De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Chemotherapie Principes en Werkingsmechanismen Koen Van Eygen Medisch Oncologie AZ Groeninge Kortrijk.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Chemotherapie Principes en Werkingsmechanismen Koen Van Eygen Medisch Oncologie AZ Groeninge Kortrijk."— Transcript van de presentatie:

1 Chemotherapie Principes en Werkingsmechanismen Koen Van Eygen Medisch Oncologie AZ Groeninge Kortrijk

2 Wat moet er bijblijven ? Het concept waarop de werking van cytostatica gebaseerd is Cytostatica worden in enkele grote groepen ingedeeld Toedieningswijzen van cytostatica Factoren die het effect van cytostatica beïnvloeden Resistentiemechanismen

3 Cytostatica – definitie Soorten cytostatica Gebruik en gevolgen van cytostatica

4 1. Cytostatica: positieve definitie Cystostatica zijn : Producten die de celcyclus doorbreken en op die manier de celdeling verhinderen. Ook veel immunologische en hormonale therapieën werken op die manier. Specifiek voor cytostatica is evenwel dat - ze de DNA replicatie en/of expressie verstoren. Ze verhinderen dat het cellulaire DNA op een normale manier gekopieerd wordt bij een celdeling, zodat de dochtercellen niet of minder vitaal zijn. - Ze geen onderscheid maken tussen normale en maligne cellen.

5 1. Cytostatica: negatieve definitie Onder cytostatica verstaan we NIET: -Immunotherapie: monoklonale antistoffen, cytokines, behandeling met allogene stamcellen -Hormonotherapie -Remmers van bloedvatvorming (angiogenese inhibitoren) -Biomodulatoren

6 2. Soorten cytostatica 1. Aangrijpingspunten van cytostatica in een cel 1. De celcyclus 2. Processen tijdens de celcyclus 2. Indeling van cytostatica volgens werkingsmechanisme 1. Rechtstreekse DNA beschadiging 2. Verhinderen van tubulusformatie 3. Antimetabolieten 3. Werkingsmechanisme van enkele belangrijke cytostatica 1. Alkylantia 2. Taxanen 3. 5FU

7 De Celcyclus

8 Processen tijdens de celcyclus: DNA replicatie Celkern Met compact DNA (supercoiling) cytoplasma Chromosomen: Gedecomprimeerd DNA

9 Processen tijdens de celcyclus: DNA replicatie

10

11 Processen tijdens de celcyclus: Herstel van DNA schade Transcriptie van DNA naar mRNA

12 Processen tijdens de celcyclus: Translatie van mRNA naar eiwitten Eiwitten voeren hun functie uit Apoptose: zelfmoord van een cel Normaal cellulair mechanisme Vaak minder aanwezig in maligne cellen Bcl 2, p53, TNF

13 Processen tijdens de celcyclus: DNA mRNA tRNA Op de ribosomen eiwitten

14 Indeling van cytostatica volgens werkingsmechanisme Mechanismen zijn lang niet altijd bekend Vershillende indelingen mogelijk Volgens werkingsmechanisme Volgens oorsprong

15 Werkingsmechanisme van enkele belangrijke cytostatica Alkylantia: cyclofosfamide Inhibitie van microtubuli: paclitaxel Antimetabolieten: 5FU

16 Cyclofosfamide G2

17 Paclitaxel (Taxol)

18

19 3. Gevolgen van cytostatica in het algemeen 1. Welke parameters bepalen de gevolgen ? 1. Externe factoren: dosis, toedieningswijze en -schema 2. Patiëntgebonden factoren: metabolisme 2. Selectieve toxiciteit 3. Resistentiemechanismen 1. Mutatie 2. Selectie 3. Multidrugresistentie

20 Externe parameters: dosis Concentratie van een product in de tijd is belangrijk Van veel factoren afhankelijk Lichaamsoppervlakte: Dosisreducties bij nier- of leverfunctiestoornissen. Gewicht (kg) x Lengte (cm) BSA (m²) = ( ) 3600

21 Externe parameters: dosis Meest gebruikte manier om dosis te berekenen is via lichaamsoppervlakte: Bijvoorbeeld CMF: Cyclofosfamide 600 mg/m² dag 1 en dag 8 Methotrexaat 40 mg/m² dag 1 en dag 8 5FU 600 mg/m² dag 1 en dag 8 Patiënte 170 cm, 70 kg Dosis methotrexaat = 40 mg/m² = 40 x 1.81 = 73 mg Gewicht (kg) x Lengte (cm) BSA (m²) = ( ) = 1.81 m² 3600

22 Dosis-intensiteit (DI) Labo: densiteit van de therapie is belangrijk Bonadonna: CMF adjuvant minder of zelfs niet meer efficiënt als DI < 85% van de geplande DI totaal toegediende dosis DI = tijdspanne waarin de dosis werd toegediend.

