De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Antieke bronnen en materiële cultuur van de Grieks-Romeinse wereld: GRIEKSE PAPYROLOGIE (1) Cisca Hoogendijk, Papyrologisch Instituut.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Antieke bronnen en materiële cultuur van de Grieks-Romeinse wereld: GRIEKSE PAPYROLOGIE (1) Cisca Hoogendijk, Papyrologisch Instituut."— Transcript van de presentatie:

1 Antieke bronnen en materiële cultuur van de Grieks-Romeinse wereld: GRIEKSE PAPYROLOGIE (1) Cisca Hoogendijk, Papyrologisch Instituut

2 Papyrologie: wetenschap die zich bezighoudt met het ontcijferen en bestuderen van alle teksten die op papyrus geschreven staan Zelfstandige discipline Hulpvak

3 Papyrus Cyperus Papyrus L.

4 Vervaardiging van papyrus [lib.umich.edu/papyrus_making/lg_intro.html]

5 Papyrusrol binnenkant beschreven met de vezels mee kolommen

6 Codex Later ook boekvorm = codex (Papyrus Bodmer 66, Evangelie Johannes, ca. 200 na Chr.)

7 Papyrus met Griekse tekst Recto = voorkant Verso = achterkant (Contract over betaling achterstallige pachtgelden, 21 december 86 na Chr.)

8 Vindplaats papyri Meestal Egyptische woestijn: - Vuilnisbelten -Verlaten dorpen en steden -Mummiecartonnage Soms buiten Egypte

9

10 Geografische verdeling papyri EGYPTE Herculaneum Sporadisch: Griekenland, Israël, Dura-Europos, Arabië, Libië, Engeland,...

11 Schrijfmateriaal in de Oudheid Ostracon = potscherf (kwitantie voor dijk- en badhuisbelasting 19 augustus 94 na Chr.)

12 Meer schrijfmateriaal in de Oudheid, zie tentoonstelling Hout (mummie-etiketten, wastabletten, dunne plankjes) Linnen Lood Perkament

13 Chronologie van Egypte en talen in de papyri ca de eeuw v. Chr.Faraonische tijd  Egyptisch, drie schriftvarianten: - Hiërogliefen, vanaf Hiëratisch, vanaf Demotisch, vanaf 650 Ca. 7de eeuw-330 v. Chr.Perzische tijd  Aramees 332 v. Chr.Alexander de Grote, daarna Ptolemaeën ca v. Chr.Ptolemaeïsche periode  Grieks, demotisch 30 v. Chr.Augustus 30 v. Chr.-284 n. Chr.Romeinse tijd  Latijn n. Chr.Byzantijnse tijd  Koptisch Vroeg-Islamitische/Arabische periode  Arabisch Na 800Arabisch/Islamitisch Egypte

14 Geschiedenis van het vak Papyrologie 1) vroege periode (tot ca. 1820) toevallige aankopen; Napoleon SB I 5124: Charta Borgiana (ed. 1788) κατ ʼ ἄ νδρα τ ῶ ν ἀ περγασαμένων ε ἰ ς τ ὰ χωματικ ὰ ἔ ργα Τεπτύνεως λγ ( ἔ τους) Μεχε ὶ ρ ι ἕ ως ιδ̣ Πτολεμαΐ(*)δ(ος) Ὅ ρμ(ου), ἀ νδ(ρ ῶ ν) ρπα, ὧ ν τ ὸ κατ ʼ ἄ νδ(ρα).(*) Persoonslijst van degenen die hebben meegewerkt aan de dijkwerkzaamheden van Tebtynis. Jaar 33, Mecheir 10-14, te Ptolemais Hormou, 181 mannen, als volgt:…

15 Vuilnishoop in Oxyrhynchus, 1903 (?) Bron:

16

17

18 2) periode van opbouw (ca ) - eerste edities - collecties (Berlijn, Wenen, London, Oxford, Parijs etc.) 3) periode van bloei (ca heden) edities, woordenboeken, ‘Berichtigungslist’ nieuwe ontwikkelingen: - archieven - tweetaligheid - ‘New Papyrology’ - internet

19 Homerus, Odyssee III (1ste e. BC) Telemachus bij Nestor (1) Literaire papyri Bekende auteurs –Bv. Homerus, Plato, Euripides Nieuwe teksten –Bv. Sappho, Athenaion Politeia, Menander Relevantie –Tekstoverlevering –Taalontwikkeling Wat staat er op?

