De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Dr. Michael N. van der Meer Amsterdam Wat is waarheid? Recyclebare waarheid deel 2.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Dr. Michael N. van der Meer Amsterdam Wat is waarheid? Recyclebare waarheid deel 2."— Transcript van de presentatie:

1 Dr. Michael N. van der Meer Amsterdam Wat is waarheid? Recyclebare waarheid deel 2

2 Historische context: Alexander de Grote ( )

3 Historische context: De Diadochoi ca. 303 v.Chr.

4 Historische context: De Diadochoi ca. 275 v.Chr.

5

6 Antiochus IV Epiphanes ( v.C.) 6

7 Antiochese crisis en Makkabese opstand ( ) Strijd om het hogepriesterschap – Zadokitische dynastie leverde hogepriester Simon II, de Rechtvaardige (ca. 200, Sirach 50:24) Onias III ( ) Jason ( ) zette via Antiochus IV zijn broer af – Menelaus ( ) niet-Zadokide (?) zette Jason af en liet Onias III vermoorden, zoon Onias IV vluchtte naar Egypte Leontopolis) – Alcimus ( ) – Intersacerdotium ( ) – Jonathan ( ) en dan Hasmonese hogepriesters

8 1.2 Pluriformiteit Jodendom Romeinse periode (63 v.Chr. >>) Hasmonese periode ( v. Chr.) Seleucidische periode ( v. Chr.) Ptolemese periode ( v. Chr.) Perzische periode ( v. Chr.) Periode tot de ballingschap ( v.Chr.) Godsdienst van het oude Israël Israëlieten in diaspora SamaritanenJudeeërs Hogepriesters (Sadducceërs) Oniaden Onias IV Jason ( ) Tobiaden Qumran gemeenschap / Essenen? Niet priesters MakkabeeënFarizeeën Christenen? 8

9 Waarheid en uitleg van messiaanse profetieën in OT Veel teksten over grootmachten blijken recyclebaar. Teksten over Assyrië (Nahum, Jes 14; Gen 11? over Sargon) blijken ook toepasbaar op Babylonië (Habakkuk, Jes 13, Gen 11+) of nog latere periodes (Jeremia 29 > Dan 9). Datzelfde lijkt ook te gelden voor de zogenaamde “messiaanse profetieën” in de Hebreeuwse Bijbel: – Genesis 49:10-11  Numeri 24  Jesaja 7  Jesaja 9  Jesaja 53

10 Genesis 49:10-11 יְהוּדָ ֗ ה אַתָּה ֙ יוֹד ֣ וּךָ אַחֶ ֔ יךָ Judah, your brothers shall praise you; יָדְךָ ֖ בְּעֹ ֣ רֶף אֹיְבֶ ֑ יךָ your hand shall be on the neck of your enemies; יִשְׁתַּחֲוּ ֥ וּ לְךָ ֖ בְּנֵ ֥ י אָבִֽיךָ׃ your father's sons shall bow down before you. גּ ֤ וּר אַרְיֵה ֙ יְהוּדָ ֔ ה Judah is a lion's whelp; מִטֶּ ֖ רֶף בְּנִ ֣ י עָלִ ֑ יתָ from the prey, my son, you have gone up. כָּרַ ֙ ע רָבַ ֧ ץ כְּאַרְיֵ ֛ ה He crouches down, he stretches out like a lion, וּכְלָבִ ֖ יא מִ ֥ י יְקִימֶֽנּוּ׃ like a lioness-- who dares rouse him up? לֹֽא־יָס ֥ וּר שׁ ֙ ֵבֶט ֙ מִֽיהוּדָ ֔ ה The scepter shall not depart from Judah, וּמְחֹקֵ ֖ ק מִבֵּ ֣ ין רַגְלָ ֑ יו nor the ruler's staff from between his feet, עַ ֚ ד כִּֽי־יָבֹ ֣ א )שִׁילֹה] (שִׁיל ֔ וֹ[ until tribute comes to him; וְל ֖ וֹ יִקְּהַ ֥ ת עַמִּֽים׃ and the obedience of the peoples is his.

