De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Kanker is een verzamelnaam Er worden ruim 200 verschillende vormen van kanker onderscheiden Wat is kanker? KANKER.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Kanker is een verzamelnaam Er worden ruim 200 verschillende vormen van kanker onderscheiden Wat is kanker? KANKER."— Transcript van de presentatie:

1

2 Kanker is een verzamelnaam Er worden ruim 200 verschillende vormen van kanker onderscheiden Wat is kanker? KANKER

3 Een definitie van kanker Kanker is een opeenhoping van afwijkende cellen die zich via ongeremde celdeling vermenigvuldigen en zich naar andere delen van het lichaam verspreiden. Deze verspreiding kan plaatsvinden doordat de cellen omliggend weefsel binnendringen en/of via de bloedbaan en het lymfestelsel uitzaaiingen (metastasen) op afstand veroorzaken UitzaaiingTumorgroeiNormale cellenAfwijkende cellen Binnendringing in omliggend weefsel Ongeremde celdeling Verspreiding via de bloedbaan of het lymfestelsel

4 De incidentie van kanker in verschillende delen van de wereld (2008, schatting) 1 1. Ferlay J, Shin HR, Bray F, Forman D, Mathers C and Parkin DM. GLOBOCAN 2008 v2.0, Cancer Incidence and Mortality Worldwide: IARC Cancer Base No.10 [Internet]. Lyon, France: International Agency for Research on Cancer; Available from: accessed on 06/06/2013.

5 Veranderingen in de prevalentie van kanker Wereldwijd blijven de incidentie- en sterftecijfers voor kanker stijgen 1 21,3 mln. 12,7 mln. 13,1 mln. 7,6 mln. GevallenSterf- gevallen mln. mensen met kanker* 2 75 mln. mensen met kanker (voorspelling) 2 *Kanker vastgesteld in voorgaande 5 jaar GROEIENDE EN VERGRIJZENDE BEVOLKING ONGEZONDERE LEEFWIJZE BETERE METHODEN VOOR DIAGNOSTIEK/ SCREENING 1.Ferlay J, Shin HR, Bray F, Forman D, Mathers C and Parkin DM. GLOBOCAN 2008 v2.0, Cancer Incidence and Mortality Worldwide: IARC Cancer Base No.10 [Internet]. Lyon, France: International Agency for Research on Cancer; Available from: accessed on 14/01/ The International Agency for Research on Cancer. World Cancer Report Available from: accessed on 06/06/2013.

6 Wereldwijd vaak voorkomende vormen van kanker bij mannen en vrouwen 1 1. Ferlay J, Shin HR, Bray F, Forman D, Mathers C and Parkin DM. GLOBOCAN 2008 v2.0, Cancer Incidence and Mortality Worldwide: IARC Cancer Base No.10 [Internet]. Lyon, France: International Agency for Research on Cancer; Available from: accessed on 06/06/2013.

7 Wereldwijde sterfte als gevolg van kanker In 2008 overleden er circa 7,56 miljoen mensen aan kanker, 1 waarmee kanker verantwoordelijk was voor 13% van alle sterfgevallen (ongeacht de oorzaak) 2 Long-, maag-, lever-, darm- en (bij vrouwen) borstkanker zijn verantwoordelijk voor 50% van alle sterfgevallen als gevolg van kanker 1 1.Ferlay J, Shin HR, Bray F, Forman D, Mathers C and Parkin DM. GLOBOCAN 2008 v2.0, Cancer Incidence and Mortality Worldwide: IARC Cancer Base No.10 [Internet]. Lyon, France: International Agency for Research on Cancer; Available from: accessed on 06/06/ American Cancer Society. Global Cancer Facts and Figures 2nd Edition. Atlanta: American Cancer Society; 2011.

