De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

College 8 Klemtoon; Ritme & Intonatie Prosodie Overzicht Eerste uur: –hoofdklemtoon –ritme Tweede uur: –klemtoon in samenstellingen en woordgroepen –prosodische.

Verwante presentaties


Presentatie over: "College 8 Klemtoon; Ritme & Intonatie Prosodie Overzicht Eerste uur: –hoofdklemtoon –ritme Tweede uur: –klemtoon in samenstellingen en woordgroepen –prosodische."— Transcript van de presentatie:

1

2 College 8 Klemtoon; Ritme & Intonatie Prosodie

3 Overzicht Eerste uur: –hoofdklemtoon –ritme Tweede uur: –klemtoon in samenstellingen en woordgroepen –prosodische domeinen

4 Fysische grootheden Psychofysische grootheden meetbaar sensatie amplitude (A) (dB)luidheid max.waarde die de geluidsdruk aanneemt (max.uitwijking) periode (T) (sec)duur de tijd waarin het patroon zich herhaalt frequentie (F) (Hz)toonhoogte aantal trillingen per seconde Vorige les: Parameters Geluid

5 trillingstijd & amplitude grondperiode amplitude

6 Wat is Klemtoon? Klemtoon (eng. ‘stress’) is auditieve prominentie gerealiseerd door toonhoogte toonlengte luidheid

7 Wat is Klemtoon? Klemtoon (eng. ‘stress’) is auditieve prominentie gerealiseerd door toonhoogte toonlengte luidheid vb. …is er leven op Pluto... (Het Goede Doel, 1982) (Het Goede Doel, 1982)

8 Woordklemtoon Hoofdklemtoon –altijd aanwezig –weergegeven in woordenboeklemma’s vb: báriton, klarinét, onomatopée, dialectolóog In polysyllabische woorden vaak ook nevenklemtoon: vb: klàrinét, ònomatopée, dìalectolóog

9 Ritme Ritmische structuur is het patroon van beklemtoonde (s) en onbeklemtoonde (w) syllabes. parallellogram individualist sentimentaliteit

10 Ritme parallellogram s w s w s individualist s w s w w s sentimentaliteit s w w s w s

11 Representatie van Klemtoon Mogelijkheid (SPE): klemtoon is een absoluut prominentiefeature voor vocalen

12 Klemtoonfeature voor /a/ (1) /a/ in pater - high +low -round. +stress

13 Klemtoonfeature voor /a/ (2) /a/ in paleis - high +low -round. -stress

14 Is Klemtoon Onderliggend? In een aantal talen moet klemtoon als afgeleid worden beschouwd omdat we anders generalisaties missen. vb. Engels: N V projectproject recordrecord protestprotest

15 Representatie van Klemtoon Probleem met klemtoon als een absoluut prominentiefeature voor vocalen: klemtoon is (fonetisch) relatief en de plaats is vaak afhankelijk van ritme

16 Klemtoon in Context Locatie van klemtoon hangt vaak af van de context van de drager....while my guitar gently weeps… (Harrison 1968)Harrison 1968 …guitar man... (Gates 1972)Gates 1972 maar:

17 Ritmische Verschuivingen Marcel Bax Amsterdamse grachten Vier-en-veertig rozen Speciale aanbieding

18 Klemtoon en Morfologie Verschillende typen affixen kunnen worden onderscheiden op grond van hun effect op klemtoonplaatsing. Klemtoonneutrale affixen: –nation, national, nationalist, nationalise –vijand, vijandschap Klemtoonaantrekkende affixen –nation, nationality,nationalistic nationalisation –vijand, vijandig

19 Is Klemtoon in het Nederlands Voorspelbaar? Hoofdklemtoon lijkt niet voorspelbaar op grond van syllabestructuur... altaarbarbaar autocadeau accureçu kajaktabak canonkanon avondplafond

