De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

1 Het spondylartritisconcept Prof. dr. H. Mielants.

Verwante presentaties


Presentatie over: "1 Het spondylartritisconcept Prof. dr. H. Mielants."— Transcript van de presentatie:

1 1 Het spondylartritisconcept Prof. dr. H. Mielants

2 2 Wat is spondylartritis (SpA)?  Een groep van reumatologische aandoeningen die de wervelkolom kunnen aantasten  Gekenmerkt door de ontsteking van specifieke weefsels  Synoviale gewrichten  Entheses – aanhechtingsplaatsen van ligamenten aan het bot Cervicaal Thoracaal Lumbaal Bekken Synoviaal gewricht Enthesis van der Linden SJ, et al. In Kelley's Textbook of Rheumatology 8th Ed. 2009;10:1169–89

3 3 Spondylartritis: kenmerken 1.Afwezigheid van reumatoïde factor en subcutane reumatoïde nodules 2.Inflammatoire perifere artritis:  Pauciarticulair, asymmetrisch  Vooral grote gewrichten van de onderste ledematen 3.Enthesiopathie: achillespees, plantaire fascia,... 4.Sacroiliitis ± spondylitis 5.Klinische overlapping tussen verschillende aandoeningen in het spondylartritisconcept 6.Familiale aggregatie 7.Verband met HLA B27

4 4 Spondylartritis  Leeftijd:  6-70 jaar  Piek begin aandoening : jaar  Geslachtsverschillen:  Verhouding man/vrouw: 3/1  “Subklinische betrokkenheid”: > Vrouwen?  Klinisch beeld:  Vroeg begin: vooral artritis  Laat begin: vooral axiale ziekte

5 5 Het spondylartritisconcept Mielants H, Van den Bosch F. Clin Exp Rheumatol. 2009;27:S56-61 Spondylartritis (SpA) OSpA, ongedifferentieerde spondylartritis Spondylitis ankylosans (SA) Psoriasis artritis Artritis met inflammatoire darmziekte (IDZ) Reactieve artritis (syndroom van Reiter) OSpA Axiale SpAPerifere SpA

6 6 Wat is spondylitis ankylosans (SA)?  Chronische progressieve artritis van het axiale skelet  Vooral de wervelkolom en de sacro-iliacale gewrichten 1  Maar ook: 1  perifere gewrichten  entheses  Ontsteking is een kenmerkende eigenschap van SA 2 1 Brophy S, et al. J Rheumatol 2004;31:1775–8 2 van der Linden SJ, et al. In Kelley's Textbook of Rheumatology 8th Ed. 2009;10:1169–89

7 7 SA is een systemische ontstekingsziekte Articulair Spondylitis Spondylodiscitis Spondylartritis Sacroiliitis SA-ontsteking Ankylose Slechte houding Extra-articulair Oog (uveaal) Huid Darm Pezen Comorbiditeiten van der Linden SJ, et al. In Kelley's Textbook of Rheumatology 8th Ed. 2009;10:1169–89

8 8 ASAS – criteria voor inflammatoire rugpijn opgesteld door experten (chronische rugpijn; n=648)  Begint op een leeftijd voor 40 jaar  Geleidelijk begin  Verbetert bij beweging  Geen verbetering bij rust  Nachtelijke pijn (wordt beter wanneer men opstaat) Gevoeligheid: 79,6%; specificiteit: 72,4% Diagnose van inflammatoire rugpijn indien de patiënt voldoet aan minstens vier van de vijf parameters. Verschijnselen en symptomen Sieper et Al. ARD 2009; 68:

9 9 De patiënten lijden aan rugpijn en stijfheid  Het meest voorkomende symptoom van SA is lage rugpijn met stijfheid 1  Gekenmerkt door ochtendstijfheid (≥ 30 min)  De symptomen verergeren 's nachts of na inactiviteit  Dit kan toe te schrijven zijn aan ontsteking van de wervelkolom, structurele schade of beide 2  Chronische lage rugpijn  5 % SpA  Inflammatoire lage rugpijn  20 % SpA + B27  33 % SpA 1 van der Linden SJ, et al. In Kelley's Textbook of Rheumatology 8th Ed. 2009;10:1169–89 2 Wanders A, et al. Ann Rheum Dis 2005; 64: 988–94