8

9 Veelgebruikte termen Gelokaliseerd De kanker beperkt zich nog tot de plaats waar deze is ontstaan, en is dus nog niet omliggend weefsel binnengedrongen of naar andere plaatsen uitgezaaid Invasief De kanker is vanuit de plaats waar deze is ontstaan omliggend weefsel binnengedrongen Gemetastaseerd De kanker heeft zich verspreid naar plaatsen verderop in het lichaam en heeft daar nieuwe tumoren (uitzaaiingen) gevormd Stadiëring Indeling in kankerstadia op basis van de tumorgrootte en de aan- of afwezigheid van uitzaaiingen en aangetaste lymfeklieren. Het kankerstadium is belangrijk bij het bepalen van de juiste behandeling Gradering Indeling in tumorgraden. De tumorgraad geeft aan hoe sterk de cellen in uiterlijk afwijken van gewone cellen en hoe agressief de kanker is: Laaggradig – de cellen zien er vrijwel normaal uit; groei en uitzaaiing verlopen traag Hooggradig – de cellen zien er erg afwijkend uit; groei en uitzaaiing verlopen snel

10 Soorten kanker Carcinoom kanker in de huid of in weefsels die een inwendig orgaan bedekken of bekleden Sarcoom kanker in bot, kraakbeen, spieren, vetweefsel, bloedvaten of bindweefsel Leukemie kanker in het beenmerg waarbij de witte bloedcellen zijn aangetast Lymfoom kanker die ontstaat in de lymfeklieren Kanker van het centraal zenuwstelsel kanker in de hersenen of het ruggenmerg

11 Verduidelijking van benamingen voor kanker Deze afbeelding werd oorspronkelijk gemaakt voor het Amerikaanse National Cancer Institute. Overgenomen met toestemming van de maker, Jeanne Kelly. Copyright 2013.

12

13 Een definitie van risicofactoren 013 RISICOFACTOR Iets waardoor de kans op het krijgen van een aandoening toeneemt Intrinsieke risicofactoren...horen nu eenmaal bij de betreffende persoon en kunnen niet veranderd worden (genen, leeftijd, enz.) Extrinsieke risicofactoren...hebben te maken met het gedrag en de omgeving van de betreffende persoon (roken, luchtvervuiling, voeding, enz.)

14 Bij kanker spelen meerdere risicofactoren een rol en deze kunnen per vorm van kanker verschillen RISICO- FACTOREN Leeftijd Overgewicht Bacteriën H. pylori Hormonen Straling Voeding Algehele gezondheid Erfelijke aspecten Chemicaliën Virussen HPV HBV EBV Zon- licht

15 Het absolute risico en het relatieve risico Absoluut risico De kans dat iemand gedurende zijn/haar leven kanker krijgt Relatief risico De kans op kanker voor de ene groep personen in verhouding tot de kans op kanker voor een andere groep personen

16 Het nut van risicobeoordeling Iemand met een verhoogd risico kan preventieve maatregelen treffen (bijv. stoppen met roken, blootstelling aan straling vermijden) ! De arts weet welke personen meer kans lopen om kanker te krijgen ! Bij in een vroeg stadium vastgestelde kanker kan de arts al met behandeling beginnen als de tumor nog in het beginstadium zit ! Er kan gerichte screening plaatsvinden, waarmee kanker mogelijk al in een vroeg stadium kan worden ontdekt !

17

18 Het ontstaan van een kankercel Kwaadaardige cel Kanker begint altijd met een enkele cel 1,2 Opeenvolgende generaties van de cel ondergaan een reeks mutaties, via een proces dat 'klonale evolutie' wordt genoemd Uiteindelijk heeft de cel zoveel mutaties ondergaan dat deze in een kankercel verandert Eerste mutatie Tweede mutatie Derde mutatie Vierde of latere mutatie Genetische mutaties (veranderingen in de normale basenvolgorde in het DNA) dragen bij aan het ontstaan van een kankercel 1.Nowell, PC. The clonal evolution of tumor cell populations. Science (1976) 194: Cavenee, WK & White, RL. The genetic basis of cancer. Scientific American (1995) 272:72-79.

