De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Een communicatief lexicon door het verankeren van woord- betekenissen You don't know what love is til youve learned the meaning of the blues (Ray/DePaul,

Verwante presentaties


Presentatie over: "Een communicatief lexicon door het verankeren van woord- betekenissen You don't know what love is til youve learned the meaning of the blues (Ray/DePaul,"— Transcript van de presentatie:

1 Een communicatief lexicon door het verankeren van woord- betekenissen You don't know what love is til youve learned the meaning of the blues (Ray/DePaul, 1941) Piek Vossen, 22 december 2006

2 Oratie, 22 december 2006 Verankering van betekenis van taal: vraag uit de 20ste eeuw, antwoord in de 21ste? Is het mogelijk om betekenis en begrip van taal formeel te definieren?: Willard V.O. Quine: cavagai! Kunnen computers intelligent gedrag vertonen? Alan Turing: Turing test Kunnen computers daadwerkelijk met mensen communiceren? John Searl: Chinese room experiment

3 Oratie, 22 december 2006 Wat betekent een woord als "liefde"? You don't know what love is til youve learned the meaning of the blues (Ray/DePaul, 1941) Diagnose van een ziekte: hartkloppingen, rood worden, droge mond, kortademig wegdromen, niet-geconcentreerd, geen eetlust, hang naar muziek …

4 Oratie, 22 december 2006 Wat betekent een woord als "liefde" Betekenis afschuiven op andere woorden: liefde = warme genegenheid, gehechtheid aan een persoon of zaak genegenheid = welwillende gezindheid jegens iem., in sterkere opvatting naderend tot liefde gezindheid = innerlijke houding houding = (fig.) wijze van handelen en optreden, gedrag, manier van handelen (bron: Groot Woordenboek der Nederlandse Taal, 1992) Formele definitie van een relatie: Relatie L tussen x en y: L(x,y): Er is sprake van liefde dan en alleen dan indien er een wereld bestaat met een x en een y waartussen de relatie L waar is

5 Oratie, 22 december 2006 Concept in ons hoofd Plato met baard "gavagai" W.V.O.Quine (1964): inscrutability of reference konijn met worteltjes en rozemarijn goddelijke verschijning aankondiging van de lente lief huisdier moet knuffelen Betekenis is fundamenteel onmogelijk

6 Oratie, 22 december 2006 Heeft het zin om betekenis te verankeren? Verankering vindt meer en meer plaats in de vorm van standaardisering: maten en eenheden: meter, liter, kilo terminologische databanken, juridische definities, contracten internationale samenwerking ontologieën: definitie van de betekenis van concepten in een formeel kennisrepresentatie systeem (1ste orde logica) zodat een computer ermee kan redeneren

7 Oratie, 22 december 2006 Automotive ontology: (http://www.ontoprise.de)

8 Oratie, 22 december 2006 Wie gebruikt ontologische kennis?

9 Oratie, 22 december 2006 Heeft het zin om betekenis te verankeren? Taalgebruik en communicatie is op grote schaal meetbaar: Resultaten van circa voor liefde (0,05 sec.) Resultaten van circa voor liebe (0,09 sec.) Resultaten van circa voor love (0,04 sec.) Resultaten van circa voor amour (0,06 sec.) Resultaten van circa voor amor (0,07 sec.) Resultaten van circa voor (0,25 sec.), Kanji, Japans (ai) (bron: 11 november 2006)http://www.google.nl

10 Oratie, 22 december 2006 Communicatie is een beïnvloedbaar systeem: Mensen zoeken informatie en diensten door het stellen van vragen in natuurlijke taal op Internet; Betekenis van uitdrukkingen en woorden speelt daarbij een rol: animal party; party animal giftig medicijn; medicijn tegen vergiftiging Internet diensten op Java; Java Internet diensten mobiel, gsm, draagbare telefoon Heeft het zin om betekenis te verankeren?

11 Oratie, 22 december 2006 Computers nemen actief deel aan communicatieprocessen: Mensen instrueren computers en computers rapporteren aan mensen: ik zoek een auto met die en die kenmerken voor een bepaalde prijs ; Computers verzamelen kennis en informatie uit teksten: aanbod van auto's op de digitale markt ; Computers communiceren met elkaar en wisselen daarbij informatie uit: onderhandelen met elkaar over de beste prijs-kwaliteit ; Heeft het zin om betekenis te verankeren?

12 Oratie, 22 december 2006 Menselijke dialogen van Alice-bot

13 Oratie, 22 december 2006 Betekenis en begrip fundamenteel onmogelijk maar? Hoe kan communicatie plaatsvinden tussen mensen? Hoe kan communicatie plaatsvinden tussen mensen en computers? Als taal maar effectief is: betekenen=het gewenste effect hebben ! Koppelen van taal aan nuttige inhoud!

