De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

SomatisatieSomatisatie. Een ontdekkingsreis… Een ontdekkingsreis… … We scheepten in voor een nieuwe wonderbaarlijke ontdekkingstocht doorheen niemandsland…

Verwante presentaties


Presentatie over: "SomatisatieSomatisatie. Een ontdekkingsreis… Een ontdekkingsreis… … We scheepten in voor een nieuwe wonderbaarlijke ontdekkingstocht doorheen niemandsland…"— Transcript van de presentatie:

1 SomatisatieSomatisatie

2

3 Een ontdekkingsreis… Een ontdekkingsreis… … We scheepten in voor een nieuwe wonderbaarlijke ontdekkingstocht doorheen niemandsland…

4 Een ontdekkingsreis… Een ontdekkingsreis… Sjoerd Mulder Jane Dewingaerden An Lauryssen Wouter Van Mechelen Lies Grypdonck Maarten Avet Elke Hoenig Bart Verheyden Paul Boon Uw stoere zeelui

5 Ons vertrekpunt  Een boek   4 hoofdstukken basiscursus   collectief leren van de andere hoofdstukken   kritische beoordeling van het handboek Feltz-Cornelis C en Van der Horst H (red.) (2003) Handboek Somatisatie Lichamelijk onverklaarde klachten in eerste en tweede lijn. De Tijdstroom ISBN

6 Langs nieuwe kusten CChercher la femme: oorsprong van het begrip “Hysterie” CConversiestoornis SSomatisatie versus Depressie RReattributie: een kwestie van goed uitleggen? Reisverslag

7 Onze buit Een gloednieuw traject SOMATISATIE om te implementeren in de huisartsenopleiding.

8 InhoudInhoud  Inleiding  Handboek Somatisatie  Verdiepingsthema’s  Conversiestoornissen  Hysterie  Reattributie  Traject somatisatie

9 Handboek Somatisatie Paul Boon Bart Verheyden

10 Handboek Somatisatie  Definitie somatisatie  "Somatization is a tendency to experience, and communicate somatic distress and symptoms, unaccounted for by pathological findings, to attribute them to physical illness, and seek medical help for them." (Lipowski 1988)

11 Handboek Somatisatie  spectrum somatisatie somatoforme stoornis  somatisatie 25 % klachten bij huisarts  slechts 0,1-2 % somatisatiestoornis

12 Handboek Somatisatie  Somatisatie : hoe herkennen?  frequent doktersbezoek  ongerustheid over onschuldige kwalen  patiënt schrijft dit toe aan ziekte  dringt aan op somatische aanpak  heartsink gevoel bij arts  aanwijzingen psychosociale problematiek

13 Handboek Somatisatie  Somatisatiestoornis: DSM IV  al jaren lichamelijke klachten, waarvoor behandeling of beperking in functioneren  pijn reeds aan 4 ≠ lokalisaties toegeschreven  2 gastro-intestinale klachten  1 seksueel symptoom  1 pseudoneurologisch symptoom  geen somatische verklaring voor ernst klachten

14 Handboek Somatisatie  verschillende somatoforme stoornissen DSM IV  somatisatiestoornis  ongedifferentieerde somatoforme stoornis  conversiestoornis  pijnstoornis  hypochondrie  stoornis in lichaamsbeleving of morfodysforie  somatoforme stoornis niet anders omschreven

15 Handboek Somatisatie  Wat te doen als huisarts?  vermijd onnodige diagnostische onderzoeken  neem klachten serieus, dus grondige anamnese en klinisch onderzoek  sluit somatische oorzaak uit  denk ook aan onderliggende psychiatrische stoornis (depressie en angststoornis)  Reattributie als aanpak behandeling

16 Handboek Somatisatie  Predispositie  vrouwen > mannen  verband met depressie en angststoornissen  Persoonlijkheid  reactie omgeving/ familie/ arts  cultureel verschil

17 Handboek Somatisatie  Kritische beoordeling handboek + toegankelijk, niet te academisch + goede definities in eerste hoofdstuk + concrete tips voor huisartsenpraktijk - verschillende terminologie en definities door elkaar gebruikt - slechte eindredactie: herhalingen bij verschillende auteurs - situatie in Nederland wordt besproken

18

19 Conversiestoornissen Sjoerd Mulder

20 DefinitieDefinitie  Specifieke vorm van somatisatie gekenmerkt door verandering in of verlies van een lichamenlijke functie:  Bewuste controle dwarsgestreepte spiervezels  Verstoorde functie zintuig  Verminderde controle bewustzijn

21 EpidemiologieEpidemiologie  Schatting van 50 per in de algemene populatie  2-4% in een neurologische setting  % in een psychiatrische setting  2-5 maal frequenter bij vrouwen

22 DiagnoseDiagnose  De criteria voor conversiestoornis wordt gesteld aan de hand van:  DSM-IV criteria Onder de somatoforme stoornissen  ICD-10 classificatie Samen met de dissociatieve stoornis  Veel vals positieve diagnosen  Oplossing  toevoegen van positief diagnostische kenmerken?