19 Om zich te ontwikkelen tot kankercel en een tumor te vormen, moet een cel mutaties en andere veranderingen ondergaan waardoor de cel de volgende biologische mogelijkheden krijgt: 1,2 De kenmerken van kanker Realiseren van aanhoudende overdracht van proliferatiesignalen Ontkomen aan groeiremmers Overgaan tot binnendringing & uitzaaiing Oneindige replicatie mogelijk maken Aanzetten tot angiogenese Niet overgaan tot geprogrammeerde celdood 1.Hanahan D & Weinberg RA. The hallmarks of cancer. Cell (2000) 100: Hanahan D & Weinberg RA. Hallmarks of cancer: the next generation. Cell (2011) 144:

20 Normale cellen zijn voor hun groei afhankelijk van door andere cellen afgegeven groeibevorderende signalen. Kankercellen kunnen hun afhankelijkheid van deze groeisignalen verkleinen door middel van: 1,2 - het zelf aanmaken van extracellulaire groeifactoren - overexpressie van groeifactorreceptoren - veranderingen in intracellulaire onderdelen van signaaltransductieroutes Realiseren van aanhoudende overdracht van proliferatiesignalen Celwand Groeifactorreceptoren Groeifactoren 1.Hanahan D & Weinberg RA. The hallmarks of cancer. Cell (2000) 100: Hanahan D & Weinberg RA. Hallmarks of cancer: the next generation. Cell (2011) 144:

21 Normale cellen zijn voor regulering van de celgroei afhankelijk van groeiremmende signalen 1,2 Kankercellen kunnen ongevoelig worden voor deze signalen Dit kan bijvoorbeeld komen door verstoring van de retinoblastoomeiwitroute (pRb-route) 1 pRb voorkomt een ongewenste overgang van de G 1 -fase van de celcyclus naar de synthesefase (S- fase) 1 Bij kankercellen kan pRB beschadigd zijn, waardoor de cellen zich ongeremd kunnen delen 1 Cel- delings- cyclus G1G1 S G2G2 M Ontkomen aan groeiremmers 1.Hanahan D & Weinberg RA. The hallmarks of cancer. Cell (2000) 100: Hanahan D & Weinberg RA. Hallmarks of cancer: the next generation. Cell (2011) 144:

22 Niet overgaan tot geprogrammeerde celdood Hanahan D & Weinberg RA. The hallmarks of cancer. Cell (2000) 100: National Cancer Institute, What is Cancer, Hanahan D & Weinberg RA. Hallmarks of cancer: the next generation. Cell (2011) 144: Deze afbeelding werd oorspronkelijk gemaakt voor het Amerikaanse National Cancer Institute. Overgenomen met toestemming van de maker, Jeanne Kelly. Copyright Een belangrijk kenmerk van veel kankersoorten is het uitblijven van apoptose. Dit helpt kankercellen om zich ongeremd te kunnen blijven delen 1,2 Wanneer normale cellen verouderen/beschadigen, ondergaan ze apoptose (geprogrammeerde celdood) Celdeling normale cel Celbeschadiging – geen herstel Apoptose Celdeling kankercel Eerste mutatie Tweede mutatie Derde mutatie Vierde of latere mutatie Ongeremde groei

23 Een ander belangrijk kenmerk van kanker is dat de cellen niet reageren op de rem die het aantal celdelingen van een cel beperkt 1 Deze remming wordt normaal gesproken verzorgd door telomeren (de uiteinden van chromosomen): 1,2 Bij normale cellen worden de telomeren bij elke celdeling korter, totdat ze zo kort zijn dat er geen celdeling meer mogelijk is Bij kankercellen blijven de telomeren lang, waardoor de cel zich oneindig vaak kan delen Oneindige replicatie mogelijk maken Normale cellenCeldelingKankercellen Telomeren Geen apoptose Apoptose Chromosomen 1.Hanahan D & Weinberg RA. The hallmarks of cancer. Cell (2000) 100: Hanahan D & Weinberg RA. Hallmarks of cancer: the next generation. Cell (2011) 144:

24 Aanzetten tot angiogenese Bij tumorgroei speelt de vorming van nieuwe bloedvaten (angiogenese) een cruciale rol. 1,2 De nieuwe bloedvaten voorzien de kankercellen namelijk van zuurstof en voedingsstoffen, die de tumor nodig heeft om te kunnen groeien. De angiogenese wordt hoofdzakelijk mogelijk gemaakt door de vasculair- endotheliale groeifactor (VEGF ) Er zijn ook andere groeifactoren bij betrokken, zoals: de fibroblastengroeifactor (FGF) de bloedplaatjesafhankelijke groeifactor (PDGF) Nabijgelegen bloedvaten groeien de tumor in. Zuurstof en voedingsstoffen Bloedvat Pericyt Endotheel Glad spierweefsel Celwand VEGFRFGFRPDGFR 1.Folkman J. Clinical applications of research on angiogenesis. N Engl J Med (1995) 333: Ellis LM, Hicklin DJ. VEGF-targeted therapy: mechanisms of anti-tumour activity. Nat Rev Cancer (2008) 8:

25 Overgaan tot binnendringing & uitzaaiing Een tumor kan na verloop van tijd 'pioniercellen' voortbrengen die omliggend weefsel kunnen binnendringen en zich naar andere plaatsen in het lichaam kunnen begeven en daar nieuwe tumoren (uitzaaiingen oftewel metastasen) kunnen vormen 1 Op deze manier kunnen kankercellen dus gebieden innemen waar zuurstof en voedingsstoffen geen beperkende factor vormen 1 Sterfte als gevolg van solide tumoren is in 90% van de gevallen te wijten aan uitzaaiingen 2 Nabijgelegen bloedvaten groeien de tumor in. Zuurstof en voedingsstoffen Cellen ontsnappen en vormen uitzaaiingen Bloedvat 1.Hanahan D & Weinberg RA. The hallmarks of cancer. Cell (2000) 100: Gupta GP & Massagué J. Cancer metastasis: Building a framework. Cell (2006) 127:

26 Er zijn aanwijzingen dat er bij de pathogenese van kanker nog twee verschijningskenmerken betrokken zijn 1 Cellen kunnen deze kenmerken van kanker verwerven dankzij twee voorwaarden scheppende eigenschappen 1 Voorwaarden scheppende eigenschappen en verschijningskenmerken Ontkomen aan vernietiging door het immuunsysteem Voorwaarden scheppende eigenschappen Genoominstabiliteit en genoommutaties Veranderen van de cellulaire energiehuishouding Tumorbevorderende ontstekingsprocessen Verschijningskenmerken Het is de taak van het immuunsysteem om kankercellen te herkennen en onschadelijk te maken, zodat er geen tumor wordt gevormd. Een belangrijk verschijningskenmerk van kanker is de aanwezigheid van zwak immunogene kankercellen die ontkomen aan dit 'toezicht' van het immuunsysteem. Kankercellen veroorzaken genoominstabiliteit door hun verhoogde mutabiliteit oftewel mutatiefrequentie. Deze verhoging ontstaat door een toegenomen gevoeligheid voor mutagene stoffen of door aantasting van processen die de integriteit van het genoom bewaken. De ongeremde groei en celdeling van kankercellen is niet alleen het resultaat van gedereguleerde celproliferatie, maar ook van herprogrammering van de celstofwisseling, met onder meer toename van de aerobe glycolyse (ook wel het 'Warburg-effect' genoemd). Immuuncellen die de tumor binnenkomen en een ontstekingsreactie teweegbrengen, kunnen juist tumorgenese bevorderen en tumoren helpen om de kenmerken van kanker te verwerven. Klik op een kenmerk of voorwaarden scheppende eigenschap voor uitgebreidere informatie 1. Hanahan D & Weinberg RA. Hallmarks of cancer: the next generation. Cell (2011) 144:

27

28 Enkele diagnostische onderzoeksmethoden: Lichamelijk onderzoek Laboratoriumonderzoek Beeldvormend onderzoek Endoscopie Biopsie Chirurgie Moleculair onderzoek Hoe wordt kanker vastgesteld? Onder de verzamelnaam 'kanker' valt een verscheidenheid aan aandoeningen Er bestaat geen onderzoeksmethode waarmee elke vorm van kanker kan worden aangetoond 1 1.Stanford Cancer Institute, Cancer Diagnosis, 2012 Bij symptomen die kanker doen vermoeden, kunnen artsen kiezen uit diverse onderzoeksmethoden voor het stellen van een nauwkeurige en uitvoerige diagnose