10 10 Spondylitis ankylosans

11 11

12 12 SA leidt tot versmelting van de rugwervels Overgenomen van Spondylitis Association of America. Beschikbaar op (de laatste maal bezocht op 24 juli 2009) Wervel Tussenwervelschijf Ligamenten Spinaal gewricht Ontsteking Ontsteking in spinaal gewricht De ontsteking begint waar de tussenwervels chijf het wervellichaam raakt Vergroeide spinale gewrichten Vergroeide ligamenten Over wervelschijf vergroeid ligament Normale wervelkolomAnkyloserende wervelkolom (ontsteking) Normale wervelkolom (met ligamenten zichtbaar)Geankyloseerde wervelkolom (vergroeid)

13 13 Typische radiografische veranderingen van de wervelkolom bij SA  Röntgenfoto van typische veranderingen van de wervelkolom bij een SA-patiënt  Merkbare eigenschappen zijn:  Squaring  De wervels verliezen hun holronde structuur (vierkant)  Syndesmofyten  Botaangroei die uitgaat van de ligamenten  Romanus-laesies  Erosies op wervelhoeken Peh WCG. eMed Radiology (beschikbaar op )

14 14  De wervelkolom verstijft en ankyloseert  Wordt soms ook “bamboo spine” genoemd  Vorming van grote syndesmofyten  Fusie van facetgewrichten  Verkalking paraspinale ligamenten  Fusie van het sacro-iliacale gewricht (ernstige sacroiliitis) Klinische symptomen van gevorderde SA Cervicale wervelkolom bij gevorderde ziekte Altman RD. Seronegative spondyloarthropathies in Merck Manuals Online Medical Library Afbeelding met toestemming van de uitgever. Uit: Asim Khan M: Atlas of Rheumatology 3rd Ed. Edited by G Hunder.Current Medicine, Beschikbaar op

15 15

16 16 Gewricht  Pauciarticulair  Asymmetrisch  Onderste ledematen  Dactylitis (worstvingers en -tenen)

17 17 Articulair: dactylitis  Spondylartritis dactylitis, ook “worstvingers of -tenen” genoemd, is een diffuse, pijnlijke zwelling van de vingers en de tenen  SD verschilt van andere aandoeningen die ook de term dactylitis dragen 1  Synoviale peesscheden en buigpezen gaan ontsteken 1  Dit is zeer specifiek voor SpA (96,4%) 2 1 Oliveri I, et al. Scand J Rheumatol 2006;35:333–40 2 Dougados M, et al. Arthritis Rheum 1991;34:1218–27

18 18

19 19 Meten van de mobiliteit Uitzetting borstkas Cervicale rotatie Afstand van tragus tot de muur Laterale flexie wervelkolomAbductie heupenLumbale flexie Afbeeldingen met dank aan Maxime Dougados Geprefereerd alternatief: op de rug liggende patiënt

20 20 Extra-articulair: acute anterieure uveïtis bij spondylathropathie  Acuut begin  Unilateraal  Anterieur  Spontane remissie  Recidiverend  Gerelateerd aan HLA B27

21 21 Extra-articulair: psoriasis  Psoriasis is een vaak voorkomende, chronische, systemische ontstekingsziekte 1  Psoriasis vulgaris is de meest voorkomende vorm. Kenmerkend zijn de verheven, erythemateuze, pijnlijke, soms jeukende letsels 2 1 Papp KA. Arch Derm Res. 2006;298:7–15 2 Lebwohl M. Lancet. 2003;361:1197–1204

22 22 Extra-articulair: Inflammatoire Darmziekte (IDZ)  SA is ook geassocieerd met IDZ 1  Komt subklinisch voor bij 20–60% van de patiënten met SpA 1 en klinisch bij 6- 10%  IDZ komt minder vaak voor bij SA: bij ongeveer 4– 10% 1,2  De belangrijkste risicofactor voor IDZ bij SA-patiënten is de afwezigheid van HLA-B Mielants H et al. Baillieres Clin Rheumatol 1996;10:147 2 Meuwissen SG, et al. Ann Rheum Dis 1978;37:30–2 3 Adebayo D, et al. Nat Clin Prac – Gastroenterol Hepatol 2007;4:347–351 Afbeelding overgenomen met de toestemming van Macmillan Publishers Ltd: Nat Clin Prac – Gastroenterol Hepatol, copyright 2007

