De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

WETENSCHAPSFILOSOFIE Ad hoc NLT module Bram Tenhaeff.

Verwante presentaties


Presentatie over: "WETENSCHAPSFILOSOFIE Ad hoc NLT module Bram Tenhaeff."— Transcript van de presentatie:

1 WETENSCHAPSFILOSOFIE Ad hoc NLT module Bram Tenhaeff

2 HET VERSCHIJNSEL WETENSCHAP HERMAN KONINGSVELD

3 I 3 – 11INLEIDING II10 – 11OPZET III17 – 11STANDAARDBEELD VAN WETENSCHAP IV24 – 11KRITISCH RATIONALISME: POPPER V 1 – 12EERSTE PRESENTATIES (13) VI 8 – 12BEGRIP EN WAARNEMING (2 4 5 ) VII15 – 12PARADIGMA’s KUHN (6 7 8) VIII 5 – 1RESEARCHPROGR’s LAKATOS & TERUGBLIK (9 10) IX19 -1TOETS & ENQUETE (9 e uur) PROGRAMMA

4 1LIFE SCIENCE Leven in het lab, PlasterkMeinske en Marijn 2LIFE SCIENCE De DNA-ontdekkingZoe en Mette 3GENEESKUNDE Lijf en leed, Jan van GijnAyla en Denise 4LIFE SCIENCE Hersenen, KahnAlexandra 5PSYCHOBIOLOGIE Wij zijn ons brein, SchwaabMarica 6WERKTUIGBOUWKUNDE MachinesBram en Timo 7NATUURKUNDE SRTSven 8VLIEGEN fokker en de wetenschapSuze 9SPORTEN Lammers: wetenschap en sportMelvin 10WIE O WIE watowat PRESENTATIES

5 1WISKUNDIGEredeneren, bewijzen en zekerheid 2NATUURKUNDIGEzien in wiskundige analyse & experimentere 3CHEMICUSexperimenteren, redeneren met modellen 4BIOLOOGwaarnemen, redeneren met functie 5MEDICUSredeneren itv organen, dienstbaarheid 6TANDARTSdingen maken, redeneren met modellen 7PSYCHOLOOGanalyseren communicatie 8TECHNEUT THredeneren over constructen, dingen maken 9TECHNEUT LUredeneren over levende systemen 10INFORMATICUS AIprogrammeren, recursief denken WETENSCHAPPER WORDEN normen en denkwijzen aanleren

6 I Wat ben je nu van plan te gaan studeren? II Heb je een goed beeld van wat de studie inhoudt? III Heb je een idee wat je er later mee kunt (werk)? IV Zijn er dingen mbt studeren waar je onzeker over bent? V Spelen er in jouw studie filosofische vragen? Welke? 5 VRAGEN OVER JOUW STUDIE

7 WETENSCHAP VERSUS FILOSOFIE WETENSCHAP min of meer geaccepteerde methoden → groei van kennis FILOSOFIE Geen algemeen geaccepteerde methode → geen vooruitgang TOCH KOM JE VAAK FILOSOFISCHE VRAGEN TEGEN Normatieve vragenHoe moeten we de samenleving inrichten?: Hoe moet ik mijn leven inrichten? Kosmologische vragenHoe zit het universum in elkaar? Wat is bewustzijn? Uitgangspunten vakWat is goed onderwijs? Wat is gezondheid? Wat doet een goede natuurkundige?

8 ACADEMISCHE VORMING voorbeelden uit medicijnen studie WETENSCHAPSFILOSOFIE Verzwegen vooronderstellingen van de medische wetenschap kritisch analyseren BINNENVRAGENBUITENVRAGEN * Wat is ware medische kennis?* Is behandelen altijd goed? * Hoort er bij elk DSM-item wel een ziekte?* Waarom steeds meer ziektes in de DSM? * Is de mens een systeem of een verhaal?* Waar zit de kennis: bij dokter of patiënt? * Is medische kennis alleen echte kennis als* Waarom gebruiken we standaardgeneeskun-, het (statistisch) bewezen is?de ipv acupunctuur of bio-energetica? ACADEMISCHE VORMING Elke arts moet ook opgeleid worden in de wetenschapsfilosofie en in goede literatuur over zijn vak, zodat hij/zij ook kan communiceren over de binnen- en buitenvragen van het vak.