23 PathofysiologiePathofysiologie  Psychiatrisch Vaak is er een onderliggende depressie  Bedreiging voor stabiliteit mentale functie  Onbewust somatisch defensie mechanisme  ‘ik ben fysiek ziek’  Bewuste fixatie op neurologische dysfunctie  Aandacht omgeving leidt tot positieve bekrachtiging

24 PathofysiologiePathofysiologie  Cerebraal  Studie: Patient met linkszijdige paralyse   activiteit motorische cortex   activiteit orbitofrontale en anterieur cingulaire cortex  inhibitie motorische cortex?  Studie met PET: 7 patienten met sensorimotorisch verlies   Perfusie in thalamus en basale ganglia  rol striatothalamocorticale banen?  verstoorde mogelijkheid bewegingsprogramma’s te genereren?  Conclusie  Vermoeden dysfunctioneren bepaalde gebieden in de hersenen.

25 PathofysiologiePathofysiologie  Hormonaal  Studie met dexamethasone suppressie test  Basale cortisol niveaus  gelijk aan die van controle-groep  Na suppressie test  cortisolspiegels bij conversiestoornis hoger dan in controle groep  Conclusie  misschien verstoorde hypathalamo-hypofysaire-bijnieras bij conversiestoornis? Of komt dit door comorbide depressie?  De precieze betekenis moet nog verder onderzocht worden.

26 BehandelingBehandeling  Belangrijkste behandelingsmethoden  Attitude arts en motivatie patient  Psychotherapie  cognitieve gedragstherapie, reattributie technieken  Fysieke revalidatie  Andere  farmacotherapie  gezinstherapie  narcotherapie  electroconvulsietherapie

27 PrognosePrognose  Weinig studies naar gedaan maar wel enkele positieve en negatieve factoren die dit beinvloeden gevonden. +  plots begin, aantoonbare stressfactoren bij start  hoger intelligentieniveau  korte duur diagnose  behandeling  afwezigheid van andere psychiatrische stoornissen  afonie of blindheid als symptoom -  ernstige invaliditeit en lange ziekteduur  leeftijd> 40 jaar  convulsies of paralyse als symptoom

28 LiteratuurlijstLiteratuurlijst  Beatty S. Non-organic visual loss. Postgrad. Med. J. 1999;75;  Duck Won Oh, Eun Young Yoo, Chung Hwi Yi, Oh Yun Kwon. Case report: Physiotherapy strategies for a patient with conversion disorder presenting abnormal gait. Physiotherapy research international, 2005;10(3);  Haines JD. A case of pseudoseizures. Southern medical association 2005; Vol. 98; No. 1;  Hurwitz, Trevor A. Somatization and conversion disorder. Can. J Psychiatry 2003;49:  Kaplan R. O Anna; being Bertha Pappenheim – histiography and biography. Australian Psychiatry, 2004; Vol. 12; No. 1;  Krem MM. Motor conversion disorders reviewed from a neuropsychiatric perspective. J. Clin. Psychiatry 2004; 65;  Mailis-Gagnon A, Giannoylis I, Downar J, Kwan C.L., Mikulis D.J. Crawley A.P., Nicholson K, Davis K.D. Altered central somatosensory processing in chronic pain patients with ‘hysterical’ anaesthesia. Neurology 2003;60;  Moene FC, Spinhoven P, Hoogduin KAL, van Dyck R. A randomised controlled clinical trial on the additional effect of hypnosis in a comprehensive treatment programme for in-patients with conversion disorder. Psychother. Psychosom. 2002;71;66-76

