JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen Preventie, signalering, diagnostiek en interventie bij slaapproblemen in de JGZ Regine van.

Slides:



Advertisements
Verwante presentaties
Aanpak van slapeloosheid door de eerste lijn.
Advertisements

JGZ- richtlijn “Astma bij Kinderen (0-19 jaar)”
Schizofrenie Maité Geldhof 1BaOa2.
OPPOSTIONEEL OPSTANDGE GEDRAGSSTOORNIS, EXTERNALISEREND GEDRAG
Beroerte en vermoeidheid Beroerte en depressie
INFO-AVOND DE SCHOM 18 JANUARI 2010
Moeder komt met kind praktijk binnen rennen: moeder in paniek en kind hard huilend; Je ziet een buil op het voorhoofd..
Effectieve interventies tegen jeugddelinquentie
Heeft u of uw kind wel eens last van slapeloosheid?
Synthese artikel Risico’s, risicofactoren en kansen in de ontwikkeling van kinderen met een gehoorstoornis. Lien Kaes 1BaOC.
Slaapstoornissen bij jonge kinderen
Psychologische gevolgen van een hersenletsel
Beroepsvaardigheden onderdeel van SBC
Angststoornis.
 Hoe kinderen met slaapproblemen helpen?  In deze diavoorstelling kan je meer lezen over de inhoud van het boek ‘Mama, ik kan niet slapen! Hoe kinderen.
Slapen als een roos 25 april 2013
Verstoorde slaap bij kinderen met ADHD: heeft melatonine een plaats in de behandeling? Holvoet, E., & Gabriëls, L., (2013), Verstoorde slaap bij kinderen.
Autisme in de dagelijkse praktijk
HELP MIJN KIND IS DRUK! Welkom en voorstellen Karin Ariës
Gezondheid, basis voor jouw toekomst!
Multidisciplinaire richtlijn Preventie, signalering, diagnostiek en behandeling van excessief huilen bij baby’s Auteurs Drs. W. La Haye, Dr. A.C. Engelberts,
Handelen bedrijfsarts bij rugklachten (herzien)
Depressie bij ouderen.
Pedagogische interventie PEP-poli
Het Chronisch-vermoeidheidssyndroom
Slaap-en slaapproblemen
Risico’s van nachtwerk
Yvonne van Heerwaarden (NCJ) Marij Bosdriesz (PO-Raad) 15 oktober 2015 De Leraar ontzorgd De bijdrage die de Jeugdgezondheidzorg kan leveren aan het leren.
Hoofdstuk 9: Zindelijk worden en zindelijkheidsstoornissen
Week 2 : Ontwikkelingspsychologie, Liesbeth van Beemen:
Omgaan met de gevolgen van trombose
Energiemanagement Hans Spanjers
Opvoedrelaties onder spanning Bijeenkomst 4. Debat passend onderwijs Lees §1.1 Sipman goed door. In de maatschappij lijkt het aantal kinderen met gedragsproblemen.
Zelfverwondend gedrag en slaapstoornissen bij mensen met een verstandelijke handicap.
Doelen van deze presentatie:
Slaapstoornissen Rani Viaene 1BaO c 4 r
Veehouden in de toekomst: Dierwelzijn Jantien Lijftogt Ak27.
Een jaar later… Inclusief praktische ervaringen van leerkrachten Jan Engelen & Nicole Goossens.
L.O.K. Lichamelijk Onverklaarde Klachten Probus 1, 21 maart 2014.
Psychosociale behoeftepeiling versus aanbod van zorg aan adoptief-pleegkinderen met FAS(D) Margreet Wolthuis, student toegepaste psychologie.
Rol van de psycholoog in een slaaplabo
Week 2 CAT vragen oefenen Dr. U.M.H. Klumpers (cursuscoördinator, psychiater ) Psychisch Functioneren 2016.
IBD en moeheid Jan H. Kleibeuker.
Maatschappelijke zorg 2
Koffieochtend 3 november 2016 REGELS EN GRENZEN IN DE OPVOEDING
Vermoeidheid bij COPD Dr. Jan Vercoulen, Klinisch Psycholoog
Wet Publieke gezondheid
Richtlijn Ernstige gedragsproblemen
POP poli Traumatische partus
Slapen Door Lucas Verhaeghe.
Participatiebijeenkomst Donderdag 23 februari 2017
Ontwikkelingspsychologie voor het Onderwijs Fysieke Ontwikkeling
Executieve functies Marije Ruben.
Slapen, een serieuze zaak
Michael Groeneweg, kinderarts - MDL
Licht op slaapproblemen bij ouderen
Slaap en slaapproblemen Centrum voor slaapgeneeskunde Kempenhaeghe
P. Canavar Bayram Neuroloog
Feiten en fabels over longziekten
Aanpakken! CGT behandelmodule voor volwassenen
JGZ- richtlijn “Astma bij Kinderen (0-19 jaar)”
Schoolwide Positive Behavior Support (SWPBS)
Slaap-waakstoornissen…
ADHD: zeker geen modegrill
Donkere dagen en depressiviteit
Slaapproblemen In de huisartsenpraktijk Eddy Reinders & Dick Walstock.
Slaapstoornissen bij Parkinson
Waarom veranderen - ook bij slaapproblemen – meestal mislukt
Groeihormoon-stoornis..
PICA Eetstoornis. Wat is Pica? Pica wordt ook wel Pica Eating Disorder genoemd Valt onder de eetstoornissen. Een zeldzame eetstoornis. Bij Pica worden.
Transcript van de presentatie:

JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen Preventie, signalering, diagnostiek en interventie bij slaapproblemen in de JGZ Regine van Riemsdijk, Jeugdarts

Kinderartsen: slapeloze kinderen ontwrichten gezin Artikel in het AD: Kinderartsen: slapeloze kinderen ontwrichten gezin Nederlandse kinderartsen pleiten voor betere hulpverlening en meer begrip voor ouders met slapeloze kinderen. Een kind dat ’s nachts alles bij elkaar krijst, kan een gezin ontwrichten, zeggen zij. JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Definitie van slaap “ Slaap is een normale, periodiek optredende toestand van rust, die gepaard gaat met een verlaging van het bewustzijn, waarbij het lichaam en de geest tot rust komen” JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 SLAAPSTADIA Slaapcyclus 1,5 uur

slaap-waakregulatie 2 processen: Proces S en C Proces S: de homeostatische slaapdruk de neiging tot inslapen stijgt naarmate men langer wakker is en meer actief is en dit daalt na voldoende slaap JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

slaap-waakregulatie 2 processen: Proces S en C Proces C: de circadiane slaapdruk ’s nachts neemt de behoefte toe om te slapen en overdag de behoefte om wakker te zijn. De meeste lichaamsfuncties volgen een circadiaan ritme, ofwel het dag-nacht ritme. JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 dag-nacht ritme De aansturing van het dag-nacht ritme door de nucleus suprachiasmaticus >biologische klok Ook zonder daglicht automatisch een dag-nacht ritme Interne klok gesynchroniseerd door licht Licht geeft via de tractus retinohypothalamicus een signaal aan de nucleus suprachiasmaticus Deze geeft signalen door aan andere kernen in de hypothalamus, en vervolgens aan de epifyse en hypofyse (productie van melatonine en cortisol). 25 uur epifyse JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

dag-nacht ritme Cortisol (stresshormoon) maakt je wakker en actief. Melatonine maakt je slaperig. De melatonineproductie wordt geremd door licht. JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Slaapduur Geen aanbeveling! Wel gemiddelden. Leeftijd slaapduur in uren ‘s nachts wakker worden aantal dutjes overdag % kinderen dat overdag slaapt 0-2 maanden 14,6 1,7 3,1 100  3 maanden 13,6 0,8  6 maanden 12,9 2,2  9 maanden 12,6 1,1  12 maanden 0,7 1,2  2 jaar 12 87  3 jaar   50  4 jaar 11,5 35  5 jaar 8  6 jaar 9,7 5  7 jaar 9,4 1  8 jaar 9,3  9 jaar  10 jaar 9,1  11 jaar 9  12 jaar 8,9  13 jaar 9,0  14 jaar 8,7  15 jaar 8,4  16 jaar 8,1 Opvallende slaap overdag bij 4 jarigen nog 35 procent JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Slaapduur en leeftijd Cross- sectionele gemiddelde slaaptijden van NL kinderen tijdens nacht/ dag verdeeld in percentielen- van der Heijden.

