De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Autisme: staat het in de genen geschreven? Jean Steyaert Congres Participate! 25-10-2008.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Autisme: staat het in de genen geschreven? Jean Steyaert Congres Participate! 25-10-2008."— Transcript van de presentatie:

1 Autisme: staat het in de genen geschreven? Jean Steyaert Congres Participate!

2 Noot: afkortingen A.S.S.: autismespectrumstoornis A.S. : Asperger syndroom P.O.S.: pervasieve ontwikkelingsstoornis P.O.S.-N.A.O.: P.O.S. niet anderszins omschreven

3 Leo Kanner History of autism research ETIOLOGY – A SHIFT IN KNOWLEDGE Psychogenic Biological cause Multifactorial & polygenic cause Linkage analysis (genome screens) Association studies Chromosomal anomalies Biological cause Family studies Twin studies Biological findings environment?

4 Waarom denken we bij autisme aan biologische oorzaken? Hogere incidentie van epilepsie In 5-10% van de gevallen geassocieerd aan een medische (genetische) aandoening (bvb tubereuze sclerose) Vaker zijn er kleine of ernstige lichamelijke afwijkingen (aangezicht, hart, …) Gemiddeld grotere hoofdomtrek Hoge prevalentie van verstandelijke beperkingen … 4

5 Courchesne E, et al. JAMA 2003; 290(3), Vb. ontwikkeling hoofdomtrek 5 Steyaert J, OCA 2008 A.S.S.

6 Biol. oorzaken Hersendysfuncties Primaire neuropsychologische deficits Deficits sociale wederkerigheid Deficits communicatie Beperkt voorstellings- vermogen,sterotypieën... Triade van auti-symptomen Geassocieerde symptomen mentale retardatie motorische stoornissen ADHD-achtige klachten... Secundaire symptomen: Slaap- & voedingstoornissen, angsten…. Model

7 Waarom dacht met aan genetica? Familiestudies bij kinderen met autisme Tweelingstudies

8 Familiestudies : 8 Voorkomen van een aandoening in families waar 1 patiënt bekend is Voorkomen van de aandoening in de bevolking Bij autisme is dit x 20 tot x 100

9 Populatieonderzoeken Herhalingsrisico op autistische stoornis (kernautisme) ± 2% voor autismespectrumstoornis echter: herhalingsrisico ± 10% Kans op autisme is grootst bij broers/zussen, en wordt snel kleiner bij verdere familieleden. [Indien 2 of meer kinderen in gezin autisme hebben, stijgt herhalingsrisico voor volgende kinderen.] 9

10 Herhalingsrisico: 10

11 Laag Hoog en laag functionerend autisme : Hoog Families met :

12 Verschillende vormen van A.S.S.: grote overlap binnen families Autisme Gezinnen met : Asperger syndroom POS-NAO

13 Autisme en het bredere fenotype Bij ongeveer ¼ bloedverwanten van personen met autisme komen kenmerken van A.S.S. voor. Vaak gaat het vooral om deficits in één domein van A.S.S. (sociaal of communicatie of beperkte interesses & verbeelding) Meestal is er weinig functionele hinder. Wat met mensen met breder fenotype, maar die geen bloedverwant met A.S.S. hebben? 13

14 Onderzoek naar de 3 domeinen van A.S.S. in de bevolking 14 A.S.S. DeficitsSociale wederkerigheid Deficits Communicatie Tekort verbeelding / rigiditeit

15 Tweelingen: hoe genetisch gelijk? Eéneiig (monozygoot) Twee-eiig (dizygoot) MILIEU (voor geboorte) GENEN 100% gelijk50% gelijk

16 Eeneiig Concordant = 8/9 Discordant = 1/9 Twee-eiig Concordant = 6/9 Discordant = 3/9 Tweelingstudies: 16

17 Tweelingstudies Als concordantie = 100% bij eeneiige en 50% bij tweeeige => volledig erfelijk (en monogeen). Alle afwijkingen hiervan : in min of meerdere mate ook door andere factoren bepaald. 17

18 Genetische lading bij A.S.S. 18

19 Met één haarwortel hebben ze genoeg om te weten of je kaal zult worden of niet.. Ik ben benieuwd... Wat mensen denken: 19