29 LiteratuurlijstLiteratuurlijst  Mori S, Fujieda S, Yamamoto T, Takahashi N, Saito T, Saito H. Psychogenic hearing loss with panic anxiety attack after the onset of acute inner ear disorder. ORL, 2002;64;41-44  Roelofs K, Spinhoven P, Sandijck P, Moene FC, Hoogduin KAL. The impact of early trauma and recent life-events on symptom severity in patients with conversion disorder. J. Nerv. Ment. Dis. 2005;193;  Ruddy R, House A. Psychosocial interventions for conversion disorder (Review). The Cochrane library 2006, issue 1  Schuepbach MWM, Adler RH, Sabbioni MEE. Accuracy of the clinical diagnosis of psychogenic disorders in the presence of physical symptoms suggesting a general medical condition: a 5 year follow-up in 162 patients. Psychother. Psychosom. 2002;71;11-17  Spitzer C, Spelsberg B, Grabe HJ, Mundt B, Freyberger HJ. Dissociative experiences and psychopathology in conversion disorder. J. of Psychosomatic Research, 1999 Vol. 46, No 3, pp  Stone J, Sharpe M, Rothwell PM, Warlow CP. The 12 year prognosis of unilateral functional weakness and sensory disturbance. J. Neurol. Neurosurg. Psychiatry 2003;74;  Tunca Z, Fidaner H, Cimilli C, Kaya N, Biber B, Yesil S, Ozerdem A. Is conversion disorder biologically related with depression?: a DST study. Biol. Psychiatry 1996;39;  Van der Feltz-Cornelis C, Van der Horst H. Handboek: Somatisatie. 2005

30 LiteratuurlijstLiteratuurlijst  Vedat Sar, Gamze Akyuz, Turgut Kundakci, Emre Kiziltan, Orhan Dogan. Childhood trauma, dissociation, and psychiatric comorbidity in patients with conversion disorder. Am J Psychiatry 2004; 161:  Voon V, Lang AE. Antidepressant treatment outcomes of psychogenic movement disorders. J. Clin. Psychiatry 2005;66;  Vuillemier P, Chicherio C, Assal F, Schwartz S, Slosman D, Landis T. Functional neuroanatomical correlates of hysterical sensorimotor loss. Brain (2001), 124,  Vedat Sar, Gamze Akyuz, Turgut Kundakci, Emre Kiziltan, Orhan Dogan. Childhood trauma, dissociation, and psychiatric comorbidity in patients with conversion disorder. Am J Psychiatry 2004; 161:  Voon V, Lang AE. Antidepressant treatment outcomes of psychogenic movement disorders. J. Clin. Psychiatry 2005;66;  Vuillemier P, Chicherio C, Assal F, Schwartz S, Slosman D, Landis T. Functional neuroanatomical correlates of hysterical sensorimotor loss. Brain (2001), 124,

31 Cherchez la femme: oorsprong van het begrip ‘hysterie’ An Lauryssen Jane Dewingaerden

32 Historisch overzicht  Grieks-Romeinse oudheid  Zestiende eeuw  Zeventiende eeuw  Achttiende eeuw  Negentiende eeuw  Twintigste en eenentwintigste eeuw

33 Grieks-Romeinse Oudheid  Lichaam en geest  geen aparte entiteiten  Ziekte  magie of goddelijke ingrepen  Hysterie  Hippocrates: ‘Hysterikè pnix’ = stikken door verplaatsing baarmoeder naar boven -> angsten, eetlustverlies, rillingen, verlies van stem en bewustzijn, spierspasmen en dood  Plato: baarmoeder is seksueel en sociaal gefrustreerd wezen, sociaal onwenselijke situatie (liefde, kinderen) Angsten en lichamelijke symptomen door bezielde, wandelende baarmoeder  Magische opvatting ziektebegrip  natuurlijk ziektebegrip

34 Zestiende eeuw  Lichaam en geest  geen aparte entiteiten  Ziekte  christelijke traditie: ziel niet ziek  verwijzing naar God en het Eeuwige  Hysterie  lichamelijke ziekte: baarmoeder omhoog kroop en de keel dichtdrukte  volkstaal Moer  Hekserij: bezetenheid = latere beschrijving van hysterie  strijd kerk - medici: bezetenheid - lichamelijke ziekte - hysterie

35 Zeventiende eeuw  Lichaam en geest  Descartes: studie geestelijke processen  logisch nadenken en emoties  onderscheid ziel-geest.  Hysterie en hypochondrie  bestempeld als dezelfde ziekten  stoornis in de ‘spiritus animalis’  nu psychologische oorzaak  niet enkel meer bij vrouwen