Slaap bij baby’s 0-6 maanden JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Slaap bij baby’s 0-6 maanden Slaapfasen baby’s: actieve slaap en stille slaap Duur slaapcyclus 50 tot 60 minuten Eerst de actieve slaap: bewegen, lachen , geluidjes maken, snel en onregelmatig ademen en snelle oogbewegingen Dan stille slaap: reageren niet op geluid, moeilijker wakker worden Slaap per leeftijd. Frequente voedingen- niet lang achter elkaar doorslapen Gemiddelde slaap 2.4- 4 uur overdag 7 vd 10 kinderen slaapt door bij 6 mnd (5 of meer uur) Baby’s 3-5 slaapcycli per slaapperiode

JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Slaap 6 mnd-4 jaar stille slaap steeds meer over in de non-REM slaap Duur slaapcyclus 50 tot 60 minuten Eerste levensjaar: dag- en nachtritme slaapcyclus steeds langer minder REM slaap. REM slaap bij driejarigen nog ongeveer 30% 1 jaar: 8-9 uur slaap ‘s nachts Peuter : 10-12 uur slaap ‘s nachts

Slaapopbouw kinderen 4-12 jaar JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Slaapopbouw kinderen 4-12 jaar 4 jaar slaapcyclus 90-100 minuten. Op de leeftijd van 5 jaar loopt het percentage REM slaap terug naar ongeveer 18,5% Zwitserland 1:3 kinderen van 4 jaar behoefte aan slaap overdag JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Slaapopbouw Adolescenten JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Slaapopbouw Adolescenten REM slaap neemt toe naar 22%. Na adolescentie, neemt dit weer af naar ongeveer 18,5% 14-18 jaar: meer REM slaap 12 jaar: 9 uur slaap ‘s nachts 18 jr: 8,5 uur slaap ‘s nachts Puberteit verschuiving biologische klok naar later tijdstip: 2-3 uur later slapen (tot 23 jaar) Vroeger slaapritme kan niet worden afgedwongen (later in slaap vallen) JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Slaapopbouw Zwarte stuk: slapen, daarboven wakker JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Slaapproblemen JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Definitie slaapprobleem & stoornis JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Definitie slaapprobleem & stoornis De grens tussen een slaapprobleem en een slaapstoornis is moeilijk scherp te definiëren Normale slaap Slaapstoornis Slaapprobleem? Spectrum gezonde slaap naar slaapstoornis Slaapstoornissen beschreven in de DSM 5 en ICSD -3: International Classification van slaapstoornissen Klinische diagnose van slaapstoornissen van jonge kinderen gedefinieerd worden adv. problemen die ouders ervaren bij het niet-slapen van een kind JGZ professional: slaapstoornissen herkennen, maar niet diagnosticeren JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Primaire Insomnie Onvoldoende kwaliteit of kwantiteit van slaap > 3 maanden lang > 3 nachten per week Inslapen >30 min duurt (komt vaker voor bij adolescenten) Doorslapen > 3 x per nacht wakker worden of opnieuw in slaap vallen duurt > 30 min Te vroeg wakker worden > 30 min. en/of men voelt zich niet voldoende uitgeslapen, terwijl er wel voldoende tijd was om te slapen Veroorzaken problemen in het dagelijks functioneren en worden niet veroorzaakt door andere (slaap)stoornissen, of externe factoren (bijvoorbeeld middelengebruik) Start interventie JGZ. Geen effect na 1 mnd: doorverwijzen naar KA of slaapcentrum JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Slaapafhankelijke ademhalingsstoornissen JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Slaapafhankelijke ademhalingsstoornissen Snurken komt bij ongeveer 1/10 kinderen voor Vaak vergrote keel- en/of neusamandelen. Obstructieve Slaap Apneu Syndroom: een korte ademstilstand tijdens de slaap. Geen gevaar voor verstikking Volg de multidisciplinaire CBO-richtlijn: OSAS bij kinderen (2013) Wel prikkel om adenm te halen, maar ingeademde lucht komt niet verder dan keel: Luchtwegblokkade Slaap: spiren ontspannen JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Primaire hypersomnieën JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Primaire hypersomnieën Bij hypersomnie of hypersomnia is er sprake van dagelijks terugkerende perioden van overmatige slaperigheid. Narcolepsie Bij narcolepsie is er sprake van oncontroleerbare slaapaanvallen overdag. Ook na voldoende nachtrust. Kleine-Levin syndroom Plotselinge omkeerbare, maar terugkerende episoden van overmatige slaperigheid met cognitieve en gedragsverstoringen. Zeldzaam, mn bij mannelijke adolescenten JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Circadiane ritmestoornissen De aandrijving van het slaap-waakritme door de biologische klok vindt te vroeg of te laat plaats