De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Management van de longaanval bij COPD 1 De aanval is de beste verdediging.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Management van de longaanval bij COPD 1 De aanval is de beste verdediging."— Transcript van de presentatie:

1 Management van de longaanval bij COPD 1 De aanval is de beste verdediging

2 Management van de longaanval bij COPD Door: Jacob van Dijke, kaderarts astma/ COPD Margit Metselaar, longconsulent

3 Disclosure Belangenverstrengeling: geen Jacob van DijkeMargit Metselaar HuisartsLongconsulent Lid CAHAG Lid CAHAG en V&VN longverpleegkundigen Kaderhuisarts Astma & COPD 2009 Longverpleegkundige 1999 Medisch adviseur astma/ COPD van de ZG 2009 Longconsulent ZG 2009

4 Doelstelling: 1.Tijdig herkennen van signalen van een mogelijke COPD longaanval 2.Hoe de (ernst van een) COPD longaanval te diagnosticeren 3.Hoe een COPD longaanval te behandelen en te monitoren 4.Na de scholing kan de deelnemer een longaanval plan met de patiënt maken 5.Handvatten voor de huisartspraktijk

5 Programma: Pretoets COPD definitie COPD longaanval: 1.Definitie en belang 2.Herkenning en diagnose 3.Behandeling en monitoren 4.Rol van de patiënt 5.Casus in de huisartspraktijk Samenvatting en Conclusies Evaluatie

6 Pretoets

7 Hoeveel % van de COPD patiënten met GOLD 2 hebben 2 of meer longaanvallen per jaar? A: 2 % B: 12 % C: 22 % D: 32 % Hurst et al. N Engl J Med 2010; 363: , ECLIPSE-study.

8 Ik ben prima in staat om een COPD longaanval te herkennen A: JA B: ONDUIDELIJK C: NEE

9 4 Wat zou u rondom COPD longaanvallen in uw praktijk willen verbeteren? A: Herkenning van longaanvallen B: Voorlichting en preventie C: Rol van de patiënt, zelfmanagement D: Behandeling en registratie E: Organiseren van controle na een longaanval bij POH F: Niets

10 5 Is er een COPD longaanvalprotocol aanwezig in uw praktijk? A: Ja B: Nee

11 COPD definitie COPD is een aandoening die wordt gekarakteriseerd door een niet volledig reversibele luchtwegobstructie die in het algemeen progressief is en wordt veroorzaakt door een abnormale ontstekingsreactie van de longen op schadelijke deeltjes of gassen Definitie uit GOLD richtlijn,

12 Definitie volgens Gold COPD, a common preventable and treatable disease, is characterized by persistent airflow limitation that is usually progressive and associated with an enhanced chronic inflammatory response in the airways and the lung to noxious particles or gases Exacerbations and comorbidities contribute to the overall severity in individual patients GOLD, Global strategy for the diagnosis, management and prevention of COPD (updated 2014), copyright 2014 Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease, Inc.

13 Klinisch beloop van COPD 1,2 Kwaliteit van leven Invaliditeit Ziekteprogressie Overlijden COPD Kortademigheid Inactiviteit Air trapping Expiratoire flowbeperking Hyperinflation Deconditionering Verminderd inspanningsvermogen Longaanval Invaliditeit Ziekteprogressie Overlijden

14 I. De definitie en het belang COPD longaanval

15 Definitie longaanval Een longaanval van COPD is een verslechtering van de conditie van de patiënt binnen één of enkele dagen, die wordt gekenmerkt door een toename van dyspneu en hoesten – al of niet met slijm opgeven – die groter is dan de normale dag-tot-dag variabiliteit 1 1.Smeele et al., NHG-standaard COPD, Huisarts en Wetenschap 2007;50(8):

16 Oorzaken Infectieus 80% Viraal ≈ 40 – 50 % Atypisch ≈ 5 – 10 % Bacterieel ≈ 40 – 50 % Niet infectieus 20% Allergieën Weersveranderingen Roken Luchtvervuiling Stress Onderbehandeling of niet therapietrouw 1 Anzueto et al. Proc Am Thorac Soc 2007; 4: ; 2 GOLD, Global strategy for the diagnosis, management and prevention of COPD (updated 2013), copyright 2013 Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease, Inc. Longaanvallen worden bij COPD gewoonlijk veroorzaakt door infecties en luchtvervuiling 1,2

17 Jones PW et al. Eur Respir J 2003; 21: European Society Study zero >8 Mild COPD (FEV1 ≥50% pred.) Matig-ernstig COPD (FEV1 <50% pred.) zero >8 Aantal longaanvallen per jaar % patiënten Copenhagen City Lung Study Longaanvallen komen in alle GOLD stadia voor! GOLD-stadia

18 Jaar1 Jaar 2Jaar 3 De belangrijkste risicofactor Uit: Hurst JR et al. N Engl J Med 2010;363: Procent Een eerdere longaanval is, ongeacht de ernst van de obstructie, de belangrijkste risicofactor.

