De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

1 Help! Statistiek! Doel:Informeren over statistiek in klinisch onderzoek. Tijd:Derde woensdag in de maand, 12-13 uur 17 maartCorrigeren voor achtergrondvariabelen:

Verwante presentaties


Presentatie over: "1 Help! Statistiek! Doel:Informeren over statistiek in klinisch onderzoek. Tijd:Derde woensdag in de maand, 12-13 uur 17 maartCorrigeren voor achtergrondvariabelen:"— Transcript van de presentatie:

1 1 Help! Statistiek! Doel:Informeren over statistiek in klinisch onderzoek. Tijd:Derde woensdag in de maand, uur 17 maartCorrigeren voor achtergrondvariabelen: Lord’s paradox causaal ontrafeld 21 april Survival analysis en competing risks 19 meiLineaire regressie Sprekers: Václav Fidler, Hans Burgerhof, Sacha la Bastide afdeling Epidemiologie Tekst op: (download area)www.EpidemiologyGroningen.nl Doorlopende serie laagdrempelige lezingen, voor iedereen vrij toegankelijk.

2 2 Corrigeren voor achtergrondvariabelen: Lord’s paradox causaal ontrafeld -Corrigeren voor achtergrond variabelen: Lord’s paradox en Simpson’s paradox (voorbeeld) -Confounding en causale grafen -De paradox ontrafeld: het effect van conditioneren

3 3 Lord’s paradox (en Simpson’s, Berkson’s en andere paradoxen) Paradox (Van Dale): schijnbare tegenstrijdigheid Lord’s paradox: het effect van een variabele op een andere in subgroepen verandert van richting ten opzichte van het effect in de hele groep (Simpson’s paradox, suppressie effect,...) Of: Na statistische correctie voor een extra achtergrondvariabele verandert het effect van een andere variabele van richting

4 4 Voorbeeld (Tu et al. 2008) geboortegewicht (gg) bloeddruk (bd) ? huidig gewicht (hg) ? normale bdhoge bdtotaal laag gg hoog gg totaal

5 5 Voorbeeld I (Tu et al. 2008) geboortegewicht (gg) bloeddruk (bd) ? huidig gewicht (hg) ? normale bdhoge bdtotaal%hoge bd laag gg % hoog gg % totaal % → laag geboortegewicht heeft een risicoverlagend effect op het hebben van hoge bloeddruk

6 6 Voorbeeld I (vervolg) Onderverdelen in groepen (hg categorisch): normale bdhoge bdtotaal %hoge bd laag gg % laag hg hoog hg hoog gg % laag hg hoog hg totaal % laag hg hoog hg

7 7 Voorbeeld I (vervolg) Onderverdelen in groepen (hg categorisch): normale bdhoge bdtotaal %hoge bd laag gg % laag hg % hoog hg % hoog gg % laag hg % hoog hg % totaal % laag hg % hoog hg % → in beide subgroepen lijkt een laag geboortegewicht nu een risicoverhogend effect op het hebben van hoge bloedddruk te hebben... hoe kan dit? wat gaat er fout?

8 8 Voorbeeld I: Simpson’s paradox

9 9 Voorbeeld II Nu: dezelfde data, maar met bd en hg als continue variabelen Lineaire regressiemodellen: 1) Model 1 (onvoorwaardelijk effect van gg op bd) 2) Model 2 (voorwaardelijk effect van gg op bd gegeven hg) NB: beide regr.coeff. significant... hoe kan dit? wat gaat er `fout’?

10 10 Voorbeeld II: Lord’s paradox huidig gewicht

11 11 Het probleem in een notendop Het dilemma lijkt te zijn: Welk resultaat is correct? Welke analyse is de juiste? (hele groep? subgroepen? corrigeren?) De grote vraag is eigenlijk: Wordt het effect waarin we geïnteresseerd zijn verstoord door andere variabelen? (confounding) … en zo ja, voor welke variabele(n) moeten we corrigeren om dat te verhelpen? (de confounder / verzameling confounders) De oplossing: Causale grafen helpen (nog voor de analyse plaats vindt!) het probleem te ontleden. NB: Dit probleem is minder van belang wanneer we een voorspellend model willen bouwen. Het wordt pas een probleem zodra we de relaties tussen de variabelen nader willen verklaren!

12 12 Confounder – Definitie Een variabele is een confounder: -als hij geassocieerd is met de behandeling/blootstelling waarin we geïnteresseerd zijn Hier: hg is een confounder als hij geassocieerd is met gg -als hij onafhankelijk van de behandeling/blootstelling geassocieerd is met de uitkomst … als hg (onafhankelijk van gg) geassocieerd is met bd -als hij niet op het causale pad ligt … als niet geldt: gg → hg → bd

13 13 Mogelijke situaties 1) hg is geen confounder hg bd gg hg bd gg hg bd gg Wat moeten we doen in meer complexe situaties? Wanneer is er sprake van confounding? 2) hg is geen confounder 3) hg is geen confounder 4) hg is confounder ? ? hg bd gg ? ? Is hg confounder?

14 14 Complexere situaties Is er sprake van confounding? (u1, u2 ongemeten variabelen) Zo ja, waarvoor moeten we corrigeren? → theorie van causale grafen helpt hierbij! hg bd gg ? hg bd gg u1 ? hg bd gg u1 u2 ? hg bd gg u2 ?

