De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Het bewustzijn Jos van den Enden, 2 feb. 2009. Literatuur Lex Hixon: Wegen naar verlichting (Coming Home, 1978) Daniel C. Dennett: Het bewustzijn verklaard.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Het bewustzijn Jos van den Enden, 2 feb. 2009. Literatuur Lex Hixon: Wegen naar verlichting (Coming Home, 1978) Daniel C. Dennett: Het bewustzijn verklaard."— Transcript van de presentatie:

1 Het bewustzijn Jos van den Enden, 2 feb. 2009

2 Literatuur Lex Hixon: Wegen naar verlichting (Coming Home, 1978) Daniel C. Dennett: Het bewustzijn verklaard (Consiousness Explained, 1991) Douglas R. Hofstadter: Ik ben een vreemde lus (I am a strange loop, 2007) Marvin Minsky: The Society of Mind, 1985 Pim van Lommel: Eindeloos bewustzijn (2008)

3 Verder Materiaal van Internet Eigen beschouwingen

4 De term "bewustzijn" is afgeleid van het Duitse Bewusstsein, geïntroduceerd door de filosoof Christian Wolff ( )

5 IK BEN heeft mij [Mozes] naar u [farao] toegestuurd. Exodus 3:14 (Hier wordt de causatief gebruikt van het werkwoord zijn: dus “ik doe zijn” of “ik veroorzaak het zijn”.) Het bewustzijn heeft absoluut raakvlakken met religie.Immanuel = God IN ons

6 Pim van Lommel Eindeloos bewustzijn Hypothese: Bewustzijn wordt (naar analogie van radiosignalen) door de hersenen van de mens opgevangen. Bewustzijn is daardoor zowel buiten (transcedent) als binnen de mens (immanent) aanwezig, maar de bron is transcedent en eeuwig.

7 Pim van Lommel Eindeloos bewustzijn Bewustzijn Ik

8 Dat is ook het model van denkers van vóór de Verlichting (ca ) Robert Fludd ( )

9 René Decartes ( ) geloofde dat er een scheiding is tussen lichaam en geest. Dit wordt het dualisme genoemd. Descartes dacht dat lichaam en geest in de pijnappelklier bij elkaar kwamen.

10 Descartes: De mens bestaat uit twee onderdelen: een lichaam en een geest. Deze onderdelen zijn van elkaar gescheiden. Spinoza: Wat een onzin verkondigt u daar! De mens vormt juist één geheel, waarin lichaam en geest samenvallen. Descartes: Laat u mij eens rustig uitpraten. Het lichaam is vergankelijk en bestaat in ruimte en tijd. De geest daarentegen is eeuwig en boven ruimte en tijd verheven! Spinoza: Geweldig, meneer. Maar hoe verklaart u dan de wisselwerking tussen lichaam en geest? Het lijkt wel alsof u ze helemaal uit elkaar wilt trekken. Descartes: Nou… eh, in de hersenen hebben we een klier, de zogenaamde pijnappelklier. Deze zorgt ervoor dat de geest het lichaam aan kan sturen! Spinoza (lacht): U zou meer moeten leren de wereld sub specie aeternitatis te bekijken. Dan hoeft u lichaam en geest niet meer te scheiden en zulke ad hoc theorietjes te verzinnen.

11 Ook bij de mystici zie je zo’n denkwijze. Het alziend oog

12 Lex Hixon: “Verlichting is ons bewust worden van onze oerharmonie of, in een ander mystiek taalgebruik, ons geworteld zijn in het goddelijke.” “Verlichting, Oergewaarzijn, Opperst Bewustzijn, Ware Natuur, de Godheid, Allah, Goddelijke Moeder, Christusnatuur - deze en dergelijke uitdrukkingen duiden één mysterie in verschillende toonaarden aan.” Wegen naar verlichting

13 De afbeeldingen die we zien zijn onze bewuste ervaringen Metafoor van glas-in-lood-ramen Het licht (het medium), dat het mogelijk maakt de afbeeldingen te zien is het pure Bewustzijn.

