De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

1 ECONOMIE, EEN INLEIDING 2010 2 – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Hoofdstuk 2: Mensen,

Verwante presentaties


Presentatie over: "1 ECONOMIE, EEN INLEIDING 2010 2 – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Hoofdstuk 2: Mensen,"— Transcript van de presentatie:

1 1 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Hoofdstuk 2: Mensen, Instituties en Markten Economie, een Inleiding

2 2 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Mensen, Instituties en Markten - Inhoudstafel 1.Het individuele gedragsmodel 2.Individuele beslissingen en sociale interacties 3.Arbeidsverdeling en coördinatie 4.Instituties in de reële wereld: markten, overheid, normen

3 3 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Mensen, Instituties en Markten - Inhoudstafel 1.Het individuele gedragsmodel 2.Individuele beslissingen en sociale interacties 3.Arbeidsverdeling en coördinatie 4.Instituties in de reële wereld: markten, overheid, normen

4 4 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 1. Het individuele gedragsmodel  Model van rationele keuze: l Ieder probeert binnen zijn eigen beperkingen de voor hem of haar beste resultaten te bereiken l Rationele economische agent l Homo economicus  Formeel wiskundig: l Rationeel keuzegedrag:  Optimaliseren van doelstellingsfunctie  Onder beperkende voorwaarden

5 5 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 1. Het individuele gedragsmodel  Rationele keuzetheorie maakt echter geen specifieke veronderstellingen over inhoud van voorkeuren l Meest eenvoudige model neemt aan dat  mensen enkel gericht zijn op hun materiële eigenbelang;  mensen perfect geïnformeerd zijn;  mensen geen beslissingsfouten maken;  beslissingen van groepen kunnen worden geanalyseerd als beslissingen van individuen  Traditioneel: individuele beslissingen staan centraal  Echter: sociale interactie en coördinatieproblemen

6 6 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 1. Het individuele gedragsmodel  Bovenstaande (onrealistische) vereenvoudigingen zijn niet essentieel voor economische benadering l Recente ontwikkelingen in economische theorie:  Beperkende veronderstellingen afzwakken  Verschillen overbruggen tussen sociale wetenschap- pen Economie Sociologie Psychologie

7 7 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 1. Het individuele gedragsmodel  Evenwicht: l Rationele agent vindt ‘rust’ als zijn/haar gedrag beste resultaat oplevert  In dat geval: individueel evenwicht l In relevante economische situaties zijn meerdere economische agenten betrokken l Evenwicht wordt dan bereikt wanneer geen enkele van die betrokken economische agenten zijn/haar gedrag wil aanpassen  Dus: globaal evenwicht

8 8 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Mensen, Instituties en Markten - Inhoudstafel 1.Het individuele gedragsmodel 2.Individuele beslissingen en sociale interacties 1.Individuele beslissingen 2.Sociale interacties zonder bindende afspraken: speltheorie 3.Bindende afspraken, sociale normen en overheidstussenkomst 3.Arbeidsverdeling en coördinatie 4.Instituties in de reële wereld: markten, overheid, normen

9 9 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2.1. Individuele beslissingen  Student geeft zakgeld uit in boekhandel  Individueel evenwicht: l situatie waarin student boeken koopt die hem binnen gegeven budget het grootste nut opleveren

10 10 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Mensen, Instituties en Markten - Inhoudstafel 1.Het individuele gedragsmodel 2.Individuele beslissingen en sociale interacties 1.Individuele beslissingen 2.Sociale interacties zonder bindende afspraken: speltheorie 3.Bindende afspraken, sociale normen en overheidstussenkomst 3.Arbeidsverdeling en coördinatie 4.Instituties in de reële wereld: markten, overheid, normen

11 11 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Spelers, strategieën en resultatenmatrix  Spel: l situatie waarbij rationele beslissingnemers rekening houden met onderlinge afhankelijkheid van hun beslissingen en resultaten  Spelers: l beslissingnemers  Zuivere strategieën: l mogelijke acties  Gemengde strategieën: l mogelijke acties met waarschijnlijkheden  Resultatenmatrix (pay-off matrix): l uitkomsten voor elke speler en elke reeks strategieën