29 Laboratoriumonderzoek Beoordeling van de algehele lichamelijke gezondheid en bepaling van gehaltes aan bepaalde stoffen Meestal met bloed- en/of urinemonsters Van bloed worden de aanwezige bestanddelen bepaald. Dit kan een beeld geven van de nier- en leverfunctie Aanwezigheid van bloed, eiwitten en andere stoffen in de urine kan op problemen duiden In bloed of urine aangetroffen tumormarkers zijn stoffen die het lichaam aanmaakt in reactie op aanwezige kankercellen Markers worden momenteel gebruikt voor beoordeling van de werkzaamheid van behandelingen en controle op terugkeer van de kanker Ze kunnen in de toekomst wellicht belangrijker worden bij de diagnostiek 1. Stanford Cancer Institute, Cancer Diagnosis, CEA: carcino-embryonaal antigeen, CEA kan bij verschillende soorten kanker verhoogd zijn; AFP: alfa-foetoproteïne; HCG: humaan choriongonadotrofine; voor beoordeling van een behandeling tegen gevorderde borstkanker zijn CA 15-3 en CA27-29 het geschiktst Marker Kanker van de CA 125Eierstokken CEADarmen AFPLever, eierstokken, zaadballen HCG Zaadballen, eierstokken, lever, maag, alvleesklier, longen CA 19-9Dikke darm, maag, galwegen CA 15-3Eierstokken, longen, prostaat CA Dikke darm, maag, nieren, longen, eierstokken, alvleesklier, baarmoeder en lever

30 Beeldvormend onderzoek 1.Stanford Cancer Institute, Cancer Diagnosis, Voor het in kaart brengen van organen en weefselstructuren Om de plaats en omvang van de aandoening te bepalen Drie belangrijke soorten: Beeldvorming o.b.v. transmissie: er worden hoogenergetische fotonen door het lijf gestuurd – de mate van doorzichtigheid verschilt per structuur/weefsel > röntgenfoto, CT-scan, botscan, mammogram, lymfangiogram Beeldvorming o.b.v. reflectie: de weerkaatsing van hoogfrequent geluid verschilt per structuur/weefsel > echo Beeldvorming o.b.v. emissie: een scanner registreert de door een atoom in aangeslagen toestand uitgezonden energie > MRI-scan, PET-scan richting van magnetisch veld Beeldvormend onderzoek Transmissie van radiogolven Emissie van radiogolven

31 Endoscopie 1. Stanford Cancer Institute, Cancer Diagnosis, Bronchoscopie Voor het onderzoeken van de luchtwegen en het nemen van weefselmonsters uit de longen Colonoscopie en sigmoïdoscopie Voor het bekijken van de dikke darm of alleen het sigmoïd (laatste stuk van de karteldarm) Endoscopische retrograde cholangiopancreatografie (ERCP) Voor onderzoek van de lever, galblaas, galwegen en alvleesklier, in combinatie met röntgenonderzoek Oesofagogastroduodenoscopie (vaak afgekort tot 'gastroscopie') Voor het bekijken van de binnenkant van de slokdarm, maag en twaalfvingerige darm Cystoscopie (cysto-urethroscopie) Voor het onderzoeken van de blaas en urinewegen, met een instrument dat via de urinebuis wordt ingebracht Slokdarm Endoscoop Maag Licht Binnenkant van de maag Endoscoop Licht Binnen- bekleding van de maag Biopt Een endoscoop is een flexibel slangetje met een lampje, lens en instrumenten

32 Biopsie Soort biopsie Omschrijving Endoscopische biopsie Afname van wat weefsel tijdens endoscopie Beenmergbiopsie Afname van botstukje of cellen uit borstbeen of heup Excisie- of incisiebiopsie Door alle huidlagen of zelfs verwijdering van hele tumor Dunnenaaldbiopsie (cytologische punctie) Afname van kleine beetjes tumor via een dunne naald Stansbiopsie Afname van een kort cilindertje aan weefsel Shavebiopsie Afname van een stukje van de bovenste huidlaag Huidbiopsie Afname van wat huidweefsel Verwijdering van lichaamscellen of -weefsel voor microscopisch onderzoek Wordt afhankelijk van het soort biopsie en de plaats van de tumor verricht in de spreekkamer van de arts of in het ziekenhuis 1.Stanford Cancer Institute, Cancer Diagnosis, 2012.