11 לו ] א יסור שליט משבט יהודה The scepter shall [no]t depart from the tribe of Judah בהיות לישראל ממשל [ לוא י ] כרת יושב כסא לדויד While Israel has the dominion, there [will not] be cut off someone who sits on the throne of David (Jer 33:17). כי המחקק היא ברית המלכות For “the staff” is the covenant of royalty, [ ואל ] פי ישראל המה הגדלים [and the thous]sands of Israel are “the standards”. עד בוא משיח הצדק צמח דויד Until the messiah of righteousness comes, the branch of David. כי לו ולזרעו נתנה ברית מלכות עמו עד דורות עולם For to him and to his descendants has been given the covenant of the kingship of his people for everlasting generations 4QCommGen a (50 ‑ 1 bce)

12 Bileam In Num wordt een ziener uit het verre Oosten door Balak koning van het Overjordaanse gebied ingehuurd om onheilsprofetiën uit te spreken over het volk Israël. Dankzij een sprekende ezel die een engel van Jhwh ziet, wordt dit plan verijdeld. In jaren ‘60-’80 is door grotendeels Nederlandse geleerden (Franken, De Boer, Hoftijzer, Van der Kooij) de zogenaamde Bileam tekst in Deir ‘Alla (Jordanië) gevonden.

13 Een buitenbijbelse parallel

14 Bileam Fragmenten van een tekst op de wand van een heiligdom (?) uit begin van de achtste eeuw v. Chr. ten oosten van de Jordaan (antieke Soekkot) Tekst beschrijft samenkomst van de Shaddayin (vergelijk naam voor Jhwh: El Shaddai) die tot onheil en rampspoed hebben besloten. Balaam ben Beor brengt deze boodschap over die blijkbaar belangrijk genoeg was om op kalk gegraveerd te worden. Onheil wordt beschreven in beeldspraak met dieren en omwenteling van de natuur.

15 Bileam inscriptie van Deir Alla (9 de -8 ste eeuw v.Chr.) (1) The sa]ying[s of Bala]am, [son of Be]or, the man who was a seer of the gods. Lo! Gods came to him in the night [and spoke to] him (2) according to these w[ord]s. Then they said to [Bala]am, son of Beor, thus: Let someone make a [ ] hearafter, so that [what] you have hea[rd may be se]en!" (3) And Balaam rose in the morning [ ] right hand [ ] and could not [eat] and wept (4) aloud. Then his people came in to him [and said] to Balaam, son of Beor, "Do you fast? [ ] Do you weep?" And he (5) said to them, "Si[t] do]wn! I shall inform you what the Shad[daying have done]. Now come, see the deeds of the g[o]ds!. The g[o]ds have gathered (6) and the Shaddayin have taken their places in the assembly and said to Sh[, thus:] 'Sew the skies shut with your thick cloud! There let there be darkness and no (7) perpetual shining and n[o] radiance! For you will put a sea[l upon the thick] cloud of darkness and you will not remove it forever! For the swift has (8) reproached the eagle, the voice of vultures resounds. The st[ork has ] the young of the NHS-bird and ripped up the chicks of the heron. The swallow has belittled (9) the dove, and the sparrow [ ] and [ ] the staff. Instead of ewes the stick is driven along. Hares have eaten (10) [ ]. Freemen [] have drunk wine, and hyenas have listened to instruction. The whelps of the (11) f[ox] laughs at wise men, and the poor woman has mixed myrhh, and the priestess (12) [ ] to the one who wears a girdle of threads. The esteemed esteems and the esteemer is es[teemed. ] and everyone has seen those things that decree offspring and young. (15) [ ] to the leopard. The piglet has chased the young (16) [of] those who are girded and the eye....'"

16 Messianisme in Numeri 24:14-17 נְאֻ ֤ ם בִּלְעָם ֙ בְּנ ֣ וֹ בְעֹ ֔ ר“The oracle of Balaam son of Beor, וּנְאֻ ֥ ם הַגֶּ ֖ בֶר שְׁתֻ ֥ ם הָעָֽיִן׃the oracle of the man whose eye is clear, נְאֻ ֗ ם שֹׁמ ֙ ֵע ֙ ַ אִמְרֵי־אֵ ֔ לthe oracle of one who hears the words of God, וְיֹדֵ ֖ עַ דַּ ֣ עַת עֶלְי ֑ וֹןand knows the knowledge of the Most High, מַחֲזֵ ֤ ה שַׁדַּי ֙ יֶֽחֱזֶ ֔ הwho sees the vision of the Almighty, נֹפֵ ֖ ל וּגְל ֥ וּי עֵינָֽיִם׃who falls down, but with his eyes uncovered: אֶרְא ֙ ֶנּוּ ֙ וְלֹ ֣ א עַתָּ ֔ הI see him, but not now; אֲשׁוּרֶ ֖ נּוּ וְלֹ ֣ א קָר ֑ וֹבI behold him, but not near-- דָּרַ ֙ ךְ כּוֹכָ ֜ ב מִֽיַּעֲקֹ ֗ בa star shall come out of Jacob, וְקָ ֥ ם שׁ ֙ ֵבֶט ֙ מִיִּשְׂרָאֵ ֔ לand a scepter shall rise out of Israel; וּמָחַץ ֙ פַּאֲתֵ ֣ י מוֹאָ ֔ בit shall crush the borderlands of Moab, וְקַרְקַ ֖ ר כָּל־בְּנֵי־שֵֽׁת׃and the territory of all the Shethites.