12 12 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Het gevangenendilemma

13 13 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Het gevangenendilemma  Bekennen is beste optie voor speler 1 indien speler 2 blijft ontkennen l Het vermindert zijn gevangenisstraf namelijk van twee jaar tot één jaar  Maar ook als speler 2 bekent, kan speler 1 best bekennen l Hij wordt dan bestraft met acht in plaats van tien jaar cel  Ongeacht wat speler 2 doet, voor speler 1 is het altijd beter om tot bekentenissen over te gaan. l ‘Bekennen’ = dominante strategie l ‘Ontkennen’ = gedomineerde strategie

14 14 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Het gevangenendilemma  Identiek dezelfde redenering voor gevangene 2 l We verwachten dat ook gevangene 2 bekent l Uiteindelijk bekennen gevangenen allebei l Verwachte oplossing is (bekennen, bekennen)  Verwachte oplossing = niet-coöperatief  Oplossing waarbij beiden ontkennen = coöperatieve oplossing

15 15 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Het Nash-evenwicht  Dit is een combinatie van strategieën waarbij geen enkele speler zijn strategie wenst te wijzigen, gegeven de verwachte strategie van de andere spelers  Verwachte oplossing die bestaat uit dominante strategieën, is altijd Nash-evenwicht l Nash-evenwicht hoeft daarentegen niet in te houden dat er dominante strategieën zijn  Nash-evenwicht is algemener en meer fundamenteel dan evenwicht in dominante strategieën  Het is ook mogelijk dat er meerdere Nash-evenwichten bestaan. Of dat er geen Nash-evenwicht is

16 16 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Het belang van coördinatie  Het blijft vaak een uitdaging om het gedrag van verschillende spelers op elkaar af te stemmen l Zie bijvoorbeeld volgend coördinatiespel: the battle of the sexes

17 17 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Het belang van coördinatie  Belang van gecoördineerde strategieën: l Alleen indien beide partijen eenzelfde keuze maken, zijn pay-offs voor beide partijen positief en wordt een Nash- evenwicht bereikt  Er zijn twee Nash-evenwichten, en geen dominante strategieën. Het is onduidelijk welk Nash-evenwicht geselecteerd zal worden  Hierin schuilt belangrijke rol voor sociale normen

18 18 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Het belang van coördinatie  Simultaan versus sequentieel spel l Simultaan: imperfecte informatie l Sequentieel: volger heeft informatie over beslissing van leider (leider kiest eerst)  Stackelberg-evenwicht beschrijft verwachte uitkomst in dergelijk, vaak voorkomend, leider-volgermodel  Sociale normen kunnen bepalen wie leidt en wie volgt

19 19 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Het belang van coördinatie  Volgend coördinatiespel is makkelijker op te lossen:

20 20 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Het belang van coördinatie  Coördinatie in onderstaand spel is verre van evident, zonder voorafgaande afspraken. Afspraken zijn echter makkelijk te maken:

21 21 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Er is niet altijd een Nash-evenwicht in zuivere strategieën  Er zijn ook spelsituaties waarin er geen Nash-evenwicht in zuivere strategieën bestaat  Een bekend voorbeeld is het matching pennies-spel:

22 22 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Er is niet altijd een Nash-evenwicht in zuivere strategieën  Er bestaat in dit geval geen Nash-evenwicht in zuivere strategieën  Er bestaat echter wel evenwicht in gemengde strategieën l Wanneer beide spelers met 50% kans kruis kiezen, en met 50% kans munt, dan staan ze beiden onverschillig tegenover wat ander doet en hebben ze er geen van beiden belang bij om van strategie te veranderen.

