De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Design Charles & Ray Eames - Hang it all © Vitra Uitdagingen voor het woonbeleid. CEDER Universiteit 5 september 2015 Sien Winters onderzoeksleider HIVA,

Verwante presentaties


Presentatie over: "Design Charles & Ray Eames - Hang it all © Vitra Uitdagingen voor het woonbeleid. CEDER Universiteit 5 september 2015 Sien Winters onderzoeksleider HIVA,"— Transcript van de presentatie:

1 Design Charles & Ray Eames - Hang it all © Vitra Uitdagingen voor het woonbeleid. CEDER Universiteit 5 september 2015 Sien Winters onderzoeksleider HIVA, coördinator Steunpunt Wonen

2 I.Woningmarkt II.Wonen III.Woonbeleid IV.Woonbeleid hervormen V.Besluit VI.Meer info 2

3 I.Woningmarkt II.Wonen III.Woonbeleid IV.Woonbeleid hervormen V.Besluit VI.Meer info 3

4 I. Woningmarkt Aangroei woningvoorraad: : wooneenheden (+8%) : huishoudens (+7,5%) Dus woningaanbod volgt grotendeels vraag Maar niet overal en niet in alle marktsegmenten Aangroei is niet noodzakelijk nieuwbouw 4 Bron: Winters e.a. (2015)

5 I. Woningmarkt Verwervingen (secundaire markt): 73% van verwervingen betreft aankoop bestaande woning Een groot deel van de aankopen zijn tweede woningen (‘doorstromers’)  Vlaamse ‘woonladder’ Woonladder eindigt vaak in nieuwbouw ‘Doorstroming’ is mede gevolg van prijsstijgingen en fiscaliteit 5 Bron: Vastmans e.a. (2014), Winters e.a. (2015)

6 I. Woningmarkt 6 Nominale woningprijzen, Vlaams Gewest, Bron: FOD Economie, ADS

7 I. Woningmarkt Voornaamste factoren van woningprijzen: -Inkomens -Intrestvoeten -Hypotheekmarkt: looptijd, flexibele voorwaarden (bv. Aflossingvrije hypotheken in Nederland) -Beleid: hypotheekwetgeving, fiscaliteit Aanbod: -inelastisch  vraagstijging leidt tot prijsstijging -Omwille van duur van een bouwproces, reglementering, ruimtelijke ordening, schaarste grond, … 7

8 I. Woningmarkt 8 Bron: ADSEI, FOD Economie ; Vastmans & Buyst, 2012; eigen bewerking * niet gecorrigeerd voor kwaliteit, ** gecorrigeerd voor kwaliteit

9 I. Woningmarkt Waarom volgt huurprijs niet de woningprijzen? -Koopkracht huurders stijgt niet mee met koopkracht verwervers -Lage intrestvoet = beperkt rendement op alternatieve beleggingen -Weinig ‘professionele’ verhuring: rendement niet eerste bekommernis, wel zekere belegging 9

10 I. Woningmarkt 10 Groeiende hypotheekmarkt Nieuwe hypotheekkredieten volgens aard van de lening: aantal leningen (links) en totaal bedrag in miljoen euro (rechts), België, Bron: UPC/BVK Verklaringen: -Stijgende verkopen en verkoopprijzen -Beleid: woonbonus, subsidies voor renovatie, registratierecht Bron: Winters & Van den Broeck (forthcoming)

11 I. Woningmarkt 11 Bron: Heylen (2015), op basis van GWO2013 Financiering van de woning voor kopers naar jaar van verwerving, in %, Vlaanderen,  toenemende financiering met middelen uit verkoop vorige woning

12 I. Woningmarkt 12 Bronnen: Descamps (1997), Heylen (2015), op basis van volkstellingen (t.e.m. 2001) en surveygegevens Opm: aandeel huurders bevat tot 2001 ook gratis bewoners Relatieve omvang van de deelmarkten, in %, Vlaanderen,  voor het eerst sinds 1945 stijgt % eigenaars niet langer

