De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Kan men zichzelf ook uit de war brengen? PsHOR, Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond Rotterdam 25 October 2011 WWW.VANDESANDEINLEZINGEN.NL OORZAAK ONBEKEND.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Kan men zichzelf ook uit de war brengen? PsHOR, Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond Rotterdam 25 October 2011 WWW.VANDESANDEINLEZINGEN.NL OORZAAK ONBEKEND."— Transcript van de presentatie:

1 Kan men zichzelf ook uit de war brengen? PsHOR, Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond Rotterdam 25 October OORZAAK ONBEKEND

2 - Ja, wacht effe, wacht effe. Dus jij hebt trek om te fleppen? - Ja. - En dan kruip-ie de lucht in... - Ja. - Maar voordat jij in de suikerpot hebt kennen roeren gaat-ie weer plat? - Precies! Ja. Dus duik ik maar weer in de leesportefeuille. Begrijp je? - Nee, maar dan zit jij waarschijnlijk in een poreuze cirkel. - Zou jij denken? - Ja, dat is waarschijnlijk psychisch. Dat is waarschijnlijk psychisch. - Wat heb mijn jongeheer nou met psychisch te maken? - Fysiek is altijd psychisch! Is psychisch wel altijd fysiek? Fysiek en psychisch

3 Waar gaan we het over hebben? Belgische schoolkinderen die ziek worden van Cola Mensen die onwel worden na alarm in dierenwinkel Scholieren die bij generale repetitie van musical massaal flauwvallen of onwel worden Mensen met het sick building syndrome Nigerianen die plots constateren dat hun jongeheer verdwenen is Palestijnse meisjes die zich vergiftigd weten door Israëli's Kinderen die massaal ziek worden na vaccinatie Bredanaren die massaal jeukende uitslag krijgen Deelnemertjes aan vossenjacht die onwel worden

4 Twee jaar onverklaarbaarheid in Nederland Per jaar dus ca 8 uitbraken Ca. 200 slachtoffers Waarvan ca. 40% kinderen Hulpverleners zijn ook mensen

5 MPI, MSI of Massahysterie

6 © 2006 JP van de Sande RuG ONZEKERHEID –De normale vormen van organisatie en de gebruikelijke normen en regels gelden minder sterk –Men is op zoek naar leiding, informatie, een vijand, sensatie etc. INTERACTIE –Co-presence en directe onderlinge beinvloeding –Massa bestaat uit vele kleine groepjes: is niet zichtbaar GROOTTE & TIJD –Groep heeft beperkte duur en een redelijke, maar onbepaalde omvang –Al vanaf 10 personen; Meestal is het na eén nachtje slapen over Definitie van MASSA GEDRAG

7 Een raadselachtige ziekte Mass psychogenic illness (MPI) is the collective occurrence or self-report of physical symptoms in the absence of an identifiable pathogen

8 Voorbeelden van MPI Dancing mania (1450) Hysterische besmetting in kloosters en scholen Sick building syndrome Allerlei scares –Voor insecten, ziekteverwekkers, chemische substanties, hekserij, geneesmiddelen, technische fenomenen (flikkerende schermen) Nog enkele voorbeelden –Oncontroleerbare schokken bij 21 meisjes (Vientiane 1999) –57 personen onwel op vliegveld Melbourne (2005) –Maleisische meisjes in paniek door geesten (2008)

9 Kenmerken van MPI Er is steeds een ‘triggering accident’, vaak geur Treedt plotseling en acuut op na ‘sense making’ Altijd meerdere gevallen tegelijk Treft voornamelijk vrouwen (>70%) Treft relatief dikwijls jonge mensen Besmetting loopt via sociale netwerken Vaak in groeperingen of organisaties met stress Snel en spoorloos herstel, zeker na aftransport Symptomen (NB helft is self report) : Hoofdpijn, duizeligheid, toevallen, flauwvallen, gapen, beven Maagklachten, misselijkheid, braken, benauwdheid Huiduitslag, jeuk, pijn, allergische reacties, hoesten Moeheid, uitputting, depressie, dwanglachen, (dwang)voorstellingen