9 1WIENER KREISS anti-metafysica, pro-wetenschap 2RATIONALITEIT Wat maakt wetenschap waardevol? 3WETENSCHAPPELIJKE METHODE empirische cyclus 4WETENSCHAP EN WAARDEN waardenvrijheid WISSENSCHAFTLICHE WELTAUFFASSUNG WIENER KREIS 1929 There are no ‘depths’ in science; there is surface everywhere Rudolf Carnap TWEEDE LES STANDAARDBEELD

10 WIENER KREIS Wenen centrum van Wetenschap en Kunst 1919 WO I Oostenrijk-Hongarije verdwijnt 1925 Reactionaire achteruitgangssfeer Interbellum 1926 Publicatie Mein Kampf in Wenen 1929 Wissenschaftliche Weltauffassung Sfeer in wetenschappelijke kring: Anti-religie, anti-filosofie, pro-wetenschap Schlick en Carnap: logisch positivisme Waarom draagt wetenschap wel bij aan vooruitgang in de samenleving en geloof en metafysica niet? logica en waarneming  verificatie itv feiten Filosofie: logische analyse wetenschap Kurt Godel Otto von Neurath Ludwig Wittgenstein Logicus Socioloog Filosoof Moritz Schlick Rudolf Carnap Karl Popper Filosoof Filosoof Filosoof

11 NA WO II: LOGISCH EMPIRISME DOEL VAN WETENSCHAP vorming van ware theorieën waarmee empirische verschijn- selen in de wereld om ons heen verklaard kunnen worden THEORIEEN ALS NETWERKEN VAN WETMATIGHEDEN klassieke mechanicanatuurkunde atoomtheoriescheikunde evolutietheoriebiologie RATIONALITEIT beter dan geloof, openbaring, mystiek Pijler 1empirische basis (zonder theorie, opvatting) feiten verzameld door waarneming en experiment Pijler 2logische analyse Logisch en wiskundig redeneren over feiten EMPIRISCH VERIFIEERBAAR of TOETSBAAR

12 THEORIE netwerk van universele uitspraken in theoretische termen die de onderliggende empirische wetten verklaren (afleidbaar) NATUURKUNDE Kinetische gastheorie SCHEIKUNDE atoomtheorie BIOLOGIE evolutietheorie EMPIRISCHE CYCLUS EMPIRISCHE BASIS absoluut zekere theorievrije, singuliere uitspraken Uitsluitend geformuleerd in waarnemingstermen NATUURKUNDE Dit gas heeft volume x en druk y SCHEIKUNDE Deze gassen reageren in volume verhouding 1 : 2 BIOLOGIE Deze planten heeft voor 25% witte en 75% paarse variëteiten EMPIRISCHE WETTEN universele uitspraken in waarnemingstermen die de onderliggende empirische basis verklaren (inductie) NATUURKUNDE wetten van Boyle en Gay-Lussac SCHEIKUNDE Wet van Guldberg en Waage (massaverhouding) BIOLOGIE Mendelwetten VOORSPPELLINGEN Nieuwe empirische wetten die uit de theorie volgen NATUURKUNDE Osmose wetten SCHEIKUNDE Wet van Lavoisier BIOLOGIE Wetten over ineenstorting populaties (furu)

13 WETENSCHAP EN WAARDEN POLITIEKE BESLISSINGEN: SCHEPPEN VAN VOORWAARDEN ZUIVERE WETENSCHAP: NEUTRAAL, WAARDENVRIJ POLITIEKE BESLISSINGEN: TOEPASSING Wetenschappers volgen twee centrale waarden: 1Je moet je op de feiten baseren 2Je moet logisch redeneren Wetenschapper moet als wetenschappers de eigen waarden tussen haakjes zetten WAARDENVRIJHEID Vbn 1Lysenko affaire USSR jaren 20 Vbn 2Arische fysicaNazi-Duitsland ‘33-45 De keuze om voor wetenschap te kiezen bij de oplossing van maatschappelijke problemen is zelf niet waardevrij: je kan ook kiezen voor kerk, mystiek,... Deze politieke keuze is in de Verlichting gemaakt (17 e eeuw) Je merkt het belang van waardenvrijheid pas als het geschonden wordt:

14 DERDE LES Vormende ervaringen: studie Natuurkunde en Filosofie in Wenen 1919 ineenstorting Oostenrijk-Hongarije Anti-rationalistische sfeer 20 er jaren 1936 Anschluss: Hitler veroverde Oostenrijk FALLIBILISME er is geen zekerheid in de wetenschap, meeste theorieen blijken later onwaar, fout FALSIFIEERBAARHEID echte kennis is weerlegbaar ANTI-EMPIRIST er is geen rotsbodem van feiten RATIONALISME wetenschap als theoretische constructies KARL RAYMUND POPPER DERDE LES KRITISCH RATIONALISME In so far a scientific statement speaks about reality, it must be falsifiable; and in so far as it is not falsifiable, it does not speak about reality.

15 FALISIFIEERBAARHEID Popper is bewonderaar Einsteins ART Licht buigt af om zware massa’s als de zon gewaagde theorie  specifieke voorspellingen Bevestiging Eddington 1919 Eclips experiment Einsteins formule klopte tot in details Verklaren ALLES Goede theorieën verbieden dingen, zijn FALSIFIEERBAAR Afkeer Adlers minderwaardigheidscomplex Afkeer Marx verelendungstheorie DEMARKATIEPROBLEEM Wat maakt wetenschappelijke ideeën beter dan andere theorieën ? Waarom sommige theorieën goed en andere slecht? FALSIFIEERBAARHEID And who shows greater reference for mystery, the scientist who devotes himself to discovering it step by step, always ready to submit to facts, and always aware that even his boldest achievement will never be more than a stepping-stone for those who come after him, or the mystic who is free to maintain anything because he need not fear any test? DEMARCATIE PROBLEEM

16 THEORIE NEWTON MAAN POSITIE B V LICHT RECHTDOOR KLOPT TOTAAL NIET LICHT BREEKTKLOPT PRECIES Er bestaan geen theorievrije, absoluut zekere feiten. Waarneming is altijd THEORIEGELADEN en dus feilbaar Zonder waarnemingstheorie geen waarnemingen, maar juist daarom zijn waarnemingen feilbaar Science may be described as the art of systematic over-symplification EMPIRISCHE BASIS

17 THEORIEVORMING Wetenschappelijk onderzoek als survival of the fittest In proces trial and error overleeft de beste theorie Model ook van toepassing op sociale wetenschappen piecemeal engeneering  stuksgewijze verandering Whenever a theory appears to you as the only possible one, take this as a sign that you have neither understood the theory nor the problem which it was intended to solve.

18 COHERENTIETHEORIE theorie is intern coherent en geen tegenspraak met waarnemingsbasis WAARHEID THEORIE = VERZAMELING UITSPRAKEN Vergelijken met waarnemingsuitspraken CORRESPONDENTIETHEORIE overeenstemming entiteiten en objecten overeenstemming uitgangspunten en proeven CONSENSUSTHEORIE experts zijn het er nu over eens dat de theorie klopt REGULATIEF IDEE metafoor van de lengtemeting, waarheid als onbereikbaar ideaal streven naar zo streng mogelijke tests we weten nooit of een theorie waar is  FALLIBILISME regulatief idee

19 POLITIEKE FILOSOFIE 1938 Anschluss: Hitler bezet Oostenrijk Democratieprobleem Is verzet tegen democratisch gekozen leider mogelijk? Popper vlucht naar Nieuw Zeeland The Open society and its Enemies (1945) Liberale analyse totalitaire theorieën Ahv analyse van politieke filosofie van Plato en Marx Nieuwe democratie opvatting:  Niet een regering van de meerderheid  Geen referenda, alleen maar discussies over taal  Gedelegeerd vertrouwen van afzetbare bestuurders (periodieke verkiezingen, waarin vaak meerderheid regeert) Tegen leiders die het parlement afzetten is verzet legitiem afzetbare leiders