17 Numeri 24:24 וַיִּשָּׂ ֥ א מְשָׁל ֖ וֹAgain he uttered his oracle, וַיֹּאמַ ֑ רsaying: א ֕ וֹי מִ ֥ י יִחְיֶ ֖ ה מִשֻּׂמ ֥ וֹ אֵֽל׃“Alas, who shall live when God does this? וְצִים ֙ מִיַּ ֣ ד כִּתִּ ֔ יםBut ships shall come from Kittim וְעִנּ ֥ וּ אַשּׁ ֖ וּרand shall afflict Asshur וְעִנּוּ־עֵ ֑ בֶרand Eber; וְגַם־ה ֖ וּא עֲדֵ ֥ י אֹבֵֽד׃and he also shall perish forever."

18 Daniel 11:29-30 NRSVMT 29"At the time appointed he shall returnלַמּוֹעֵ ֥ ד יָשׁ ֖ וּב29 and come into the south,וּבָ ֣ א בַנֶּ ֑ גֶב but this time it shall not be as it was before. וְלֹֽא־תִהְיֶ ֥ ה כָרִאשֹׁנָ ֖ ה וְכָאַחֲרֹנָֽה׃ 30 For ships of Kittim shall come against him, וּבָ ֙ אוּ ב ֜ וֹ צִיִּ ֤ ים כִּתִּים ֙ 30 and he shall lose heartוְנִכְאָ ֔ ה and withdraw.וְשָׁ ֛ ב He shall be enragedוְזָעַ ֥ ם עַל־בְּרִֽית־ק ֖ וֹדֶשׁ and take action against the holy covenant. וְעָשָׂ ֑ ה He shall turn backוְשָׁ ֣ ב and pay heed to those who forsake the holy covenant. וְיָבֵ ֔ ן עַל־עֹזְבֵ ֖ י בְּרִ ֥ ית קֹֽדֶשׁ׃

19 eeuwjaarpolitiekBijbelse geschLiteratuur/teksten KoninkrijkjesDavid/SalomoOudste psalmen? 8Opkomst AssyriëAmos, Hosea, Jesaja, oudste delen Genesis-2 Koningen? 722Val SamariaHizkiaJesaja, Micha 7667EsarhaddonManasseRedactie Deuteronomium? 622Opkomst (nieuw) Babylonische rijk JosiaDeuteronomistische geschriften 6597NebuchadnezzarEzechiël, Jeremia 586verwoesting tempelKlaagliederen 539Cyrus; Perzeneinde ballingschapJesaja 40-55? Haggai-Zacharja 5500DariusPriesterlijke teksten? Ezra 4331AlexanderKronieken? 3Hellenistische tijdGriekse vertaling 2167Antiochus IVDaniël 1RomeinenMakkabeeën1-2 Makk, Qumran 1 naKeizerrijkEerste ChristenenNT 2Joodse opstanden 3

20 Christian translations of Num 24:17: Peshitta and Vulgate ܚܙܝܬܗ ܘܠܐ ܡܢ ܟܕܘ܂ ܘܚܿܪܬܗ ܘܠܐ ܗܘܐ ܩܪܝܒ I see him, but not now; I behold him, but not near-- ܂ ܢܕܢܚ ܟܘܟܒܐ ܡܢ ܝܥܩܘܒ a star shall come out of Jacob, ܂ ܘܢܩܘܡ ܪܫܐ ܡܢ ܐܝܣܪܝܠ and a leader shall rise out of Israel;. ܂ ܘܢܘܒܕ ܠܓܢܒܪ ̈ ܐ ܕܡܘܐܒ he shall defeat the mighty of Moab, ܂ ܘܢܫܥܒܕ ܠܟܠܗܘܢ ܒܢ ̈ ܝ ܫܝܬ܂ and subject the children of Seth videbo eum sed non modoI shall see him, but not soon intuebor illum sed non propeI shall behold him, but not near orietur stella ex Jacoba star shall come out of Jacob, et consurget virga de Israheland a shoot shall rise out of Israel;. et percutiet duces Moabhe shall pierce the leaders of Moab, vastabitque omnes filios Sethand crush the children of Seth