20 (2) Documentaire papyri Allerlei onderwerpen (bv. bestuur, religie rechtspraak, onderwijs, bevolking) Privékarakter

21 Editie Uiterlijke beschrijving; handschrift (paleografie) Datering Griekse transcriptie Vertaling Commentaar, interpretatie

22 P.Oxy. LI 3605, ca. 215 n. Chr.

23 ̣ ̣ ̣[ ̣] τ ῶ ν ἐ ξ [ ἀ ρχόντων α ἱ ρε-] θέντων συνεξ[ελέσθαι κα ὶ συγκατα-] στ ῆ σαι ὄ νους π̣[εμπομένους ε ἰ ς τ ὴ ν] ε ὐ κταιοτάτ[ην ἐ πιδημίαν το ῦ κυρίου] 5 ἡ μ ῶ ν Α[ ὐ τοκράτορος Σεουήρου] [ Ἀ ]ντωνείν[ου, ο ὓ ς κα ὶ ἀ ποκαταστήσω] [κα ὶ ] παραδώσ[ω ε ἰ ς τ ὸ ἐ ν μηδεν ὶ μεμ-] φθ ῆ ναι ἢ ἔ νοχος ε ἴ ην [τ ῷ ὅ ρκ ῳ ]. παρέσχον δ ὲ ἐ μαυτο ῦ ε ἰ ς το ῦ το ἐ [γ-] 10γυητ ὴ ν Α ὐ ρήλιον Πελ ῶ ριν ̣ ̣ ̣[ ̣ ̣] τ̣εως { ̣} α ̣ ̣ ̣ ̣[ ̣ ̣] ̣ ̣ παρόντα κα ὶ ε ὐ - δοκο ῦ ντα ἐ π ὶ π ᾶ σι το ῖ ς προκειμένοις. ἐ γρ(άφη) ἐ πακολ(ουθο ῦ ντος) Α ὐ ρηλίου Μαμερτείνου το̣ ῦ ̣ [κα ὶ ] Πτολεμαίου ὑ (πηρέτου). καί ε ἰ σιν Α ὐ ρήλιοι 15Βελλ ῆ ς ὡ ς ( ἐ τ ῶ ν) ̣ ̣ ο ὐ λ( ὴ ) ἀ ντ ̣( ) ἀ ̣ρ̣ιστ(ερ ), Πελ ῶ ρις ὡ ς ( ἐ τ ῶ ν) με ο ὐ λ( ὴ ) ἀ ντίχιρι(*) ἀ ριστ̣(ερ ῷ ). ( ἔ τους) κδ Α ὐ τοκράτορος Καίσαρος Μάρκου Α[ ὐ ]ρηλίου Σεουήρου Ἀ ντωνείνου Παρ[θικο ῦ ] Μεγίστου Βρεταννικο ῦ Μεγίστου 20Γερμανικο ῦ Μεγίστου Σ ὐ σεβο ῦ ς Σεβαστο ῦ, Ἁ θ ὺ ρ λ.(*) …samen met] degenen die gekozen zijn van de magistraten, ezels te selecteren en in gereedheid te brengen, (ezels) die worden gezonden ter gelegenheid van de zeer gewenste reis van onze heer Imperator Severus Antoninus, die ik zal voorbereiden en leveren, op onberispelijke wijze of moge ik anders onderworpen zijn aan de (consequenties van) eed. Als garant voor mezelf heb ik hiertoe Aurelius Peloris, zoon van […] geregeld, aanwezig en die instemt met alle voorgenoemde punten. Geschreven met goedkeuring van Aurelius Mamertinus alias Ptolemaios, assistent. En zij zijn Aurelius Belles, ongeveer …jaar, met een litteken op zijn linker… Aurelius Peloris, ongeveer 45 jaar met een litteken op zijn linkerduim. Jaar 24 van Imperator Caesar Marcus Aurelius Severus Antoninus Parthicus Maximus Britannicus Maximus Germanicus Maximus Pius Augustus, Hathyr 30.

24 P.Oxy. L 3584 (5de eeuw n.Chr.) (Mary gave birth to Christus) To Flavius Strategius, the venerable curialis in charge of the village of Tampemou, from Aurelius Apphus of the same village. Living as a stranger and foreigner in the aforesaid village, I also pay the impost for my proportion of the poll tax every year. And I do not know why the komarchs of the same village introduced innovations against me […] seeking to throw me out with the […] of the village […] Therefore, I ask your excellency to order that they step forward and […] my lord…since I pay (?) and … I, Aurelius Apphus, have presented this.

