De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

WAA frontaal letsel1 Restverschijnselen van frontaal hersenletsel 1. Neurologische aspecten Ewout Brunt, neuroloog np v/h afd. neurologie UMCG.

Verwante presentaties


Presentatie over: "WAA frontaal letsel1 Restverschijnselen van frontaal hersenletsel 1. Neurologische aspecten Ewout Brunt, neuroloog np v/h afd. neurologie UMCG."— Transcript van de presentatie:

1 WAA frontaal letsel1 Restverschijnselen van frontaal hersenletsel 1. Neurologische aspecten Ewout Brunt, neuroloog np v/h afd. neurologie UMCG

2 WAA frontaal letsel2 Restverschijnselen van frontaal hersenletsel I. Functionele aspecten van frontale hersenen II. Restverschijnselen:. tekorten. ontremming. persoonlijkheidsverandering III. Diagnostiek: - neurologisch:. beeldvorming. functioneel onderzoek - neuropsychologisch:. algemeen cognitief. sociaal cognitief. executief, persoonlijkheid (IV. Beoordeling: - aannemelijkheid, beloop - (in)consistentie, coping)

3 WAA frontaal letsel3 Figure 1 Levels of brain network investigation Sharp, D. J. et al. (2014) Network dysfunction after traumatic brain injury Nat. Rev. Neurol. doi: /nrneurol Permission for Figure 1a obtained from Nature Publishing Group © Harris, K. D. and Thiele, A. Nat. Rev. Neurosci. 10, 509–523 (2011)

4 WAA frontaal letsel4 Sharp, D. J. et al. Nat. Rev. Neurol., 2014 film: nrneurol sv1

5 WAA frontaal letsel5 Restverschijnselen van frontaal hersenletsel I. Functionele aspecten van frontale hersenen II. Restverschijnselen:. tekorten. ontremming. persoonlijkheidsverandering III. Diagnostiek: - neurologisch:. beeldvorming. functioneel onderzoek - neuropsychologisch:. algemeen cognitief. executief. sociaal cognitief. persoonlijkheid

6 WAA frontaal letsel6 Frontale hersendelen spelen rol bij: - planning, uitvoering, anticipatie - verdelen van aandacht, schakelen - zelfbewustzijn, onderscheid zelf/ander - begrijpen van motieven van anderen - herkennen van emoties - sociale vaardigheden - moraal

7 WAA frontaal letsel Voxel-based lesion–symptom mapping of everyday problem solving Barbey A K et al. Brain 2014

8 WAA frontaal letsel Aspecten van dagelijks probleemoplosssen werkgeheugen mentaal tempo emotionele intelligentie Barbey A K et al. Brain 2014

9 WAA frontaal letsel Brain pathology relationships in humour appreciation. Shammi P and Stuss D T Brain 1999

10 WAA frontaal letsel10 Verbindingen via Default Mode Network Li e.a. Front Hum Neurosci Sci 2014 begrip mentale toestand van anderen emotionele aspecten van sociale interactie onderscheid zelf-anderen sociaal begrip

11 WAA frontaal letsel11 Pal e.a. Clin Neurol Neurosurg 2012 Unilateraal frontaal letsel, control vs pat. Diffuse axonale beschadiging met diffusion tensor tractografie

12 WAA frontaal letsel12 Paul Klee

13 WAA frontaal letsel13 Restverschijnselen van frontaal hersenletsel I. Functionele aspecten van frontale hersenen II. Restverschijnselen:. tekorten. ontremming. persoonlijkheidsverandering III. Diagnostiek: - neurologisch:. beeldvorming. functioneel onderzoek - neuropsychologisch:. algemeen cognitief. sociaal cognitief. executief, persoonlijkheid (IV. Beoordeling: - aannemelijkheid, beloop - (in)consistentie, coping)

14 WAA frontaal letsel14 Pat 1. Man 56 jr, gemengd boerenbedrijf Op tweezijdig verzoek neurologische beoordeling van blijvende ongevalsgevolgen Medische gegevens: - 3 jr geleden tijdens werk schedel- hersenletsel door vallende boom - impressie # links fronto-parieto-temporaal

15 WAA frontaal letsel15 Pat.1, CT op SEH links lateraal frontaal contusie bij impressie#

16 WAA frontaal letsel16 Pat.1. - schedel-hersenletsel door vallende boom - impressie # links fronto-parieto-temporaal Vraag: duur bewusteloosheid?