vergeleken met het gewenste ritme. Het te vroeg of te laat op gang komen van de endogene melatonineproductie gaat vaak gepaard met stoornissen van het slaap-waakritme. Bij de helft van de kinderen met ADHD is de melatonineproductie gemiddeld één tot anderhalf uur later dan normaal. Start met gedragsmatige aanpak. Dit is de enige slaapstoornis waarbij melatonine effectief kan zijn. JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Parasomnieën Nachtmerries (parasomnia’s) komen voor tijdens de REM-slaap, met name tijdens de 2e helft van de nacht. Nachtelijke verwardheid, slaapwandelen en nachtelijke angst (Pavor Nocturnus) komen voor tijdens de overgang van diepe naar lichte slaap, met name tijdens de 1e helft van de nacht. Geen herinnering de volgende ochtend. JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Slaapgebonden bewegingsstoornissen Restless legs syndroom: pijnlijk brandend of kriebelend gevoel in de benen dat optreedt in rust, met name bij het slapengaan, hetgeen problemen met inslapen kan veroorzaken. Bij kinderen wordt dit soms verward met groeipijnen. Periodieke bewegingen van de ledematen bij inslapen en tijdens de lichte non-REM slaap. Tandenknarsen (Bruxisme). De oorzaak is meestal stress gebonden. Hoofdbonken (Jactatio capitis) komt vaak voor bij jonge kinderen, met name tijdens het inslapen. JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Prevalentie slaapproblemen JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Prevalentie slaapproblemen JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Prevalentie slaapproblemen JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Prevalentie slaapproblemen Baby’s 1/10 ouders ervaart het slapen van hun baby (6 maanden) als een probleem Huisartsenconsulten < 1 jaar = 1% slaapproblemen Kinderen 2-14 jaar Een kwart van de ouders ervaart minstens 1 ouder slaap gerelateerd probleem Adolescenten: Tussen de 7 en 36% heeft een slaapprobleem (geen NL cijfers beschikbaar) Prevalentie is afhankelijk van de gebruikte definitie JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Gevolgen van slaapproblemen JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Gevolgen van slaapproblemen Bij jeugdigen zelf: Aandachtsproblemen Verminderde schoolprestaties Gedragsproblemen Angst en depressie klachten Ongevallen Gewichtstoename  Risicogedrag: roken, alcohol en drugsgebruik JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Gevolgen van slaapproblemen Bij ouders van jeugdigen met slaapproblemen: Stress Relatieproblemen Verhoogd risico op kindermishandeling Slaapproblemen bij ouders zelf JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Culturele verschillen Geen onderzoek naar cultuurverschillen in omgang van de ouders met slaapproblemen binnen NL. In hoeverre gedrag en verwachtingen van ouders rondom het slapen een probleem is (zoals ’s nachts wakker worden) is afhankelijk van de culturele achtergrond van ouders. NL onderzoek 2.000 kinderen van 8-9 jaar uit Eindhoven en Rotterdam. NL kinderen: > 11 uur per nacht. Kinderen met een niet-NL achtergrond: < 11 uur. Turkse en Marokkaanse kinderen: 25 min. korter dan NL. JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Risicofactoren Samenhangende stoornissen, medische en ontwikkelingsproblemen ADHD Overgewicht of obesitas Autisme Spectrum Stoornissen Chronische pijn (Lichamelijke) beperking (bijv. visuele beperking) Epilepsie Depressie Angststoornis Syndroom van Down Gedragsproblemen Eczeem Oorontsteking Bij lichamelijk onderzoek letten op: Vergrote amandelen Rhinitis Otitis Media Moeilijke ademhaling, benauwdheid Atopie, eczeem of andere huidaandoeningen Mondgezondheid Gastro oesofalgale reflux Pijn Overgewicht Onvoldoende ijzer JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Risicofactoren Slechte slaaphygiëne  Onregelmatige bedtijden Ontbreken van een routine voor het slapen gaan Late stimulerende activiteiten Schermen (blauw licht) Cafeïne Roken Alcohol Drugs Vroege schooltijden borstvoeding JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Goede slaaphygiëne Vast Slaapschema Vast Slaapritueel/routine bij baby’s ‘slaperig maar nog wakker’ in bed leggen Slaapkamer: comfortabel, rustig en donker te zijn, 17o C, Rustgevende activiteiten Geen zware maaltijden voor bedtijd Cafeïne vermijden, in ieder geval niet in de 3-4 uur voor het slapen gaan. Alcohol vermijden, alcohol verkort de tijd van het inslapen, maar verstoort de slaap later in de nacht Roken en blowen vermijden JGZ advies JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