21 Interpretatie van Num 24 in 1QM xi: Maar de strijd is van U (1 Sam 17:47b)! Door de macht van uw hand worden lijken verpletterd, zodat niemand hen begroef. Goliath, de Gattiet, een dappere krijgsman, 2 hebt Gij overgeleverd in de hand van David, uw knecht, want hij vertrouwde op uw grote naam, en niet op zwaard en speer (1 Sam 17)... 5 Niet onze macht en de sterkte van onze handen hebben kracht geoefend, maar (het is geschied) door uw macht en het vermogen van uw grote kracht, zo[als] Gij 6 ons sedert eerlang hebt aangekondigd: ‘Een ster gaat op uit Jakob, een scepter rijst op uit Israël, en verbrijzelt de slapen van Moab en verplettert alle zonen van Set Sedert eerlang hebt Gij [ons] doen ho[ren de vastgestelde t]ijd van de kracht uwer hand tegen de Kittieten met de woorden: ‘Assur zal vallen door het zwaard van wie geen man is, en het zwaard van 12 wie geen mens is, zal het verslinden’ (Jes 31:8).

22 Ancient Jewish interpretations of Num 24: Josephus Flavius Josephus was a Jewish priest and Pharisee who took part in the first Jewish Revolt against Rome (66-70 ce). When he saw that the Jewish revolt was unsuccessful and that inner-Jewish strives undermined the rebellion, he changed sides and defected to the Romans. He applied the star prophecy in a very special way (which turned out to e very successful for him): Josephus, Jewish War τὸ δ’ ἐπᾶραν αὐτοὺς μάλιστα πρὸς τὸν πόλεμον ἦν χρησμὸς ἀμφίβολος ὁμοίως ἐν τοῖς ἱεροῖς εὑρημένος γράμμασιν, ὡς κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον ἀπὸ τῆς χώρας αὐτῶν τις ἄρξει τῆς οἰκουμένης. τοῦθ’ οἱ μὲν ὡς οἰκεῖον ἐξέλαβον καὶ πολλοὶ τῶν σοφῶν ἐπλανήθησαν περὶ τὴν κρίσιν, ἐδήλου δ’ ἄρα τὴν Οὐεσπασιανοῦ τὸ λόγιον ἡγεμονίαν ἀποδειχθέντος ἐπὶ Ἰουδαίας αὐτοκράτορος. But now, what did the most elevate them in undertaking this war, was an ambiguous oracle that was also found in their sacred writings, how," about that time, one from their country should become governor of the habitable earth." The Jews took this prediction to belong to themselves in particular, and many of the wise men were thereby deceived in their determination. Now this oracle certainly denoted the government of Vespasian, who was appointed emperor in Judea.

23 Bar Kochba opstand ( na Chr.) Rabbi Simeon bar Yobai leerde: “Akiva, mijn meester ( n.Chr.) leerde, “Een ster komt voort uit Jacob” (Num 24:17) in de zin van: “Koziba komt voort uit Jacob.” Toen Akiva bar Koziba zag, zei hij: “Dit is de koning Messias!” Rabbi Yochanan bar Torta zei tegen hem: “Akiva, gras zal uit jouw wangen groeien, maar de zoon van David zal dan nog niet gekomen zijn. Rabbi Yochanan zei: Op bevel van Hadrianus, doodden ze man in Betar. תני ר ' שמעון בן יוחי עקיבה ר ' היה דורש ( במדבר כד ) דרך כוכב מיעקב דרך כוזבא מיעקב. ר ' עקיבה כד הוה חמי בר כוזבה הוה אמר דין הוא מלכא משיחא א " ל ר ' יוחנן בן תורתא עקיבה יעלו עשבים בלחייך ועדיין בן דוד לא יבא. א " ר יוחנן קול אדריינוס קיסר הורג בביתר שמונים אלף ריבוא.

24 Messiaanse gestalten in de eerste eeuw Flavius Josephus (ca. 37-ca. 100 na Chr.): 1.Een Samaritaan tijdens Pilatus’ prefectschap (Ant.Jud. 18:85-87) 2.Theudas tijdens Fadus’ procuratorschap (Ant.Jud. 20:97-98 cf. Hand 5:36) 3.Een Egyptenaar tijdens Felix’ procuratorschap (Bell.Jud. 2: ; Ant.Jud. 20: ) 4.Tekenprofeten t.t.v. Felix (Bell.Jud. 2: ) en aan het einde van de opstand in 70 (Bell.jud. 6: ) 5.Anonieme profeet tijdens Festus’ procuratorschap, ca na Chr. (Ant.Jud. 20:188) 6.Menachem tijdens Joodse opstand in 66 na Chr. (Bell.Jud. 2: ) 7.Simon bar Giora tijdens de Joodse opstand in na Chr. (Bell. Jud. 4:510; 7:26-32) 8.Vespasianus (Bell.Jud. 6: ; cf. Suetonius, Vespasianus 4:5; Tacitus, Hist. 5:13).