14 Oratie, 22 december 2006 Ontologie Teksten Objecten in werkelijkheid Gedachte Uiting (keitaidenwa ) Kennis & informatie Nuttig en effectief gedrag: -redeneren over kennis -informatie verzamelen -diensten leveren en behulpzaam zijn

15 Oratie, 22 december 2006 Verankeren van woordbetekenissen 1. De Global Wordnet Grid: wereldwijd project van de Global Wordnet Association om alle talen in de wereld te verankeren aan een universele concept index; 2. Het Stevin project Cornetto: relatie tussen een Nederlands lexicon en een ontologie; 3. Informatiedialogen en kennisontginning bij Irion Technologies;

16 Oratie, 22 december 2006 Woorden verankerd aan elkaar manvrouw jongenmeisje kat kitten hond puppie dier man vrouw jongen meisje kat kitten hond puppie dier

17 Oratie, 22 december 2006 chronisch zieke ; langdurig zieke psychisch/geestelijk zieke zieke, patiënt ISA ρ-PROCEDURE ρ-LOCATION STATE ρ-CAUSE genezen ρ-PATIENT behandelen arts ziekte, stoornis fysiotherapie medicijnen etc. ziekenhuis, etc. maagaandoening, nieraandoening, keelpijn ρ-PATIENT ISA ρ-AGENT kinderarts kind co-ρ- AGENT-PATIENT ISA Wordnet = netwerk van semantische relaties tussen woorden

18 Oratie, 22 december 2006 Car … Train … Vehicle Inter-Lingual-Index Transport Road Air Water Domains DOLCE SUMO Device Object TransportDevice English Words vehicle cartrain Czech Words prostředník kabinavlečka 2 1 French Words véhicule voituretrain 2 1 Estonian Words liiklusvahend autokillavoor 2 1 German Words Fahrzeug AutoZug 2 1 Spanish Words vehículo autotren 2 1 Italian Words veicolo autotreno 2 1 Dutch Words voertuig autotrein 2 1 Wordnet familie Princeton WordNet, (Fellbaum 1998): 115,000 concepten EuroWordNet, (Vossen 1998): 8 talenBalkaNet, (Tufis 2004): 5 talenGlobal Wordnet Association: alle talen

19 Oratie, 22 december 2006 Global Wordnet talen (> 40) Woordbetekenis van woorden in talen aan elkaar verankerd; Afrikaans; Arabic; Bantu-talen; Basque; Bulgarian; Catalan; Chinese; Czech; Danish; Dutch; English; Estonian; French; German; Greek; Hebrew; Hindi; Hungarian; Icelandic; Italian; Kannada; Korean; Latin; Latvian; Marathi; Moldavian; Norwegian; Oriya; Persian; Portuguese; Brazillian Portuguese; Romanian; Russian ; Sanskrit; Serbian; Slovenian; Spanish; Swedish; Tamil; Thai; Turkish Congressen: India (2002),Tsjechië (2004), Korea (2006), Hongarije (2008)

20 Oratie, 22 december 2006 Engels als Inter-Lingual-Index Angelsaksische invloeden: erg veel honkbal termen Wat is een woord en wat is een concept? Engelse lexicalisatie patronen: knippen = cut with scissors snijden = cut with knife Is ieder woord ook een concept? fijnstampen; fijnwrijven; fijnknijpen Is iedere woordcombinatie ook een concept? kunstmatige producten => artifacts in het Engels gebruiksvoorwerpen om iets te bevatten => containers in het Engels CONCLUSIE: lexicon van een taal is geen goed uitgangspunt omdat de relaties tussen woorden en uitdrukkingen te complex zijn en te taalspecifiek

21 Oratie, 22 december 2006 Gebruikt identiteitscriteria om te bepalen wat de dingen in de werkelijkheid zijn, bijv.: rigiditeit: in wat voor mate zijn eigenschappen waar in alle mogelijke werelden? Een mens ben je altijd, een student, reiziger kun je tijdelijk zijn. Je bent of een teckel of een poedel, maar iedere teckel en poedel kan ook een waakhond zijn, of een schoothond. Formele/logische redeneringen in kennisrepresentatie formalisme => denken Taalonafhankelijk Global Wordnet Grid: Ontologie als universele index

22 Oratie, 22 december 2006 Ontologisering van concepten Taalonafhankelijke hiërarchie van (Semi-)rigide types: Canine => PoodleDog; NewfoundlandDog; DalmatianDog, etc. Wordnet bestaat dan uit namen voor types en woorden voor rollen: naam voor type: poedel (NL) = PoodleDog = poodle (EN) woord voor een rol: waakhond (?x) (instance ?x Canine) (instance ?e Guarding) (agent ?x ?e))) Type hiërarchie blijft compact en zuiver

23 Oratie, 22 december 2006 hond waakhond poedel straathond teckel schoothond kortharige teckel langharige teckel Expansie van type naar rollen jachthond Expansie met zuivere hyponymierelaties pup reu teef

24 Oratie, 22 december 2006 hond waakhond poedel straathond teckel schoothond kortharige teckel langharige teckel Expansie van rol naar types en andere rollen jachthond Expansie met zuivere hyponymierelaties pup reu teef

