lokale beleid BestuurscultuurBestuurscultuur Politiek-bestuurlijke uitdagingenPolitiek-bestuurlijke uitdagingen Financiële aspectenFinanciële aspecten Concrete actiesConcrete acties

21 (c) KcBB Regio Achterhoek21 Gevolgen voor het lokale beleid (1) Bevolkingsdaling heeft gevolgen voor vrijwel alle lokale beleidsdossiers: (basis)onderwijs; (basis)onderwijs; arbeidsmarkt; arbeidsmarkt; lokale economie, MKB; lokale economie, MKB; zorg; zorg; woningmarkt; woningmarkt; mobiliteit en infrastructuur; mobiliteit en infrastructuur; kantoren en bedrijfsterreinen. kantoren en bedrijfsterreinen.

22 Voorbeeld basisonderwijs: terugloop aantal leerlingen (4-12 jr) (c) KcBB Regio Achterhoek22

23 Voorbeeld woningmarkt (1): huishoudensontwikkeling (c) KcBB Regio Achterhoek23

24 Voorbeeld woningmarkt (2): ontwikkeling type huishoudens (c) KcBB Regio Achterhoek24

25 (c) KcBB Regio Achterhoek25 Gevolgen voor het lokale beleid (2) Bedreigingen voor het woon- en leefklimaat zien we vooral in: Achterstandswijken, omdat daar leegstand gaat ontstaan met verloedering tot gevolg. Achterstandswijken, omdat daar leegstand gaat ontstaan met verloedering tot gevolg. Kleine kernen, waar de publieke voorzieningen onder druk komen te staan. Kleine kernen, waar de publieke voorzieningen onder druk komen te staan.

26 (c) KcBB Regio Achterhoek26 Gevolgen voor het lokale beleid (3) De publieke voorzieningen komen onder druk te staan door: terugloop aantal gebruikers; terugloop aantal gebruikers; minder exploitatie-inkomsten; minder exploitatie-inkomsten; afname financiële bijdrage via specifieke uitkeringen, voor zover ze aan inwonertal zijn gerelateerd. afname financiële bijdrage via specifieke uitkeringen, voor zover ze aan inwonertal zijn gerelateerd.

27 (c) KcBB Regio Achterhoek27 C. Aandachtspunten Gevolgen voor het lokale beleidGevolgen voor het lokale beleid BestuurscultuurBestuurscultuur Politiek-bestuurlijke uitdagingenPolitiek-bestuurlijke uitdagingen Financiële aspectenFinanciële aspecten Concrete actiesConcrete acties

28 (c) KcBB Regio Achterhoek28 Relatie tot de bestuurscultuur Twee factoren spelen hierbij een rol: Perceptieproblemen door onbekendheid met de materie en gevoed door de negatieve connotatie met de woorden ‘krimp’ of ‘daling’. Perceptieproblemen door onbekendheid met de materie en gevoed door de negatieve connotatie met de woorden ‘krimp’ of ‘daling’. Psychologische problemen die verhinderen dat gezagsdragers een omslag in het denken maken. Psychologische problemen die verhinderen dat gezagsdragers een omslag in het denken maken.

29 (c) KcBB Regio Achterhoek29 Perceptieprobleem (1)  In de periode groeit Nederland.  VROM, V&W, LNV: ‘Waar zouden we ons dan druk over moeten maken?’

30 (c) KcBB Regio Achterhoek30 Perceptieprobleem (2)  In de periode zien we een fors aantal gemeenten dat te maken heeft met bevolkingsdaling, zelfs in de randstad.  BZK: ‘Daar moeten we ons nu al druk over gaan maken.’

31 (c) KcBB Regio Achterhoek31 Perceptieprobleem (3) Beeld: prognoses komen nooit uit. Gedrag: wegwuiven, de andere kant opkijken. Realiteit:de trends die de prognoses laten zien komen wel uit. Gedrag: serieus kijken naar de betekenis van de demografische ontwikkelingen.

32 (c) KcBB Regio Achterhoek32 Perceptieprobleem (4) Beeld:krimpregio’s zijn regio’s die krimpen, omdat hun inwoners de regio verlaten. Gedrag:bouwen extra woningen. Realiteit:het aantal geboorten in de regio is minder dan het aantal sterfgevallen. Gedrag:acceptatie van de demografische ontwikkelingen.

33 (c) KcBB Regio Achterhoek33 Perceptieprobleem (5) Beeld:door de bevolkingsdaling gaat de welvaart achteruit. Gedrag:investeren in extra werkgelegenheid. Realiteit:de welvaartsgroei gaat gewoon door, omdat de arbeidsproductiviteit blijft stijgen. Gedrag:investeren in kwaliteit (onderwijs en innovatie).