23 23 Frequentieverdeling: leeftijd begin en leeftijd diagnose Calin et al. Lancet 1999: 354:

24 24 SA vermindert de levenskwaliteit MediFocus Guidebook, Ankylosing spondylitis, Beschikbaar op SA Slaapstoornissen Pijn en stijfheid Gewijzigde houding Angst Afhankelijkheid van vrienden en familie Impact op sociale relaties Bijkomende medische uitgaven Inkomensverlies door absenteïsme Meer kosten voor de patiënt Verminderde levenskwaliteit

25 25 Waargenomen en verwachte overlevingscurven bij 56 SA-patiënten Waargenomen Verwacht Khan et al. J Rheumatol 1981;8:86-90 Kaplan-Meiermethode* *De curven zijn afgeronder gemaakt door de punten op de curve met een vloeiende lijn en niet in stappen met elkaar te verbinden. P = 0,001 P = 0,063

26 26 Gewijzigde New York-criteria voor spondylitis ankylopoetica (1984) 1.Klinische criteria: a. Lagerugpijn en stijfheid gedurende meer dan 3 maanden die verbeteren met lichaamsbeweging, maar niet verlichten met rust b. Bewegingsbeperking van de lumbale wervelkolom in de sagittaal en frontaal vlak. c. Beperking van de borstkasuitzetting bij in-en uitademen tegenover de normale waarden voor leeftijd en geslacht. 2.Radiologisch criterium a.Sacroiliitis graad ≥2 bilateraal of graad 3-4 unilateraal Duidelijke spondylitis ankylosans indien het radiologische criterium gepaard gaat met minstens 1 klinisch criterium. van der Linden S. et al. Arthritis Rheum 1984;27:361

27 27 Axiale spondylartritis Rudwaleit M. et al. Arthritis Rheum 2005; 52: (met toestemming) Rugpijn Sacroiliitis op MRI Rugpijn Radiografische sacroiliitis Rugpijn Syndesmophyten Tijd (jaren) Niet-radiografisch stadium Radiografisch stadium Gewijzigde New York-criteria 1964

28 28 ASAS-/EULAR-aanbevelingen voor de behandeling van SA Educatie lichaams- beweging, fysiotherapie, revalidatie, patiënten- verenigingen, zelfhulpgroepen NSAID's Perifere ziekte Axiale ziekte Sulfasalazine TNF-remmers AnalgeticaAnalgetica Locale corticosteroïden OperatieOperatie Zochling J et al. Ann Rheum Dis 2006;65:442-52

29 29 Fysiotherapie is essentieel bij de behandeling van SA  Eerstelijnstherapie  Heilzame effecten  Beweging van de wervelkolom behouden/verbeteren  Conditie verbeteren  Pijn verminderen  Regelmatige lichaamsbeweging (individueel of met begeleiding) verbetert doeltreffender de beweging van de wervelkolom dan geen therapie  Er zijn verschillende behandelingsprotocollen zonder duidelijk onderscheid of superioriteit Dagfinrud H, et al. Cochrane Database Syst Rev 2008;1:CD002822

30 30 Patiënteneducatie is een essentieel onderdeel van de behandeling  Volledige uitleg over de ziekte, het verloop, de complicaties, prognose en hulpmiddelen  Zelfhulpgroepen verstrekken ook belangrijke informatie en sociale steun  Patiëntenverenigingen bieden vaak toegang tot hydrotherapie en fysiotherapie in groep van der Linden SJ, et al. In Kelley's Textbook of Rheumatology 8th Ed. 2009;10:1169–89

31 31 De doeltreffendheid van NSAID's “NSAID's zijn de hoeksteen van de behandeling bij SA” 1 *Amor B, et al. Rev Rheum Engl Ed. 1995;62:10-5. **van der Heijde D, et al. Arthritis Rheum. 2005;52: Dougados M, van der Heijde D. Fast Facts—Ankylosing Spondylitis, Etoricoxib 90/120 mg (n=195) Placebo (n=93) SA (n=69) Mechanische rugpijn (n=768) Fig.5

