De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

HET LICHAAM UIT BALANS Van ‘onverklaarde’ lichamelijke klachten, naar een ‘nieuw evenwicht’ HET LICHAAM UIT BALANS Van ‘onverklaarde’ lichamelijke klachten,

Verwante presentaties


Presentatie over: "HET LICHAAM UIT BALANS Van ‘onverklaarde’ lichamelijke klachten, naar een ‘nieuw evenwicht’ HET LICHAAM UIT BALANS Van ‘onverklaarde’ lichamelijke klachten,"— Transcript van de presentatie:

1 HET LICHAAM UIT BALANS Van ‘onverklaarde’ lichamelijke klachten, naar een ‘nieuw evenwicht’ HET LICHAAM UIT BALANS Van ‘onverklaarde’ lichamelijke klachten, naar een ‘nieuw evenwicht’ B. Van Houdenhove K.U.Leuven

2  Lichamelijke klachten en syndromen waarvoor bij medisch onderzoek geen duidelijke somatische verklaring wordt gevonden, komen frequent voor in alle medische settings

3 Daaronder zijn er heel wat mensen die lijden aan “onverklaarde” chronische uitputting én snelle vermoeibaarheid - meestal gepaard met verspreide pijn en pijn / prikkel- overgevoeligheid

4 OUTLINE 1. Relevantie van het stress-adaptatiemodel 1. Relevantie van het stress-adaptatiemodel voor de diagnostiek van uitputtings- en voor de diagnostiek van uitputtings- en pijnsyndromen (CVS / fibromyalgie) pijnsyndromen (CVS / fibromyalgie) 2. Relevantie van het stress-adaptatiemodel 2. Relevantie van het stress-adaptatiemodel voor het onderzoek naar de oorzaken van CVS voor het onderzoek naar de oorzaken van CVS 3. Relevantie van het stress-adaptatiemodel 3. Relevantie van het stress-adaptatiemodel concept voor de behandeling van CVS concept voor de behandeling van CVS

5 1. Relevantie van het stress-adaptatiemodel voor de diagnostiek van uitputtings- en pijnsyndromen 1. Relevantie van het stress-adaptatiemodel voor de diagnostiek van uitputtings- en pijnsyndromen

6  Zijn deze klachten wel “onverklaard” ??? “onverklaard” ??? –Ja, bij categoriale klinische diagnostiek diagnostiek –Nee, in een dynamisch- diagnostische visie waarin het diagnostische visie waarin het stress-concept centraal staat stress-concept centraal staat

7 • Categoriale diagnostiek

8 CVS- diagnose (CDC, 1994)  abnormale vermoeidheid, > 6 maanden, niet organisch of psychiatrisch verklaard niet organisch of psychiatrisch verklaard  minstens 4 bijkomende klachten: –verspreide spier- of gewrichtspijnen fibromyalgie –hoofdpijn –keelpijn / klierzwellingen –concentratie en geheugenstoornissen –niet-uitrustende slaap –vertraagd herstel na inspanning

9 Kritiek op deze criteria… Kritiek op deze criteria… “ Herziene diagnostische criteria van CVS zouden “ Herziene diagnostische criteria van CVS zouden inspannings- en stress-intolerantie inspannings- en stress-intolerantie als hoofdcriterium als hoofdcriterium moeten opnemen ” ! moeten opnemen ” ! B. Van Houdenhove et al. Rehabilitation of decreased motor performance in patients B. Van Houdenhove et al. Rehabilitation of decreased motor performance in patients with chronic fatigue syndrome: should we treat low effort capacity or with chronic fatigue syndrome: should we treat low effort capacity or reduced effort tolerance? Clin Rehabil 2007;21: reduced effort tolerance? Clin Rehabil 2007;21: •

10 Recent voorstel betreffende herziene ‘ME-criteria’ Carruthers BM et al. Carruthers BM et al. Myalgische Encefalomyelitis: Myalgische Encefalomyelitis: Internationale Consensus Criteria Internationale Consensus Criteria J Intern Med Oct;270(4): J Intern Med Oct;270(4): doi: /j x doi: /j x