13 I. Woningmarkt Verklaringen voor dalend aandeel eigenaars: –Cohorte-effect: wie voor WOII op woningmarkt kwam had minder kans om eigenaar te worden Dat deze groep verdwijnt uit de statistieken, deed aandeel eigenaars stijgen Dit effect raakt nu uitgespeeld –Tijdseffect: Economische onzekerheid  ontleners voorzichtiger Strenger hypotheekbeleid van banken Huurmarkt terug aantrekkelijk als belegging? Echter: deze daling is alleen zichtbaar bij de 40% laagste inkomens  toenemende ongelijkheid in woningbezit 13 Bron: Heylen (2015)

14 I. Woningmarkt Evolutie aandeel eigenaars naar inkomensquintiel (equivalente inkomens, huishoudens op actieve leeftijd) Pagina 14 Bron: Heylen e.a. (2015), op basis van GWO2013

15 I. Woningmarkt Woningmarkt en ongelijkheid (OECD, 2015): -Ongelijkheid remt economische groei (zie ook IMF, 2015) -Vermogen is meer ongelijk verdeeld dan inkomen -Eigen woning is belangrijkste vorm van vermogen van huishoudens -Vermogen is zeer ongelijk verdeeld tussen huurders en eigenaars -Sterke prijsstijging van woningen was een van de voornaamste factoren van stijgend vermogen en van toenemende vermogensongelijkheid 15

16 I.Woningmarkt II.Wonen III.Woonbeleid IV.Woonbeleid hervormen V.Besluit VI.Meer info 16

17 Vlaamse Wooncode: Art. 3: « Iedereen heeft recht op wonen. Daartoe moet de beschikking over een aangepaste woning, van goede kwaliteit, in een behoorlijke woonomgeving, tegen een betaalbare prijs en met woonzekerheid worden bevorderd. » Art. 4: « Het Vlaamse woonbeleid heeft in het bijzonder aandacht voor de meest behoeftige gezinnen en alleenstaanden. » 17

18 I.Woningmarkt II.Wonen 1.Beschikbaarheid 2.Betaalbaarheid 3.Kwaliteit 18

19 II.1 Beschikbaarheid Evolutie aantal woningen en huishoudens, Vlaanderen, Bron: ADSEI, Kadastrale statistiek van het bestand van de gebouwen op 1 januari 2012 en bevolking volgens het Rijksregister

20 II.1 Beschikbaarheid Netto aangroei woningvoorraad : Totaal: wooneenheden (+8%), waarvan appartementen Huurwoningen: wooneenheden ( appartementen, eengezinswoningen) : Nood aan bijkomende woningen (Federaal Planbureau) Er is nog ruime voorraad aan bouwgrond beschikbaar Maar deze wordt niet volledig/onmiddellijk op de markt gebracht, of is vaak niet gelegen op juiste plek Groot deel te realiseren via transformatie bestaande gebouwen Conclusies voor beleid: Geen nood aan globale stimulering van woningaanbod Eventueel wel in specifieke sectoren (bv. goedkope huurwoningen voor gezinnen) Koppelen aan ruimtelijke planning: eerst woning en dan mobiliteit of omgekeerd? 20 Bron: Winters e.a. (2015)

21 II.2 Betaalbaarheid 21 Aandeel huishoudens met woonquote >30%, in %, Vlaams Gewest, 2013 Bron: Heylen (2015), op basis van Grote Woononderzoek 2013 en Woonsurvey 2005

22 II.2 Betaalbaarheid 22 Aandeel huishoudens met resterend inkomen onder de budgetnorm, in %, Vlaams Gewest, 2013 Bron: Heylen (2015), op basis van Grote Woononderzoek 2013 en Woonsurvey 2005

23 23 37% VLAAMSE WOONBESTAND 63% Woningen van ontoereikende kwaliteit Structureel ontoereikende kwaliteit 13% 63% ± woningen Technische installaties & Beperkte aanpassingen 24% Bron: Vanderstraeten & Ryckewaert (2015), op basis van Grote Woononderzoek 2013 (objectieve screening woningen) Technische woningkwaliteit II.3 Kwaliteit