20 SOCIALE FILOSOFIE ANTI-UTOPIST (franse, russische, etc revolutie) Onder het aanroepen van grote idealen is er in de geschiedenis veel te vaak een hel gerealiseerd PIECEMEAL ENGENEERING Verander de samenleving in kleine stapjes Gebruik geteste sociaalwetenschappelijke kennis VOORBEELD Welvaarststaat (1945 – 1970) TEGENVOORBEELD Studiehuis (1990) zonder wetenschappelijk onderzoek zelfstandig werken tot kern van schoolorganisatie maken piecemeal engeneering

21 VIERDE LES begrip en waarneming

22 FALISIFIEERBAARHEID RATIONALITEIT WETENSCHAP Waarom geloven we in onze samenleving wel in wetenschap, en niet in andere benaderingen van de werkelijkheid (emotie, openbaring,...)? LOGISCH EMPIRISTEN ZEKERE FEITEN THEORIEEN ONZEKERE FEITEN KRITISCH RATIONALISTEN THEORIEEN inductie falsifieerbaarheid verifieerbaarheid poging tot weerlegging

23 FALISIFIEERBAARHEID bied mork get! In welke kolom komt het omcirkelde symbool te staan? Waarom? een spel over begripsvorming

24 FALISIFIEERBAARHEID Begripsvorming en leren waarnemen voren één proces Waarneming is altijd theoriegeladen Door begrippen ontstaat er ordening in de wereld conclusies begripsvorming De wereld die we waarnemen is een geordende wereld

25 FALISIFIEERBAARHEID 1 Welke factoren zijn relevant en irrelevant? empirisch begrip als mini-theorie 2 Begrippen horen tot een cluster van begrippen 3 Criteria voor normale waarneming 4 Domeinafbakening

26 FALISIFIEERBAARHEID kleurenblindheid

27 FALISIFIEERBAARHEID colloidale oplossingen

28 FALISIFIEERBAARHEID planeten

29 Amerikaan, fysicus, filosoof gezin van ingenieurs Opleiding tot theoretisch fysicus, quantum mechanica Cursus geschiedenis natuurkunde amateurs  The Copernican Revolution,1959 Hoogleraar geschiedenis van de natuurkunde  The Structure of Scientific Revolutions, 1963  The Essential Tension, 1979  Black-Body Theory And The Quantum Discontinuity, 1987  The road since the structure, 2002 Nieuw beeld wetenschap jaren 70 niet alleen rationele factoren beslissen over theorieën Wetenschap als groepsproces  belang sociologie Wetenschap groeit niet lineair  belang van geschiedenis Nieuw vak wetenschapsdynamica  onderzoek naar feitelijke gang van zaken binnen de wetenschappen VIJFDE LES paradigma’s Thomas Kuhn

30 Rationaliteit 1: Verifieerbaarheid Inductieve methode Newton  gravitatiewet afgeleid uit de verschijnselen  hypotheses non fingo  ik verzin geen hypotheses (maar bewijs ze!)

31 Rationaliteit 2: falsifieerbaarheid - Marx verelendungstheorie - Adlers minderwaardigheids complex ART  algemene (wiskundige) theorie - afleiding zwaartekracht uit kromming ruimte - licht buigt af om zware objecten - experimentele successen aEddington 1919 bPerihelium mercurius Goede theorieën verbieden dingen  falsifieerbaarheid als kwaliteitscriterium

32 FALISIFIEERBAARHEID Preparadigmatische periode Paradigma 1Paradigma 2Paradigma 3 revolutie VOORBEELD 1: KOSMOLOGIE Pre-paradigmatsiche periode Grieken Atomisten: oneindig universum, draaiende aarde Aristoteles: begrens universum, stilstaande aarde Paradigma 1ME Aristotelische fysica Revolutie 1 Wetenschappelijke Revolutie Paradigma 2 Normale wetenschap over planeten stelsel Revolutie Einstein’s ART en uitdijend universum: oerknal Paradigma 3 normale wetenschap universum met zwarte gaten

33 VOORBEELD 2: LICHT Pre-paradigmatsiche periode 17 e eeuw Huygens: licht als doorgegeven botsingen Newton: licht als deeltjes Descartes: licht als wervels Paradigma 1 Newton Optics normale wetenschap over licht deeltjes Revolutie Thomas Young interferentie experimenten Paradigma 2normale wetenschap over licht als golfverschijnsel Revolutie Einstein foto-elektrisch effect Paradigma 3 normale wetenschap licht als golf-deeltje dualiteit Preparadigmatische periode Paradigma 1Paradigma 2Paradigma 3 revolutie