36 Achttiende eeuw  Lichaam en geest  Psychologische en sociale dimensies in biologische referentiekader  English malady: overbelasting door leefomstandigheden geïndustrialiseerd Engeland  Hysterie en hypochondrie terug gescheiden  Sims (1799) hypochondrie  obsessie van de patiënt met zijn gezondheid lijden aan ingebeelde ziekten  Op basis psychische symptomen onderscheid hysterie - hypochondrie - melancholie

37 Negentiende eeuw (1)   Lichaam en geest   Somaticisten   geestelijke stoornissen door lichamelijke factoren   Mentalisten   ‘geisteskrankenheit’: onafhankelijke werking van de geest   Kiemceltheorie   micro-organismen verantwoordelijk voor het ontstaan van lichamelijke ziekten  etiologie psychiatrische aandoeningen

38  Charcot  neurose = ziekte zenuwstelsel functionele of dynamische oorzaken zonder organisch letsel  hysterie  5 stigmata:  sensoriële hemianesthesie  ovarium fenomeen  hysteriogene drukpunten  gradatie ernst aanval  hemi- of paraplegie  Freud  ‘Heredity and etiology of neuroses’ en ‘The etiology of hysteria’  oorzaken: seksueel misbruik vóór de puberteit  drifttheorie  lichamelijke problemen gevolg van geestelijke problemen  Briquet  multicausale oorzaak: geïntegreerd beeld  bio-psycho-sociaal Negentiende eeuw (2)

39 Twintigste en Eenentwintigste eeuw  Lichaam en geest  beïnvloeden elkaar wederzijds  juiste verband nog niet gekend  Hysterie  verdwenen uit de DSM-III en opgedeeld in hypochondrie, depressie, manie en angststoornis  DSM-IV: somatisatiestoornis  begin vóór 30 j  pijn, GI, seksuele, pseudoneurologische symptomen  lage prevalentie  eerstegraadsverwanten

40 BesluitBesluit  Geschiedenis: ontwikkeling ‘geest – lichaam – ziekte’  Hysterie: vele betekenissen gehad  Onvermogen om het dilemma ‘scheiding lichaam en geest’ op te lossen en te integreren in het ziektebegrip heeft geleid tot de verdwijning van het begrip ‘hysterie’

41 BronnenBronnen  ‘ Somatisatie -lichamelijk onverklaarde klachten in de eerste en de tweede lijn.’ (handboek) Dr. Christina van der Feltz-Cornelis Dr. Henriëtte van der Horst Uitgeverij: De Tijdstroom  ‘ Germ theory, hysteria, and Freud’s early work in psychopathology’ K. Codell Carter, Medical history, 1980  ‘ Systematic review of misdiagnosis of conversion symptoms and “hysteria”’ J. Stone et al, BMJ, 2005  ‘ Hysteria revisited’ G. G. Stephens, JABFP, 2003  ‘ Explaining the unexplained: understanding hysteria’ M. Ron, Oxford University Press, 2001

42 REATTRIBUTIEREATTRIBUTIE Elke Hoenig Maarten Avet Lies Grypdonck Wouter Van Mechelen

43 ReattributieReattributie  Concept  Literatuurstudie  Expertinterview

44 ConceptConcept

45 Behandelingen somatisatie in de huisartspraktijk  Gedragsmatig medische consumptie beïnvloeden (vb. vaste afspraken bij 1 arts)  Biografische anamnese  Systeembenadering vanuit model somatische fixatie (preventief)  Reattributie

46 Reattributie Goldberg & Gask 1989  Cognitieve benadering → ‘Epictetus’ (1 E PC)  Lichamelijke klachten toeschrijven aan andere oorzaken dan lichamelijke  Vroege interventie  Aanpassingen (Amsterdam) → langdurige en hypochondrische somatiseerders

47 Reattributie: 3 stappen  Zich begrepen voelen = stap 1  actieve luisterhouding, actief doorvragen  gericht LO  bevindingen duiden in + termen  termen die pt kan opvatten als ziekte vermijden  Verbreden van de agenda = stap 2  bevestigen dat de klacht reëel is  emotionele agendapunten  beïnvloedende factoren  twee sporenbeleid  dagboek  Verband leggen = stap 3  pat zelf verband laten aanbrengen  versterken

48 Reattributie Extra stap: hypochondrische somatisatie  Nog één poging tot geruststelling  Expliciet stoppen met geruststellen  Alternatieven  uitdagen meest alarmerende gedacht  onderhandelen final test  exposure