24 24 Aandeel woningen van ontoereikende kwaliteit, in %, Vlaams Gewest, 2013 Bron: Vanderstraeten & Ryckewaert (2015), op basis van Grote Woononderzoek 2013 (objectieve meting

25 II.3 Kwaliteit 25 Aandeel woningen van (zeer) slechte kwaliteit, in %, Vlaams Gewest, 2013 Bron: Van den Broeck & Vanderstraeten (2015), op basis van GWO2013 en WS2005 (subjectieve meting)

26 I.Woningmarkt II.Wonen III.Woonbeleid IV. Woonbeleid hervormen V.Besluit VI.Meer info 26

27 III.1 Beleidsdoelen Volgens Vlaamse Wooncode: –Beschikbaarheid –Betaalbaarheid –Woonzekerheid –Sociale inclusie –Voorrang voor meest woonbehoeftigen Impliciete beleidsdoelen: –Vermogensvorming –Tewerkstelling & economische groei –Duurzaamheid – energiezuinigheid En woonbeleid moet in lijn zijn met andere beleidsdoelen: –ruimtelijk beleid –mobiliteit –zorg en welzijn

28 III.2 Beleidsinstrumenten 1°Financiële instrumenten Belastingen: Wonen/woningen in de directe belastingen –Personenbelasting / vennootschapsbelasting Vrijstelling eigen woning sinds 2005 Huurwoning blijft belast op geïndexeerd KI –Onroerende voorheffing berekend op geïndexeerd KI Basistarief: 2,5% (Vlaanderen) + opcentiemen provincies en gemeenten door henzelf te bepalen Wonen/woningen in de indirecte belastingen –Belasting over de toegevoegde waarde (btw) –Registratierechten –Andere: hypotheek-, verdelings-, schenkings- en successierechten Andere: leegstandsheffing, belasting tweede verblijven, belasting onbebouwde percelen…

29 III.2 Beleidsinstrumenten Fiscale subsidies: Amalgaam aan subsidies, met grote overlap in doelstellingen en doelgroepen, o.a. –Aftrekken en verminderingen in de personenbelasting –Abbatementen en verlaagde tarieven in OV, BTW, registratierechten Merendeel gericht op eigenaars-bewoners Beperkt aantal fiscale voordelen voor private huur (o.a. voor energiedoeleinden) Sociale huisvesting ook gesubsidieerd via fiscaliteit Bron: Haffner e.a. (2014)

30 III.2 Beleidsinstrumenten Niet-fiscale subsidies: Zelfde beeld: breed spectrum van subsidies, met overlap in doelstellingen en doelgroepen in alle fasen van bezit Meest gedifferentieerd voor eigenaars-bewoners Ook diverse subsidies voor sociale huur Maar weinig instrumenten voor private huur/verhuur (behalve voor energiezuinigheid) Subsidies voor actoren: –SVK’s –Gemeenten (subsidie lokaal woonbeleid) –Huurdersbonden –…

31 III.2 Beleidsinstrumenten 2°Regulering: Huurwetgeving Woonkwaliteitsbewaking Verplichtingen aan gemeenten (o.a. grond- en pandenbeleid) Ruimtelijke ordening … 31

32 III.2 Beleidsinstrumenten 3°Communicatieve instrumenten: Info en adviesverlening Begeleiding Kansen tot participatie Ervaringsuitwisseling Verspreiding van goede praktijken Voorbeeldprojecten … 32

33 III.3 Evaluatie (beperkt tot subsidies) Sommige instrumenten hebben maar beperkt effect: –Omdat ze te beperkt van omvang zijn (bv huursubsidie, sociale huisvesting) –Omdat ze de groep met de grootste nood niet bereiken (bv fiscaliteit) Sommige instrumenten hebben ongewenste effecten: –Subsidies werken prijsopdrijvend (bv woonbonus) –Eigendomsbeleid heeft geleid tot suburbanisatie, mobiliteitsproblemen, versnippering van ruimte …