34 (c) KcBB Regio Achterhoek34 Perceptieprobleem (6) Beeld:bevolkingsdaling buigen we om door bevolkingspolitiek: meer geboorten, meer immigranten. Gedrag:investeren in ineffectieve maatregelen, zoals verhoging van de kinderbijslag en kennismigrantenbeleid. Realiteit:de maatregelen hebben op bevolkings- daling een verwaarloosbaar effect (los van de vraag of deze maatregelen uit een ander oogpunt nuttig kunnen zijn). Gedrag:omslag denken van groei naar krimp.

35 (c) KcBB Regio Achterhoek35 Psychologische problemen (1) Op gemeentelijk niveau hebben de eerste reacties op krimp het karakter van een rouwproces: Ontkenningsfase:‘Dat speelt (nog) niet bij ons.’ Verzetsfase:‘Daar moet toch wat aan te doen zijn?’ Berustingsfase:‘Het zij zo, maar beleid aanpassen vinden we niet nodig.’ Actiefase:Pas als (soms te laat) duidelijk wordt dat het aanpassen aan het ‘nu’ en het anticiperen op het ‘straks’ noodzakelijk is, neemt men de uitdaging actief op.

36 (c) KcBB Regio Achterhoek36 Psychologische problemen (2) De uiteenlopende demografische ontwikkelingen leiden tot een extra probleem: in Nederland zien we gebieden met groei (Randstad) en gebieden met krimp (periferie); in Nederland zien we gebieden met groei (Randstad) en gebieden met krimp (periferie); zeer veel politieke en financiële aandacht gaat uit naar de Randstad; de periferie gaat klagen; zeer veel politieke en financiële aandacht gaat uit naar de Randstad; de periferie gaat klagen; vergelijkbare situaties zien we binnen provincies en binnen regio’s; vergelijkbare situaties zien we binnen provincies en binnen regio’s; tweedeling dreigt met onnodige prestigestrijd en Calimero-effecten; tweedeling dreigt met onnodige prestigestrijd en Calimero-effecten; de volksvertegenwoordigende organen komen voor een nieuw solidariteitsvraagstuk te staan. de volksvertegenwoordigende organen komen voor een nieuw solidariteitsvraagstuk te staan.

37 (c) KcBB Regio Achterhoek37 Overwegingen m.b.t. bestuurscultuur  Overheden moeten door het rouwproces heen worden gehaald door hen te laten begrijpen dat bevolkingsdaling een ‘natuurlijk’ en (vrijwel) niet te beïnvloeden gegeven is.  Alleen dan zullen ze anticiperen op de demografische ontwikkelingen.  Daarmee kunnen we voorkomen dat ze elkaar onnodig gaan beconcurreren en onrendabele investeringen gaan plegen.

38 (c) KcBB Regio Achterhoek38 Kennisvragen m.b.t. bestuurscultuur  In welke fase van het rouwproces bevinden de Achterhoekse gemeenten zich nu?  Heeft de provincie hier ook nog een verantwoordelijkheid?  Is er contact met BZK en andere departementen over de vraag of bevolkingsdaling in de Achterhoek een plek in hun strategisch beleid heeft? +Het regeerakkoord rept met geen woord over bevolkingsdaling. +Bij de VNG staat het nog niet op de agenda.

39 (c) KcBB Regio Achterhoek39 C. Aandachtspunten Gevolgen voor het lokale beleidGevolgen voor het lokale beleid BestuurscultuurBestuurscultuur Politiek-bestuurlijke uitdagingenPolitiek-bestuurlijke uitdagingen Financiële aspectenFinanciële aspecten Concrete actiesConcrete acties

40 (c) KcBB Regio Achterhoek40 Politiek-bestuurlijke uitdagingen (1)  Bevolkingsdaling leidt op onderdelen recht- streeks tot problemen, zoals bijv. de afname van de kwaliteit van het voorzieningenniveau.  Bevolkingsdaling dwingt ons om nieuwe concepten te bedenken, die passen bij krimp- scenario’s, waarmee met succes de omslag van kwantiteit naar kwaliteit wordt gemaakt.  Dit kan leiden tot vragen over de bestuurskracht in de Achterhoek.

41 (c) KcBB Regio Achterhoek41 Politiek-bestuurlijke uitdagingen (2)  De kwaliteit van bestuurders en ambtenaren gaat achteruit door de terugval in salariëring, die gekoppeld is aan gemeentegrootte.  De kwaliteit van het ambtelijk apparaat komt in het geding door: de uitstroom van veel vergrijsde ambtenaren met hun kennis en ervaring, die onvoldoende wordt gecompenseerd door jonge instroom; de uitstroom van veel vergrijsde ambtenaren met hun kennis en ervaring, die onvoldoende wordt gecompenseerd door jonge instroom; Het opstuwen van lonen door de concurrentie met de private sector om de arbeidskrachten, die schaars worden door de krimp van de potentiële beroepsbevolking. Het opstuwen van lonen door de concurrentie met de private sector om de arbeidskrachten, die schaars worden door de krimp van de potentiële beroepsbevolking.