25 Jewish Messiah Claimants (na Bar Kochba) 9.Lucas (115 na Chr.) leider van de joodse Kitos opstand in Egypte 10.Mozes van Kreta (ca na Chr.) 11.Izaäk ben Jacob Obadiah Abu Isa al-Isfahani ( na Chr.): opstand Perzië 12.Yudghan al Raï (na 750 na Chr.); diens leerling; stichter sekte 13.Serene (na 750 na Chr.) 14.Mozes al-Dar’i (ca. 1127; kruistochten) 15.David al-Roï (ca. 1160; Kurdistan) 16.Abraham ben Samuel Abulafia ( ; Kabbalist) 17.Nissim ben Abraham (a. 1295, Avila) 18.Mozes Botarel van Cisneros (ca. 1413) 19.Asher Lämmlein, Asjer Kai (Venetië, ca. 1502)

26 Wikipedia: Jewish Messiah Claimants 20.Isaäc Luria ( ; Sefat, Israël, grootste Kabbalist) 21.Chaïm Vital ( ; Alchemist, volgeling van Luria) 22.Shabbatai Zvi (1665); leider van de grootste joodse-messiaanse beweging uit de Moderne tijd en wist Joden uit heel Europa te mobiliseren; werd evenwel door de Ottomanen gedwongen tot bekering; heeft nog steeds volgelingen in Turkije. 23.Mordechai Mokia ( ) opvolger van Zvi geëindigd in Polen 24.Jacob Querido (1690) Sabbateër 25.Miguel Cardoso ( ) Sabbateër

27 Jesaja 7 1 Yn ’e dagen fan kening Achaz fan Juda, soan fan Jotam, soan fan Oezzia, sette kening Resin fan Aram mei kening Pêkach fan Israel, soan fan Remalja, op Jeruzalem ta om dêr de striid tsjin oan te gean. Mar hy koe der neat tsjin begjinne. 2 Doe’t Davids hûs trochdien waard: De Arameeërs binne op Efraïm delstrutsen, doe trille de kening en syn folk it hert, sa’t de beammen fan ’e bosk trilje yn ’e wyn. 3 Mar de Heare sei tsjin Jesaja:... 7b. Dat giet net troch, dat sil net wêze. 8-9 Al is Damaskus de haadstêd fan Aram en Resin haad fan Damaskus, al is Samaria de haadstêd fan Efraïm en de soan fan Remalia haad fan Samaria, it duorret gjin fiifensechstich jier mear, dan is it dien mei Efraïm en is it as folk wei Dan sil de Heare jim út Himsels in teken jaan: Sjoch, de jonkfrou ( עלמה - παρθένος) is yn ferwachting, hja sil in soan krije en him de namme jaan: Immanûel – Mei ús is God. 15 Molkenbrij en hunich sil er te iten krije; oant er sa wiis is, dat er it ferkearde fersmyt en it goede kiest.

28 Een vertaalfoutje met wereldwijde gevolgen? 28 Jesaja 7:14 > Mattheüs 1:23 הנה העלמה הרה וילדת בן וקראת שׁמו עמנו אל “Zie de jonge vrouw zal zwanger zijn en een zoon baren en zal hem de naam Immanuël geven.” ἰ δο ὺ ἡ παρθ έ νος ἐ ν γαστρ ὶ ἕ ξει κα ὶ τ έ ξεται υ ἱό ν, κα ὶ καλ έ σουσιν τ ὸ ὄ νομα α ὐ το ῦ Ἐ μμανου ή λ “Zie de maagd zal zwanger zijn en een zoon baren, en men zal hem de naam Immanuël geven.”

29 Celsus (Gr. Filosoof, ca.170 n.C.), De ware leer 29

30 Tiberius Iulus Abdes Panthera (22 v.C. – 40 na C.) 30

31 Justinus martelaar (ca na Chr.) 31

32 Isis-cultus 32 Exclamatie bij zonnewendefeest (25 december): ἡ παρθένος ἡ ἐ ν γαστρ ὶ ἔ χουσα κα ὶ συλλαμβάνουσα καί τίκτουσα υ ἱ όν de parthenos is zwanger, draagt en baart een zoon (bron: Hippolytus van Rome [ na Chr.] Weerlegging van alle ketterijen )

33 Het orakel van de Pottenbakker 33 3.De Griekse vertaling van Jesaja 7 in context

34 Egyptisch Orakel van het sprekende lam (Perzische tijd) Griekse vertaling Orakel van de pottenbakker (Griekse tijd) Degene die gehaat is bij alle mensen komt uit Syrië en zal twee jaar heersen maar die is niet van ons Assyrische koning Esarhaddon die Egypte veroverde en daar 2 jaar heerste ( v.C.) Syrische koning antiochus IV Epiphanes die 2 jaar regeerde over Egypte ( v.C.) en daarna de tempel in Jeruzalem liet plunderen (167 v.C.) Degene die wel van ons is zal 55 jaar heersen Farao Nectanebo I (ca v.C.) De Grieks-Ptolemese koning Ptolemeus VII Euegetes II ( v.C.)