34 III.3 Evaluatie Sommige instrumenten zijn averechts herverdelend of zouden meer effect hebben als ze beter worden gericht: –Fiscale voordelen zeer ongelijk verdeeld –Brede subsidies voor renovatie (BTW 6%, renovatiepremie) –Sociale huisvesting, huursubsidies, sociale leningen wel gericht Sommige bijzondere uitdagingen vragen extra stimulerende maatregelen: –Sanering harde kern van slechte woningen, o.a. in steden –Aanbodtekort ondersegment private huur –Klimaatdoelstellingen –De realisatie van een ‘nieuw Vlaams woonmodel’ (Ryckewaert e.a., 2011) –Maar niet alles moet verlopen via subsidies

35 III.3 Evaluatie Evaluatie woonbonus (Vastmans e.a., 2014): -Voordeel wordt gekapitaliseerd in de prijs (betaalbaarheid bepaalt de woningprijs) -En heeft daarmee geen effect op betaalbaarheid -En ook een onduidelijk of zeer beperkt effect op eigendomsverwerving -Voordelen komen vooral terecht bij wie daar het minst nood aan heeft  Hervorming gewenst! 35

36 III.3 Evaluatie Gemiddelde voordelen van woonbonus, voor de begunstigden (in euro per jaar), op gezinsniveau, naar inkomen, Vlaanderen, 2012 Bron: Vastmans e.a. (2014), op basis van EU-SILC 2010, EUROMOD 2012

37 III.3 Evaluatie Verdeling besteedbaar inkomen en voordeel woonbonus, voor de begunstigden (in euro per jaar), op gezinsniveau, naar inkomen, Vlaanderen, 2012 Bron: Vastmans e.a. (2014), op basis van EU-SILC 2010, EUROMOD ,2%

38 I.Woningmarkt II.Wonen III.Woonbeleid IV. Woonbeleid hervormen V. Besluit VI. Meer info 38

39 IV.1 Meer gelijke behandeling van huur en eigendom  waarom? Theorie van optimale belastingen (Mirrlees e.a.): -Vergelijkbare activiteiten op gelijke manier belasten -Een voordelige behandeling moet te verantwoorden zijn vanuit afweging kosten en baten

40 Baten eigen woningbezit: -Pensioenargument -Woonzekerheid -Woning beter onderhouden -Meer betrokken op buurt Kosten eigen woningbezit: -Onaangepaste woningen -Lage jobmobiliteit -Mobiliteitsproblemen -Onderbezetting -Verzwakkend profiel huurmarkt  De sterke voordelige fiscale en niet-fiscale behandeling van eigen woning lijkt niet in verhouding tot de netto-baten

41 Vlaams Parlement (2013), ‘Ontwerp van decreet houdende de Middelenbegroting van de Vlaamse gemeenschap voor het begrotings­jaar 2014’; Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers (2013), ‘Wetsontwerp houdende de Middelenbegroting voor het begrotingsjaar 2014’; Wonen-Vlaanderen Niet inbegrepen: BTW, vennootschapsbelasting, energiemaatregelen, fiscale voordelen voor tweede verblijven Berekeningen onder veronderstellingen Bron: Haffner e.a. (2014) Raming totale uitgaven voor wonen van federale en Vlaamse overheid, in miljoen euro, Vlaams Gewest, 2014

42 IV.1 Meer gelijke behandeling van huur en eigendom  hoe? 1° Afbouw woonbonus Vastman e.a., 2014: -Evaluatie woonbonus: zie supra -Nieuwe contracten: afbouw over 25 jaar -Lopende contracten: niet-indexering -Risico’s te snelle afbouw: prijsdaling, solvabiliteitsprobleem, doorstroming valt stil, effect op verkopen en registratierechten, mogelijk effect op nieuwbouw Vlaams Regeerakkoord juli 2014: vanaf 1 januari Nieuwe contracten: woonbonus verminderd met een derde -Lopende contracten: niet-indexering -Sterke effecten bleven uit dankzij intrestdaling -Heeft wel geleid tot boom aan transacties tweede helft 2014  Aanbevelingen: -Verdere afbouw, maar heel geleidelijk -Afstemming nodig met lange termijnsparen (tweede woning)