33 Pathologisch onderzoek 1. National Cancer Institute, Understanding Cancer, Deze afbeelding werd oorspronkelijk gemaakt voor het Amerikaanse National Cancer Institute. Overgenomen met toestemming van de maker, Jeanne Kelly. Copyright Onderzoek van biopten en vloeistof- of weefselmonsters van patiënten kan veel duidelijkheid verschaffen over de kanker Microscopisch onderzoek kan onder meer duidelijkheid geven over de aanwezigheid van kankercellen, de herkomst van kankercellen (het subtype) en het ziektestadium Biopsie Bloed- of weefselmonster Pathologisch onderzoek Proteomisch profiel Genoomprofiel

34

35 Wat is het TNM-systeem? Het TNM-systeem is een classificatiesysteem voor kwaadaardige tumoren ! Het wordt gebruikt voor het stadiëren van kanker, en beschrijft dus de ernst van kanker bij een bepaalde persoon ! In de meeste medische instellingen is dit systeem de voor- naamste methode voor het omschrijven van de ernst van kanker 1 ! Het TNM-systeem is te gebruiken voor de meeste vormen van kanker, maar niet voor alle vormen 1 ! 1.National Cancer Institute, Cancer Staging, 2010

36 Hoe werkt het TNM-systeem? Het TNM-systeem heeft 3 onderdelen 1 : T = de mate van uitbreiding van de tumor N = de mate van uitzaaiing naar de lymfeklieren M = de aanwezigheid van uitzaaiingen opafstand Aan elke letter wordt een nummer toegevoegd, dat iets zegt over 1 : de grootte of mate van uitbreiding van de primaire tumor de mate van uitzaaiing 1.National Cancer Institute, Cancer Staging, 2010

37 T = de mate van uitbreiding van de primaire tumor orgaan omliggend weefsel T0T1T2 T3 'T' wordt als volgt geclassificeerd: 1 Tx: primaire tumor kan niet beoordeeld worden | T0: geen tekenen van primaire tumor Tis: carcinoma in situ (CIS) 2 | T1, T2, T3, T4: aanduidingen voor de grootte en/of mate van uitbreiding van de primaire tumor 1.National Cancer Institute, Cancer Staging, CIS: er zijn wel afwijkende cellen, maar deze zijn nog niet het omliggend weefsel binnengedrongen. CIS is geen kanker, maar kan wel uitgroeien tot kanker en wordt ook wel 'pre-invasief carcinoom' genoemd

38 N = de mate van uitzaaiing naar de lymfeklieren lymfeklieren op afstand regionale lymfeklieren N0 'N' wordt als volgt geclassificeerd: 1 Nx: regionale lymfeklieren kunnen niet beoordeeld worden | N0: geen uitzaaiingen in regionale lymfeklieren N1: de tumor heeft zich uitgezaaid naar regionale lymfeklieren | N2, N3: uitzaaiingen in regionale lymfeklieren en lymfeklieren op afstand (aanduidingen voor het aantal aangedane lymfeklieren en/of de mate van uitzaaiing) 1.National Cancer Institute, Cancer Staging, 2010 N1 N2

39 M0 M = de aanwezigheid van uitzaaiingen op afstand 'M' wordt als volgt geclassificeerd: 1 Mx: uitzaaiingen op afstand kunnen niet beoordeeld worden | M0: geen uitzaaiingen op afstand M1: metastasen op afstand bot long lever M1Mx ? 1.National Cancer Institute, Cancer Staging, 2010

40

41 Intrinsieke en extrinsieke factoren Kanker die het gevolg is van intrinsieke factoren (zoals erfelijke mutaties), kan alleen voorkomen worden met screening en gepast ingrijpen in een vroeg stadium Preventie van kanker 1.National Cancer Institute, Understanding Cancer, Kanker die het gevolg is van extrinsieke factoren (zoals chemicaliën, roken, straling, virussen), kan voorkomen worden door blootstelling aan die factoren te vermijden of te beperken Straling Virussen of bacteriën Carcinogene chemicaliën