25 Oratie, 22 december 2006 Cornetto (Stevin projekt STE05039) April 2006 – April 2008 Een lexicale database voor het Nederlands; Relatie tussen de talige eigenschappen van woorden en betekenissen; de vormeigenschappen van een woord: woordsoort, syntactische structuur; de wijze waarop een woord combineert met andere woorden: combinatoriek; de semantische plaats/positie die het woord heeft binnen het Nederlandse wordnet; de relatie die het woord heeft met een formele ontologie;

26 Oratie, 22 december 2006 Verzameling Lexical Units Verzameling Synsets Verzameling Terms & Axioms Engelse Wordnet Domains SUMO MILO Lexical Unit form=band, nr=1 Combinatorics - de band speelt - een band vormen - een band treedt op - optreden van een band Lexical Unit form=band, nr=2 Combinatorics - lekke band - een band oppompen - de band loopt leeg - volle band SYNSET synonym - form=band - seq_nr=1 relations + muziekgezelschap - popgroep; jazzband Referentie Bestand Nederlands Nederlandse Wordnet Term MusicGroup + Group = HasMembers Spanish Wordnet Czech Wordnet German Wordnet French Wordnet Korean Wordnet Arabic Wordnet Cornetto Database

27 Oratie, 22 december 2006 band#2 band#1 cassettebandje ring voorwerp band#5 verhouding relatie toestand fietsband buitenbandbinnenband autoband zwemband jazzbandpopgroep muziekgezelschap gezelschap groep muzikant muziek artiest bloedband familieband moederband band#3/geluidsband geluidsdrager informatiedrager schrijvenlezen middel musiceren Combinatoriek de band starten op de band opnemen de band afspelen Combinatoriek een goede/sterke band de banden verbreken een band hebben met iemand Combinatoriek in een band spelen een band oprichten de band speelt Combinatoriek de band oppompen een band plakken een lekke band de band springt

28 Oratie, 22 december 2006 Effectief maken van woordbetekenis Irion Technologies maakt slimme taaltechnologische oplossingen: Kennisontginning: automatisch afleiden van informatie uit teksten Coöperatieve dialoogsystemen: Toegang tot informatie en diensten: ongeacht woordkeuze ongeacht de structurering van de informatie eventueel met gebruikmaking van die structurering Werkt samen met een gebruiker: Vraagt de gebruiker om hulp, instructies, bevestiging, uitleg

29 Oratie, 22 december 2006 Gebruikt 4 informatielagen: De intentie van de gebruiker: klacht indienen, producten kopen, support, informatie De mate waarin iemand tevreden is (satisfaction rate)? De emotionele staat van de gebruiker; is iemand boos, vrolijk, vriendelijk ? De informatie-staat gebaseerd op de inhoudelijke beschrijving die een gebruiker geeft van een informatiebehoefte; Waar is iemand naar op zoek ? Communicatief dialoogsysteem

30 Oratie, 22 december 2006 Dialoog systeem Dialoog Manager Kan ik u helpen? Mijn koptelefoon is kapot. Ik wil een nieuwe kopen. Wilt u reparatie of producten? Kunt u meer vertellen over de producten? Het is voor mijn GSM Kun je meer details geven? Het is een Nokia 6110 Ik heb de volgende accessoires voor u. Bekijk ze eens. Gebruikers Model -Intentie -Satisfaction -Emotie Informatie Staat: -Positief -Negatief -Relaties Dat is niet wat ik zoek! Vraag Analyse Onderwerps typering Zoek Machine reparatie informatie accessoires producten Website Tekst Analyse Woord mobiel koptelefoon Concept

31 Oratie, 22 december 2006 Voorkomt deadlocks (hopeloos vastzitten): Detecteert vaagheid en ambiguïteit (welke betekenis van band ?) Detecteert veranderingen van onderwerp Gebruikt negatieve informatie: Geen muziekband, ik zoek fietsbanden! Kan out-of-domain vragen aan (gebruikers weten niet wat het systeem weet): "We hebben geen hotelkamers maar wel electronische apparaten". "Nee, we hebben geen portofoons maar wel andere elektronische apparaten zoals mobiele telefoons" Communicatief dialoogsysteem hotelkamer kamer ruimte apparaat mobiele telefoonportofoon voorwerp

32 Oratie, 22 december 2006 Conclusie Begrip en betekenis fundamenteel onmogelijk maar communicatie is toch effectief; Verankerde woordbetekenissen kunnen effectief gebruikt worden in een interactief communicatiesysteem; Verankeren van de werkelijkheid aan een model in de vorm van een ontologie; Verankeren van woorden aan dezelfde ontologie; Woordbetekenis is geen zaak van woordenboeken maar van standaardisatie en systeemontwerpers;

33 Oratie, 22 december 2006 Woord van dank Willy Martin Lachlan Mackenzie Simon Dik Links, Acquilex, Sift, EuroWordNet, Meaning, Arabic WordNet, Global Wordnet, etc.


Download ppt "Een communicatief lexicon door het verankeren van woord- betekenissen You don't know what love is til youve learned the meaning of the blues (Ray/DePaul,"

Verwante presentaties


Ads door Google