14 Door ‘contemplatie’ (verwant met ‘meditatie’, contemplatie is letterlijk: het scheiden van iets uit zijn omgeving) kan met het pure Bewustzijn ervaren. Lex Hixon bespreekt vormen van contemplatie in de meest gangbare grote tradities (zowel de ‘Oosterse’ als ‘Westerse’).

15 “Voor Plotinus (ca n. Chr.) is het Ene de kracht die, rijk aan potentieel, het Zijnde … voortbrengt, niet fysiek of psychisch, maar meer zoals een wiskundig principe een reeks getallen oplevert.” Lex Hixon:

16 Plotinus grijpt hier terug op oude inzichten uit het hermetisme, de kosmologie van Pythagoras en het gnostisisme. Maar ook legt hij het fundament voor latere denkers.

17 Een voorbeeld van een wiskundige reeks die men in de natuur meende te zien is de reeks van Fibonacci, bekend uit de Da Vinci Code.

18 Reeks van Fibonacci (z n+1 = z n + z n-1 ) Neem de som van de twee voorgaande getallen144

19 Romanesco

20 Later ontdekte Benoît Mandelbrot een reeks die nog mooiere, natuurlijk aandoende figuren oplevert.

21 De Mandelbrot verzameling z n+1 = (z n ) 2 + c

22 Nu het boek van Douglas R. Hofstadter, Ik ben een vreemde lus Hij stelt in zijn nieuwste boek dat: Denken wordt veroorzaakt door op zichzelf niet denkende kleine eenheden (neuronen). Douglas R. Hofstadter is bekend geworden met het boek Gödel, Escher, Bach

23 Neuronen zijn cellen die in verschillende mate van ‘sterkte’ met elkaar verbonden zijn en daarbij electro- chemische signalen aan elkaar doorgeven.

24 Schematische voorstelling van een kunstmatig neuraal netwerk

25 Werking van een kunstmatig neuraal netwerk De ingangsnodes passen ‘weegfactoren’ toe op de ingangs-signalen

26 Werking van een kunstmatig neuraal netwerk De ‘gewogen’ ingangs-signalen worden opgeteld.

27 Werking van een kunstmatig neuraal netwerk Het resultaat wordt bewerkt. Dit levert een uitgangs-signaal op.

28 Werking van een kunstmatig neuraal netwerk Het neurale netwerk ‘leert’ wanneer de besproken weegfactoren worden ingesteld.

29 Werking van een kunstmatig neuraal netwerk Te vergelijken met het instellen van de ‘sterkte’ van de verbindingen tussen neuronen.

30 Voorbeeld van wat een kunstmatig neuraal netwerk kan leren: Stabiliseren van de ‘omgekeerde slinger’ (inverted pendulum; zie filmpjes op YouTube) Ook de mens is een ‘omgekeerde slinger’ (Op je voeten staan is aangeleerd!)

31 Conclusie Moderne computers zijn beslist in staat te leren. Maar zullen ze ooit bewust zijn?

32 Douglas R. Hofstadter Ik ben een vreemde lus Bewustzijn komt tot stand door een ‘lus’ in de waarneming. In de techniek komen veel (regel)lussen voor. Wat is het verschil tussen een technische regellus en de ‘vreemde lus’ die bewustzijn veroorzaakt?

33 Temperatuur-regellus thermostaat water lucht Een gewone lus! electriciteit ketel radiator

34 ‘Vreemde’ lus electriciteitkracht electriciteit licht Is dit ook een gewone lus? oog hersens spier voet

35 ‘Vreemde’ lus electriciteitkracht electriciteit licht Nee, onderweg gebeurt iets vreeemds!!!

36 In een vreemde lus treedt interpretatie op Er vindt op één punt een enorme verbreding plaats De lus lijkt wel wat op een polshorloge (raderwerk!) Wat er gebeurt in het ‘raderwerk’ kunnen we weergeven in een semantisch netwerk

37 Interpretatie in een semantisch netwerk voet schoen been vaas teen veter lichaam ik(zelf) kuit sta “de wereld”

38 Ook als je niet direct naar jezelf kijkt, maar ‘rechtuit’ bv. naar een tafel, kom je zelf toch indirect in beeld. tafel stoel kleed vaas poten Het is misschien jouw tafel, of je denkt juist: zo’n tafel zou ik niet willen hebben.