11 1. Post-inspannings uitputting/malaise (verplicht criterium) (verplicht criterium) • Snelle fysieke en/of kognitieve vermoeidheid en ander symptomen (bijv. griepachtige verschijnselen en pijn) na een (minieme) inspanning. • De toename van klachten kan direct na de inspanning intreden, maar ook verlaat. • De "herstelperiode" neemt 24 uur of meer in beslag. • De lage drempel voor fysieke en mentale vermoeidheid resulteert in een substantiële afname van het activiteitennivo. resulteert in een substantiële afname van het activiteitennivo.

12 • Dynamisch- diagnostische visie

13 Deze patiënten hebben een fundamentele en persisterende verstoring van hun fysiek / mentaal aanpassingsvermogen inclusief abnormale prikkel / pijn-verwerking

14  Vanwaar deze sterk gedaalde fysieke en mentale “belastbaarheid” ?

15 2. Relevantie van het stress-adaptatiemodel voor het onderzoek naar de oorzaken van CVS 2. Relevantie van het stress-adaptatiemodel voor het onderzoek naar de oorzaken van CVS

16

17  Veel misverstanden over “de oorzaak” van CVS ontstaan omdat etiologisch en pathofysiologisch onderzoek  Veel misverstanden over “de oorzaak” van CVS ontstaan omdat etiologisch en pathofysiologisch onderzoek niet voldoende niet voldoende woden onderscheiden ! woden onderscheiden !

18 Waardoor krijgt men CVS en worden de klachten eventueel in stand gehouden ? etiologie etiologie Wat zijn de ziektemechanismen ? pathogenese pathogenese / pathofysiologie / pathofysiologie

19 • Etiologie

20 Etiologische dimensies kwetsbaarheid-bio-psycho -socio uitlokkende factoren factoren -bio -bio -psycho -psycho -socio -socio onderhoudende onderhoudende factoren factoren -bio -bio -psycho -psycho -socio -socio

21  Diverse fysieke en psychosociale “stressoren” “stressoren” spelen bij CVS een cruciale rol spelen bij CVS een cruciale rol …als uitlokkende, …als uitlokkende, kwetsbaarheidsverhogende kwetsbaarheidsverhogende en/of in stand houdende factoren en/of in stand houdende factoren

22 1) Uitlokkende factoren  virale infecties  fysieke traumata  operatieve ingrepen  slaapstoornissen  zwangerschap ….  en / of negatieve levensgebeurtenissen, negatieve levensgebeurtenissen, chronische psychosociale stress, chronische psychosociale stress, en (soms) acute psychische traumata en (soms) acute psychische traumata

23 2) Kwetsbaarheid  genetisch  negatieve affectiviteit, perfectionisme  voorafgaande depressie  overactieve levensstijl (‘roofbouw plegen’, overdreven perfectionisme, altijd (moeten) zorgen voor anderen, geen ‘nee’ kunnen zeggen’…) (‘roofbouw plegen’, overdreven perfectionisme, altijd (moeten) zorgen voor anderen, geen ‘nee’ kunnen zeggen’…)  ‘slechte start’ in het leven (ervaringen van verwaarlozing, geweld (ervaringen van verwaarlozing, geweld en misbruik) en misbruik)

24 2) Onderhoudende (herstelbelemmerende) factoren  fysieke deconditionering  bijkomende depressie / angst  slaapstoornissen  onvruchtbare attributies  periodische overactiviteit  gebrek aan sociale steun  iatrogene factoren  chronische virale / bacteriële infecties ?

25  Het relatieve aandeel van psychosociale / fysieke ‘stressoren’ is bij elke CVS-patiënt verschillend… maar vaak combinaties ! maar vaak combinaties !

