De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Aardobservatie klimaat: Aerosolen, ozon en meer in onze atmosfeer Elise Hendriks, Jos van Geffen Oktober 2014.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Aardobservatie klimaat: Aerosolen, ozon en meer in onze atmosfeer Elise Hendriks, Jos van Geffen Oktober 2014."— Transcript van de presentatie:

1 Aardobservatie klimaat: Aerosolen, ozon en meer in onze atmosfeer Elise Hendriks, Jos van Geffen Oktober 2014

2 Aardobservatie 2/ Oktober 2014 Nederland, Groot-Brittannië en Ierland vanuit Internationaal Ruimtestation ISS op 3 mei 2011 (foto: NASA/Astronaut Ron Garan)NASA/Astronaut Ron Garan

3 Aardobservatie: meten aan onze atmosfeer... geeft mooie beelden Aardobservatie geeft ons meer inzicht over weer, klimaat en effecten van klimaatverandering, luchtkwaliteit op de aarde. Satellietwaarnemingen Vliegtuigcampagnes Sondes (bv. weerballon) Grondmetingen 3/ Oktober 2014 AURA satelliet (bron: NASA) Nederland door MODIS (bron: NASA) Grondmetingen BSRN site Cabauw Sondemetingen: weerballon KNMI NO2 sondemetingen op Cabauw

4 Wat nemen we waar vanuit de ruimte? Voorbeelden van satellietwaarnemingen: Ozon Aerosolen Stikstofdioxide Bewolking 4/ Oktober 2014 Stikstofdioxide [x moleculen/cm 2 ] (OMI) Bewolkingsgraad [-] (OMI) Aerosol optische dikte [-] (MODIS)Ozon kolom [DU] (OMI)

5 Sporegassen en aerosolen in de atmosfeer 5/ Oktober 2014 Sporegassen en aerosolen spelen een belangrijke rol processen in de atmosfeer, in klimaat, klimaatverandering en luchtkwaliteit Voorbeelden sporegassen: ozon (O3), stikstofoxiden (NOx), zwaveloxiden (SOx), methaan (CH4), … Uitlaatgassen van verkeer Moscow smog (bron: NASA, foto: Evgeniya Zubchenko)NASA, foto: Evgeniya Zubchenko Stratospherische ozon boven de Zuidpool (www.temis.nl) Stikstofdioxide door OMIOMIAerosol optische dikte door OMI OMI

6 Onze atmosfeer 6/ Oktober 2014 Onze atmosfeer vanuit Internationaal Ruimtestation ISS op 31 juli 2011 (foto: NASA/JSC Gateway to Astronaut Photography of Earth)NASA/JSC Gateway to Astronaut Photography of Earth Troposfeer 0-12 km Stratosfeer km Mesosfeer km Top van de atmosfeer ~100 km

7 Wat zit en gebeurt waar? 7/ Oktober 2014 Stratosfeer ozonlaag soms: gas- en aswolken van vulkaanuitbarstingen Troposfeer meteorologische processen: ‘het weer’ vliegverkeer emissies van fijnstof en broeikasgassen Schematische weergave van de chemische samenstelling van de atmosfeer

8 Smog in Parijs en elders in Europa 8/ Oktober 2014 In het nieuws: “.. Parijs ‘stikt’ in het mooie weer” 14 maart 2014, nrc.nl “Smogalarm in België afgekondigd” 12 maart 2014, nu.nl “Smog boven Nederland: krijgt u er last van?” 4 april 2014, volkskrant.nl Smog in Parijs, 11 Maart 2014 bron: China DailyChina Daily Uitzicht over Parijs, maart 2014 bron: InstagramInstagram Verkeersmaatregelen in Brussel, Maart 2014, bron: ANP

9 Smog in Peking, China 9/ Oktober 2014 Peking, januari 2013 (bron: Feng Li/Getty Images oa. via The Atlantic)The Atlantic In het nieuws: “ Peking onder een deken van smog ” Januari 2013, Volkskrant

10 Luchtvervuiling en gezondheid 10/ Oktober 2014 WHO, maart 2014: “... in 2012 around 7 million people died - one in eight of total global deaths – as a result of air pollution exposure.“ “... air pollution is now the world’s largest single environmental health risk.“ (bron: WHO air pollution portal)WHO air pollution portal Dodental als gevolg van buitenluchtkwaliteit (WHO, 2014) Dodental als gevolg van buitenluchtkwaliteit, onderverdeling naar doodsoorzaak (WHO, 2014)

11 Ozonlaag en ozongat 11/ Oktober 2014 VN bijeenkomst New York: ‘Ozonlaag is op weg naar herstel..’ 16 september 2014, Wereldozondag Jaren 70: eerste waarnemingen afbraak ozon in stratosfeer Antarctica 1978: lancering Nimbus-5 satelliet, ozonlaag ‘hot issue’ 1985: ontdekking ozongat 1987: eerste afspraken terugdringing CFK’s, Montreal Protocol 2014: ozonlaag langzaam herstellende Ozonkolom boven zuidelijk halfrond, september 2014, op basis van satellietwaarnemingen GOME-2 (bron:

12 Hoe groot is het ozongat? 12/ Oktober 2014 Het ozongat bereikt haar jaarlijkse maximale grootte in oktober Vraag: Hoe was het ozongat op 1 oktober 2012? De oppervlakte het ozongat was a) 1/10 b) 10 c) 500 d) 2000 maal groter dan het oppervlak van Nederland Ozonkolom op 1 oktober 2012, op basis van satellietwaarnemingen GOME-2 (bron:

13 Hoe groot is het ozongat? 13/ Oktober 2014 Antwoord op vraag: hoe groot was het ozongat op 1 oktober 2012? De oppervlakte van het ozongat was million km², de oppervlakte van Nederland is km², ongeveer 400 keer (antwoord c ligt het dichtsbij) Grootte van het ozongat, op basis van satellietwaarnemingen GOME-2 (bron: Ozongat aug-dec in 2011 en 2012 (link film)link

14 Waar zit de ozon? 14/ Oktober 2014 Ozon in de stratosfeer beschermt tegen UV straling Ozon is de troposfeer: broeikasgas en smog (bron: ozon hole watch NASA)ozon hole watch NASA ‘good ozone’ ‘bad ozone’

15 UV straling en zonkracht 15/ Oktober 2014 Van UV straling word je bruin Zonkracht Zonkracht of UV-index is een maat voor de hoeveelheid ultraviolette straling (UV) in het zonlicht die de aarde bereikt Zonkracht is afhankelijk van: - hoe hoog de zon boven de horizon staat - hoeveelheid bewolking - de hoeveelheid ozon: de dikte van de ozonlaag (boven, rechts: (links, boven: RIVM)RIVM

16 UV straling en zonkracht 16/ Oktober 2014 Vraag: Welke van de zes grafieken, A tot en met H, hoort bij welke plaats op aarde? Waarom? Jaarlijkse zonkrachtvariatie voor 6 plaatsen op de wereld (bron:

17 UV straling en zonkracht 17/ Oktober 2014 Antwoord op vraag: Welke van de zes grafieken, A tot en met H, hoort bij welke plaats op aarde? Denk en zomer en winter en de stand van de zon! Jaarlijkse zonkrachtvariatie voor 6 plaatsen op de wereld (bron: Ushuaia Melbourne Rome De Bilt New Delhi Paramaribo

18 UV straling en zonkracht 18/ Oktober 2014 Vraag: Wat gebeurt in 1999 en 2000 in Ushuaia, ‘t zuidelijkste puntje van Zuid-Amerika? Zonkrachtvariatie voor Ushuaia, Argentinië (bron:

19 UV straling en zonkracht 19/ Oktober 2014 Vraag: Wat gebeurt in 1999 en 2000 in Ushuaia, ‘t zuidelijkste puntje van Zuid-Amerika? Het ozongat strekte toen uit tot het zuidelijkste puntje van Argentinië waar Ushuaia ligt. Normaal is de UV index op op 12 oktober 4 – 6, in 2000 was die 11.8 ! Ozonkolom op 12 oktober 2000 (bron: UV index op 12 oktober 2000 (bron:

20 Aerosolen en bewolking boven de Sahara 20/ Oktober 2014 Blik op de Sahara vanuit Internationaal Ruimtestation ISS op 8 september 2014 (foto: NASA Image of The Day)NASA Image of The Day

21 Fijnstof? Aerosolen? 21/ Oktober 2014 Aerosolen zijn kleine vaste en vloeibare deeltjes die in de atmosfeer zweven Aerosolen aan het aardoppervlak noemen we ook wel fijnstof Voorbeelden Zeezout, roet, vulkaanas, zandstof, … Waar vind je ze? Vooral in troposfeer (Soms ook in stratosfeer, bijvoorbeeld aswolken van een grote vulkaanuitbarsting of Saharazandstof) Microscoopopnamen aerosolen (bron: NASA) Relatieve grootte aerosolen

22 Noord-Amerikaanse bosbrandrook 22/ Oktober 2014 Eind juni 2013 bereiken rookwolken van bosbranden in Canada en VS Europa Vraag: Met welke snelheid bewogen de rookpluimen zich over de oceaan? Tussen 23 en 25 juni bewoog de ‘voorste’ rookwolk zich met een snelheid a) 5 km/uur b) 25 km/uur c) 100 km/uur d) 400 km/uur Aerosolen door GOME- 2B op 23 en 25 juni 2013 (bron:

23 Noord-Amerikaanse bosbrandrook 23/ Oktober 2014 Antwoord op vraag: Met welke snelheid bewogen de rookpluimen zich over de oceaan? De rookwolk beweegt zich over 50˚N, over een cirkel met een omtrek van km, van 40˚W naar 15˚W,… met een snelheid van ongeveer 100 km/uur. Aerosolen door GOME-2B op 16 juni tot 9 juli 2013 (bron:

24 Visualisatie van TROPOMI (bron: Astrium – Airbus Group) Sentinel 5-P met TROPOMI Satellietwaarnemingen 24/ Oktober 2014 Voorbeelden van satellietinstrumenten die de samenstelling van gassen en aerosolen in onze atmosfeer meten: Ozone Monitoring Instrument, OMI, aan boord van NASA satelliet EOS-AURA (2004-); TROPospheric Monitoring Instrument, TROPOMI (2016-), opvolger van OMI en enige instrument aan boord van ESA’s Sentinel 5-P. EOS-AURA met OMI

25 Zonlicht in onze atmosfeer 25/ Oktober 2014 Alle straling op aarde komt oorspronkelijk van de zon… Wat gebeurt er met de zonnestraling in onze atmosfeer? Of, waarom zie je de lucht blauw, wolken wit, en de avondhemel rood? Wereldkaart troposferisch NO2, (OMI) Vier verschillende uitzichten in een dag, Utrecht, augustus 2014 (foto’s: Elise Hendriks)

26 Zonlicht in onze atmosfeer 26/ Oktober 2014 Alle straling op aarde komt oorspronkelijk van de zon… Wat gebeurt er met de zonnestraling in onze atmosfeer? Of, waarom zie je de lucht blauw, wolken wit, en de avondhemel rood? Het KNMI op 12 juni 2012 (boven) en deze ochtend 3 oktober 2014 (onder) (foto’s: Elise Hendriks)

27 Zonlicht in onze atmosfeer 27/ Oktober 2014 Zonnestraling wordt gereflecteerd geabsorbeerd verstrooid aan gassen en deeltjes in onze atmosfeer het aardoppervlak golflengte [nm] spectrale irradiantie [W/m 2 /nm] Wereldkaart troposferisch NO2, (OMI) Zonnestraling als functie van de golflengte (boven), visueel deel van het spectrum (onder)

28 Ontrafel het zonlicht… 28/ Oktober 2014 Wat gebeurt er hier?

29 Het zonlicht ontrafelt… 29/ Oktober 2014 Spectroscopie wordt gebruikt om te kijken naar de chemische samenstelling van de atmosfeer Wereldkaart troposferisch NO2, (OMI) Schematische weergave van spectroscopie (boven), absorptiespectra waterstof (midden) en helium (onder) Wereldkaart troposferisch NO2, (OMI)

30 Aerosolen verstrooien en absorberen straling beïnvloeden vorming en gedrag van wolken: –verstrooiend aerosol: 1) kleinere wolkendruppels, wittere wolken 2) langere levensduur wolken –absorberend aerosol: 1) verdamping van wolken 2) onderdrukte wolkenvorming, stabielere atmosfeer Aerosolen en zonlicht 30/ Oktober 2014 Scheepvaart contrails (bron NASA)NASA Wolkenvorming door aerosolen (bron: NASA) Schematische weergave van satellietwaarneming van aerosolen en sporegassen

31 Noord-Amerikaanse bosbrandrook 31/ Oktober 2014 Voorbeeld: Eind juni 2013 bereiken rookwolken van bosbranden in Canada en de VS Europa Rookpluimen vanuit de ISS op 17 juni 2013 (bron: NASA) MODIS waarnemingen boven Europa juni 2013 (bron: NASA)

32 Vele bosbranden ook in juli... Noord-Amerikaanse bosbrandrook 32/ Oktober 2014 MODIS waarneming boven oostkust Canada 4 juli 2013 (bron: NASA) Aerosolen, MODIS Aqua AOD op 4 juli 2013

33 In dit experiment bootsen we verstrooiing van zonlicht aan aerosolen in onze atmosfeer na … Melk, de witte... 33/ Oktober 2014

34 Aerosolen over de hele wereld 34/ Oktober 2014 Zie de film op (bron: NASA)

35 Dank voor jullie aandacht! Nederland en Groot-Brittannië vanuit Internationaal Ruimtestation ISS op 3 mei 2011 (foto: NASA/Astronaut Ron Garan)NASA/Astronaut Ron Garan

36 Extra

37 Satellietwaarnemingen 37/ Oktober geeft mooie beelden Voorbeeld: Stikstofdioxide (NO 2 ) gemeten door OMI NO2 tijdens smog periode maart Parijs Wereldkaart troposferisch NO2, (OMI)

38 Broeikasgassen, aerosolen en klimaatverandering 38/ Oktober 2014 (bron: wikipedia) warmer kouder (bron: wikipedia) Broeikasgassen houden straling en daarmee warmte vast in de atmosfeer -> warmer klimaat Meeste aerosolen zorgen voor extra reflectie van zonlicht, daarmee voor een koeler klimaat... maar hoe zit het precies?


Download ppt "Aardobservatie klimaat: Aerosolen, ozon en meer in onze atmosfeer Elise Hendriks, Jos van Geffen Oktober 2014."

Verwante presentaties


Ads door Google