19 Belangrijke co- risicofactor "Onderzoeken laten zien dat ongeveer 50% van de longaanvallen niet wordt gerapporteerd aan een zorgverlener (en dus onbehandeld blijft) " Langsetmo L, Platt RW, Ernst P, Bourbeau J. Underreporting exacerbation of chronic obstructive pulmonary disease in a longitudinal cohort. Am J Respir Crit Care Med 2008;177: Vijayasaratha K, Stockley RA. Reported and unreported exacerbations of COPD: analysis by diary cards. Chest 2008;133: Bron: Huisarts en Wetenschap, jaargang 2012, nummer 6:

20 Wat is bekend over longaanvallen lDe gemiddelde patiënt met COPD in de huisartspraktijk heeft <1 lonhgaanval per jaar; 20% van de patiënten heeft 2 of meer longaanvallen per jaar lFrequente longaanvallen komen vaker voor bij een FEV1<50% maar wel degelijk óók bij GOLD 1 en 2 lPatiënten met een hoge frequentie van longaanvallen hebben meer kans op nieuwe longaanvallen lHerhaalde longaanvallen hebben een belangrijke impact op de kwaliteit van leven lZijn de belangrijkste reden tot hospitalisatie bij COPD patiënten en geven een toegenomen mortaliteit op kort termijn lEen slechte onderliggende longfunctie en cardiovasculaire comorbiditeit verhogen in belangrijke mate het risico van mortaliteit. Dus let op comorbiditeit

21 Invloed longaanval op QoL van patiënten Ik kon niet meer onder de mensen komen Ik had onvoldoende energie om mijn plannen uit te voeren Ik was bang voor het intreden van de winter Ik wilde alleen zijn met enkele goede vrienden / familie Ik voelde me erg geïrriteerd met mezelf Ik was erg bang Ik moest in bed blijven / opgenomen worden in ziekenhuis Intimiteit met mijn partner was onmogelijk Resultaten van interviews in 5 Europese landen en USA Miravitlles et al. Respir Med 2007; 101:

22 Wedzicha et al. Lancet 2007; 370: ; Donaldson et al. Thorax 2006; 61: ; Donaldson et al. Chest 2010; 137: ; Decramer et al. Am J Respir Crit Care Med 2010; 181:A1526. Patiënten met ≥2 longaanvallen per jaar Invloed van longaanvallen

23 Stelling Bij elke longaanval levert een patiënt een flink stuk longfunctie (FEV-1 verlies in ml) in

24 II. Herkenning en diagnose COPD longaanval

25 Diagnose Op dit moment steunt de diagnose longaanval COPD uitsluitend op de klinische presentatie van de patiënt, die klaagt over een acute verandering van symptomen (dyspneu, hoest en/of sputumproductie, die groter is dan de dag-tot-dag variatie GOLD, Global strategy for the diagnosis, management and prevention of COPD (updated 2014), copyright 2014 Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease, Inc. Dyspneu SputumHoest

26 Symptomen Gediagnosticeerde COPD 1  Toename dyspneu  Piepend ademhalen, druk op de borst, toename hoest en sputum, kleurverandering en/of taaiheid van sputum en koorts Ongediagnosticeerde COPD – Exacerbaties zijn vaak de eerste verschijnselen van COPD 2 – Toename dyspneu, sputum volume en sputum purulentie 3 1 GOLD, Global strategy for the diagnosis, management and prevention of COPD (updated 2014), copyright 2014 Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease, Inc.; 2 Bastin et al. Chr Respir Dis 2010; 7:91-97; 3 Anthonisen et al. Ann Intern Med 1987;106(2):