25 “Leidener Klammersystem” …sporen van letters. (onder letter) onzeker gelezen letter []verloren gegane letters <>volgens uitgever vergeten letters ()door de uitgever voluit geschreven afkortingen en symbolen {}volgens uitgever te verwijderen letters [[]]door antieke schrijver doorgehaalde letters `´ door antieke schrijver boven de regel toegevoegde letters

26 Publicatie In BOEK: corpus of ‘editie’ (BGU, P.Oxy. etc.) In tijdschrift, bundel, daarna in Sammelbuch (SB) Griekse teksten ook ONLINE (met datering, soms vertaling, verwijzingen naar vertalingen, afbeeldingen, besprekingen etc.; ZONDER interpretatie en commentaar) P.L.Bat. 33 of P. Worp

27 Grieks: Koinè-Grieks Na Alexander de Grote Nieuwe woorden Vereenvoudiging Verandering uitspraak (“iotacisme”) >>> Leidt tot schrijffouten!

28 Correcties na publicatie Ontdekken van fouten Verbeteren van fouten Gepubliceerde correcties verzameld in Berichtigungsliste (BL) Leiden - Heidelberg

29 Apparaat Bibliotheek Papyrologisch Instituut (UB ingang 6, PAPY): tekstedities, BL’s, hand- en woordenboeken, secundaire literatuur Griekse tekst, foto’s, vertalingen,bibliografie etc. op of via Archieven, personen, plaatsen,collecties etc. via Meer informatie en links op

30 We lezen een paar papyri Inv. 172: Bericht over voorbereidingen bezoek Hadrianus, 129 na Chr.

31 'Betaald bij de poort van Philadelphia voor de bescherming van de woestijnroute, door Diogenes, exporterende één ezellading verse dadels en één ezellading graan. Jaar 11 van Antininus Caesar, de heer, 18 Thoth.‘ P.Grenf. II 50 (146, Arsinoites)

32 P. Fay. 28 = Sel. Pap. 309 ( , Arsinoites), geboorteaangifte 'Aan Sokrates en Didymos, die ook Tyrannus heet, schrijvers van de metropolis, van Ischyras, zoon van Protas, zoon van Mysthes, zijn moeder is Tasoucharion, dochter van Didas, uit de wijk Hermouthiake, en van zijn vrouw Thaisarion, dochter van Ammonios, zoon van Mysthes, haar moeder is Thaisas, eveneens uit de wijk Hermouthiake. Wij schrijven de zoon in die ons geboren is, Ischyras, die in het huidige 14de jaar van Antoninus Caesar de heer 1 jaar is. Daarom overhandig ik dit geboortecertificaat. Ischyras, 44 jaar, zonder bijzondere kenmerken. Thaisarion, 24 jaar, zonder bijzondere kenmerken. Geschreven voor hen door Ammonios, publiek schrijver.'

33

34 P.Oxy = Sel.Pap. 191 (V-VI, Oxyrhynchus), goederenlijst ' † Lijst van ingescheepte goederen: 3 Askalon-kruiken wijn; 1 kruik zeep; 2 kruiken cederolie; 1 fles saus; 1 vat Spaanse olie; 7 Gaza kruiken gepekelde vis; 1 lege Askalon-kruik; 1 lege kruik; 1 lege fles; 1 mand papyrus; 1 tapijt.‘

35 P.Oxy (late III- vroege IV, Oxyrhynchus), orakelvragen 72Zal ik het cadeau geven? 73Zal ik blijven waar ik heen ga? 74Zal ik verkocht worden? 75Zal ik voordeel hebben van mijn vriend? 85Word ik een bedelaar? 91Ben ik vergiftigd? 92Krijg ik m[ijn] ei[ge]n...

36 P.Oxy. IV 744 = Sel.Pap. 105 (1 BC, Oxyrhynchus) 'Hilarion groet zijn zus Alis allerhartelijkst, evenals mevrouw Berous en Apollonarion. Weet dat we nog steeds in Alexandrië zijn. Wees niet ongerust: als ze echt thuiskomen, zal ik in Alexandrië blijven. Ik vraag je dringend om voor het kind te zorgen en zodra we het loon hebben ontvangen zal ik het je toezenden. Als je toevallig bevalt, als het een jongen is moet je hem laten, als het een meisje is moet je het weggooien. Je hebt tegen Aphrodisias gezegd: 'Vergeet me niet.' Hoe kan ik je vergeten? Ik vraag je dus niet ongerust te zijn. Jaar 29 van Caesar, 23 Pauni. Verso: Geef aan Alis, van Hilarion.'