17 WAA frontaal letsel17 Pat.1. Medische gegevens: - bewusteloosheid: enkele minuten, initieel suf en verward - SEH: GCS = 14 (verwardheid, desoriëntatie) - geen neurol. uitval: “licht (!) schedelhersenletsel cat. 3” *) - neurochirurgisch conservatief behandeld - na 10 dagen ZH opname > huis - bij ontslag “geleidelijk verbeterende verwardheid” In 2e instantie via HA: NPO, i.v.m: -(verbeterende) taalproblemen, telefoneren, schrijven, vermoeidheid, prikkelbaarheid - conclusie: verminderd tempo van informatieverwerking, geheugen- en verwerkingsproblematiek Hierna: - 8 mnd (!) 3dg/wk RDB - begeleiding NAH en psychiater i.v.m. somberheid

18 WAA frontaal letsel18 Pat.1. Medische gegevens: - bewusteloosheid: enkele minuten, in initieel suf en verward - SEH: GCS = 14 (verwardheid, desorientatie) - geen neurol. uitval: “licht (!) schedelhersenletsel cat. 3” *) - neurochirurgisch conservatief behandeld - na 10 dagen ZH opname > huis - bij ontslag “geleidelijk verbeterende verwardheid” In 2e instantie via HA: NPO, i.v.m: -(verbeterende) taalproblemen, telefoneren, schrijven, vermoeidheid, prikkelbaarheid - conclusie: verminderd tempo van informatieverwerking, geheugen- en verwerkingsproblematiek Hierna: - 8 mnd (!) 3dg/wk RDB - begeleiding NAH en psychiater i.v.m. somberheid

19 WAA frontaal letsel19 Pat. 1.: MR T2 2 mnd na trauma resttoestand na contusie

20 WAA frontaal letsel20 Pat.1. Autoanamnese (plm. 3 jr na ongeval) - retrograde amnesie plm. 15’ - posttraumatische amnesie ± 3 maanden, eilanden > 3 wk - veel ruzie met zijn vrouw, prikkelbaar - verdraagt geen drukte en lawaai - problemen met geheugen en plannen, vergissingen - moeite met krant lezen en deelnemen aan gesprek - snel vermoeid, meer rust en slaap nodig, vaak hoofdpijn - intact emotioneel invoelend vermogen - bedrijf overgedragen aan zoon, kan beperkt meewerken - autorijden, internetcafé, kleinkinderen, activiteitencentrum - NAH begeleiding via pgb voor boodschappen en computer

21 WAA frontaal letsel21 Pat.1. Heteroanamnese echtgenote: - op de SEH verward, persoonsverwisseling - tijdens ziekenhuisopname verward, fixatie nodig - niet zelfstandig lopen daags voor ontslag - thuis enkele weken hulpbehoevend voor wassen + aankleden - vergeetachtig, ongedurig en prikkelbaar - slecht handelbaar, bemoeizuchtig en verwijtend - rolwisseling i.v.m. afhankelijkheid - zelf onzeker en depressief, waarvoor haptonomie

22 WAA frontaal letsel22 Pat.1. Neurologische beoordeling: - wat afwachtend en traag, maar open en coöperatief - inzicht in gevolgen van gedrag: samen met zijn vrouw verdrietig - geen opvallende stoornis in aandacht, concentratie of begrip - neurologisch onderzoek alleen lichte onzekere balans - vlakke schedeldeformiteit van impressie#