10 Model van uitbreiding van gedrag (Chaos model) A N T A L Be- Trok- kenen STERKTE STIMULUS

11 Processen bij MPI Modelling/ Nabijheid (plaats en sociaal) Response expectancy Suggestie Arousal Geruchtvorming/sense making Publiciteits effecten »Media kunnen, afhankelijk van benadering, vriend of vijand zijn. Geef ze iets positiefs om te doen! Civielrechtelijke aspecten »Men kan belang hebben bij verzuim (scholieren!), of bij mogelijke claim, men kan slachtofferrol willen benadrukken etc. Men kan zich afvragen of dit alles hysterie mag heten

12 CRISISMANAGEMENT

13 CRISIS Crisis: Ernstige verstoring van normale gang van zaken en organisatievormen Gevolg: Nieuwe normen en organisatievormen zijn nodig. Dit resulteert meestal in CHAOS. In crisis is richting nodig en elke richting is beter dan geen. In crisis werken de onder normale omstandigheden bedachte procedures niet goed meer In crisis zoeken mensen naar leiderschap: voorwaarde voor EEN richting. Die richting moet plausibel gevonden worden Leider moet geschikt zijn voor identificatie (Mensgericht) Leider moet dus niet zelfgericht opereren of gezien worden Als leider als ‘een van ons’ en dus eerlijk wordt gezien, effectief tegen geruchten, maar ook andersom

14 © 2006 JP van de Sande RuG De wet van Pleuris P = VRM² P= pleuris-sterkte V= verwijtbaarheid R= relevantie M= mediageniekheid Voor de deskundigen en het crisismanagement gelden allerlei wetten, waaronder:

15 PROBLEEMOPLOSSEN voor crisismanagers

16 © 2011 JP van de Sande RuG Wat is waarheid? Twee visies Immanuel Kant: waarheid bestaat wel (das Ding an sich), maar we kunnen hem niet kennen Daarom zijn vele verschillende meningen over één zaak mogelijk Daarom is zorgvuldige toetsing van meningen nodig Wetenschap reduceert chaos maar lost niet op Thomas: Things that people believe to be real, are real in their consequences Waarheid is daarom een te abstract begrip Waarheid is eerder een waarde dan een feit Feiten kunnen dus meer of minder waar gevonden worden De verwachte consequenties spelen hierbij een grote rol 2 dimensies beinvloeden waarheids-gevoel sterk: Angsten en Wensen

17 © 2011 JP van de Sande RuG Hoe mensen informatie opvatten Er bestaat een groot verschil tussen opvattingen experts en opvattingen publiek –Door ongecyferdheid (60% maakt elementaire fouten, Johnson 2003) –Door ontbreken kennis van zaken en achtergronden –Door grote belang van boodschapper-geloofwaardigheid –Door onbekend zijn van ranges en normen –Door wantrouwen en onbegrip van ratio en methodologie –Door werking biases Actor observer bias / Self serving bias ( bijv NIMBY ) Priming effecten (bijv Arsenicum of Kwik) Framing ( Johnson, 2008) Geheugen voor negatieve zaken zwak, attentie sterk

18 ZELFREDZAAMHEID

19 © 2011 JP van de Sande RuG Case Hoogeveen, 5 november 2007: Het Kaaimanincident Met dank aan: Martin Eggens (GAGS)

20 Dierenspeciaalzaak exotische dieren

21 Melding om uur Eerste informatie –Dierenspeciaalzaak exotische dieren –Kaaimannen werden ziek en gingen dood –Ook vogels overleden –4 mensen werkzaam in zaak werden onwel Klachten bij slachtoffers Benauwd, zuurstofbehoeftig Tensiewisselingen Hypothermisch Hoofdpijn Moe, suf, willen gaan slapen Één persoon bult op arm, verder geen huidklachten Wijde pupillen

22 © 2006 JP van de Sande RuG achtergrond Al eerder aandacht van pers Bedreigingen en ruzies in bedrijf Strafrechtelijk onderzoek opgestart Mogelijkheid van SARS genoemd Resultaten eerste verkenningen: Witte bolletjes in basin AMBU-mensen hebben ook klachten –Klachten zeer divers maar geen huidklachten Brandweer meet niets chemisch in lucht. Monsters van water, ontlasting en voeding genomen voor analyse MOD gealarmeerd

23 Opschaling naar GRIP 2 COPI- ter plaatse bestrijding van bron Behandeling van slo’s OT- tactische advisering naar COPI en BT SCENARIOS 1.Toxicologisch acuut: slo’s stabiel, geen uitbreiding 2.Toxicologisch traag : licht besmettelijk, slo’s neemt toe 3.Biologisch: infectueus, bacterieel of viraal overdraagbaar (NB denk aan incubatietijd!)