37 P.Eleph. 1 (310 v. Chr.) Ll. 1-2: Ἀ λεξάνδρου το ῦ Ἀ λεξάνδρου βασιλεύοντος ἔ τει ἑ βδόμωι, Πτολεμαίου σατραπεύοντος ἔ τει τεσαρεσκαιδεκάτωι μην ὸ ς Δίου. συγγραφ ὴ συνοικισίας Ἡ ρακλείδου κα ὶ Δημητρίας… Ll : Μαρτερες Κλέων Γελ ῶ ιος, Ἀ ντικράτης Τημνίτης, Λ ῦ σις Τημνίτης, Διονύσιος Τημνίτης, Ἀ ριστόμαχος Κυρηνα ῖ ος, Ἀ ριστόδικος Κ ῶ ιος. ‘Toen Alexander, zoon van Alexander koning was voor het zevende jaar, toen Ptolemaeus satraap was voor het veertiende jaar, in de maand Dios. Samenlevingscontract van Herakleides en Demetria… Getuigen: Kleon van Gelos, Antikrates van Temnos, Lysis van Temnos, Dionysios van Temnos, Aristomachos van Kyrene, Aristodikos van Kos.’

38

39 SB = PERF 558 (AD 643) 1.In de naam van God! ‘Abdallah amir, aan jullie, Christophoros en Theodorakios, pagarchen van Herakleopolis! 2. Ik heb van jullie ontvangen op het conto voor het onderhouden van de Saracenen die met mij zijn in Herakleopolis 65 schapen, ik herhaal: vijfenzestig alleen 3. en opdat dat duidelijk is heb ik dit geschreven recu uitgegeven. 4. In the name of Allah, the Compassionate, the Merciful! This is what have taken ‘Abdallāh, 5.Door mij, Joannes, notaris en diaken. Maand Pharmouthi 30, indictie 1. 5.Son of Jabir, and his companions-in- arms. We have taken 6. from a representative of Theodorakios, second son of Apa Kyros, and from a substitute of Christophoros, eldest son of Apa Kyros, at Heracleopolis fifty sheep as of slaughter sheep 7. and fifteen other sheep. He gave them, for slaughter, for the crew of his vessels, as well as his cavalry and his breastplated infantry in 8. the month of Jumādā the first in the year twenty-two. Written by Ibn Hadid

40 CPR XXII 21 [ -ca.?- ] ̣μ ̣( ) ἡ μερολό(γιον) [ -ca.?- ] ̣( ) ἰ νδ(ικτίον)ο(ς) δ ἔ του(ς) ρπ [ -ca.?- ] ̣[ -ca.?- ] ἀ π ὸ ̣ μι̣( ) κ( ) κ( )θ( ) [ -ca.?- ] δ(ι ὰ ) χειρ[ ὸ (ς) -ca.?- ] νο(μίσματα) β / / [ -ca.?- ] δ(ι ὰ ) χειρ ὸ (ς) α ὐ ̣τ̣(ο ῦ ) νο(μίσματα) η / / 5[ -ca.?- ] δ(ι ὰ ) Παπα νό(μισμα) α / / [ -ca.?- ]δ̣ δ(ι ὰ ) Βαεδ νο(μίσματα) ιζ / / [ -ca.?- ] δ(ι ὰ ) Αβδελλ(α) υ ἱ ο( ῦ ) Εβρα(ειμ) νο(μίσματα) ια / / [ -ca.?- ]δ̣ δ(ι ὰ ) Βαεδ νο(μίσματα) β / /... Daily account of indiction 4 year 180 Of mi(?)kth(?) Through the hand of... nomismata 200 through the hand of the same nomismata 800 through Rabîa (?)nomisma 100 through Bahdnomismata 1700 through ‘Abdallâh b. Ibrahîm nomismata 1100 through Bahdnomismata 200

41 Citaat: CPJ II 437, regel 3-4 noot (1960) “The terrified exclamation of Eudaimonis (…) has sometimes been referred to the story of the Jewish atrocities, cannibalism included, told by Dio Cass We have not enough information to clarify the question of Jewish atrocities committed in the revolt. It should, however, be pointed out that the utterances of the contemporary Eudaimonis are no more reliable evidence than the late, clearly anti-Semitic, story of Dio-Xiphilinos (…). [The letters by Eudaimonis] show clearly that the irascable old lady, who sometimes ‘revolts’ against gods (…) and apostrophizes her fellow men, used rather extravagant expressions. (…).”

42 Berichtigungsliste IX (1995) P. Giss ο ὐ μ ή | σε ὀ ̣π̣τ ή σωσι{σι},,,may they not roast you" → ο ὐ μ ή | σε ἡ ̣ττ ή σωσι{σι},,,mögen sie dich nicht besiegen" (nach dem Photo), W. Clarysse in: P.W. Pestman e.a., Familiearchieven (1989),S. 169, Anm. 18.