42 Roken 1. National Cancer Institute, Understanding Cancer, WHO Fact Sheet 339, Deze afbeelding werd oorspronkelijk gemaakt voor het Amerikaanse National Cancer Institute. Overgenomen met toestemming van de maker, Jeanne Kelly. Copyright Roken lijkt een rol te spelen bij ca. 33% van alle sterfgevallen als gevolg van kanker 1 Elke 6 seconden sterft er ongeveer 1 persoon aan de gevolgen van roken 2 Vooral de combinatie van roken en alcoholgebruik lijkt gevaarlijk te zijn 1 Roken wordt niet alleen in verband gebracht met longkanker, maar ook met kanker in de mond, het strottenhoofd, de slokdarm, de maag, de alvleesklier, de nieren en de blaas 1 Niet roken is de doeltreffendste manier om de kans op kanker te verkleinen De kans op longkanker neemt toe met het aantal sigaretten dat iemand rookt 1 15x 10x 5x Kans op long- kanker Aantal gerookte sigaretten per dag Niet-roker

43 Overmatige blootstelling aan uv-straling Overmatige blootstelling aan uv-straling kan, vooral bij mensen met een lichte huid, leiden tot huidkanker in de volgende vormen: 1 kwaadaardig cutaan melanoom plaveiselcelcarcinoom basaalcelcarcinoom In 2000 werd er wereldwijd bij meer dan mensen een vorm van huidkanker (melanoom) vastgesteld 1 Stratosfeer Zon- licht Ozon Opperhuid Lederhuid Onderhuids bindweefsel Uv-A Uv-B Uv-C 1.WHO Fact Sheet 305, 2009.

44 Voeding National Cancer Institute, Understanding Cancer, Deze afbeelding werd oorspronkelijk gemaakt voor het Amerikaanse National Cancer Institute. Overgenomen met toestemming van de maker, Jeanne Kelly. Copyright De invloed van voedingsmiddelen op de kans op kanker is lastiger vast te stellen dan de invloed van factoren als roken, blootstelling aan uv-straling en alcoholgebruik 1 Beperking van de hoeveelheid vet en calorieën in de voeding lijkt de kans op kanker te verkleinen 1 Veel vlees eten vergroot de kans op kanker, en dan met name op dikkedarmkanker 1 Aantal gevallen (per personen) Het verband tussen vleesconsumptie en de frequentie van dikkedarmkanker in diverse landen Gram vlees (per persoon per dag) NZL USA DNK CAN GBR SWE NOR NLD DEU ISL ISR JAM FIN PRI HUN ROU COL NGA JPN YUG POL CHL

45 Een HPV-infectie vergroot de kans op baarmoederhalskanker 2 Virussen 1. Liao JB. Viruses and Human Cancer. YJBM 2006 (79); National Cancer Institute, Understanding Cancer, Deze afbeelding werd oorspronkelijk gemaakt voor het Amerikaanse National Cancer Institute. Overgenomen met toestemming van de maker, Jeanne Kelly. Copyright Wereldwijd zijn mogelijk wel 15% van alle gevallen van kanker te wijten aan infecties met virussen, zoals het: 1 Epstein-Barr-virus humaan papillomavirus (HPV) hepatitis B-virus humaan herpesvirus 8 humaan T-lymfotroop virus type 1 hepatitis C-virus Beperking van de blootstelling aan deze virussen verkleint de kans op kanker De kans op een HPV-infectie is te verkleinen door geen onbeschermde geslachtsgemeenschap met veel wisselende partners te hebben 2 Groot Klein Niet-geïnfecteerde vrouwen Kans op baarmoeder- halskanker Vrouwen met een HPV-infectie

46 Preventiestrategieën over kanker en de risicofactoren (waarschuwing op pakjes sigaretten, campagnes over blootstelling aan zonlicht en uv-straling) Pink Ribbon voor borstkanker, Movember voor prostaatkanker Wereldkankerdag Niet roken, overmatige blootstelling aan zonlicht mijden, geen giftige chemicaliën gebruiken, vervuilde gebieden mijden Uitstrijkje, mammografie, colonoscopie HPV-vaccinatie om kans op baarmoederhalskanker te verkleinen; HBV-vaccinatie om kans op leverkanker te verkleinen Gezond eten en zorgen voor een gezond lichaamsgewicht en voldoende lichaamsbeweging Regelmatige medische controle, gelijk bij eerste tekenen van problemen een arts raadplegen Voorlichting Bewustwordings- campagnes Vermijden van risico's Screening Vaccineren Leefwijze Gezondheidszorg