27 Differentiaal diagnose Differentiaal diagnose bij acute longaanval COPD Pneumonie Pneumothorax Hartfalen/ pulmonaal oedeem Longembolie Longcarcinoom Bovenste luchtwegobstructie Aspiratie Pleurale effusie Protocollaire COPD-Zorg, NHG & Kenniscentrum Ketenzorg, editie 2011

28 Handvatten voor de praktijk Protocollaire COPD-Zorg, Hoofdstuk 10. Acute ontregelingen, beleid bij longaanvallen (huisarts). NHG & Kenniscentrum Ketenzorg, editie 2011 Bij een patiënt met een longaanval maakt de huisarts een inschatting van de volgende drie, deels samenhangende zaken: Hoe erg is de longaanval? Welke behandeling is nodig? Kan de patiënt thuis behandeld worden, of in het ziekenhuis?

29 Handvatten voor de praktijk Lichte longaanval De patiënt gebruikt extra medicatie, maar de tussenkomst van een arts is niet nodig Matig ernstige longaanval Extra medicatie is nodig én de tussenkomst van een arts Ernstige longaanval Door het klinisch beeld een ziekenhuisopname noodzakelijk Protocollaire COPD-Zorg, NHG & Kenniscentrum Ketenzorg, editie 2011; Smeele et al., NHG-standaard COPD, Huisarts en Wetenschap 2007;50(8):

30 Vaststellen ernst van de longaanval, de alarmsymptomen,. NHG-standaard COPD, Huisarts en Wetenschap 2007;50(8): Bewustzijnsverlies Cyanose Uitputting

31 Actie Ambu U1 O l (streefwaarde 90-92%) Vernevelen met combivent

32 Vaststellen ernst van longaanval 1,2,3 Klinische symptomen 1.Ademfrequentie > 30 p/min 2.Gebruik van hulpademhalingspieren 3.Onregelmatige pols / hartslag >120 4.Temperatuur 5.Geen hele zinnen kunnen zeggen 6.Niet plat kunnen liggen 7.Een eventueel gemeten zuurstofsaturatie > 92% maakt longfalen (hypoxie en/of hypercapnie) onwaarschijnlijk. NHG-standaard COPD, Huisarts en Wetenschap 2007;50(8):

33 Beoordeling ernst longaanval Medische geschiedenis 1.Ernst van COPD; mate van luchtwegobstructie 2.Duur van verergering of nieuwe symptomen (dyspneu) 3.Aantal eerdere episoden van longaanvallen/ ziekenhuisopnames 4.Comorbiditeiten (m.n. hartfalen) 5.Huidige behandeling 6.Eerder gebruik van mechanische ventilatie Overname uit: GOLD, Global strategy for the diagnosis, management and prevention of COPD (updated 2014), copyright 2014 Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease, Inc.

34 Handvatten voor de praktijk Lichte longaanval De patiënt gebruikt extra medicatie, maar de tussenkomst van een arts is niet nodig Matig ernstige longaanval Extra medicatie is nodig én de tussenkomst van een arts Ernstige longaanval Door klinisch beeld een ziekenhuisopname noodzakelijk Protocollaire COPD-Zorg, NHG & Kenniscentrum Ketenzorg, editie 2011; Smeele et al., NHG-standaard COPD, Huisarts en Wetenschap 2007;50(8):

35

36 III. Behandeling en monitoren COPD longaanval

37 Behandeling van COPD- longaanvallen Lichte of matige longaanval 1.Start (opnieuw) met een kortwerkende bronchusverwijder, verdubbel tijdelijk de dosis of combineer twee soorten kortwerkende bronchusverwijders ( zie tabel voor middelen en max. doseringen) 2.Bij meer klachten of onvoldoende effect: prednisolon 30mg/dag gedurende 7-14 dagen Protocollaire COPD-Zorg, NHG & Kenniscentrum Ketenzorg, editie 2011 Smeele et al., NHG-standaard COPD, Huisarts en Wetenschap 2007;50(8): MiddelToedieningsvorm en dosisOpmerkingen SalbutamolDosisaerosol (100 microgr. per keer met voorzetkamer; 5 maal inademen; procedure 4-10 keer herhalen). Voeg bij onvoldoende verbetering ipratropium toe (20 microgr. per keer met voorzetkamer; procedure 2-4 keer herhalen).