gezonde slaaphygiëne Vermijd zware inspanning en stimulerende activiteiten Vermijd televisie, computers, etc. in de slaapkamer Vermijd dutjes bij oudere kinderen Beweeg regelmatig gedurende de dag Blootstelling aan zonlicht helpt om een normaal slaap-waakritme te behouden JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

SLAAPPROBLEMEN De meeste slaapproblemen gaan vanzelf weer over

JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Signaleren Aangezien er in Nederland geen gevalideerde signaleringsinstrumenten zijn, die bruikbaar zijn voor de JGZ, zijn de zorgen over slaap van ouders en/of kinderen zelf vooralsnog leidend. Stel ouders/jeugdigen de vraag: Heeft u zorgen over het slapen van uw kind? Wanneer ouders/jeugdigen geen problemen ervaren bij het slapen, dan wordt niet verder gevraagd. Belemmering functioneren in dagelijks leven JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Signaleren Ouders kunnen door de slaapproblemen van hun kind in een crisissituatie beland zijn. Vraag of ouders de situatie nog aan kunnen. Het borgen van de veiligheid van het kind is essentieel! Als ouders zorgen hebben over het slapen van hun kind volgt eerst een oriënterend gesprek en wordt met ouders overlegd of een vervolgafspraak met een vragenlijst en brede anamnese wenselijk is. Draagkracht van ouders, sociale steun in omgeving JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Oriënterend gesprek Brede anamnese de slaapduur: slaapt het kind/ de jongere te weinig (perceptie ouders/jongere zelf)? het slaapgedrag: zijn er problemen rond het in slaap vallen? Zijn er problemen met doorslapen? slaperigheid overdag: is het kind/ de jongere overdag slaperig? Zijn er ongebruikelijke of vreemde gedragingen ’s nachts: zoals snurken en slaapwandelen. Vraag naar: JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Slaapdagboek Tijd naar bed gaan , inslaaptijd enz. JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