35 Demotisch orakel van de priester Hor ( v. Chr.) 35 Een memorandum voor de priesters van Hor, de schrijver, een man van Pi-Toth in het gewest van Sebennytos (...). Het gebeurde in jaar 21,... dat ik Heliopolis was (...). Mij werd verteld in een droom het volgende: Isis de grote godin in Egypte en het land Syrië loopt met het gezicht gericht naar het water van de Syrische zee. (...) Ze zegt: Alexandrië is veilig tegenover de vijand. Farao regeert het samen met zijn broers. (...) Het bewijs hiervoor: de koningin zal een zoon baren.

36 eeuwjaarpolitiekBijbelse geschLiteratuur/teksten HammurabiAbraham?Babylonische wetten, mythen Echnaton; begin IJzertijd Mozes?Kanaänitische mythen (Ugarit) onrust, FilistijnenUittocht? KoninkrijkjesDavid/SalomoOudste psalmen? 8Opkomst AssyriëAmos, Hosea, Jesaja, oudste delen Genesis-2 Koningen? 722Val SamariaHizkiaJesaja, Micha 7667EsarhaddonManasseRedactie Deuteronomium? 622Opkomst (nieuw) Babylonische rijk JosiaDeuteronomistische geschriften 6597NebuchadnezzarEzechiël, Jeremia 586verwoesting tempelKlaagliederen 539Cyrus; Perzeneinde ballingschapJesaja 40-55? Haggai-Zacharja 5500DariusPriesterlijke teksten? Ezra 4331AlexanderKronieken? 3Hellenistische tijdGriekse vertaling 2167Antiochus IVDaniël Makkabeeën1-2 Makk, Qumran

37 Jesaja-Worte in der Josiazeit (Barth) Josia – Was koning uit het geslacht van David – Als achtjarig kind op de troon (2 Kon 22:1) – Kon regeren in een tijd dat de Assyrische legers zich moesten teugtrekken op kernland – Kon daardoor profiteren van de rijkdommen die de Assyriërs noodgedwongen achterlieten – Kon ook openliggend gebied annexeren – Stelde een cultusreformatie in Jesaja

38 Jesaja-Worte in der Josiazeit (Barth) Josia (2 Kon 22-23) – Was koning uit het geslacht van David – Als achtjarig kind op de troon (2 Kon 22:1) – Kon regeren in een tijd dat de Assyrische legers zich moesten teugtrekken op kernland – Kon daardoor profiteren van de rijkdommen die de Assyriërs noodgedwongen achterlieten – Kon ook openliggend gebied annexeren – Stelde een cultusreformatie in Vgl. Hermann Barth, Die Jesaja-Worte in der Josiazeit. Israel und Assur als Thema einer produktiven Neuinterpretation der Jesajaüberlieferung (WMANT 48; Neukirchen- Vluyn, 1977). Jesaja (Jes 9:1-6, 11:1-10, 32) > teksten spreken van een vrede-vorst (Jes 9:5), een telg uit de stronk van Isaï (Jes 11:1), een koning die rechtvaardig heerst (Jes 32:1), maar nergens messias wordt genoemd! Kenmerken: – Davids troon; Telg van Isaï (Jes 11:1, 10) – “kind ons geboren, zon ons gegeven” – Profetiën steeds na passages over herstel van Asyrische veroveringen (Jes 8:23b; 10:5-34; 31:8-9) – Aftocht van Assyrië (stampende laarzen) geschiedt op wonderlijke wijze (Jes 31:8- 9) – Koningschap heeft paradijselijke dimensies (Jes 11:6-9, 32:1-8)

39 Jesaja: opbouw en formatie Assyrische expansie Historische Jesaja Proto- Jesaja 1, 2:6-22, 3-4; 5; 6-8:23; 9:7-10:32; 14-23; 27; Straf over Juda (maar tijdelijk) 701?36-39 (cf. 2 Kon 24-25)Zion onaan- tastbaar 620?Ondergang Assyrië Josia- redactie 8:23b-9:6; 11-12; 14:24- 27; 30:27-33 Messianis-me 587Val Jeru-zalem en Babylonischeb allingschap 520?Perzische tijd Cyrus, Darius Deutero- Jesaja (34-35) (60-62)Terugkeer naar Zion 450?Artaxerxes, Ezra, Neh. Trito- Jesaja 56-66Cultusge- meenschap