49 Reattributie Effectiviteit (Blankenstein 2001)  162 patiënten (20-45j) uit 16 HA-praktijken  Resultaten   ervaren gezondheid   ziekteverzuim   aantal bezoeken medische hulpverleners  ↔ medicijngebruik Inspanningskost arts 20 u opleiding 3 consulten 10 à 30 min per patiënt ↔ # gewone consulten bij HA

50 LiteratuurstudieLiteratuurstudie

51 Literatuurstudie Cochrane review 2003  Huibers et al. Psychosocial interventions delivered by general practitioners.  Reattributie of cognitieve gedragstherapie bij somatisatie  beperkt aantal studies  tegengestelde resultaten  Bijkomend grootschalig onderzoek noodzakelijk

52 Literatuurstudie Medline search via Pubmed 31 artikels → 9 weerhouden Verschillende reattributiemodellen Engels model (Goldberg & Gask) Duits model Deens model (TERM) Nederlands model (Blankenstein): Uitbreiding G & G  onvoldoende onderzoeksresultaten harde eindpunten

53 Literatuurstudie Bronnen  Blankenstein N. Reattributie in de huisartspraktijk. In: van der Feltz-Cornelis C, van der Horst H, editors. Handboek somatisatie. Lichamelijk onverklaarde klachten in eerste en tweede lijn. 1th ed. Utrecht: De Tijdstroom; p  Huibers MJH, Beurskens AJHM, Bleijenberg G, Schayck CP van. Psychosocial interventions delivered by general practitioners. The Cochrane Database of Systematic Reviews 2003, Issue 2. Art. No.: CD DOI: / CD  Goldberg D, Gask L, O’Dowd T. The treatment of somatisation: teaching techniques of reattribution. J Psychosom Res. 1989;33(6):  Kaaya S, Goldberg D, Gask L. Management of somatic presentations of psychiatric illness in general medical settings: evaluation of a new training course for general practitioners. Med Educ Mar;26(2):  Morris RK, Gask L. Treatment of patients with somatized mental disorder: effects of reattribution training on outcomes under the direct control of the family doctor. Psychosomatics Sep-Oct;43(5):  Morris R et al. Cost-effectiveness of a new treatment for somatized mental disorder taught to GPs. Fam Pract Apr;15(2):  Fink P, Rosendal M, Toft T. Assesssment and treatment of functional disorders in general practice: the extended reattribution and management model-- an advanced educational program for nonpsychiatric doctors. Psychosomatics Mar- Apr;43(2):  Rosendal M, Bro F, Sokolowski I, Fink P, Toft T, Olesen F. A randomised controlled trial of brief training in assessment and treatment of somatisation: effects on GPs’ attitudes. Fam Pract Aug;22(4):  Fritzsche K, Larish A. Treating patients with functional somatic symptoms. A treatment guide for use in general practice. Scand J Prim Health Care Sep;21(3):  Larish A, Schweickhardt A, Wirsching M, Fritzsche K. Psychosocial interventions for somatizing patients by the general practitioner: a randomized controlled trial. J Psychosom Res Dec;57(6):507-14;discussion  Blankenstein AH et al. Development and feasibility of a modified reattribution model for somitising patients, applied by their own general practitioners.; Patient Educ Couns Mar-Apr;43(2):

54 ExpertinterviewExpertinterview

55 ExpertinterviewExpertinterview  Inleiding  Opleiding  Toepassing  Effectiviteit  Advies traject

56 ExpertinterviewExpertinterview  Inleiding: essentie + videofragment  Opleiding  Toepassing  Effectiviteit  Advies traject

57 ExpertinterviewExpertinterview  Essentie  patiënt serieus genomen  arts → kader / plan  rust arts en patiënt

58 ExpertinterviewExpertinterview  Videofragment

59

60 TrajectTraject

61 Traject Deel 1 (7 e j)  Appetizer (volledige groep)  Rollenspel DVD Blankenstein  Discussie  Kort overzicht termen / definities  Groepswerk (kleine groepjes  Groep 1: bvb somatisatie ↔ somatoforme stoornis  Groep 2: …  …  Groep x: Reattributie  Presentatie thema’s + discussie

62 Traject Deel 2 (8 e en 9 e j)  NHG cursus (seminaries?, extra cursus?)  Oefenen obv praktijkcasussen

63

64 ‘t Schip is in behouden haven DANK VOOR UW AANDACHT!!


Download ppt "SomatisatieSomatisatie. Een ontdekkingsreis… Een ontdekkingsreis… … We scheepten in voor een nieuwe wonderbaarlijke ontdekkingstocht doorheen niemandsland…"

Verwante presentaties


Ads door Google