20 …maar lijkt wel verklaarbaar vanuit historisch perspectief (?) Germaanse oorsprongRomaanse oorsprong = eerste syllabe= laatste syllabe pijlerpilaar lichaamcyclaam olifantledikant arbeidprofeet elandfinaal oliebougie

21 Evidentie voor Klemtoonregels Hoe beklemtonen we syllabes in woorden die we nieuw leren ? (bijvoorbeeld via schrift)

22 Evidentie voor Klemtoonregels Hoe beklemtonen we syllabes in woorden die we nieuw leren ?

23 Evidentie voor Klemtoonregels Hoe beklemtonen we syllabes in woorden die we nieuw leren ? TARANTULA

24 Evidentie voor Klemtoonregels LINOLEUM

25 Onzekerheid als Evidentie voor Klemtoonregels linoleum notulen emeritus catalogus metathesis anafora tarantula

26 Onzekerheid als Evidentie voor Klemtoonregels Vaak gerealiseerd als: linoleum notulen emeritus catalogus metathesis anafora tarantula

27 Evidentie voor Klemtoonregels Onze intuïtie voor de klemtoonpatronen van nieuwe woorden klopt soms niet Veel fouten (vaak hardnekkig) Klemtoonpatronen voor woorden als nótulen moeten als uitzonderlijk geleerd worden Aanwijzingen dat we toch regels toepassen

28 Syllabes en Voeten Syllabes worden verenigd in voeten: parameter setting: jambische of trocheïsche voet vb. jambische voet: Araucanian(w s) vb. trocheïsche voet: Nederlands(s w)

29 Syllabes in Voeten  (= voetsymbool)  (s w) (= trocheïsche voet)

30 Aanwijzingen voor Nederlandse Trocheïsche Voet Nieuwvormingen: Cito, Prolog, Brinta Versprekingen: narcis, parfum, Soedan

31 Aanwijzingen voor Nederlandse Trocheïsche Voet Kindertaalfouten 1;62;6

32 Voeten in Prosodische Woorden

33 Aanwijzingen voor Nederlands Prosodisch Woord als (  w  s) Versprekingen: anafora, linoleum, metathesis, emeritus pagina, mascara, rococo, moussaka

34 Prosodische Structuur Prosodisch woord Voet (w) Voet (s) Syllabe (s) Syllabe (w) ba lu strade ta ber nakel Prosodie

35 Regelmaat in gelede Woorden Samenstellingsklemtoon: Als 2 e lid nomen of verbum, dan hoofdklemtoon op 1 e lid: –dagboek, bleekgezicht, bovenhuis –pianospelen, weggaan, opstaan

36 Regelmaat in gelede Woorden Samenstellingsklemtoon: Als 2 e lid nomen of verbum, dan hoofdklemtoon op 1 e lid: –dagboek, bleekgezicht, bovenhuis –pianospelen, weggaan, opstaan Als 2 e lid adjectief of prepositie, dan hoofdklemtoon op 2 e lid: –goudgeel, goedgeefs, vooruit, achterin

37 Samenstellingsklemtoon In SPE: klemtoon wordt cyclisch toegekend: land bouw machine

38 Samenstellingsklemtoon In SPE: klemtoon wordt cyclisch toegekend: [land] [bouw] [machine] MSR (main stress rule)

39 Samenstellingsklemtoon In SPE: klemtoon wordt cyclisch toegekend: [[land] [bouw]] [machine] MSR CSR 1 2 (compound stress rule)

40 Samenstellingsklemtoon In SPE: klemtoon wordt cyclisch toegekend: [[[land] [bouw]] [machine]] MSR CSR 1 2 CSR 1 3 2

41 Woordgroepsklemtoon De waarde [1 stress] wordt toegekend aan het tweede gedeelte van de woordgroep: NSR (nuclear stress rule) (een) bleek gezicht (vgl. bleekgezicht) (een) rood huidje (vgl. roodhuidje) erg mooi, heel lekker, hou vast