23 WAA frontaal letsel23 Pat.1. Neuropsychologische beoordeling: - sombere stemming - i.v.m. vermoeidheid testonderzoek over 2 dagen - normale spraak, mimiek, taalproductie en prosodie - geen duidelijk intelligentieverval - tekortschietend taalbegrip, lichte alexie en acalculie - vertraagd mentaal tempo met time-on-task effect - tekortschietende verwerkingscapaciteit - verzwakte gerichte, verdeelde en volgehouden aandacht - verzwakt verbaal geheugen, onverminderd visueel geheugen - verzwakt visueel ruimtelijk inzicht en - constructieve vaardigh. - (achterblijvend executief functioneren door verwarren van opdrachten en overtreden van regels) - aanwijzingen voor gestoorde emotionele regulatie

24 WAA frontaal letsel24 Pat.1. Neuropsychologische conclusie: - ongeschikt voor zijn werk (executieve-, aandacht- geheugentekorten en “getallenblindheid”) - beperkt in zijn sociale functioneren (energetisch tekort en prikkelbaarheid) - licht beperkt in zijn vrijetijdsactiviteiten en mobiliteit (lopen, vermoeidheid)

25 WAA frontaal letsel25 Pat.1. Neurologische conclusie: - verminderde inprenting, vergeetachtigheid, verminderd taalbegrip, moeite met plannen, concentreren en aandacht zijn primair te beschouwen als medisch ongevalsgevolg - ernstige beperking voor eigen werk, matige beperking voor dagelijkse activiteiten en sociaal functioneren, vrijetijdsactiviteiten, onbeperkte zelfverzorging. - depressiviteit: nog niet afgeronde acceptatie speelt nog additionele rol - percentage BI volgens NVvN richtlijn: 7%

26 WAA frontaal letsel26 Pat.1. Overweging: Het percentage BI weerspiegelt niet zijn - feitelijke beperkingen t.a.v. werk op de boerderij, - beperkte fysieke en mentale inspanningsmogelijkheid, - moeite met drukte en lawaai en - beperkte sociale omgang.

27 WAA frontaal letsel27 Paul Klee

28 WAA frontaal letsel28 Restverschijnselen van frontaal hersenletsel 1. casus 1: tgv. locaal, niet HET*) hersenletsel: “olfactory deficits may be indicative of affect recognition impairments and reduced empathy” 2. casus 2: bij meer uitgebreide (HET) contusio cerebri: “ TBI predominantly causes damage to the frontal/ temporal regions, regardless of the pathophysiology” *) onderscheid wel/niet hoogenergetisch trauma

29 WAA frontaal letsel29 Pat. 2. Man 25 jr, heftruckchauffeur Op tweezijdig verzoek neurologische beoordeling van blijvende ongevalsgevolgen Medische gegevens: - 3 jr geleden tijdens braderie na alcoholgebruik in een bocht van een trike geslingerd. - occipitale # en contusiehaard links frontaal

30 WAA frontaal letsel30 Pat. 2, CT op SEH re. occipitale #

31 WAA frontaal letsel31 Pat. 2, CT op SEH li. frontale contusie (contre-coup)

32 WAA frontaal letsel32 Pat HET, van trike geslingerd, op de straat terecht gekomen - occipitale # en intracerebrale contusiehaard li. frontaal Vraag: duur bewusteloosheid?

33 WAA frontaal letsel33 Pat. 2, CT 3 e dag duidelijker li. frontale contusie

34 WAA frontaal letsel34 Pat. 2, T2 MR 2 mnd li. frontale contusie

35 WAA frontaal letsel35 Pat.2, T1 MR 2 mnd li. frontale contusie

36 WAA frontaal letsel36 Pat. 2. Medische gegevens: - bewusteloosheid: ≥1 dag, (3 dg sedatie i.v.m. onrust) - SEH: GCS = 7, 2e beoordeling GCS = 9 - neurol. linkszijdig ↑ reflexen: > matig-ernstig schedelhersenletsel*) - 2 dg intracraniële drukmeting, conservatief behandeld - ZH: motorische onrust, wisselend verlaagd bewustzijn, prikkelbaar, verminderde inprenting, woordvindstoornissen en gestoorde motoriek - na 3 weken ZH opname > klin. revalidatie