39 Maar er is meer aan de hand. Wereld Ik Virtuele wereld Het fysieke ‘Ik’ creëert een virtueel beeld van de fysieke wereld

40 Dit moeten we anders tekenen Wereld Ik Fysieke wereld Wereld Ik Virtuele wereld Wereld Ik Wereld Ik Idem ad infinitum

41 Een voorbeeld in woorden Wereld Ik Wereld Ik Wereld Ik Hoe ik over de regering denk Hoe ik denk dat ik over de regering denk Hoe ik denk dat ik denk dat ik over de regering denk Er zijn diepere lagen in het bewustzijn.

42 Dit doet denken aan het beroemde blikje Droste cacao Op het dienblaadje van de zuster zie je weer een blikje met een zuster. Dit moet tot in het oneindige doorgaan.

43 Daniel C. Dennett: Het bewustzijn verklaard Dennett is filosoof en in Nederland bekend om zijn optreden in Een schitterend ongeluk, een tv- serie van de VPRO uit 1993.

44 Dennett rekent af met het ‘cartesiaanse theater’. Dit is een door hem bedachte term voor het idee van Descartes dat de waarneming zich ergens in de hersenen afspeelt op een soort scherm, dat door een Ik wordt waargenomen.

45 Volgens Dennett is het ‘cartesiaanse theater’ een illusie die vooral veroorzaakt wordt door wat we weten, met name door het activeren van z.g. ‘mind states’. Dromen b.v. kunnen heel visueel zijn maar worden uitsluitend door de hersenen gegenereerd.

46 Het ‘cartesiaanse theater’ betreft het zien. Wat betreft het spreken heeft Dennett de theorie ontwikkeld dat gedachten niet vanuit een centraal ‘ik’ in de hersenen ontstaan en van daaruit verwoord worden. Volgens hem strijden vele gedachten en vele manieren om iets te zeggen om de voorrang. Daarvan ben je je soms, maar vaak ook niet bewust.

47 Het bewustzijn is tijdens onze kindertijd gaandeweg ontstaan naarmate we meer kennis en ervaring kregen.

48 Belangrijk is het opbouwen van het ‘episodisch geheugen’.

49 Dennett gaat uitgebreid in op het ontstaan van het bewustzijn tijdens de evolutie. Belangrijk zijn de zg. memes. De term memes is geïntroduceerd door Richard Dawkins, een evolutiebioloog en verklaard atheïst, en is een samentrekking van memory-genes. Memes of memen zijn ideeën die zich net als genen verspreiden en evolueren, maar wel vele malen sneller dan genen.

50 Marvin Minsky: The Society of Mind 270 essays van ieder één bladzijde Minsky´s hypothese is dat de menselijke intelligentie is opgebouwd uit lagen van eenvoudige onderdelen, die zelf niet denken en die hij agents noemt. Minsky heeft veel onderzoek gedaan naar het gedrag van kinderen.

51 Volgens Minsky’s theorie worden bij gevoelens en herinneringen zg. mind states ‘aan’- en ‘uit’gezet Veel mind states hebben overlap met elkaar.

52 De verschillende stadia van groei van het bewustzijn volgens Minsky

53 Samenvattende beschouwing Het ijshoornmodel van Jos

54 Groeikracht Complexiteit Groeikracht = Wereldgeest Wereldgeest wordt vaak (universeel) bewustzijn genoemd maar is niet gelijk aan ons bewustzijn. Dat laatste is gerelateerd aan Wereldziel (complexiteit). Complexiteit = Wereldziel Groei van “de kosmos” Door groeikracht onstaat complexiteit. In religieuze termen:

55 Groeikracht Complexiteit bewustzijn levensvormen Nader bekeken Het ijshoornmodel van Jos

56 Ons heelal is trouwens waarschijnlijk niet het enige …! Groeikracht Het ijshoornmodel van Jos

57 Einde


Download ppt "Het bewustzijn Jos van den Enden, 2 feb. 2009. Literatuur Lex Hixon: Wegen naar verlichting (Coming Home, 1978) Daniel C. Dennett: Het bewustzijn verklaard."

Verwante presentaties


Ads door Google