40 De profetie van de lijdende knecht in Jes TekstProfetie over de knecht Parallel in leven van Jezus Waarnaar verwijst de profetie in DtJes? Jes 41:8-16Uitverkiezing; verslaan van vijanden ? Doop in de Jordaan? --- Dienaar=Jakob-Israël Jes 42:1-4Schreeuwt niet; gekrookte riet Zwijgen bij verhoorNog steeds Jakob- Israël? Jes 44:1-5Uitgieten van de geest? Doop in de Jordaan? Mijn dienaar=Jakob Jes 44:24-45:7Heilsorakel over Cyrus=bevrijder ---Cyrus=Messias; dienaar=Jakob-Isr. Jes 49:1-7Terugkeer uit ballingschap --- (stuurt discipelen naar volken) Israël=dienaar, maar ook object! (vs 5-6) Jes 50:4-9 ?Rug blootgesteld voor folteraars ZweepslagenBabylonische ballingschap?

41 De profetie van de lijdende knecht Profetie over de knechtParallel in leven van Jezus Waarnaar verwijst de prof in DtJes? 52:13Ja, mijn dienaar zal slagen, hij zal groots zijn, hoog verheven in aanzien 52:14Zoals hij velen deed huiveren – zo gruwelijk, zo onmenselijk was zijn aanblik, zijn uiterlijk had niets meer van een mens-, 52:15Zo zal hij veel volken opschrikken, En koningen zullen sprakeloos staan. En zij aan wie niets was verteld, zullen zien, Zij die niets hadden gehoord, zullen begrijpen. 53:1Wie kan geloven wat wij hebben gehoord? Aan wie is de macht van de Heer geopenbaard? 53:2Als een loot schoot hij op onder Gods ogen, Als een wortel die uitloopt in dorre grond. Onopvallend was zijn uiterlijk Hij miste iedere schoonheid. Zijn aanblik kon ons niet bekoren Was Jezus ugly?

42 De profetie van de lijdende knecht Profetie over de knechtParallel in leven van Jezus Waarnaar verwijst de prof in DtJes? 53:3Hij werd veracht, door mensen gemeden, Hij was een man die het lijden kende En met ziekte vertrouwd was, Een man die zijn gelaat voor ons verborg, Veracht, door ons verguisd en geminacht Ziekte? ? Wie zijn wij? Beeldspaak voor balling-schap? Wij=Israël? Andere volken? 53:4Maar hij was het die onze ziekten droeg, Die ons lijden op zich nam. Wij echter zagen hem als een verstoteling, Door God geslagen en vernederd Verzoenend lijden van Jezus door kruisdood Metafoor voor onterechte straf (ballingschap) van Israël. 53:5Om onze zonden werd hij doorboord, Om onze wandaden gebroken. Voor ons welzijn werd hij getuchtigd, Zijn striemen brachten ons genezing 53:6Wij dwaalden rond als schapen, Ieder zocht zijn weg; Maar de wandaden van ons allen Liet de Heer op hem neerkomen

43 Deutero-Jesaja (Jes 40-55) Lijdende Knecht = Jezus vsJes 52:13-53:12Jezus 52:13Ja, mijn dienaar zal slagen, hij zal groots zijn, hoog verheven in aanzien. Verheven aan het kruis? 52:14Zoals hij velen deed huiveren – zo gruwelijk, zo onmenselijk was zijn aanblik, zijn uiterlijk had niets meer van een mens –, Was Jezus wanstaltig? 52:15zo zal hij veel volken opschrikken, en koningen zullen sprakeloos staan. En zij aan wie niets was verteld, zullen zien, zij die niets hadden gehoord, zullen begrijpen. Welke koningen? Herodes? 53:1Wie kan geloven wat wij hebben gehoord? Aan wie is de macht van de Heer geopenbaard? 53:2Als een loot schoot hij op onder Gods ogen, als een wortel die uitloopt in dorre grond. Onopvallend was zijn uiterlijk, hij miste iedere schoonheid, zijn aanblik kon ons niet bekoren. Onmisken- baar meta- forisch; was Jezus lelijk?