42 (c) KcBB Regio Achterhoek42 Politiek-bestuurlijke uitdagingen (3) De bestuurskracht kan worden vergroot door: investeren in (oudere) werknemers; investeren in (oudere) werknemers; concurrentie aan te gaan met behulp van aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden; concurrentie aan te gaan met behulp van aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden; loslaten huidige systematiek van salariëring: eigen verantwoordelijkheid gemeente; loslaten huidige systematiek van salariëring: eigen verantwoordelijkheid gemeente; schaalvergroting d.m.v. herindeling. schaalvergroting d.m.v. herindeling.

43 (c) KcBB Regio Achterhoek43 C. Aandachtspunten Gevolgen voor het lokale beleidGevolgen voor het lokale beleid BestuurscultuurBestuurscultuur Politiek-bestuurlijke uitdagingenPolitiek-bestuurlijke uitdagingen Financiële aspectenFinanciële aspecten Concrete actiesConcrete acties

44 (c) KcBB Regio Achterhoek44 Financiële aspecten (1)  Veel financieringsstromen zijn inwonertal- gerelateerd, zoals delen van de Algemene Uitkering en specifieke uitkeringen.  Tegenover de dalende inkomsten staan niet altijd evenredig dalende uitgaven, dat verschil noemen we kostenremanentie.  Volgens Van Dale betekent remanentie: ‘het blijven bestaan, respectievelijk dat wat blijft bestaan, na uitschakeling van de veroorzakende werking’.

45 (c) KcBB Regio Achterhoek45 Financiële aspecten (2)  Gemeenten met dalend aantal huishoudens zien hun eigen inkomsten teruglopen door mogelijk minder OZB- inkomsten en minder gronduitgifte.  Aan de andere kant hebben ze meer uitgaven om gevolgen van de bevolkingsdaling op te vangen, bijvoorbeeld in verband met herstructurering van wijken en sloopkosten.  Financieringsstromen moeten worden herijkt in het licht van de demografische ontwikkelingen.

46 (c) KcBB Regio Achterhoek46 C. Aandachtspunten Gevolgen voor het lokale beleidGevolgen voor het lokale beleid BestuurscultuurBestuurscultuur Politiek-bestuurlijke uitdagingenPolitiek-bestuurlijke uitdagingen Financiële aspectenFinanciële aspecten Concrete actiesConcrete acties

47 (c) KcBB Regio Achterhoek47 Concrete acties op korte termijn (1)  Licht gemeenteraden in over deze ontwikkeling: organiseer een roadshow per individuele gemeente voor de bewustzijnsverruiming.  Maak duidelijk dat bevolkingsdaling geen probleem is. Verkeerd erop reageren, dat is een probleem.

48 (c) KcBB Regio Achterhoek48 Concrete acties op korte termijn (2)  Leg uit dat: het gaat om a) nu aanpassen aan wat nu speelt (bijv. terugdraaien bouwprogramma’s) en b) nu gaan anticiperen op wat nog gaat komen (bijv. vermindering aantal basisscholen); het gaat om a) nu aanpassen aan wat nu speelt (bijv. terugdraaien bouwprogramma’s) en b) nu gaan anticiperen op wat nog gaat komen (bijv. vermindering aantal basisscholen); het nemen van verkeerde beslissingen op de loer ligt en dat het ‘in de concurrentie schieten’ de belangrijkste verkeerde beslissing is; wat de een erbij krijgt is een blijvend verlies voor de ander. het nemen van verkeerde beslissingen op de loer ligt en dat het ‘in de concurrentie schieten’ de belangrijkste verkeerde beslissing is; wat de een erbij krijgt is een blijvend verlies voor de ander.

49 (c) KcBB Regio Achterhoek49 Concrete acties op korte termijn (3)  Leg verder uit dat: alle beleidssectoren moeten worden herijkt in het licht van krimp; alle beleidssectoren moeten worden herijkt in het licht van krimp; dit niet lukt met voorhanden zijnde interne kennis of met het uitzetten van studies en onderzoeken; dit niet lukt met voorhanden zijnde interne kennis of met het uitzetten van studies en onderzoeken; maak niet de fout om die bewustzijnsverruiming te zoeken in algemene informatie- en communicatie- campagnes: mik op een zo persoonlijk mogelijke benadering; maak niet de fout om die bewustzijnsverruiming te zoeken in algemene informatie- en communicatie- campagnes: mik op een zo persoonlijk mogelijke benadering; dit de bevolking rechtstreeks raakt en daarom van meet af aan van onderop en van buiten naar binnen, dus rustig en voornaam, procesmatig moet worden ondernomen. dit de bevolking rechtstreeks raakt en daarom van meet af aan van onderop en van buiten naar binnen, dus rustig en voornaam, procesmatig moet worden ondernomen.


Download ppt "(c) KcBB 14-01-08Regio Achterhoek1 Structurele bevolkingsdaling Een urgente nieuwe invalshoek voor beleidmakers Leo Klinkers Klinkers Public Policy Consultants."

Verwante presentaties


Ads door Google