47

48 Screening op borstkanker Wat is screening? Met screening worden verschillende onderzoeken bedoeld die kanker al in een vroeg stadium kunnen aantonen, nog voordat er symptomen zijn Vroeg ontdekte kanker is meestal gemakkelijker te behandelen/genezen Zodra er symptomen zijn, is de tumor misschien al gegroeid en uitgezaaid, en daardoor moeilijker te behandelen/genezen 1.National Cancer Institute, Cancer Screening Overview, 2012.

49 Het nut van screening Screening is alleen zinvol als aan de volgende twee voorwaarden wordt voldaan: Er moet een onderzoek of procedure beschikbaar zijn waarmee kanker eerder kan worden vastgesteld dan op basis van het verschijnen van symptomen zou gebeuren ! Uit wetenschappelijke gegevens moet blijken dat een dankzij screening eerder gestarte behandeling ook daadwerkelijk leidt tot een beter behandelresultaat ! 1.National Cancer Institute, Cancer Screening HCP, 2012.

50 Screening op baarmoederhalskanker Screeningsmethoden National Cancer Institute, Cancer Screening Overview, Deze afbeelding werd oorspronkelijk gemaakt voor het Amerikaanse National Cancer Institute. Overgenomen met toestemming van de maker, Jeanne Kelly. Copyright Voor controle op kanker worden uiteenlopende screeningsmethoden gebruikt: Lichamelijk onderzoek en anamnese: controle van de algehele gezondheid en doornemen van de medische voorgeschiedenis Laboratoriumonderzoek: analyse van afgenomen weefsel, bloed, urine, enz. Beeldvormend onderzoek: in beeld brengen van de binnenkant van het lichaam door het maken van een röntgenfoto, echo, CT-scan, MRI- scan, enz. Moleculair onderzoek: controle op aanwezigheid van specifieke mutaties die met bepaalde vormen van kanker in verband zijn gebracht Biopsie Normaal uitstrijkje Afwijkend uitstrijkje Bloed- of weefselmonster van patiënt Pathologisch onderzoek Proteomisch profiel Genoomprofiel

51 De voor- en nadelen van screening Voordelen Minder sterfgevallen als gevolg van kanker Screening zou 3-35% van de gevallen van voortijdige sterfte als gevolg van kanker kunnen voorkomen Beter behandelresultaat (niet bij alle patiënten) Nadelen Een screeningsmethode kan zelf ook risico's met zich meebrengen Een onterecht negatieve (fout-negatieve) uitslag - de patiënt krijgt ten onrechte te horen dat er geen problemen zijn Een onterecht positieve (fout- positieve) uitslag - de patiënt wordt mogelijk onnodig behandeld 1.National Cancer Institute, Cancer Screening HCP, 2012.

52 Kanker en erfelijkheid Screening en risicopopulaties Door screening te richten op risicopopulaties worden de benodigde middelen doeltreffender ingezet Mensen met een sterk positieve (familie)anamnese voor kanker vormen een risicopopulatie Sinds er op specifieke genmutaties gescreend kan worden, zijn risicopersonen beter op te sporen National Cancer Institute, Cancer Screening HCP, Deze afbeelding werd oorspronkelijk gemaakt voor het Amerikaanse National Cancer Institute. Overgenomen met toestemming van de maker, Jeanne Kelly. Copyright Alle patiënten met borstkanker Erfelijke factor(en)Overige factor(en) Kanker en genen Straling Chemicaliën Erfelijke aspecten Erfelijke aspecten Chromosomen zijn DNA-moleculen


Download ppt "Kanker is een verzamelnaam Er worden ruim 200 verschillende vormen van kanker onderscheiden Wat is kanker? KANKER."

Verwante presentaties


Ads door Google