44 5. Deutero-Jesaja (Jes 40-55) 53:3Hij werd veracht, door mensen gemeden, hij was een man die het lijden kende en met ziekte vertrouwd was een man die zijn gelaat voor ons verborg, veracht, door ons verguisd en geminacht Werd Jezus gemeden? Was Jezus ziek? 53:4Maar hij was het die onze ziekten droeg, die ons lijden op zich nam. Wij echter zagen hem als een verstoteling, door God geslagen en vernederd. Ziekte? Plaatsver- vangend lijden van Jezus 53:5Om onze zonden werd hij doorboord, om onze wandaden gebroken. Voor ons welzijn werd hij getuchtigd, zijn striemen brachten ons genezing. Speer in zijde Jezus gebroken Via dolorosa 53:6Wij dwaalden rond als schapen, ieder zocht zijn eigen weg; maar de wandaden van ons allen liet de Heer op hem neerkomen. Zijn de “wij” de discipelen? 53:7Hij werd mishandeld, maar verzette zich niet en deed zijn mond niet open. Als een schaap dat naar de slacht wordt geleid, als een ooi die stil is bij haar scheerders deed hij zijn mond niet open. Zwijgen van Jezus in het sanhedrin? Bij Pilatus?

45 5. Deutero-Jesaja (Jes 40-55) 53:8Door een onrechtvaardig vonnis werd hij weggenomen. Wie van zijn tijdgenoten heeft er oog voor gehad? Hij werd verbannen uit het land der levenden, om de zonden van mijn volk werd hij geslagen. 53:9Hij kreeg een graf bij misdadigers, zijn laatste rustplaats was bij de rijken; toch had hij nooit enig onrecht begaan, nooit bedrieglijke taal gesproken 53:10Maar de HEER wilde hem breken, hij maakte hem ziek. Hij offerde zijn leven voor hun schuld, om zijn nageslacht te zien en lang te leven. En door zijn toedoen slaagde wat de HEER wilde. 53:11Na het lijden dat hij moest doorstaan, zag hij het licht en werd met kennis verzadigd. Mijn rechtvaardige dienaar verschaft velen recht, hij neemt hun wandaden op zich 53:12Daarom ken ik hem een plaats toe onder velen en zal hij met machtigen delen in de buit, omdat hij zijn leven prijsgaf aan de dood en zich tot de zondaars liet rekenen. Hij droeg echter de schuld van velen en nam het voor zondaars op.

46 Samenvattend Eerste Christenen zagen Jezus als uiteindelijke messias, een titel die voorheen voor koningen en hogepriesters was gereserveerd, m.n. in polemiek tegen Romeinse overheersers (Pilatus) Ze baseerden zich op een actualiserende interpretatie van oude Hebreeuwse orakels uit de Assyrische (8 ste -7 de eeuw v.C.) en Babylonische perioden (6 de eeuw v.C.) én de herinterpretaties daarvan in de Perzische (5 de -4 de eeuw v.C.) en Griekse perioden (3 de -2 de eeuw v.C.) – Num 24 (zelf al een Judese herinterpretatie van een Aramese ziener uit c. 850 v.C.) > Davidische dynastie > Dan 9-11: hogepriester Onias III (ca. 170 v.C.); Qumran teksten: hemelse figuur; Josephus: keizer Vespasianus (70 n.C.); rabbi Aqiva: Bar Kochba (134 n.C.); Christenen: Jezus enz. – Jes 7: koning Hizkia als zuigeling van de jonge vrouw van koning Achaz (730 v.C.) > Jezus als zoon van de maagd Maria – Jes 9: koning Josia (620 v.C.) > Jezus als vredevorst – Jes 53: metafoor voor Israël in ballingschap > Jezus als lijdende knecht – Qumranteksten: Leraar der Gerechtigheid (= lijdende hogepriester?)

47 Terug naar de beginvraag: Wat is waarheid? Wie was er nu eigenlijk koning volgend Joh 18:31? Waren de oudtestamentische profetieën werkelijk geschreven met het oog op Jezus van Nazareth? Of moeten we een post-modern antwoord veronderstellen op deze vragen en iedereen z’n eigen waarheid gunnen?

48 Post-moderne waarheid Is dan alles mogelijk? Is elke interpretatie ook “waar”?

49 Post-moderne waarheid Is dan alles mogelijk? Is elke interpretatie ook “waar”?

50 Een schitterend licht – Hannah van Daam Buiten laat de herfstnevel de wereld verdwijnen, binnen buigen we ons over het boek. Duizenden jaren verhalen over het begin van de aarde, over God, goden, Ik ben die ik ben. Steeds weer verraad, Steeds weer vertrappen paarden het land Visioenen botsen op beelden. Een profeet spreekt: Immanuel

51 Een schitterend licht – Hannah van Daam Stem en tegenstem, als een koraal van Bach. Voortdurende vertelling, vertaling, eender en anders, als de lage zon de verdorde koppen van de kleine clematis omtovert tot een woud van wijzen. De kastanje valt, de bolster barst, de vrucht rolt in open aarde. Voor een volk dat ronddoolt in duisternis Een schitterend licht.

52


Download ppt "Dr. Michael N. van der Meer Amsterdam Wat is waarheid? Recyclebare waarheid deel 2."

Verwante presentaties


Ads door Google