43 IV.1 Meer gelijke behandeling van huur en eigendom  hoe? 2° Gelijke behandeling huur en eigendom in personenbelasting Vandaag: -Eigen woning vrijgesteld in personenbelasting -Huurwoning belast op KI verhoogd met 40% -Discussie over belasten huurwoning op effectieve huurinkomsten Mogelijke aanbeveling: -Hef ook op eigen woningen opnieuw inkomstenbelasting zoals voor Daarbij kan investeringsgoedbenadering worden gevolgd, d.w.z. aftrek voor kosten, o.a. intrest op vreemd vermogen, renovatiekosten -Indien ook intresten op eigen vermogen aftrekbaar zijn, rest nog weinig om te belasten (discussiepunt theorie optimale belastingen)

44 IV.2 Belasting op transactie of op bezit? -Argumenten pro belasting op bezit (OV, PB) -Is een efficiënte belasting (relatief weinig gedragsreactie) -Minder invloed op arbeidsmobiliteit -Relatief weinig negatieve invloed op economische groei (OECD) -Meer stabiele inkomsten dan transactiebelasting -Argument pro transactiebelasting: -Stabiliserende invloed op woningprijzen  Aanbevelingen: -belasting op woningbezit verhogen -registratierecht verminderen

45 III.3 Een marktconforme belastingsbasis Onroerende voorheffing/inkomstenbelasting: -Problemen met huidige KI: -Houdt onvoldoende rekening met waarde-evolutie -Weerspiegelt onvoldoende de waardeverschillen -Grote Woononderzoek 2013: gemiddeld geïndexeerde KI is 19% van de geschatte netto-huurwaarde -Denksporen voor goede schatting: -Databank vastgoedtransacties AAPD -Databank EPC/EPB -Databank registratie huurcontracten  hedonische prijsanalyses  Aanbevelingen: -Hef belasting op woningbezit gebaseerd op marktwaarde -Overweeg aftrekbaarheid van kosten voor renovatie -Pas eventueel aanslagvoeten aan

46 IV.3 Een marktconforme belastingbasis Registratierechten: -Nu: % van prijs, met kortingen volgens KI en abbattementen -Maar: -KI is geen goede basis voor kortingen -Vermoeden van prijseffecten klein beschrijf en abbattementen -Herverdeling (voor inkomen of kinderlast) via registratierechten of andere instrumenten? -Idem voor andere beleidsdoelstelllingen, bv. Stadsvlucht, woningkwaliteit  Aanbevelingen: -Woningprijs als belastingsbasis -Voorzichtig met kortingen en lage tarieven -En zeker niet op basis van KI

47 V.4 Garandeer recht op wonen Vaststelling: Recht op wonen geschonden voor grote groep  Aanbeveling: Wend de middelen die vrijkomen aan voor beleidsinstrumenten die duidelijk gericht zijn op beleidsdoelen/ doelgroepen: -sociale huisvesting / huursubsidie -sociale leningen -verbetering woningkwaliteit -Voorrang / grootste voordelen voor de groepen: -Waarvoor recht op wonen meest is geschonden -Waar grootste effecten kunnen verwacht worden

48 I.Woningmarkt II.Wonen III.Woonbeleid IV. Woonbeleid hervormen V. Besluit 48

49 V. Besluit Vaststellingen: Grondwettelijk recht op wonen niet gerealiseerd voor grote groep Voornaamste problemen geconcentreerd in huurmarkt Beleid behandelt huur en eigendom zeer ongelijk Fiscaliteit vergroot inkomens- en vermogensongelijkheid Beleidsaanbevelingen: Nood aan een meer doelgericht beleid: minder instrumenten, beter gericht op beleidsdoelen Verdere afbouw woonbonus Maar ook verdere gelijkschakeling in inkomstenbelasting Woning moet worden betrokken in discussie over tax shift 49