23 23 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Mensen, Instituties en Markten - Inhoudstafel 1.Het individuele gedragsmodel 2.Individuele beslissingen en sociale interacties 1.Individuele beslissingen 2.Sociale interacties zonder bindende afspraken: speltheorie 3.Bindende afspraken, sociale normen en overheidstussenkomst 3.Arbeidsverdeling en coördinatie 4.Instituties in de reële wereld: markten, overheid, normen

24 24 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2.3. Bindende afspraken, sociale normen en overheidstussenkomst  Gevangenendilemma: l Verwachte uitkomst is niet altijd beste uitkomst  Battle of the sexes: l Coördinatie niet altijd evident  Oplossing: afspraken? l Vaak niet nageleefd, want in strijd met prikkels  Afspraken maken wordt makkelijker naarmate spel vaker herhaald wordt  Tit for Tat: niet-coöperatie van tegenspeler wordt gestraft met niet-coöperatie in volgende spel  Langetermijnafspraken (en sociale normen) bieden in veel gevallen langetermijnwinsten

25 25 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2.3. Bindende afspraken, sociale normen en overheidstussenkomst  Veelal zullen sociale normen niet ontstaan, of kunnen ze moeilijk worden afgedwongen, bijvoorbeeld l Wanneer respecteren van normen een gedomineerde strategie is l Of meer algemeen: wanneer normgebonden gedrag niet leidt tot Nash-evenwicht l Wanneer er weinig controle (mogelijk) is  Indien sociale normen niet spontaan ontstaan of niet worden nageleefd, kan overheidstussenkomst soelaas bieden

26 26 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2.3. Bindende afspraken, sociale normen en overheidstussenkomst l Overheid als economische agent met dwangmacht  die economische agenten tot bepaalde vormen van gedrag kan verplichten  die door dwang resultatenmatrix (vb. via straf) kan veranderen  Informele sociale instituties (normen en afspraken) en formele politieke instituties (de overheid) kunnen ertoe bijdragen efficiëntere sociale uitkomsten te bereiken

27 27 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Mensen, Instituties en Markten - Inhoudstafel 1.Het individuele gedragsmodel 2.Individuele beslissingen en sociale interacties 3.Arbeidsverdeling en coördinatie 1.Traditionele systemen 2.Bevelsystemen 3.Marktsystemen 4.Instituties in de reële wereld: markten, overheid, normen

28 28 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 3.1. Traditionele systemen  Tot voor enkele eeuwen domineerde traditie meeste economische activiteiten l Van vader op zoon…  Sociale normen  Maar wat met veranderingen? l Dualisme tussen traditionele rurale en moderne stedelijke economie  Zie huidige ontwikkelingslanden

29 29 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Mensen, Instituties en Markten - Inhoudstafel 1.Het individuele gedragsmodel 2.Individuele beslissingen en sociale interacties 3.Arbeidsverdeling en coördinatie 1.Traditionele systemen 2.Bevelsystemen 3.Marktsystemen 4.Instituties in de reële wereld: markten, overheid, normen

30 30 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 3.2. Bevelsystemen  Centrale overheid bepaalt wat er geproduceerd moet worden, hoe productie georganiseerd moet worden en wie welke geproduceerde goederen en diensten ontvangt  Centrale beslissingnemers l Meer aanpassingsvermogen dan traditionele systemen  Maar: informatie- en incentiveproblemen l Omvang van te verzamelen informatie l Kwaliteit van informatie l Economische agenten minder gemotiveerd

31 31 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Mensen, Instituties en Markten - Inhoudstafel 1.Het individuele gedragsmodel 2.Individuele beslissingen en sociale interacties 3.Arbeidsverdeling en coördinatie 1.Traditionele systemen 2.Bevelsystemen 3.Marktsystemen 4.Instituties in de reële wereld: markten, overheid, normen

32 32 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 3.3. Marktsystemen  Productie en verdeling op basis van beslissingen van individuele ondernemingen en gezinnen