37 WAA frontaal letsel37 Pat. 2. Autoanamnese: (plm. 3 jr na ongeval) - retrograde amnesie 3-4 dagen - posttraumatische amnesie >1 maand, eilanden v.a. 3 wk - “kort lontje”: vindt corrigeren door anderen vervelend - vergeetachtig, moeite met onthouden en concentreren begint om 5 uur op zijn werk om zich beter te kunnen concentreren - verminderde reuk - bij drukte licht gevoel in zijn hoofd en hoofdpijn

38 WAA frontaal letsel38 Pat. 2. Heteroanamnese vriendin: - prikkelbaar, wordt snel kwaad - luistert of onthoudt vaak niet - zegt soms dingen die niet kunnen - soms moeite met uitdrukken, op een naam of woord komen, m.a.g. spraakverwarring - slecht bestand zijn tegen storen, snel afleidbaar - verminderd initiatief - vaak hoofdpijn

39 WAA frontaal letsel39 Pat. 2. Neurologische beoordeling: - retrograde amnesie enkele dagen, PTA ± een maand - sterk verminderde reuk, met bijna volledig verlies van onderscheid van verschillende geuren - geen duidelijk verminderde concentratie of aandacht - geen opvallende vermoeidheid in de loop van het onderzoek (ong. 2 hr met pauze)

40 WAA frontaal letsel40 Pat. 2. Neuropsychologische beoordeling (1): Aanvullende anamnese: - moeite met overzien van een nieuwe situatie - moeite met lang volhouden van aandacht - direct zeggen van dingen “die je alleen maar mag denken” - karakterverandering, snel gefrusteerd - toegenomen slaapbehoefte - moeite om twee dingen tegelijk te doen - afgenomen seksuele behoefte.

41 WAA frontaal letsel41 Pat. 2. Neuropsychologische beoordeling (2): Onderzoek: - lichte somberheid - geen duidelijk intelligentie verval - aannemelijke lichte fatische stoornissen - geen globale mentale traagheid, maar wel - verlaagd mentaal tempo bij meer complexe taken - tekortschietende selectieve aandacht/ concentratie - goede volgehouden aandacht - verminderde verbale inprenting en geheugen - zwak-normale visuele inprenting - ongestoorde executieve functies - aanwijzingen voor persoonlijkheidsveranderingen met verhoogde prikkelbaarheid en ”outspokenes”

42 WAA frontaal letsel42 Pat. 2. Neuropsychologische conclusie: - aanzienlijke beperking verdiencapaciteit met een geflatteerde “social outcome” door tolerante werkomgeving (vergeetachtigheid, concentratie- problemen, verhoogde vermoeibaarheid en slecht bestand zijn tegen onderbrekingen) - geen duidelijke beperking voor vrijetijdsbesteding - geen duidelijke beperking voor sociaal functioneren

43 WAA frontaal letsel43 Pat. 2. Neurologische conclusie: - sterk verminderde reuk door frontobasale contusie - verminderde concentratie, aandacht, verminderd overzicht en initiatief, beperkt ziekte-inzicht, verhoogde afleidbaarheid, slecht bestand zijn tegen storen, verminderde emotionele controle en verminderd inschatten van andermans emoties kunnen goed beschouwd worden als vnl. frontale restverschijnselen van een ernstige contusio cerebri - percentage BI volgens NVvN richtlijn: 12%

44 WAA frontaal letsel44 Paul Klee

45 WAA frontaal letsel45 Samenvattend (1): - functie van frontale hersendelen:. planning, anticipatie, uitvoering. verdelen van aandacht, schakelen. zelfbewustzijn, onderscheid zelf/ander. begrip van motieven van anderen. herkennen van emoties. sociale vaardigheden. moraal

46 WAA frontaal letsel46 Samenvattend (2): - casuistiek:. enige cognitieve-, executieve en energetische tekorten minder opvallend:. verlies aan emotionele controle. verminderde sociale cognitie en inzicht. persoonlijkheidsverandering

47 WAA frontaal letsel47 Samenvattend (3): - locaal, niet HET*) frontaal hersenletsel: “olfactory deficits may be indicative of affect recognition impairments and reduced empathy” - frontaal letsel bij meer uitgebreide (HET) contusio cerebri: “TBI predominantly causes damage to the frontal/ temporal regions, regardless of the pathophysiology”