15 15 Causale grafen Wat terminologie X, Y: ouders van Z; Z: kind van X en Y A: voorouder van Z; Z: afstammeling van A Z: put (collider): variabele op pad waarbij er vanuit de voorgaande en volgende variabele pijlen in de richting van de variabele wijzen Hier: X Z Y Z Y B X A

16 16 Causale grafen Statistische associatie Twee variabelen zijn alleen dan statistisch geassocieerd in de gehele populatie als: OF: de een oorzaak van de ander is X veroorzaakt Z; A veroorzaakt B OF: ze een gemeenschappelijke (voor-)ouder delen B en X hebben beide A als gemeenschappelijke oorzaak, idem B en Z Z Y B X A

17 17 Causale grafen Conditioneren op ouders Er geldt: Door op zijn ouders te conditioneren (stratificeren, aangegeven met omkadering) wordt een variabele X onafhankelijk van alle variabelen die geen afstammeling van X zijn. longkanker gele vingers roken

18 18 Causale grafen Conditioneren op kinderen Ook geldt: conditioneren (stratificeren) op kinderen beïnvloedt de associaties tussen de (voor-)ouders van die variabele. Voorbeeld: A: de accu is leeg B: de benzinetank is leeg C: de auto start niet A B C

19 19 Causale grafen Conditioneren op afstammelingen Conditioneren (stratificeren) op D veroorzaakt -een associatie tussen A en B (binnen strata van D) -maar kan ook de grootte van de associaties tussen A-C en B-C veranderen! A B C D A: de accu is leeg B: de benzinetank is leeg C: de auto start niet D: op de fiets naar het werk

20 20 Het effect van conditioneren Samenvattend: conditioneren (stratificeren) kan marginale afhankelijkheden doen verdwijnen kan (conditionele) afhankelijkheden introduceren die er eerst nog niet waren kan de grootte van al bestaande afhankelijkheden beïnvloeden Dit is wat er gebeurt in het geval van onze paradoxen! Terug naar de vraag: wanneer is er sprake van confounding? wanneer moet je conditioneren?

21 21 Open en gesloten paden Een pad is een wandeling over het diagram, niet rekening houdend met de richting van de pijlen bv. A – C – E, maar ook: E – C – A Elk pad met een put erop, is een gesloten pad (blocked path) bv. A – C – B (C is een put) Elk pad dat niet gesloten is, is een open pad (unblocked path) bv. E – C – D AB C ED

22 22 Het opsporen van confounding: algemeen stappenplan 1)Teken het causale diagram 2)Verwijder alle effecten vanuit de behandeling/blootstelling 3) Zijn er open paden van de behandeling naar de uitkomst? -Ja → confounding (conditioneren/corrigeren) -Nee → geen confounding →Confounding wordt vervolgens opgeheven door die open paden te blokkeren door conditioneren (achterdeurcriterium/d-separatie) hg bd gg ?

23 23 Complexere situaties (vervolg) 3) Geen confounding (per ongeluk wel corrigeren geeft juist confounding/bias!) 4) Geen confounding (per ongeluk wel corrigeren geeft juist confounding/bias!) Wanneer is er sprake van confounding? Toepassen stappenplan: 2) Confounding → corrigeren voor hg (of u1) om deze op te heffen hg bd gg u1 ? 1) Geen confounding (per ongeluk wel corrigeren geeft juist confounding/bias!) hg bd gg ? hg bd gg u2 ? hg bd gg u1 u2 ?

24 24 Samenvattend De paradoxen zijn slechts symptoom van een groter onderliggend probleem: het correct vinden en corrigeren voor confounding Oplossing kun je niet vinden door het toepassen van een statistische toets! Causale grafen kunnen helpen dergelijke problemen te structureren, confounding op te sporen en uit te schakelen om een correcte schatting van het effect te verkrijgen `Voor de zekerheid’ corrigeren voor alle covariaten is gevaarlijk en kan juist bias veroorzaken Pas wel op: verschillende causale modellen kunnen even plausibel zijn, maar verschillende consequenties voor de analyse hebben

25 25 Literatuur Arah, O.A., `The role of causal reasoning in understanding Simpson’s paradox, Lord’s paradox, and the suppression effect: covariate selection in the analysis of observational studies’, Emerging Themes in Epidemiology 5 (2008) S. Greenland, J. Pearl, J.M. Robins, `Causal diagrams for epidemiologic research’, Epidemiology 10 (1999), M.A. Hernán, S. Hernández-Diaz, J.M. Robins, `A structural approach to selection bias’, Epidemiology 15 (2004), J. Pearl, Causality. Models, reasoning and inference (Cambridge 2000) Tu, Y-K., Gunnel, D., Gilthorpe, M.S., `Simpson’s paradox, Lord’s paradox, and Suppression effect are the same phenomenon – the reversal paradox’, Emerging Themes in Epidemiology 5 (2008) →Zie ook de website van Charles Pool voor een programma voor het zoeken van confounding in een diagram:

26 26 Volgende maand Woensdag 21 april – 13 uur Survival analysis en competing risks


Download ppt "1 Help! Statistiek! Doel:Informeren over statistiek in klinisch onderzoek. Tijd:Derde woensdag in de maand, 12-13 uur 17 maartCorrigeren voor achtergrondvariabelen:"

Verwante presentaties


Ads door Google