20 Ik ben Bob. En dit is mijn tweelingbroer uit Calcutta. Hello. Terwijl het ook zo kan: 20

21 Genetica bepaalt -de kans op een bepaald kenmerk, maar is meestal -niet deterministisch voor een bepaald kenmerk.

22 Heel genetisch heel erfelijk ! 22 Gemiddeld herhalingsrisico

23 Indeling families met A.S.S. Simplex: 1 lid heeft A.S.S.Multiplex: 2 of meer Ook intermediair?

24 Indeling gezinnen met A.S.S. simplex gezinnen: één gezinslid heeft A.S.S. multiplex gezinnen: verschillende gezinsleden hebben A.S.S. Onzekere classificatie: – simplex, maar andere gezinsleden hebben kenmerken van A.S.S. (breder fenotype) – Diagnose is slechts bij één persoon gesteld – Slechts één kind in het gezin

25 MAAR HOE WERKT DIE GENETICA DAN ?

26 Cel Chromosoom DNA Celkern 26

27 27

28 Chromosomale afwijkingen XXY, XYY, … unieke chromosomale afwijkingen Zeldzaam, Maar: Copy number variations zijn frekwent ? Afwijkingen in 1 gen Fragiele X syndroom, neurofibromatose, tubereuze sclerose… zeldzaam Afwijkingen in verschillende genen ? frekwent

29 Ook kleinere chromosoomafwijkingen: Microdeleties Microduplicaties Inversies Translocaties … 29 Microdeletie

30 En het kan nog kleiner: Copy number variations (CNVs) CNVs in A.S.S.: – in ongeveer 10% van sporadisch A.S.S. – In 2% van familiale A.S.S. 30

31 Afwijkingen in 1 gen: Bvb: – Fragiele-X syndroom – Tubereuze sclerose – …. Opm: ook bij personen met een dergelijke aandoening heeft slechts een deel autisme: fenotypische heterogeniteit

32 Chromosomenkaart autisme 32

33 Aantoonbare genetische afwijkingen 33 voorlopig niet aantoonbaar (>>) aantoonbare oorzaak circa 10% > …of toch tot meer ?

34 Herhalingsrisico: Bij syndromaal autisme: – Afhankelijk van specifieke oorzaak – Volledig berekenbaar Bij niet-syndromaal autisme – Alleen globale kansberekening mogelijk 34

35 Bij wie klinisch genetisch onderzoek? Ethisch: familie kiest Medisch advies voor genetisch onderzoek: – Bij alle personen met ASS – Zeker als: Familiaal Kinderwens Ongewone lichamelijke kenmerken Andere ontwikkelingsstoornis erbij 35

36 MAAR HOE GENETISCH IS GENETISCH ?

37 Misschien is het wel zo: Gen-omgevingsinteracties zuiver genetisch

38 Omgevingsfactoren Infecties ? Vaccins ? Geneesmiddelen? Drugs? Dieet? Tekorten in voeding? Zware metalen? Landbouwpesticiden? …

39 Oorzakelijke verbanden 39

40 Wat weten we van omgevingsfactoren & A.S.S. ? Wetenschappers hebben lang gedacht dat genetische verklaring milieu-invloeden uitsluit. Onvoldoende bestudeerd Heel moeilijk te bestuderen: waar moet je naar zoeken? Veel incidentele en pseudo-wetenschappelijke belangstelling

41 Huidige stand van zaken Infecties: vermoedelijk, waarschijnlijk zeldzaam Vaccins: – mazelen of gecombineerd MMR vaccin: zeker geen invloed – Bewaarmiddel in vaccins: onduidelijk Geneesmiddelen en drugs: onduidelijk Toxiciteit van bepaalde voedingsstoffen (melk, gluten…): geen bewijs, eerder zeldzaam Voedingstekorten: geen duidelijke specificiteit voor A.S.S. Landbouwpesticiden: mogelijk, maar hoe groot is effect?

42 Conclusies 1: In de genen geschreven JA, de voorbeschiktheid voor A.S.S. MAAR, – Vaak zeer complexe genetische mechanismen – Waarschijnlijk ook interacties met het milieu

43 Conclusies 2 Overerfbaarheid is eerder laag-gemiddeld Overerfbaarheid verschilt sterk van gezin tot gezin Slechts in minderheid van gevallen is genetische oorzaak aantoonbaar Verschillende genetische mechanismen in verschillende (groepen) gezinnen

44 EINDE


Download ppt "Autisme: staat het in de genen geschreven? Jean Steyaert Congres Participate! 25-10-2008."

Verwante presentaties


Ads door Google