24 Advies GAGS 4 slachtoffers droog ontsmetten Zo snel mogelijk naar ziekenhuis Rest van slachtoffers niet urgent

25 Situatie om uur In quarantaine –4 direct medische hulp –10 geringe klachten (klachten nemen af) –10 geen klachten –77 overigen binnen quarantainegebied Belangrijk: Ook pers in quarantaine Later: 2 persmedewerkers onwel in RTV Drenthe gebouw

26 Situatie om uur: Onveranderd Quarantaine om uur opgeheven 23 mensen gedecontamineerd en naar UMCG vervoerd 2 mensen RTV Drenthe ook naar UMCG Via pers circuleert de naam nitroaniline Tijdens transport naar UMCG klachten vrijwel verdwenen Metingen door MOD in dierenzaak en in bloed van mensen leveren niets op (COHb, Methemoglobine) Situatie om uur:

27 © 2011 JP van de Sande RuG Vragen nav case Hoe zou u zich voelen als bevelvoerende in zo’n geval? Bij wie komt de zwarte Piet terecht? Was de opschaling terecht? Was de quarantaine terecht? Op welk moment kwam er enige helderheid in het gebeuren? Waarom niet eerder? Hadden de ‘slo’s’ middelen tot beïnvloeding situatie? Konden ze op een of andere wijze zelfredzaam zijn? Hoe kunnen we met technische middelen snel MPI diagnosticeren?

28 Kenmerken van MPI Er is steeds een ‘triggering accident’, vaak geur Treedt plotseling en acuut op na ‘sense making’ Altijd meerdere gevallen tegelijk Treft voornamelijk vrouwen (>70%) Treft relatief dikwijls jonge mensen Besmetting loopt via sociale netwerken Vaak in groeperingen of organisaties met stress Snel en spoorloos herstel, zeker na aftransport Symptomen (NB helft is self report) : Hoofdpijn, duizeligheid, toevallen, flauwvallen, gapen, beven Maagklachten, misselijkheid, braken, benauwdheid Huiduitslag, jeuk, pijn, allergische reacties, hoesten Moeheid, uitputting, depressie, dwanglachen, (dwang)voorstellingen

29 © 2011 JP van de Sande RuG DE WIJDERE CONTEXT WE LEVEN IN VERTECHNOLOGISEERDE MAATSCHAPPIJ Er is dus veel kennis: specialisatie Kan een niet specialist eigenlijk wel iets nuttigs weten van een specialistisch onderwerp? (de visie van de specialist vernieuwt zich elke 10 j.) Ziet op u zelven: Van uw vak weet u meer dan wie ook. Van wat niet uw vak is weet u evenveel als elk ander Betekent dit dat u geen meningen kunt hebben en geen actie kunt ondernemen buiten uw vakkennis? Zure zaak voor alle amateur bezigheden, zoals opvoeding, gezinsfinanciën, de kookkunst, hulp aan vrienden, sexualiteit, organisatie feestjes, schatzoeken in de duinen, EHBO, stemmen,trauma-opvang, kortom, het hele leven

30 © 2011 JP van de Sande RuG Wat zijn zinnige vragen? Kan door ingrijpen experts (of overheid, geadviseerd door experts) de situatie beter worden dan zonder? JA Kan door ingrijpen publiek de situatie beter worden? In vele gevallen wel, namelijk wanneer voor hulpverlening niet veel specialistische kennis nodig is Bij MPI zijn de betrokken hulpverleners vaak niet met adequatere kennis uitgerust dan het publiek Toch denkt het publiek wel dat dat zo is Volgens Thomas zullen ze zich dus braaf onderwerpen (Things that people believe to be real, are real in their consequences) En dan?