48 WAA frontaal letsel48 Samenvattend (4): - rol van de neuroloog: samen met de neuropsychologische bevindingen beoordelen van klachten en verschijnselen met betrekking tot een somatische achtergrond

49 WAA frontaal letsel49

50 WAA frontaal letsel50 Sharp, D. J. et al. Nat. Rev. Neurol., 2014 film: nrneurol sv1

51 WAA frontaal letsel51 Joan Mìro ?vragen ?

52 Paul Klee, die Hampelman vragen & discussie

53 WAA frontaal letsel53 Executief: - geheugenstoornissen, mn. werkgeheugen - aandachtsstoornissen: verhoogd afleidbaar verminderd vermogen tot verdelen aandacht of tot omschakelen - oordeel- en kritiekstoornissen - verminderd abstractievermogen - verminderd probleemoplossend vermogen - verminderde flexibiliteit in denken en doen - gebrek aan initiatief, passiviteit, apathie - geen reëel inzicht in eigen functioneren + mogelijkheden Checklist executieve en sociale-cognitie stoornissen bij NAH (1). Dr. J.M. Spikman, Neuropsychologie, Neurologie UMCG

54 WAA frontaal letsel54 Sociale cognitie - ontremd/impulsief gedrag - tactloos, ongepaste grapjes of kwetsende opmerkingen - decorumverlies, sociaal inadequaat gedrag - stemmingswisselingen, opvallende euforie, agressieve uitvallen - verminderde empathie, inlevingsvermogen, egocentrisch gedrag - emotioneel vlak imponeren - verminderd ziekte-inzicht of besef Checklist executieve en sociale-cognitie stoornissen bij NAH (2). Dr. J.M. Spikman, Neuropsychologie, Neurologie UMCG

55 WAA frontaal letsel55 IndelingEMV-score SubcategorieënCriteria ernstig8 middelzwaar9-12 licht13-15 categorie 1, EMV=15 trauma capitis categorie 2, commotio cerebri EMV=15 categorie 3, EMV 13-14, of contusio cerebiEMV 15 + risicof.

56 WAA frontaal letsel56 Licht schedelhersenletsel : (richtlijn NVvN) Bij de triage van patiënten met een LSH is onderverdeling in 3 klassen zinvol: Cat. 1: patiënten met een GCS van 15, geen bewusteloosheid, geen posttraumatische amnesie, geen risicofacto Cat. 2: patiënten met een GCS van 15, duur bewusteloosheid <15 min., duur PTA <60 min., geen risicofactoren. Cat. 3: patiënten met een GCS van 13-14, of patiënten met één of meer risicofactoren.

57 WAA frontaal letsel57 Risicofactoren t.a.v. PIC (posttraumatische intracraniële complicatie) zijn: leeftijd <2 jaar 1,9 leeftijd >60 jaar 3,5 een onduidelijke toedracht 1 hoog-energetisch trauma 2 * waarneembare uitwendige letsels boven schouderniveau 3 ** persisterend anterograde amnesie 3 *** focale uitvalsverschijnselen 1,2,4,5,8 een vroeg insult 1-3 braken 1-3,5-7 persisterende hoofdpijn 1,2,5-7 stollingsstoornissen (al dan niet iatrogeen) 4,8 intoxicaties (alcohol, drugs) 4,10 status na neurochirurgische ingreep (shunt) 8

58 WAA frontaal letsel58 ATLS-criteria hoog energetisch letsel (HET): uit auto geslingerd ongeval met dodelijke slachtoffers extricatie >20 min. val van grote hoogte bedolven onder puin ongeval waarbij voertuig over de kop is gegaan ongeval met hoge snelheid >65 km/u auto contra fietser of voetganger >10 km/u motorongeval met >35 km/u of bestuurder van motor geslingerd


Download ppt "WAA frontaal letsel1 Restverschijnselen van frontaal hersenletsel 1. Neurologische aspecten Ewout Brunt, neuroloog np v/h afd. neurologie UMCG."

Verwante presentaties


Ads door Google