medische oorzaak uitsluiten JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 medische oorzaak uitsluiten Een medische oorzaak voor het slaapprobleem moet altijd worden onderzocht door een jeugdarts of verpleegkundig specialist Niet tijdig ingrijpen = vertraging van doorverwijzing en adequate behandeling Belangrijk ouders adequaat te ondersteunen. Bij lichamelijk onderzoek letten op: Vergrote amandelen Rhinitis Otitis Media Moeilijke ademhaling, benauwdheid Atopie, eczeem of andere huidaandoeningen Mondgezondheid Gastro oesofalgale reflux Pijn Overgewicht Onvoldoende ijzer JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Lichamelijk onderzoek JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Lichamelijk onderzoek Bij het lichamelijk onderzoek is het belangrijk te letten op: Vergrote amandelen Rhinitis Otitis Moeilijke ademhaling, benauwdheid Atopie, eczeem of andere huidaandoeningen Mondgezondheid Verstopte neus: adembelemmering, Hoesten JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Interventie of doorverwijzen Indien er na gedegen anamnese, lichamelijk en psychosociaal onderzoek geen aanwijzingen zijn voor onderliggende pathologie, wordt gestart met een interventie door de JGZ . JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Doorverwijzen Verwijs door naar de huisarts, een kinderarts of een andere specialist in het ziekenhuis, die eventueel kan doorverwijzen naar een slaap-waak centrum indien: de oorzaak van het slaapprobleem van medische aard lijkt de oorzaak van het slaapprobleem onduidelijk is, na een gedegen anamnese een gedragsmatige aanpak door de JGZ professional niet effectief is er sprake is van complexe problematiek waarbij de behandeling door meerdere specialismen gewenst is. JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Interventie JGZ JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Slaapproblemen en huilen tot 6 maanden Regelmaat en voorspelbaarheid Inbakeren JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Massagetherapie Kleine onderzoeken! Aanwijzingen voor positief effect op slaap van baby’s JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Slaapproblemen van 6 maanden tm 6 jaar JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Slaapproblemen van 6 maanden tm 6 jaar Ongemodificeerde extinctie Extinctie met aanwezigheid van ouders Graduele extinctie Positieve routines/ het uitstellen van slaap JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Extinctie Extinctie = uitdoven > 6 maanden (daarvoor geen sprake van een slaapprobleem, maar natuurlijke ontwikkeling). JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Ongemodificeerde extinctie ‘laten huilen aanpak’/ de “Schregardus”-methode. Ouder legt kind op bed en geeft geen aandacht tot in de ochtend. Wel altijd blijven controleren op ziekte of verwondingen bij het kind. Vooraf wordt het kind verteld dat de ouder niet zal komen als het kind roept of schreeuwt. Als ouders na een bepaalde tijd toch reageren, zal het kind leren dat het de volgende keer weer zo lang moet huilen en dat de ouders dan toch komen. Laten huilen is voor veel ouders stressvol Mits consequent uitgevoerd is wel effectief JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Schregardus ‘Eerste week aanpak overdag’ Op ander gebieden dan slapen, kind extra bekrachtigen voor positief, gewenst gedrag, grenzen stellen, negeren Ontstaan disfunctionele patronen/ leertheoretische principes Concrete aanpak slaapproblemen Overdag regelmaat en eenduidigheid Consequent gedrag ouders Aandacht voor wat goed gaat Effectief “nee” zeggen Adviezen voor de nacht ‘Naar bed gaan’-ritueel Eén keer kijken, daarna negeren Belonen wanneer goed geslapen Cognitief herstructureren Bespreken angst ouders Vertrouwen (terugkrijgen in) slaap kind JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Variant extinctie met aanwezigheid van de ouders Hierbij blijven de ouders in de kamer van het kind tijdens bedtijd, maar negeren ze het kind en zijn/haar gedrag. Sommige ouders vinden deze werkwijze meer acceptabel en zijn hierdoor meer in staat om consequent te zijn. JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Stapsgewijze methode Bij kind op bed Naast bed zitten lezen, “afwezige-aanwezige” Steeds verder van bed lezen, tot in de deuropening Buiten de kamer lezen of iets doen in de buurt van kamer Pas de stappen aan, aan je kind Je kan enkele nachten een stap op de plaats maken JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Graduele extinctie Vast schema (om de 5 min. kijken), Tijd verlengen (eerst na 5 min., dan 10 min, dan 15 min etc.) Tijd moet passen bij de leeftijd en het temperament van het kind. Als ouders naar het kind gaan: weinig aandacht (om probleemgedrag niet te versterken). Zelfregulerende gedrag aanleren Zelfregulatie JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

positieve routines/ het uitstellen van de slaap JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 positieve routines/ het uitstellen van de slaap Benadrukken positieve routines rond bedtijd maken het slapen-gaan gemakkelijker Bedtijd tijdelijk verlaten waardoor sneller inslapen en de juiste signalen van in slaap vallen gekoppeld worden aan positieve ouder-kind interacties Zodra juiste gedragsketen bereikt, bedtijd naar voren schuiven met 15 – 30 minuten tot gewenste bedtijd Koppelen aan geplande wektijd, slapen overdag niet toegestaan (m.u.v. bij leeftijd passende slaapjes) Effectief bij opstandig gedrag rond bedtijd (‘tantrums’) Slapen-gaan JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