26 Juffr.C.  20-jarige, ongehuwde kinderverzorgster  typische CVS/FM -klachten met veel pijn en griepachtig gevoel na inspanning  reeds als kind ‘sneller moe dan anderen’, maar ‘bleef ertegen vechten’ (o.m. fanatiek sporten)  had vroeger meerdere depressies  klachten begonnen na aanslepend conflict met diensthoofd (pesterijen) met diensthoofd (pesterijen)  vertelt (na lang aarzelen) geschiedenis van fysiek en seksueel misbruik in de kinderjaren  Blijft sinds ze ziek is ‘met pieken’ actief en moet het nadien telkens ‘zwaar bekopen’

27 • Patho- fysiologie

28 HYPOTHESE: HYPOTHESE: primaire ontregelingen primaire ontregelingen van het stress-systeem, met secundaire verstoringen in immuunsysteem en pijnmechanismen

29 Wat is het stress- Wat is het stress- systeem ? systeem ? Focus op Focus op neurobiologie neurobiologie van stress van stress

30  Onze evolut i onaire geschiedenis heeft ons voorzien van een stress-systeem …

31 …dat helpt ons …dat helpt ons om in evenwicht te blijven om in evenwicht te blijven ondanks steeds wisselende ondanks steeds wisselende fysieke en psychische fysieke en psychische omstandigheden omstandigheden ‘allostasis’ ‘allostasis’ ‘stability through (B.S. McEwen) continuous change’ continuous change’

32 Het stress-systeem Prefrontale cortex Prefrontale cortex Amygdala / Amygdala / Hippocampus Hippocampus CRF CRF HPA-as Sympathische as HPA-as Sympathische as Para- Para- CRF ACTH sympathisch CRF ACTH sympathisch negatieve negatieve feedback feedback Cortisol Adrenaline Cortisol Adrenaline / Noradrenaline / Noradrenaline target organen (o.a. immuunsysteem) target organen (o.a. immuunsysteem)

33

34 Het stress-systeem ondersteunt en beschermt… maar kan ook beschadigen…  bij fysieke of mentale druk of belasting… helpt het stress-systeem ons evenwicht te vrijwaren, maar… datzelfde systeem kan zich in bepaalde omstandigheden kan zich in bepaalde omstandigheden tegen ons keren tegen ons keren ….en ons ziek maken ….en ons ziek maken

35

36  vooral wanneer de stress te intens is en/of te lang duurt en we er niet goed mee omgaan (b.v. erop reageren met negatieve levensttijl) en we er niet goed mee omgaan (b.v. erop reageren met negatieve levensttijl) raakt het stress-systeem – door langdurige hyperfunctie – uit balans raakt het stress-systeem – door langdurige hyperfunctie – uit balansen... kunnen er psychische en lichamelijke stoornissen ontstaan (=stressgebonden aandoeningen)

37 • “ Allostasis” kan omslaan naar “allostatische (over)belasting”… waardoor het risico op ziekte toeneemt waardoor het risico op ziekte toeneemt

38

39 Bijvoorbeeld effecten van cortisol op hippocampus: tweesnijdend zwaard  Cortisol –helpt stressvolle herinneringen opslaan –helpt stressrespons afsluiten maar teveel cortisol kan hippocampus maar teveel cortisol kan hippocampus beschadigen ! beschadigen !

40 Effect van chronisch verhoogd cortisol bij langdurig gestresste apen prepost Kortere en minder vertakte dentrieten

41 meer lezen over het stress- systeem… meer lezen over het stress- systeem…

42 terug naar de pathofysiologie van CVS… terug naar de pathofysiologie van CVS…

43  Er is vrij veel evidentie gevonden voor de hypothese dat bij chronische uitputtings- en pijn syndromen …het stress-systeem onvoldoende reageert op belasting …het stress-systeem onvoldoende reageert op belasting