33 33 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Vrijwillige ruil en respect voor eigendomsrechten  Marktsysteem is gebouwd op basisprincipe van vrijwillige ruil l Geen incentiveproblemen l Geen informatieproblemen  Iedereen weet voor zichzelf wat best is  Het is echter niet evident dat vrijwillige ruil steeds door alle partijen als beste optie zal gezien worden

34 34 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Vrijwillige ruil en respect voor eigendomsrechten  Het is echter niet evident dat vrijwillige ruil steeds door alle partijen als beste optie zal gezien worden  Beschouw volgend spel:

35 35 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Vrijwillige ruil en respect voor eigendomsrechten  Merk op: l (ruilen, ruilen) is geen Nash-evenwicht l Zich bewapenen is dominante strategie  Systeem waarin vrije ruil domineert, veronderstelt vertrouwen en respect voor eigendomsrechten l In traditionele samenlevingen:  Via normen l In dynamische omgevingen:  Via een behoorlijk werkend rechtssysteem  Dit vereist efficiënte overheid

36 36 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Het marktsysteem en de prijs als signaal  Kracht van marktsysteem: signaalwaarde van prijzen  Geen centrale instantie nodig om beslissingen te sturen  Vaak prijsnemerschap: verschillende spelers kunnen prijzen als gegeven beschouwen  Prijzen l verspreiden informatie doorheen systeem l creëren incentives die economische agenten ertoe aanzetten om op wijzigingen in de omgeving te reageren  Deze processen verlopen gedecentraliseerd

37 37 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Evenwicht  Prijsnemerschap: l Individueel evenwicht kan beschreven worden zonder rekening te moeten houden beslissingen van andere economische agenten  Via prijzen komt tevens globaal evenwicht tot stand l Prijzen komen slechts tot rust wanneer  vraag = aanbod

38 38 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Marktimperfecties en informatie  Asymmetrische informatie: l Ruiltransactie tussen beter en slechter geïnformeerde economische agenten l Voorbeeld:  Markt voor tweedehandswagens  Kwaliteit goed of slecht, enkel gekend door verkoper  Verkoper vraagt: 2100 EUR voor slechte wagen, 2700 EUR voor goede wagen  Betalingsbereidheid koper: 2400 EUR voor slechte wagen, 3000 EUR voor goede wagen  Kopers weten: twee derde van alle wagens slecht  Dus: betalingsbereidheid zakt tot verwachte waarde: 2600 EUR (=2/3*2400 EUR + 1/3*3000 EUR)

39 39 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Marktimperfecties en informatie  Asymmetrische informatie: l Voorbeeld:  Dus: betalingsbereidheid voor willekeurige wagen zakt tot verwachte waarde: 2600 EUR (=2/3*2400 EUR + 1/3*3000 EUR)  Aanbieders vragen echter 2700 EUR voor goede wagens  Gevolg: goede wagens verdwijnen van markt  Averechtse selectie l Missing markets: risico dat markt volledig verdwijnt l Oplossing:  Vertrouwen via reputatie, controlemechanismen, …

40 40 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Mensen, Instituties en Markten - Inhoudstafel 1.Het individuele gedragsmodel 2.Individuele beslissingen en sociale interacties 3.Arbeidsverdeling en coördinatie 4.Instituties in de reële wereld: markten, overheid, normen

41 41 ECONOMIE, EEN INLEIDING – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 4. Instituties in de reële wereld: markten, overheid, normen  Geen enkel economisch systeem is l zuivere traditionele economie, l zuivere beveleconomie, l zuiver marktsysteem  Verdelingsaspecten: rechtvaardigheid  Analyse van overheidsoptreden l Politici en ambtenaren – eigenbelang? l Juiste incentives?  Economisch gedragsmodel: heilzaam scepticisme  Instituties zijn niet alleen onvermijdelijk, ze zijn ook wenselijk


Download ppt "1 ECONOMIE, EEN INLEIDING 2010 2 – MENSEN, INSTITUTIES EN MARKTEN © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Hoofdstuk 2: Mensen,"

Verwante presentaties


Ads door Google