34 2 SOORTEN PARADIGMA’S WAT BINDT LEDEN VAN EEN WETENSCHAPPELIJKE GROEP? 1 paradigma’s  exemplarische voorbeelden voorbeelden die definiëren hoe het hoort verhaal over Jan Mooij Tacit Knowledge Michael Polanyi 2 filosofische uitgangspunten 3 waarden 4 set theorieën (waarnemingstheorieën en verklarende theorieën) PARADIGMA

35 INCOMMENSURABEL?!? WANNEER ONTSTAAT ER EEN NIEUW PARADIGMA? Als de aanhangers van het oude paradigma zijn gestorven  als er een nieuwe benadering is met voldoende belofte op succes  na een crisis in de oude benadering RATIONAITEITSPROBLEEM Spelen uiteindelijk logica en feiten een rol? Hoe is de overgang rationeel te verklaren? KUHN: INCOMENSURABILITEITSTHESE Dat is onmogelijk, leden van beide groepen kunnen niet met elkaar communiceren omdat ze verschillende talen spreken en omdat ze de wereld totaal verschillend zien (gestalt switch) LAKATOS: GROEI THESE Uiteindelijk wint dat research programma met hoogste potentie in termen van verklaarde oude feiten en voorspelde nieuwe feiten

36 ZESDE LES researchprogramma’s Imre Lakatos

37 Imre Lipschits (hongaarse jood) Imre Molnar (in de oorlog) Imre Lakatos (proletarische achternaam) Radikale communist 3 jaar gevang wegens kritiek op russen Ontsnapt naar Engeland: 1959 Proofs and Refutations Filosofische analyse stelling van Euler H – R + V = 2 Kubus Pyramide Methodology of Research Programmes IMRE LAKATOS

38 planetair wangedrag Een imaginair verhaal over planetair wangedrag. Een fysicus uit de tijd voor Einstein neemt Newtons mecha- nica (N), de gravitatiewet, de aanvaarde begincondities, I, en berekent daarmee de baan van ‘n pas ontdekte Kleine planeet, p. Maar de planeet wijkt van de berekende baan af. Denkt onze Newtoniaan nu dat de afwijking door Newtons theorie verboden was en dat daardoor theorie N weerlegd is? Nee. Hij suggereert dat er een totnogtoe onbekende planeet p’ moet zijn, die de baan van p verstoort. Hij berekent massa, baan enz van deze hypothetische planeet en vraagt aan een astronoom om zijn hypothese te testen. Planeet p is zo klein dat deze zelfs met de beste telescopen niet kan worden waargenomen: de experimen- tator zet een experimentgeel researchprogramma op in de hoop subsidie binnen te halen om een veel grotere telescoop te bouwen. In 3 jaar tijd is de nieuwe telescoop er. Als de nieuwe planeet gezien zou zijn, dan zou dat als een nieuwe overwinning van de newtoniaanse mechanica worden gezien. Maar dat is niet zo. Verwerpt onze wetenschapper nu newtons theorie en zijn eigen idee van en storende planeet? Nee. Hij suggereert dat een wolk met kosmisch stof de nieuwe planeet aan het gezicht onttrekt. Hij berekent nu de plaats en eigen- schappen van de wolk en vraagt om en onderzoekstoelage om een satelliet zijn berekeningen te laten testen. Als de instrumenten vqn de satelliet (misschien slecht geteste apparatuur) de aanwezigheid van de veronder- stelde wolk zouden bevestigen dan zou het hele verhaal als een uitzonderlijk succes van de newtoniaanse me- chanica worden gepresenteerd. Maar, de wolk wordt niet gevonden. Gooit onze wetenschapper nu de newtoniaanse mechanica en zijn ideeën van een storende planeet p die door een wolk aan het gezicht wordt onttrokken in de prullenbak? Nee. Hij suggereert dat er een of ander magnetisch veld is dat in dat hoekje van het universum de instrumenten van de satelliet verstoort. Er wordt een nieuwe satelliet naar boven gestuurd. Als het magneet veld gevonden zou zijn, dan zou dat als een gigan- tisch succes voor de newtoniaanse wetenschap worden gepresenteerd. Maar, je raadt het al, dat gebeurt niet. Wordt dit nu als weerlegging van de newtoniaanse wetenschap beschouwt? Nee. Of er wordt nog weer ‘n andere ingenieuze hulphypothese verzonnen, of.... het hele verhaal wordt begraven in de dikke folianten die Wetenschappelijke bibliotheken vullen en het hele verhaal wordt nooit meer verteld!.