38 Behandeling van COPD longaanvallen Ernstige longaanval Huisarts blijft bij patiënt of spreekt binnen enkele uren weer een visite af Medicatie volgens tabel: Bij klinische verbetering prednisolon 30mg/dag gedurende 7-14 dagen én wordt de patiënt de volgende dag weer teruggezien Protocollaire COPD-Zorg, NHG & Kenniscentrum Ketenzorg, editie 2011 Smeele et al., NHG-standaard COPD, Huisarts en Wetenschap 2007;50(8): MiddelToedieningsvorm en dosisOpmerkingen SalbutamolDosisaerosol (100 microgr. per keer met voorzetkamer; 5 maal inademen; procedure 4-10 keer herhalen) (eventueel per injectie s.c. (0,5 mg/ml 1 ml) Voeg bij onvoldoende verbetering ipratropium toe ( 20 microgr. per keer met voorzetkamer; procedure 2- 4 keer herhalen) Herhaal inhalaties na enkele minutenVerwijs als de situatie niet verbetert binnen 30 min

39 Toevoegen antibioticum Bij klinische infectieverschijnselen (> 38 º C / algemeen ziek zijn) in combinatie met: 1.Een bekende zeer slechte FEV1: < 30 % van voorspeld óf, 2.Onvoldoende verbetering na vier dagen Protocollaire COPD-Zorg, NHG & Kenniscentrum Ketenzorg, editie 2011 Smeele et al., NHG-standaard COPD, Huisarts en Wetenschap 2007;50(8):

40

41 IV. Rol van de patiënt en de POH en/of HA COPD longaanval

42 Beleid behandeling longaanval Wat is uw beleid nadat er gestart is met de behandeling van de longaanval?

43 Actieplan bij COPD longaanval 1.Sneller herstel Gezondheidstoestand (-2,2 dagen) Symptomen (-3,68 dagen) 2.Verminderde impact 3.Minder symptomen tijdens longaanval Trappenburg J.C.A. “Self-management and early detection of exacerbations in patients with COPD”, Utrecht ISBN: ACZIE- studie

44 1.Een actieplan met behandelinstructies vermindert de totale hersteltijd na longaanval met 5 dagen 2.Een vermindering van gebruik van gezondheidszorg is niet aangetoond Zelfmanagement bij COPD

45

46 Opsporing van longaanvallen Een wekelijkse CCQ is mogelijk een laagdrempelige methode om niet gemelde longaanvallen te kunnen detecteren Wekelijks interventies: 1.COPD Clinical Questionaire, CCQ 2.Telemonitoring (HealthBuddy) Resultaten: 1.Detectie van longaanvallen 2.Vroegtijdig interveniëren Trappenburg J.C.A. “Self-management and early detection of exacerbations in patients with COPD”, Utrecht ISBN:

47

48 V. Casus in de huisartspraktijk COPD longaanval

49 Anamnese en voorgeschiedenis Dhr Kok 58 jarige man met COPD en matige ziektelast (64 kg BMI 21,9) Toename benauwdheidsklachten (48 uur) en sputum Voorgeschiedenis: Cardiaal belast; gedotterd in 2008 Afgelopen jaar 2x longaanval COPD, behandeld met prednisolon 30mg ged.7 dagen. Oorzaak: verkoudheid Ex-roker, 30 pakjaren Laatste spirometrie 10 maanden geleden Werk: voorman textielfabriek Huidige COPD medicatie: Budesonide 2x daags 1 (DPI) Tiotropium 1x daags 1 (DPI) Salbutamol zo nodig

50 Beoordeling Waar let je op? Moeite met uitspreken zin JA Gebruik hulpademhalingsspieren JA Ademhalingsfrequentie 20/MIN Polsfrequentie104/MIN Polsritme RA Bloeddruk 146/90 Temperatuur 38.3 Zuurstofsaturatie (pulse-oximeter) 93%

51 Diagnose: COPD longaanval 1.Ernst van de longaanval? 2.Advies behandeling? 3.Nazorg? Protocollaire COPD-Zorg, Hoofdstuk 10. Acute ontregelingen, beleid bij longaanvallen (huisarts). NHG & Kenniscentrum Ketenzorg, editie 2011 Wat is het beleid bij deze patiënt?