44 HPA-as disfunctie in CVS Cortisol respons na ontwaken Roberts e.a. (2004)

45 Kan overdrive van het stress-systeem ‘overslaan’ in underdrive ? Kan overdrive van het stress-systeem ‘overslaan’ in underdrive ? G. Miller e.a. Psychol Bull When it goes up, must it go down ? Chronische stress / depressie Hyper-cortisolisme somatische trigger??? niet luisteren naar het lichaam??? Hypo-cortisolisme Chronische pijn- en uitputtingssyndromen (CVS / fibromyalgie)

46 Hypothese... allostasis allostasis allostatic load allostatic load « allostatic crash » ??? « allostatic crash » ??? Van Houdenhove B, Van Den Eede F, Luyten P. Does hypothalamic-pituitary- adrenal axis hypofunction in chronic fatigue syndrome reflect a 'crash' in the stress system? Med Hypotheses ;72(6): Van Houdenhove B, Van Den Eede F, Luyten P. Does hypothalamic-pituitary- adrenal axis hypofunction in chronic fatigue syndrome reflect a 'crash' in the stress system? Med Hypotheses ;72(6):701-5.

47

48 Secundaire verstoring van immuunsysteem Cortisol is een belangrijke ‘regulator’ van het immuunsysteem Cortisol is een belangrijke ‘regulator’ van het immuunsysteem • Teveel cortisol (HPA-as overdrive) leidt tot immuunsuppressie • Te weinig cortisol (HPA-as underdrive) – zoals in CVS/FM – – zoals in CVS/FM – leidt tot immuunactivatie/ inflammatie leidt tot immuunactivatie/ inflammatie

49 Veel CVS- patiënten rapporteren Veel CVS- patiënten rapporteren dat hun lichaam dat hun lichaam op ‘belasting’ reageert op ‘belasting’ reageert … met griepachtige symptomen … met griepachtige symptomen die hun ‘dwingen’ de activiteit stop te zetten die hun ‘dwingen’ de activiteit stop te zetten

50 abnormale prikkel- en pijngevoeligheid abnormale prikkel- en pijngevoeligheid (hyperalgesie, (hyperalgesie, mechanische allodynie), mechanische allodynie), bij CVS bij CVS berust op centrale sensitisatie… berust op centrale sensitisatie… –Via verhoogde cytokine-productie met betrokkenheid van microglia met betrokkenheid van microglia –Via verstoring van centrale pijninhiberende systemen centrale pijninhiberende systemen

51 Samenvattend… Samenvattend…  Bij CVS lijkt het stress-systeem door te langdurige of intense belasting… (bij kwetsbare personen die geneigd zijn ‘door te gaan’ ?) zijn adaptatief (‘allostatisch’) vermogen te zijn kwijgeraakt…

52 ... waardoor het niet meer in staat is (ook na het wegvallen van de voorafgaande chronische belasting) (ook na het wegvallen van de voorafgaande chronische belasting) zijn normale regelende en adaptieve functies te vervullen zijn normale regelende en adaptieve functies te vervullen Goertzel B et al. Allostatic load is associated with symptoms in chronic fatigue syndrome patients. Pharmacogenomics 2006; 7:

53 Kortom… “Chronic fatigue syndrome reflects loss of adaptability (editorial)”. “Chronic fatigue syndrome reflects loss of adaptability (editorial)”. B Van Houdenhove & P Luyten. B Van Houdenhove & P Luyten. J Intern Med 2010; 268 : J Intern Med 2010; 268 :249-51

54 Ontregeling van het stress-systeem bij CVS na chronische hyper-functie van stress-systeem somatische trigger (infectie…) somatische trigger (infectie…) HPA-as hypo-functie / sympathische hyper-functie hyper-functie immuun-activatie immuun-activatie inspanningsintolerantie inspanningsintolerantie versterkende en versterkende en onderhoudende factoren onderhoudende factoren abnormale abnormale pijn/prikkelgevoeligheid pijn/prikkelgevoeligheid

55 Continuum van stressgerelateerde uitputtings- en pijnsyndromen spanning overspanning burnout burnout depressie/angst  somatische trigger  somatische trigger CVS / fibromyalgie ? CVS / fibromyalgie ?