42 Ritmische Ambiguïteit [oude] [molen] [weg] MSR 1 1 1

43 Ritmische Ambiguïteit [oude] [[molen] [weg]] MSR CSR 1 2

44 Ritmische Ambiguïteit [[oude] [[molen] [weg]]] MSR CSR 1 2 NSR oude weg naar molen vglvgl

45 Ritmische Ambiguïteit [oude] [molen] [weg] MSR 1 1 1

46 Ritmische Ambiguïteit [[oude] [molen]] [weg] MSR NSR 2 1

47 Ritmische Ambiguïteit [[[oude] [molen]] [weg]] MSR NSR 2 1 CSR weg naar oude molen vglvgl

48 Prosodische Domeinen Segmentdomein alternanties (Feature)

49 Prosodische Domeinen Syllabedomein final devoicing Segment (Feature)

50 Prosodische Domeinen Voetritmische structuur Syllabe Segment (Feature)

51 Prosodische Domeinen Prosodisch Woorddomein hoofdklemtoon Voet Syllabe Segment (Feature) PrWd

52 Prosodische Domeinen Fonologische Frasedomein liaison (Frans) (Clitic Group) Prosodisch Woord Voet Syllabe Segment (Feature)

53 Fonologische Frase Domein voor bijv. Liaison in het Frans reden: zeker stellen van ideale syllabestructuur: CV-syllabe wel in:les amis niet in:les copains

54 Liaison Wel in:mon amiPoss + N en bon anglaisPrep+Adj+N il est alléAux + V cet ouvrierDem + N

55 Liaison Niet in:Il part à six heures Est-ce le matin ou le soir? M.Dupont a deux fils Jean était ainsi occupé blauw gekleurde fonemen worden gedeleerd Syntaxis geeft geen mogelijkheid tot generaliseren Fonol. Frase prosodisch domein/syntactisch bepaald

56 Prosodische Domeinen domein assimilatie: Intonatiefrase de zon komt op Fonologische Frase (Clitic Group) Prosodisch Woord Voet Syllabe Segment (Feature)

57 Prosodische Domeinen Uiting‘ademhalingsgroep’ Intonatiefrase Fonologische Frase (Clitic Group) Prosodisch Woord Voet Syllabe Segment (Feature)

58 Intonatie Een fout intonatiepatroon kan het begrip van een uiting nadelig beïnvloeden: Verkeerd intonatiepatroon Goed intonatiepatroon

59 Toegift Onderzoek naar modaliteit in spraak Schreuder Van Eerten Gilbers (2006)

60 Experiment majeur / mineur: Vrolijke en verdrietige muziek: –Majeur: grote terts (4 semitonen: C – E) –Mineur: kleine terts (3 semitonen: C – Es) Ook majeur en mineur in emotionele spraak? Emotionele intonatie

61 Methode: 5 schoolmeesters / -juffen 4 verhaaltjes laten voorlezen van Teigetje en Iejoor (Winnie de Poeh) –Teigetje: vrolijk –Iejoor: somber Clusteranalyse intonatiecontour (F0) Muziekpartituren Emotionele intonatie

62 Clusteranalyse: Teigetje Emotionele intonatie

63 Semitonen: Teigetje 2 x grote terts Gis C E Majeur! Emotionele intonatie

64 Clusteranalyse: Iejoor (kleiner bereik) Emotionele intonatie

65 Semitonen: Iejoor kleine terts Mineur! F Gis Emotionele intonatie

66 Tweaking: afronden naar dichtstbijzijnde semitoon = origineel = semitonen Emotionele intonatie

67 Omgezet naar MIDI (muziekformaat) met piano Originele spraak en pianomelodie samengevoegd (Fragment van Iejoor, andere spreker) spraak piano

68 G b - A F - A b G# - E C# - A Musical scores of speech fragments incorporate time as a factor in the sequence of tones (ignored in the cluster analyses). Partituren