43 Brief van keizer Claudius aan de Alexandrijnen P. Lond. VI 1912 Antieke bronnen en materiële cultuur van de Grieks-Romeinse wereld Griekse Papyrologie (2)

44 Bronnen over Claudius Tacitus, Annales Suetonius, Claudius Cassius Dio Seneca Inscripties en papyri

45 Claudius in bronnen Geboren 10 voor Chr. Als kind vaak ziek Moeite met lopen en spreken (Suetonius) Geïnteresseerd in wetenschap, met name geschiedenis Behoorde tot ridderstand 37 (Caligula) Senator 41 Keizer (steunde op leger en vrijgelatenen) 54 vergiftigd

46 Aanloop tot de “Joodse kwestie” in de brief van Keizer Claudius:

47 Begin Joodse emigratie: Babylonische ballingschap v.Chr. Tigris Eufraat

48 Joodse emigratie naar Egypte 5de eeuw v.Chr.: Elephantine (Aramese papyri) Ptolemaeus I verovert Palestina; Joodse krijgsgevangenen naar Egypte Ptolemaeus VI: gevluchte hogepriester Jeruzalem als lijfwacht Goede band Joden met koningshuis Steeds meer Joden uit armer Syrië naar rijker Egypte

49 Joden in Elephantine en Alexandrië Elephantine Alexandrië

50 Joden in Egypte: laatste drie eeuwen v.Chr. Hellenisering Privileges Alexandrië: Joods politeuma, maar geen Alexandrijns burgerschap Verschil tussen Joden in Alexandrië en chora

51 Joden in Egypte: begin Romeinse tijd Octavianus gesteund door Joden Invoering laographia: Joden betalen, Alexandrijnse burgers niet Tiberius volgt politiek Augustus Caligula wil goddelijke verering: protest Joden

52 “De Joodse kwestie” 38 na Chr.: bezoek Joodse koning Agrippa Scherts-tegenoptocht door anti-semitische Alexandrijnen Prefect kiest kant van Alexandrijnen: Joden in getto gedreven

53 Alexandrië Wijk “Delta”

54 Gezantschappen (beschreven door Philo en Josephus) Joods gezantschap (o.l.v. Philo) naar Caligula Tegen-gezantschap Alexandrijnen

55 Geweld in Alexandrië Nationalistische Joden verzamelen wapens en manschappen > onlusten januari 41: Caligula vermoord > Claudius Na troonswisseling vallen Alexandrijnse Joden de Alexandrijnse Grieken aan, Romeinse troepen maken einde aan geweld

56 Nogmaals gezantschappen Alexandrijnen sturen gezantschap om Claudius geluk te wensen en optreden tegen Joden te verzoeken Joden zenden hun eigen gezantschap Claudius antwoordt met deze brief: Papyrus Lond = The New Papyrological Primer 16

57 P.Lond. 1912, onderkant kolom V

58 Brief van keizer Claudius P. Lond. VI 1912 = Sel. Pap. 212 (Alexandrië/Arsinoites, 41 AD) ‘Proclamatie door Lucius Aemilius Rectus. Aangezien vanwege haar grootte de gehele populatie onmogelijk aanwezig kon zijn bij het voorlezen van de meest heilige en weldoenende brief aan de stad, heb ik het noodzakelijk geacht om de brief te publiceren zodat jullie hem allemaal kunnen lezen en de majesteit van onze god Caesar kunnen bewonderen en zodat jullie dankbaar zijn voor zijn ruimhartigheid jegens de stad. Jaar 2 van Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus Imperator, 14 Neos Sebastos.’...gevolgd door de brief van de keizer over: -Eerbewijzen aan de keizer -Politieke verzoeken (stadsraad e.d.) -Oplossen conflict tussen Joden en Alexandrijnse burgers

59 Schreef Claudius de brief zelf? Hield zich bezig met details van rijksbestuur Brief aan een der belangrijkste steden rijk Ging om belangrijke zaken: - goddelijke eerbewijzen - verzoek Alexandrijnen om senaat - vijandschap Grieken-Joden Dus: Claudius verantwoordelijk voor inhoud brief

60 Meer papyri lezen? Doe het keuzevak: College Inleiding Papyrologie (vertaalde teksten)  Met name voor studenten OG en OCMW  Tweede semester, donderdag 9-11 uur  Eerste college: donderdag 5 februari om 9.15 uur in EYCKH3/005  Allen welkom!


Download ppt "Antieke bronnen en materiële cultuur van de Grieks-Romeinse wereld: GRIEKSE PAPYROLOGIE (1) Cisca Hoogendijk, Papyrologisch Instituut."

Verwante presentaties


Ads door Google