50 I.Woningmarkt II.Wonen III.Woonbeleid IV. Woonbeleid hervormen V.Besluit VI.Meer info 50

51 Rapporten Steunpunt Wonen Hier o.a. gebruikt: -Heylen K., Le Roy M., Vanden Broucke S., Vandekerckhove B. & Winters S. (2007), Wonen in Vlaanderen; De resultaten van de woonsurvey 2005 en de Uitwendige Woningschouwing Departement Ruimtelijke Ordening, Woonbeleid en Onroerend Erfgoed, Woonbeleid, Brussel, 481 p. -Heylen K. & Winters S. (2012), De verdeling van de subsidies op vlak van wonen in Vlaanderen, Steunpunt Ruimte en Wonen, Heverlee, 95 p. -Vastmans F., Buyst E., Helgers R. & Damen S. (2014), Woningprijzen: woningprijs- mechanisme & marktevenwichten. De logica, nood en valkuilen van betaalbaarheid als woningprijs determinant, Steunpunt Wonen, Leuven, p Winters S., Heylen K., Ryckewaert M., Smolders C. & Vastmans F. (2014), Van ‘klein beschrijf’ naar ‘huiskorting’. Deel 5. Conclusies en aanbevelingen, Steunpunt Wonen, Leuven, 30 p. -Winters S., Ceulemans W., Heylen K., Pannecoucke I., Vanderstraeten L., Van den Broeck K., De Decker P., Ryckewaert M. & Verbeeck G. (2015), Wonen in Vlaanderen anno De bevindingen uit het Grote Woononderzoek 2013 gebundeld, Steunpunt Wonen, Leuven, 99 p. (+ deelrapporten)

52 Rapporten ‘Onderzoek naar de woonfiscaliteit in Vlaanderen’ Rapporten juni 2014: Marietta Haffner, Katleen Van den Broeck en Sien Winters, Deel I: Literatuur en instrumenten. Geert Goeyvaerts en Frank Vastmans, Deel II: Budgettaire analyse van instrumenten. Frank Vastmans, Kristof Heylen en Geert Goeyvaerts: Deel III: Effectenmeting Geert Goeyvaerts, Marietta Haffner, Kristof Heylen, Katleen Van den Broeck, Frank Vastmans en Sien Winters, Deel IV: Bouwstenen en scenario’s Geert Goeyvaerts, Marietta Haffner, Kristof Heylen, Katleen Van den Broeck, Frank Vastmans en Sien Winters, Deel V: Samenvatting

53 Andere bronnen -European Mortgage Federation (2014), Hypostat Haffner M. & Winters S., Homeownership taxation in Belgium: moving towards more ‘optimal tax’? International Journal of Housing Policy, Accepted for publication -OCED (2015), OECD Economic Surveys: Belgium 2015, OECD Publishing, -OECD (2015), “Overview of inequality trends, key findings and policy directions”, in: In It Together: Why Less Inequality Benefits All, OECD Publishing, Paris. DOI: -Ryckewaert M., De Decker P., Winters S., Vandekerckhove B., Vastmans F., Elsinga M. & Heylen K. (2011), Een woonmodel in transitie. Toekomstverkenning van het Vlaamse wonen, Garant, Antwerpen/Apeldoorn, 109 p. -Winters S. & De Decker P. (2009), 'Wonen in Vlaanderen: over kwaliteit, betaalbaarheid en woonzekerheid', in Vanderleyden L., Callens M. & J. Noppe (red.), De Sociale Staat van Vlaanderen 2009, Studiedienst van de Vlaamse Regering, Brussel. -Winters S., Elsinga M. (2011), Wonen in Vlaanderen in internationaal perspectief. In De sociale staat van Vlaanderen Noppe J., Vanderleyden L., Callens M. (eds.) Studiedienst van de Vlaamse Regering (Brussel), pp , -Winters S. & Van den Broeck K., Twenty five years of housing finance in Belgium. In: J. Lunde & C. Whitehead, Milestones in European Housing Finance, Wiley Blackwell, Oxford, forthcoming. -Rapporten Vlaamse Woonraad:


Download ppt "Design Charles & Ray Eames - Hang it all © Vitra Uitdagingen voor het woonbeleid. CEDER Universiteit 5 september 2015 Sien Winters onderzoeksleider HIVA,"

Verwante presentaties


Ads door Google