32 32 Wanders A, et al. Arthritis Rheum 2005;52: EFFECT VAN NSAID’S OP RADIOLOGISCHE PROGRESSIE (mod.SASSS) continous=dagelijkse inname; on demand=alleen inname bij pijn

33 33 BaselineWeek BASDAI (gemiddeld) (N=20) Week BASDAI (gemiddeld) Alle patiënten (n=20) Perifere artritis (n=10) Non-artritis (n=10) Leflunomide 2 20 mg/dag Methotrexaat 3 20 mg/week SC Week BASDAI (gemiddeld) Placebo (n=60) Sulfasalazine (n=60) Sulfasalazine 1 2 g/dag P = 0,03 DMARD's zijn niet doeltreffend bij SA 1 Braun J, et al. Ann Rheum Dis 2006;65:1147–53 2 Haibel H, et al. Ann Rheum Dis 2005;64:124–6 3 Haibel H, et al. Ann Rheum Dis 2007;66:419–21

34 34 Ziekte van Crohn Reumatoïde artritis Psoriasis TNF-  Spondylitis ankylosans Artritis psoriatica TNF-  is betrokken bij vele chronische ontstekingsziekten Colitis ulcerosa Uveïtis

35 35 Anti-TNF-therapie is doeltreffend bij actieve SA 35 1.Van der Heijde D et al. Arthritis Rheum 2005;52: Davis JC et al Ann Rheum Dis 2005;64: Van der Heijde D et al. Arthritis Rheum 2006;54: Inman D. Arthritis Rheum 2008;58(11): *Different studies, no head to head comparison

36 36 Anti-TNF-therapie is doeltreffend op lange termijn (2j) bij actieve SA Infliximab (ASSERT) 1 Golimumab 4 Etanercept 2 Adalimumab (ATLAS) 3 1.Braun J. et al. Arthritis Rheum 2008;59: Davis J et al. Ann Rheum Dis 2005;64: Van der Heijde D et al. Ann Rheum Dis 2009;68: Braun J. et al. Arthritis Rheum 2009;60:1256 *Different studies, no head to head comparison Responders (%) Weeks N = number of patients on therapy N =

37 37 Anti-TNF-therapie is doeltreffend bij actieve SA  Anti-TNF-therapie blijkt zeer doeltreffend te zijn bij actieve RA 1  RA verschilt pathogenetisch van SA  Uit gecontroleerde studies blijkt dat TNF-remmers de verschijnselen en symptomen van SA veilig en doeltreffend verminderen 2-4  Een anti-TNF-therapie toonde een significante verbetering van de gezondheidsgerelateerde levenskwaliteit bij SA- patiënten 2,5,6 1 Moreland LW, et al. Ann Intern Med 1999;130: 478–86 2 Braun J, et al. Arthritis Rheum 2003;48:2224–33 3 van der Heijde D, et al. Arthritis Rheum 2006;54:2136–46 4 Gorman JD, et al. N Engl J Med 2002;346:1349–56 5 Boonen A, et al. J Rheumatol 2008;35:662–7 6 van der Heijde DM, et al. Arthritis Res Ther 2009;11:R124

38 38 Patiënten met vroege diagnose SA reageren waarschijnlijker op een anti-TNF-therapie Rudwaleit M, et al. Ann Rheum Dis 2004;63:665–70

39 39 SA-populatie bij de reumatoloog Totale SA-populatie Reumatologen zien slechts het topje van de ijsberg. De volgende dia's tonen hoe het topje van de ijsberg eruit ziet. Vroege diagnose

40 40 Belang van een vroege diagnose  Bij SA treedt het functieverlies vooral de eerste 10 jaar van de ziekte op 1  Een vroege diagnose is essentieel aangezien de kans op significante verbeteringen met therapie hoger was bij patiënten met een kortere ziekteduur 1 Braun J, Pincus T. Clin Exp Rheumatol. Nov–Dec 2002;20(6 Suppl 28):S16–22 2 Rudawaleit M, et al. Ann Rheum Dis. 2004;63:665–70.

41 41


Download ppt "1 Het spondylartritisconcept Prof. dr. H. Mielants."

Verwante presentaties


Ads door Google