De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Depressie en de ziekte van Parkinson 28 oktober 2004 A.J.W. BOON.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Depressie en de ziekte van Parkinson 28 oktober 2004 A.J.W. BOON."— Transcript van de presentatie:

1 Depressie en de ziekte van Parkinson 28 oktober 2004 A.J.W. BOON

2 Onderwerpen  Depressie  M. Parkinson  Depressie en M. Parkinson  Epidemiologie  Symptomen  Pathogenese  Diagnostiek  Behandeling

3 Depressie volgens DSM IV criteria  Tenminste 5 van de volgende symptomen:  depressieve stemming (ouderen: prikkelbaar)   van interesse of plezier in (bijna) alle activiteiten   of  in gewicht zonder dieet  insomnie of hypersomnie  psychomotore agitatie of remming  vermoeidheid of verlies aan energie  gevoelens van waardeloosheid of buitensporige / onterechte schuldgevoelens   vermogen tot nadenken of concentratie  terugkerende gedachten aan de dood, suïcidegedachten, suïcidepoging of plan daartoe  Niet verklaard door lich. aandoening of psychotische stoornis

4 Dysthyme stoornis  chron. depressieve stemming, vaker wel dan niet aanwezig, > 2 jaar  niet zo ernstig / invaliderend als depressieve stoornis  tenminste 2 van volgende:  slechte eetlust of teveel eten  insomnie of hypersomnie  weinig energie of vermoeidheid  gering gevoel van eigenwaarde  slechte concentratie of besluiteloosheid  gevoelens van hopeloosheid

5 Lichamelijke aandoeningen die stemmings- stoornissen kunnen geven  Ziekte van Parkinson  MS  Hersentumoren  Trauma capitis  CVA  Voedingsdeficiënties (B1, B12)  Hyper- en hypothyreoïdie  Hyperparathyreoïdie  Hyper- en hypoadrenocorticisme  DM  LE, rheumatoïde arthritis  Infecties, mn viraal  Bepaalde maligniteiten

6 Middelen met mogelijk stemmingsstoornissen  Alcohol  Amfetaminen en verwante middelen  Cocaïne  Psychofarmaca (antipsychotica, anxiolytica, hypnotica)  Anticholinergica  Antihypertensiva  Steroïden  Hartmiddelen  De pil  Cytostatica  Anticholesterol middelen (statines)  Antimalaria middelen

7 Epidemiologie  Depressie  Vrouw: %  Man: %  Dysthyme stoornis  6%

8 gestoorde motoriek respons- fluctuaties autonome stoornissen psychiatrische stoornissen slaapstoornissen cognitieve stoornissen M. Parkinson

9 Domeinen bij ziekte van Parkinson  motore symptomen  traagheid / bewegingsarmoede  tremor  stijfheid  balansstoornis  autonome stoornissen  ortostatische hypotensie  mictie- en defaecatie stoornissen  erectiestoornissen  slaapstoornissen  cognitieve stoornissen  psychiatrische stoornissen:  stemmingsveranderingen  psychosen

10 Epidemiologie Depressie bij ZvP:  Frequentie varieert van 2.7 tot 70%!  Oorzaken grote verschillen: afhankelijk van gebruikte diagnostische criteria, schalen, studiepopulatie, land  Deel hiervan dus “slechts” dysthyme stoornis

11 Risicofactoren  Geen relatie met ernst van motore symptomen, ziekteduur, snelheid van achteruitgang  akinetisch-rigide type  “early onset”  cognitieve stoornissen  vrouw???  rechtszijdige motore symptomen

12 Relatie comorbiditeit bij depressie & ZvP Vaker  Hypothyreoïdie  Testosterondeficiëntie   homocysteïne  Dementie

13 Hamilton Depression Rating Scale 1.Depressieve stemming0-4 2.Schuldgevoelens0-4 3.Zelfmoordneigingen0-4 4.Inslaapstoornissen0-2 5.Doorslaapstoornissen0-2 6.Vroeg wakker worden0-2 7.Interesse en activiteiten0-4 8.Vertraging0-4 9.Opwinding Angst (psychisch) Angst (lichamelijk)0-4 Score > 18: behandeling geïndiceerd 12.Eetlust Moeheid Seksuele belangstelling Hypochondrie Gebrek aan inzicht Gewichtsverlies Dagschommelingen Depersonalisatie en derealisatie Paranoïde symptomen Dwangsymptomen 0-2

14 Waarom moeilijk te herkennen: overlap M. Parkinson  Trekt zich terug als gevolg van motore handicap  Gewichtsverlies gebruikelijk  Slaapstoornissen: vaak voorkomend  Psychomotore traagheid  Minder energie, moeheid door motore beperkingen  Fysieke afhankelijkheid, gevoel van overlast  Minder concentratie en aandacht  Wel gedachten aan suïcide, maar geen TS  Uiterlijk! DSM IV  Geen interesse of plezier  Verandering in gewicht  Slaapstoornis  Psychomotore remming  Vermoeidheid en energieverlies  Buitensporig gevoel van schuld  Minder concentratie  Suïcidaal

15 Symptomen depressie bij ZvP  somberheid  anhedonie  gewichtsverlies  vroeg wakker worden  prikkelbaar  angst  moeheid  apathie  gebrek aan motivatie  psychomotore traagheid  Cave: niet alleen in off-fase!