4-19 jaar JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Bedtijd pas Interventie bij slaapproblemen bij schoolgaande kinderen Weigeren om naar bed te gaan en vaak uit bed komen. het ongewenste gedrag van het weigeren om naar bed te gaan negeren het gewenste gedrag belonen. Bedtijd pas: Kinderen krijgen van de ouders een kaart die ze kunnen inruilen tegen bijv. een ouder die één keer naar de slaapkamer komt, of het is één keer toegestaan om uit bed te komen. Daarna levert het kind de kaart in en wordt het roepen om de ouder genegeerd. Het gewenste gedrag wordt beloond met bijvoorbeeld een sticker systeem. JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

lichttherapie Blootstelling in de ochtend aan zonlicht of felle lamp (> 1000 Lux) voor minimaal 30 minuten Effecten op duur van inslapen, eerder in slaap vallen, tijd van ontwaken, totale slaapduur, wakker worden na het in slaap vallen en vermoeidheid JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

interventie Mindfulness Valeriaan JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Cognitieve gedragstherapie bij Insomnia (CGT-i) JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Cognitieve gedragstherapie bij Insomnia (CGT-i) Stimuluscontrole Slaaphygiëne Beperking van de tijd in bed Relaxatie Cognitief herstructureren Recent onderzoek: CGT-i behandeling “Slim slapen” is via internet net zo effectief als in een groepssessie Stimuluscontrole: Vijf instructies ter bevordering van enerzijds de associatie bed/slaapkamer met slaap, en anderzijds een consistent slaap-waakschema: (1) ga pas slapen als je slaperig bent; (2) sta op als je niet kan inslapen (na 20-30 min); (3) bewaar bed/slaapkamer enkel voor slapen (niet lezen, tv-kijken enz.); (4) sta elke ochtend op hetzelfde moment op; (5) doe geen dutjes. Beperking tijd in bed: Een methode ontwikkeld om de tijd in bed te beperken tot de actuele slaaptijd. Als een patiënt bijv. een gemiddelde slaapduur rapporteert van 6 uur terwijl hij of zij 8 uur in bed ligt, zal het initiële slaapraam (lichten uit tot opstaan) 6 uur bedragen. Dit slaapraam wordt geleidelijk uitgebreid, afhankelijk van de bereikte slaapefficiëntie, tot een optimale slaapduur is bereikt. Cognitief herstructureren Piekeren etc. Psychologische methoden gericht op het uitdagen en veranderen van disfunctionele opvattingen over slapeloosheid en de consequenties overdag. Andere cognitieve procedures betreffen paradoxale intentie of strategieën gericht op het verminderen of voorkómen van verhoogde focus op slaap en het piekeren over slapeloosheid en de gevolgen ervan. JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Melatonine Hoe vaak hoor jij over melatonine van ouders/jeugdigen? Wat adviseer je dan? JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Europese richtlijn melatonine In principe afraden om melatonine te gebruiken, maar gedragsmatige aanpak te starten. Begeleiding door een slaap-expert in het ziekenhuis is wenselijk! Bij verkeerd gebruik: nadelige bijwerkingen, zoals het verergeren van het slaapprobleem, medicatieafhankelijkheid en invloed op de prestaties overdag. In principe wel veilig en effectief bij kinderen. Meestal niet effectief bij doorslaapproblemen! JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Digitale ondersteuning bij slaapproblemen opvoeden.nl cig.nl slimslapen.nl www.kindenslaap.com slaap-waakcentra binnen Nederland JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen.

Bedankt voor uw aandacht JGZ richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen. 4-10-2017 10:34 Bedankt voor uw aandacht