23 Dosis-intensiteit (DI) Patiënt 1: BSA 2 m² Chemo: Adriamycine 75 mg/m² om de drie weken. Zes cycli Zes cycli zonder uitstel of dosis reductie Totaal toegediende dosis: (75 mg/m² x 2m²) x 6 = 900 mg Duur = 6 x 3 weken = 18 weken DI = 900 mg / 18 weken = 50 mg/week (100%)

24 Dosis-intensiteit (DI) Patiënt 2: BSA 2 m² Chemo: Adriamycine 75 mg/m² om de drie weken. Zes cycli Cyclus 4,5,6 dienen met 25 % gereduceerd Totaal toegediende dosis: (75 mg/m² x 2m²) x 3 + (75 mg/m² x 2m²) x 3 x 75% = 787 mg Duur = 6 x 3 weken = 18 weken DI = 787 mg / 18 weken = 43 mg/week (86%)

25 Dosis-intensiteit (DI) Patiënt 3: BSA 2 m² Chemo: Adriamycine 75 mg/m² om de drie weken. Zes cycli Cyclus 4,5,6 dienen met 1 week te worden uitgesteld Totaal toegediende dosis: (75 mg/m² x 2m²) x 6 = 900 mg Duur = 3 x 3 weken + 3 x 4 weken= 21 weken DI = 900 mg / 21 weken = 42 mg/week (84%)

26 Dosis-intensiteit (DI) De Juiste Dosis moet Op Tijd gegeven worden

27 Toedieningsswijze IV Bolus of kort infuus Continu Infuus Oraal

28

29 AUC (Area Under the Curve) AUC is een maat voor de blootstelling aan het cytostaticum Aangenomen wordt dat het een maat is om de efficiëntie van dat cytostaticum uit te drukken

30 Toedieningswijze: IV Bolus IV Bolus of kort infuus concentratie Tijd

31 Toedieningswijze: Continu Infuus concentratie Tijd Stop infuus

32 Toedieningswijze: Oraal concentratie Tijd Stop infuus oraal bolus Continu infuus

33 Toedieningswijze: Oraal Voordeel: simuleert gedeeltelijk continu infuus Nadeel: enorme variabiliteit in biobeschikbaarheid voor de meeste producten

34 Toedieningsschema Klassiek: maximale dosis met minimum interval Alternatief: frequentere lagere dosissen Combinatiechemotherapie

35 Toedieningsschema: klassiek Maximale dosissen met een minimum interval Dose-response curve Dosis-limiterende toxiciteit (DLT) Niet voor elk cytostaticum hetzelfde Wordt onderzocht in fase I studies, na voorafgaandelijke dierproeven Maximaal getolereerde dosis (MTD) Maximale dosis van een product dat kan gegeven worden met acceptabele toxiciteit Sterk geëvolueerd in de voorbije 30 jaar: Groeifactoren, antibiotica, SDD, beenmerg- en stamcelsupport,… Hoogst mogelijke dosis op zo kort mogelijke tijd is tot voor kort een dogma geweest.

36 Cyclofosfamide: DLT en MTD Cyclofosfamide: DLT: myelosuppressie MTD: sterk geëvolueerd 60-70er jaren: 2 g/m² 80er jaren: 4 g/m² (Groeifactoren) 90er jaren: 8-10 g/m² (Stamcelsupport)

37 Toedieningsschema Klassiek Dagen Evolutie toxiciteit Cyclus 1 Cyclus 2Cyclus 3Cyclus 4

38 Toedieningsschema: Frequentere kleinere dosissen De laatste jaren wat aan populariteit gewonnen Theoretisch voordeel: voor sommige producten zelfde dosisintensiteit met minder toxiciteit Weinig schemata echt vergeleken met hun klassieke equivalent

39 Toedieningsschema: Frequentere kleinere dosissen Voorbeeld: Klassiek schema: Paclitaxel 175 mg/m² om de drie weken. DI = 58 mg/m²/week Alternatief schema: Paclitaxel 100 mg/m² dag 1,8,15 – herhalen dag 29 DI = 75 mg/m²/week Van dit schema lijkt de toxiciteit minder uitgesproken. Het is nooit rechtstreeks vergeleken met het klassieke schema, zodat we niet weten of het equivalent, beter of slechter is.