16 Mw. van B, 75 jaar

17 Verschil Parkinson depressie en gewone depressie  vaker:  angst  pessimisme  prikkelbaarheid  suïcidale gedachten zonder suïcidaal gedrag  minder vaak:  schuldgevoelens  zelfverwijt  suïcide

18 Dhr. G, 52 jaar

19 Pathogenese  Reactief  Neurotransmitterstoornis

20 Reactief  Secundair aan psychosociale stress van chronische ziekte en handicap Maar:  Meer depressie bij ZvP dan bij andere chronische ziekten  Geen samenhang tussen ernst ziektesymptomen en ernst depressie

21 dopamine serotonine acetylcholine noradrenaline M. Parkinson Neurotransmitters

22 Neurotransmitterstoornis Dopamine  Depressie regelmatig voorafgaand aan motore symptomen ZvP  Dopamine zorgt voor motiverende en belonende effecten  anhedonie, motivatieverlies en apathie bij te weinig dopamine Serotonine   neuronen van het serotonerge systeem bij depressieve patient met ZvP  5-HIAA  in liquor, wijzend op serotonine tekort  gehalte 5-HIAA omgekeerd evenredig aan ernst depressie Noradrenaline  Degeneratie van locus coeruleus, waardoor minder noradrenerge verbindingen naar o.a. limbische systeem, wat gepaard kan gaan met depressiviteit

23 Pathogenese  Dus: combinatie van een reactieve depressie en depressie ten gevolge van neurotransmittertekorten

24 Diagnostiek  Moeilijk, want schalen en DSM IV criteria interfereren met ZvP  Somberheid, anhedonie en suïcidale gedachten zijn belangrijke peilers  Verminderde eetlust en vroeg ontwaken zijn enige lichamelijke symptomen die redelijk sensitief zijn

25 Waarom belangrijk te herkennen  Meest voorkomende non-motor symptoom  Reductie in kwaliteit van leven met 50%!  Belangrijkste negatieve factor voor de verzorgenden!  Beïnvloedt prognose  Behandelbaar

26 Behandeling (1)  Niet medicamenteus:  is patiënt goed ingesteld qua parkinson?  sluit eerst onderliggende oorzaak uit: (vit. B12 deficiëntie, schildklierprobleem, anemie, evt. testosteron deficiëntie)  bespreek psychosociale begeleiding  bespreek gebalanceerde voeding met voldoende calorische intake  beveel regelmatig oefenprogramma aan

27 Behandeling (2)  Medicamenteus  NB: amantadine, selegiline en levo-dopa zwak antidepressief  overweeg toevoegen van dopamine agonist  pramipexol zowel bij niet- als wel-parkinson depressie effectief  start met antidepressiva  cave: bijwerkingen op motore symptomen en de cognitie  bij veel angst evt. lorazepam of clonazepam  als onvoldoende c. psychiatrie

28 Antidepressiva  Serotonine opname remmers (bv. seroxat, prozac, effexor)  Tricyclische antidepressiva (bv. tryptizol)  Als deze niet helpen buproprion ( = dopamine heropname remmer) overwegen

29 Bijwerkingen tricyclische antidepressiva  Anticholinerg: droge mond, obstipatie, accomodatiestoornissen, mictiestoornissen, verwardheid   -1 receptor blokkade: sufheid, ortostatische hypotensie, sexuele dysfunctie  Cardiovasculair: tachycardie, hypotensie, geleidingsstoornissen, aritmieën  Andere: insulten, gewichtstoename

30 Bijwerkingen SSRI´s  Maagdarm: misselijkheid, flatulentie, diarree  Centrale zenuwstelsel: slapeloosheid, rusteloosheid, prikkelbaarheid, agitatie, tremor, hoofdpijn, verergering parkinsonisme  Seksuele dysfunctie  Uitkijken met selegiline

31 Electro Convulsieve Therapie (ECT)  Wanneer:  bij ernstige depressie die niet reageert op antidepressiva  bij psychotische depressie > 65 jaar middel 1ste keuze  Hoe:  opwekken epileptisch insult met duur tussen 25 sec. en 3 min.  Bijwerkingen op ZvP:  nee: soms zelfs (tijdelijke) verbetering van de motore symptomen

32 Prognose  Bij dysthyme stoornis grotere kans op depressie  Mogelijk voorspeller van snellere progressie van motore symptomen, ADL-activiteiten en cognitieve stoornissen  Meer kans op ontwikkelen van dementie

33 Conclusies  Depressie bij ± 50% van de parkinson patiënten  Lichamelijke oorzaken uitsluiten  Somberheid, anhedonie en suïcidale gedachten belangrijkste symptomen  Niet alleen in off-fase  Wordt veroorzaakt door neurodegeneratie +/- reactieve component  Grote bron van ellende voor pat. en omgeving  Veroorzaakt  van motore en cognitieve stoornissen  Goed behandelbaar

34 Casus: 73 jarige man  Gaat achteruit: doet niets meer, geen reactie op L-dopa, moet medicatie gewijzigd worden?  Opname: spreekt enkel woord met zachte, onduidelijke stem, tremor -, rigiditeit -, psychomotoriek geremd, geen antwoord op geheugenvragen, loopt redelijk vlot: onderdosering?  Tijdens opname: voelt zich schuldig over invaliditeit, wantrouwt medicatie, denkt dat liften kapot zijn zodat hij niet naar huis kan: depressie met melancholische kenmerken: start antidepressivum  Belt na ontslag op: is controle wel nodig: is op de camping bezig met het opknappen van caravan!


Download ppt "Depressie en de ziekte van Parkinson 28 oktober 2004 A.J.W. BOON."

Verwante presentaties


Ads door Google