52 Rollenspel Dhr Kok Voorgeschiedenis: Cardiaal belast; gedotterd in 2008 Afgelopen jaar 2 x longaanval COPD, behandeld met prednisolon 30mg ged.7 dagen. Oorzaak: verkoudheid Ex-roker, 30 pakjaren Laatste spirometrie 10 maanden geleden Werk: voorman textielfabriek COPD medicatie voor de longaanval: Budesonide 2x daags 1 (DPI) Tiotropium 1x daags 1 (DPI) Salbutamol zo nodig Komt na 14 dagen op het spreekuur van de POH

53 Management van longaanvallen VOORLICHTING 1.Hoe kans verkleinen op krijgen van longaanval? 2.Vroegtijdige onderkenning van verschijnselen 3.Beschikbaarheid “nood” medicatie thuissituatie? 4.Hoe, wanneer en bij wie hulp in te schakelen? 5.Follow-up en evaluatie Zorgstandaard COPD, juni 2013, Hoofdstuk 6 Individueel zorgplan en behandeling.

54 Welke vragen kunt u gebruiken? Hoe voelde u zich enkele dagen voor de verslechtering? Welke klachten had u? Hoestte u meer dan normaal? Kortademigheid e/o piepende ademhaling? Meer slijm, kleur? Wat ging minder makkelijk? (denk bijv aan de trap oplopen of de hond uitlaten) Wat merkten de mensen om u heen, denk bijvoorbeeld aan uw stemming? Hoe ging het slapen? Wat deed u met uw klachten? (bijv meer medicatie, meer zitten, ziek melden?) Wat denk u dat de aanleiding is geweest voor de verslechtering van uw COPD? (denk aan stress, relatieproblemen, griep, etc)

55 Rollenspel HA/POH met Dhr Kok Vorm 3-tallen Speel 3 rollenspellen van minuten, waarbij steeds 1 hulpverlener (ha/poh), 1 patiënt en 1 observator; bespreek kort na en wissel dan van rol Opdracht hulpverlener: bespreek de exacerbatie met de patiënt en probeer hem te winnen voor acties die hij zou willen uitvoeren tijdens de volgende exacerbatie; geef het herken- en actieplan aan hem mee

56 Oefening actieplan 1.Verplaats u bij het invullen van het actieplan in drie situaties: Patiënt voelt zicht slechter door het warme weer of door stress Patiënt is verkouden, heeft meer slijm en is moe en kortademig Wat te doen als de klachten niet verbeteren 2.Bespreek hoe u het actieplan kunt implementeren in uw praktijk

57 Inhoud actieplan Longaanvalplan Herkennen van uitlokkende factoren Acteren op beginnende longaanval Plan op maat, werken aan doel van patiënt zelf: Kennis over (gevolgen van) COPD Stoppen met roken/ omgaan met rokers Bewegen/ conditie Voeding en dieet Management van dyspneu, hoesten en sputum Therapietrouw Energie besparen/ Energie goed gebruiken Herstel na longaanval Zorgstandaard COPD, juni 2013 Hoofdstuk 6 Individueel zorgplan

58

59 VI. Samenvatting en Conclusies (1) 1.Exacerbaties hebben een grote invloed op de kwaliteit van leven van COPD- patiënten 2.Exacerbaties kunnen optreden bij alle COPD-patiënten ongeacht de mate van de luchtwegobstructie 3.Het juist en tijdig herkennen van longaanvallen is cruciaal 4.De bepaling van het risico op longaanvallen geeft richting aan de medicamenteuze onderhoudsbehandeling van COPD 5.De bepaling van de ernst van de longaanval geeft handvatten voor thuisbehandeling of ziekenhuisopname

60 Samenvatting en Conclusies (2) 6.Exacerbatie-management is een gedeelde verantwoordelijkheid tussen zorgverlener & patiënt 7.De juiste aanpak en behandeling van COPD werkt preventief, bevordert het herstel en verkort de duur bij longaanvallen en kan bijdragen aan het verminderen van het risico op volgende longaanvallen 8.Longaanvalplan kan bij vroegtijdige herkenning een beginnende longaanval voorkomen of de ernst inperken

61 Aanbevolen literatuur GOLD, Global strategy for the diagnosis, management and prevention of COPD (updated 2014) NHG-standaard COPD, Smeele et al., Huisarts en Wetenschap 2007;50(8): Protocollaire COPD-ZORG, NHG & Kenniscentrum Ketenzorg, editie 2011 Zorgstandaard COPD, juni 2013, Long Alliantie Nederland. ISBN

62 VII. Evaluatie Evaluatieformulier

63 Dank voor uw aandacht !


Download ppt "Management van de longaanval bij COPD 1 De aanval is de beste verdediging."

Verwante presentaties


Ads door Google