40 Toedieningsschema: Frequentere kleinere dosissen Dagen 1 I,1 I,8I,15 29 II,1 II,8II,15

41 Toedieningsschema: continu infuus Theoretisch voordeel: continue blootstelling aan chemotherapie (idem voor orale therapie) Vooral voor traag delende tumoren Vaak in combinatie met radiotherapie

42 Toedieningsschema: combinatiechemotherapie Monotherapie: veel resistentie Combinatie van cytostatica met verschillende werkingsmechanismen MTD per cytostaticum lager

43 Toedieningsschema: combinatiechemotherapie = = = Additief effect synergistisch antagonistisch

44 Toedieningsschema: combinatiechemotherapie Voorbeeld: CAF dag 1, herhalen dag 22: - - Cyclofosfamide 600 mg/m² (alkylans – DLT : myelosuppressie) - - Adriamycine 60 mg/m² (topoisomerase II inhibitor – DLT: myelosuppressie, mucositis) - - 5Fluorouracil 600 mg/m² (antimetaboliet, thymidilaat synthase remmer – DLT: myelosuppressie, mucositis)

45 Toedieningsschema: combinatiechemotherapie Sequenties van cytostatica binnen chemotherapieschema’s Voor sommige producten is niet alleen de dosis belangrijk, maar ook de volgorde waarmee ze in combinatieschema’s worden gebruikt.

46 3. Gevolgen van cytostatica in het algemeen 1. Welke parameters bepalen de gevolgen ? 1. Externe factoren: dosis, toedieningswijze en -schema 2. Patiëntgebonden factoren: metabolisme 2. Selectieve toxiciteit 3. Resistentiemechanismen 1. Mutatie 2. Selectie 3. Multidrugresistentie

47 Metabolisme Toediening (Activatie) (Inactivatie) Eliminatie (lever, intracellullair,…) (lever, in circulatie, …) (lever, nieren) Interactie met andere medicatie

48 Metabolisme: voorbeeld 1 Voorbeeld 1: Renale klaring Carboplatinum wordt vrijwel exclusief renaal geklaard. Dit laat toe de dosis nauwkeuriger te berekenen dan op basis van het BSA. Carboplatinum wordt vrijwel nooit nog berekend per m². Meestal wordt de dosis carboplatinum uitgedrukt aan de hand van de AUC. Bijv. : dosis carboplatinum waarbij we streven naar een AUC = 5 mg x min/ml Dosis carbo = AUC (GFR + 25) = 5 (GFR + 25) GFR = nierfunctie (ml/min) berekend op basis van de nierfunctie van de dag 25 = een constante metabole klaring in het lichaam

49 Metabolisme: voorbeeld 1 tijd concentratie Patiënt 1: 2 m²/ 125 ml/min Patiënt 2: 2 m²/ 75 ml/min Patiënt 3: 2 m²/ 100 ml/min Zelfde dosis carboplatinum

50 Metabolisme: voorbeeld 2 6-mercaptopurine Xanthine Oxidase Purines URINEZUUR

51 Metabolisme: voorbeeld 2 6-mercaptopurine Xanthine Oxidase Purines URINEZUUR Zyloric

52 Metabolisme: voorbeeld 3 Cyclofosfamide Warfarin Afgebroken door hetzelfde enzyme Aanbod van beide producten tegelijkin voldoende hoeveelheden remt de afbraak van elk van die producten

53 3. Gevolgen van cytostatica in het algemeen 1. Welke parameters bepalen de gevolgen ? 1. Externe factoren: dosis, toedieningswijze en -schema 2. Patiëntgebonden factoren: metabolisme 2. Selectieve toxiciteit 3. Resistentiemechanismen 1. Mutatie 2. Selectie 3. Multidrugresistentie

54 Selectieve toxiciteit De meeste cytostatica interfereren met de DNA of RNA synthese Meest gevoelige periode G0 fase mogelijk Duur fases erg wisselend

55 Selectieve toxiciteit: groeifractie Tumor Gezond weefsel CHEMOTHERAPIE Delende cel

56 Selectieve toxiciteit: groeifractie Traag groeiende Tumor Snel groeiende tumor CHEMOTHERAPIE Delende cel

57 3. Gevolgen van cytostatica in het algemeen 1. Welke parameters bepalen de gevolgen ? 1. Externe factoren: dosis, toedieningswijze en -schema 2. Patiëntgebonden factoren: metabolisme 2. Selectieve toxiciteit 3. Resistentiemechanismen 1. Mutatie 2. Selectie 3. Multidrugresistentie

58 Mutatie Maligniteiten hebben een hoge groeifractie Elke celdeling = risico op foute deling Beschermingsmechanismen in maligne cellen vaak defect

59 Mutatie

60 Selectie R R R R R R R R R R R R R R R R R R R R R R R R R R R R R R R R R R R R R R CT

61 Selectie Inductie van resistentie verklaring voor beperkte cure-rate door cytostatica Resistentie voor 1 cytostaticum ook vaak voor andere (kruisresistentie)


Download ppt "Chemotherapie Principes en Werkingsmechanismen Koen Van Eygen Medisch Oncologie AZ Groeninge Kortrijk."

Verwante presentaties


Ads door Google