69 MINOR MAJOR HYPOTHESIS Are differences in emotional speech characterized by different modalities? Similar to musical modality, we expect to find major third intervals in the intonation contours of cheerful speech and minor thirds in sad speech. METHOD Five professional readers (primary school teachers) each read out four selected stories of the cheerful Tigger and the sad Eeyore (Winnie the Pooh, A.A. Milne) in Dutch. Relevant passages were extracted and concatenated to twenty files. The pitch contours (F0) were measured every 10 milliseconds. We did a cluster analysis of the frequency values which were rounded off to the nearest semitone values, resulting in a semitone power spectrum (cf. Cook 2002, Cook et al. 2004). Furthermore, we converted the pitch contours into musical scores. RESULTS Many Tigger passages have larger intervals than thirds, while many Eeyore files only contain a single peak. In the graphs of these passages the modality cannot be determined. The major modality is exclusively found in sound files of Tigger in which thirds were observed, whereas the minor modality only appears in sound files of Eeyore. Although thirds are only found in a minority of our material, there are no counterexamples in the fragments containing thirds. CONCLUSION In this pilot study most speech has a neutral modality. Nevertheless we find a tendency that a sad mood is expressed by means of minor thirds. If thirds are used in cheerful speech, these thirds tend to be major. We conclude that speech prosody has very similar characteristics as music. Therefore, music could be a promising method of identifying emotional speech. Minor third: three semitones: C-Eb Major third: four semitones: C-E Large frequency range: 87 to 406 Hz Small frequency range: 75 to 200 Hz G# - E C# - A G b - A F - A b Semitone power spectrum Eeyore: interval of three semitones: F-G# Semitone power spectrum Tigger: intervals of four semitones: G#-C, C-E Musical scores of speech fragments incorporate time as a factor in the sequence of tones (ignored in the cluster analyses). MUSIC AS A METHOD OF IDENTIFYING EMOTIONAL SPEECH Maartje Schreuder, Laura van Eerten, Dicky Gilbers CDEFGABC C# Db D# Eb F# Gb G# Ab A# Bb C# Db

70 Toegift 2 Bij Liaison zagen we verbanden tussen syntaxis en fonologie Is er ook een verband tussen klank en betekenis?

71 Toegift: i-a falderie faldera Bad Company (1973) obladi oblada Beatles (1968) niet: faldera falderie oblada obladi

72 Klinkklank-woorden Snip en snap; spic en span; ditjes en datjes; yin en yang; zigzag; rifraf; kriskras; liflaf; mikmak; rimram; flickflack; kitkat; tiktak; tjiftjaf; klits klats; triktrak; wipwap; wirwar; rits rats; klikklak; prietpraat; falderie faldera; obladi oblada; (Duijzer; cf. Battus)

73 Geluid en betekenis ? Morris Swadesh ( ): [i]-type vocalen geven aan dat iets dichtbij is en [a/u]-type vocalen geven afstand aan. hiervs. daar voicivoila

74 Dit en dat in verschillende talen Chinook Tsimshian Maya Binga Didinga Burmese (D.Crystal 1987) iu gwiigwa lila/lo tita iciica diithoo

75 Discussie Combinatie /i/ - /a/ of /i/ - /u/: contrast Waarom /i/ eerst? /i/ hogere intrinsieke frequentie dan /a/ (/u/?) vgl. muziek: combinatie lage noot - hoge noot wordt vaak ervaren als opmaat

76 The pairing of Sound and Meaning Echter: zelfs bij onomatopeeën verschillen tussen talen: cucurucucu - kukeleku – cock-a-doodle-doo bow-wow - gnaf-gnaf ding-dong - bim-bam

77 The pairing of Sound and Meaning Het lijkt niet erg aannemelijk dat er een directe relatie tussen geluid en betekenis bestaat


Download ppt "College 8 Klemtoon; Ritme & Intonatie Prosodie Overzicht Eerste uur: –hoofdklemtoon –ritme Tweede uur: –klemtoon in samenstellingen en woordgroepen –prosodische."

Verwante presentaties


Ads door Google