56 3. Relevantie van het stress-adaptatiemodel voor de behandeling van CVS 3. Relevantie van het stress-adaptatiemodel voor de behandeling van CVS

57 geen snelle, curatieve therapie beschikbaar wel kunnen symptomen wel kunnen symptomen verlicht worden verlicht worden –analgetica –hypnotica –antidepressiva… maar… maar…

58  De symptomen, de levenskwaliteit, en het functioneren van CVS -patiënten kunnen aanzienlijk verbeteren…

59 …en bovendien hebben patiënten kans dat er een progressief herstel van belastbaarheid en pijn/prikkelgevoeligheid optreedt… hebben patiënten kans dat er een progressief herstel van belastbaarheid en pijn/prikkelgevoeligheid optreedt…

60 … op voorwaarde dat ze goed met hun ziekte leren omgaan

61 Goed mee omgaan betekent… Goed mee omgaan betekent…  De ziekte en beperkingen accepteren  Activiteiten zorgvuldig doseren  Belastbaarheid geleidelijk verhogen door voorzichtig opgebouwde oefeningen  Levensstijl en levensdoelen op lange termijn aanpassen

62  Het doel van de therapie bij CVS is streven naar een ‘nieuw evenwicht’ waarbij de allostatische adaptatie- mechanismen weer normaler gaan functioneren

63 Kan cognitieve gedragstherapie (CGT) daarbij helpen ? Ja, op voorwaarde dat ze op niet-dogmatische, flexibele, en gepersonaliseerde wijze (‘op maat van de patiënt’) wordt toegepast

64 Wat oefentherapie (GET) betreft… Wat oefentherapie (GET) betreft… …dient voldoende rekening gehouden met de falende stressmechanismen van CVS patiënten Nijs J, Paul L, Wallman K. Chronic fatigue syndrome: an approach combining self-management an approach combining self-management with graded exercise to avoid exacerbations. J Rehabil Med. 2008; 40:

65 Meer lezen Meer lezen over CVS over CVS en fibromyalgie… en fibromyalgie…

66  Maar hoe de CVS- patiënt motiveren?

67  CVS -patiënten zullen maar bereid zijn tot zelfwerkzaamheid als ze hun klachtenpatroon kunnen ‘kaderen’  belang van plausible werkhypothese of ziektetheorie, waarop het therapeutisch project kan worden gebaseerd  belang van plausible werkhypothese of ziektetheorie, waarop het therapeutisch project kan worden gebaseerd

68 • Het stress-adaptatie- model kan uitstekend fungeren als ‘common ground’ ‘common ground’ voor arts en patiënt voor arts en patiënt … en ‘therapeutisch … en ‘therapeutisch uitgangspunt’ uitgangspunt’

69 • Dit ziektemodel is voor de CVS-patiënt voor de CVS-patiënt • plausibel: sluit aan bij ‘evidence’ • acceptabel: want brug met het lichaam • werkbaar: nodigt uit tot aanpassing en verandering…

70 …op weg naar een nieuw evenwicht… …op weg naar een nieuw evenwicht…

71 Take home… Door een adaptieve visie op “stress”, gekaderd in een biopsychosociaal model, en gebaseerd op de moderne neurobiologie… Door een adaptieve visie op “stress”, gekaderd in een biopsychosociaal model, en gebaseerd op de moderne neurobiologie…

72 Take home… …zullen veel “onverklaarde” lichamelijke klachten in de toekomst beter begrepen en behandeld worden. …zullen veel “onverklaarde” lichamelijke klachten in de toekomst beter begrepen en behandeld worden.

73 Meer lezen Meer lezen over moderne psychosomatiek… (aan symposium- prijs !) 73


Download ppt "HET LICHAAM UIT BALANS Van ‘onverklaarde’ lichamelijke klachten, naar een ‘nieuw evenwicht’ HET LICHAAM UIT BALANS Van ‘onverklaarde’ lichamelijke klachten,"

Verwante presentaties


Ads door Google