31 © 2011 JP van de Sande RuG Wat moet gebeuren? Aan de hulpverlenerskant speelt de Wet van Pleuris danig mee. Probeer daarom zoveel mogelijk om de verantwoordelijken heen te werken MPI valt aan patienten niet simpel uit te leggen, dus ook niet proberen Verwijdering en individualisering doen wonderen Placebo effect kan gebruikt worden (bijv koud water) Geruststelling moet liefst gebeuren door figuur met gezag in groep (denk aan witte jas!) Men dient ook in eigen kring beducht te zijn voor MPI Houdt afstand!Laat u niet meeslepen in de heftige emoties die spelen

32 Enkele conclusies 1.Crisis geeft chaos en onvoorspelbaarheid. Communicatie gaat minder goed. Rationele vs. emotionele informatieverwerking (Petty & Caccioppo) 2.In crisis is neiging tot monocausaal denken groot 3.Uitvoerenden met publieks taak zullen geen goede waarnemers zijn (hoge spanning & hoge cognitieve belasting) 4.Inzet ervaren observatoren is daarom aan te raden (Zijn alle GAGS dat?) 5.Door veranderingen in toestand bij te houden (sitrap) wordt aanpassing aan ontwikkelingen mogelijk. 6.Te strakke voorbereiding maakt deze aanpassingen moeilijk (cf WTC ramp New York) 7.Maak dus uitvoerenden zoveel mogelijk autonoom 8.Het publiek begrijpt MPI niet: ziekteinzicht is pijnlijk 9.En tenslotte:

33 Dit is Eigenlijk nog lang niet het einde

34 © 2006 JP van de Sande RuG WvP:INDEXEN VOOR VERWIJTBAARHEID Is er een persoon of instantie die de schuld kan krijgen? Bezit deze ook formele verantwoordelijkheid? Is deze verantwoordelijkheid juridisch te onderbouwen? Hebben verantwoordelijken een persoonlijk belang? Hebben verantwoordelijken Idiosyncratisch crediet (draagvlak) Is er door verantwoordelijken in het verborgene gehandeld? Houdt men nog steeds dingen achter? Was gebeurtenis voorzienbaar? Is zoiets al eens eerder gebeurd? Is er achteraf een betere oplossing denkbaar?

35 © 2006 JP van de Sande RuG WvP: INDEXEN VOOR RELEVANTIE Sluit gebeurtenis aan op belangrijke ontwikkelingen? Tast de gebeurtenis de belangen van mensen aan? Is gebeurtenis symbolisch voor andere zaken? Toont de gebeurtenis inherente fouten in organisatie? In hoeverre is er maatschappelijke onrust waar gebeurtenis op aansluit? Tast gebeurtenis vertrouwen van burger aan? Leidt gebeurtenis tot ontstaan van een vijandbeeld? Wat zijn kosten die met gebeurtenis samenhangen? Hoe groot is geografische en psychologische afstand?

36 © 2006 JP van de Sande RuG WvP: INDEXEN VOOR MEDIAGENIEKHEID Hebben de verantwoordelijken een hoge positie? Hebben de verantwoordelijken eerder fouten gemaakt? Ernst van gevolgen: hoeveel slachtoffers en schade? Zijn er saillante details die beklijven kunnen? Mogelijkheden tot identificatie? Mooie plaatjes met symboolfunctie? Is het probleem op begrijpelijke wijze uit te leggen? Is er überhaupt informatie te krijgen (foto’s, interviews, toegang terrein) Worden de media door andere hypes gedomineerd?

37 vredesorganisatie en oorlogsorganisatie Opleidingen lang Selectie op bestuurlijke capaciteiten Carrière gebaseerd op foutvermijding Doelen langere termijn Democratische instelling en leiderschap Zorg voor correcte procedures Sancties voor relatief kleine afwijkingen Rivaliteit tussen diensten Professionalisering Preparatie Opleidingen kort Selectie op inspiratie en enthousiasme Carrière gebaseerd op prestaties Doelen korte termijn Autoritaire instelling en leiderschap “Cutting the red tape” Polarisatie in sancties Overkoepelend doel reduceert rivaliteit Improvisatie Veerkracht

38 © 2006 JP van de Sande RuG


Download ppt "Kan men zichzelf ook uit de war brengen? PsHOR, Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond Rotterdam 25 October 2011 WWW.VANDESANDEINLEZINGEN.NL OORZAAK ONBEKEND."

Verwante presentaties


Ads door Google