39 research programma’s Het is niet zo dat we een theorie voorstelen en dat de natuur NEE zegt, wij komen met een heel netwerk van theorieën en de natuur kan alleen maar Roepen INCONSISTENT! Researchprogramma’s reeks van theorieën T 1, T 2,.. T n. 1 HARDE KERN filosofische uitgangspunten die niet verlaten worden 2 GEACCEPTEERDE TECHNIEKEN Waarnemingstheorieen, verklarende theorieën en apparaten die gebruikt worden 3 BESCHERMDE LAAG Hulphypothesen die het systeem tegen weerlegging beschermen Een probleemverschuiving T n  T n+1 is progressief als (1)T n+1 alle feiten verklaart die T n ook verklaarde (2) T n+1 nieuwe feiten voorspelt die ook gevonden worden Een researchprogramma wordt verlaten als het degenereert, dwz als er nooit nieuwe feiten worden voorspeld.

40 1890: Mach, Duhem en Ostwald: atomen zijn geen reële deeltjes natuurwetenschappen moeten beschrijvend ipv verklarend worden TRADITIE 1 Kathodestralen TRADITIE 2 Druppellading TRADITIE 3 Brownse beweging ATOMEN IN DE SCHEIKUNDE 100 bollen met eigen massa ATOMEN IN DE NATUURKUNDE Bolzmanns statische fysica CONVERGENTIE METINGEN e/m, e, N av 1910 Hoe zitten atomen in elkaar? ? Progressieve probleemverschuiving Scriptie BTn Realiteit van Atomen

41 terugblik Wetenschapper worden betekent  deelnemer aan Kuhns tradities van normale wetenschap  deelnemer van Lakatos Research programma’s Lid worden van de groep betekent dat je wordt gebrainwashed: je zult  Filosofische uitgangspunten overnemen  Geaccepteerde theorieën en technieken overnemen  Waarden van de groep overnemen  Exemplarische voorbeelden In dit proces verander je als persoon dramatisch. Filosofen geloven dat het goed is dat veranderingsproces te bekijken. Veel wetenschappers vinden dat onzin, zet maar oogkleppen op.

42 ZEVENDE LES Terugblik BTn DEMARKATIEPROBLEEM Wat maakt dat we wel in wetenschap geloven en niet in... LEGITIMATIEPROBLEEM Waarom in godsnaam zouden we onze maatschappelijke problemen met wetenschap oplossen? Positivisten  Popper  Kuhn  Lakatos Techniek filosofie  Ethiek 1beta’s op het VWO inleiding wetenschaps filosofie geven (NLT) 2Belang ethiek: nadruk op betekenis W&T voor samenleving 3Belang casuistiek: nadruk op culturele betekenis Wetenschap

43 IWETENSCHAP EN FILOSOFIE 5 A Griekse wonder 10 B Wetenschappelijke revolutie 10 IIWETENSCHAPPELIJKE METHODE 5 C Industriële revolutie 10 D Evolutietheorie 10 IIIKRITISCH RATIONALISME 5 E Freud en het grote opsluiten 10 F Speciale Relativiteitstheorie 10 IVWETENSCHAPS SOCIOLOGIE 5 G De realiteit van atomen 10 H Ontwikkeling van de atoombom 10 VRESEARCH PROGRAMMA’s 5 I De DNA-ontdekking en daarna 20 VI TECHNIEK FILOSOFIE 5 J De informatie revolutie 20 NLT-module filosofie natuurwetenschappen, BTn KENNIS IS MACHT VAN HOMO SAPIENS TOT HOMO FABER

44 AAN ALLES KOMT EEN EIND


Download ppt "WETENSCHAPSFILOSOFIE Ad hoc NLT module Bram Tenhaeff."

Verwante presentaties


Ads door Google