De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Jo van den Brand & Mathieu Blom Les 1: 5 september 2011 Gravitatie en Kosmologie FEW cursus.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Jo van den Brand & Mathieu Blom Les 1: 5 september 2011 Gravitatie en Kosmologie FEW cursus."— Transcript van de presentatie:

1 Jo van den Brand & Mathieu Blom Les 1: 5 september 2011 Gravitatie en Kosmologie FEW cursus

2 Meten van afstand Parallax –Meet positie van object ten opzichte van achtergrond –De parallaxhoek , de afstand van het object D en de diameter van de aardbaan d geven d = D  (  in rad!) Standaard meetlat –Expanderende fotosfeer methode (EPS of Baade- Wesselink): tot 10 – 100 Mpc Type II supernova explosies: expansiesnelheid van de nevel –Gravitatielens: tot 1 Gpc Standaardkaars –De absolute luminositeit L absoluut van een object, de afstand D en de schijnbare luminositeit L schijnbaar hangen samen via –Cepheid en RR Lyrae variabelen Pulserende sterren Period is evenredig met absolute luminositeit (tot 20 Mpc) –Type Ia supernovae Exploderende witte dwerg ster (zeer helder), tot 1 Gpc, z~1 –Sunyaev-Zel'dovich effect L schijnbaar = L absoluut / D 2

3 Grootte van het universum Afstand tot de sterren –Bessel (1838) meet parallax 61 Cygni: 0,3” –Afstand is dus D = d/  met d = 149,7 million km –0,3” = 0,3/3600 = 8,3  º → 8,3  º   /180 = 1,45  rad –D = 149,7  10 6 km/1,45   km –1 LJ = km/s  s/d  365 d/jr = 9,5  km Parsec (lieveling van sterrenkundigen) –1 pc is de afstand waarmee de straal van de baan van de aard rond de zon een hoek van 1” opspant (3,26 LJ) Grootte van de melkweg (melkweg = universum?) –Kapteyn (~1920)meet afstanden tot sterren in melkweg –Ongeveer 5 kpc met zon in centrum –Stof: MW is 30 kpc met zon 8,5 kpc off center

4

5 Leeftijd van de aarde Voor ~1670: weinig aandacht: aarde is jong Nicolaus Steno (1669): oude rotsen beneden, jonge rotsen boven. Rotslagen  leeftijd geschiedenis Rond 1800 kwam realisatie dat aarde misschien erg oud is Wallace en Darwin (1858): Evolutie van species  aarde moet erg oud zijn (honderden miljoenen jaren) Probleem: in de 19e eeuw dacht men dat de zon maximaal ongeveer 100 miljoen jaar oud zou kunnen zijn Oplossing: kernfusie (Eddington-Bethe-Weizsäcker 1930) Nu: radioactieve datering van rotsen  aarde en zonnestelsel zijn 4.6 miljard jaar oud Universum is ongeveer 14 miljard jaar oud

6 Wat dacht u van de volgende vragen? Wat gebeurde er voordat het universum bestond? Wat is er buiten het universum? Hoe ziet het universum er nu uit? Hoe is het tot die toestand gekomen? Voorstel: het fysische universum kan begrepen worden in termen van natuurwetten (nu even Newton) Fysisch: alles dat objectief gemeten kan worden (op zijn minst in principe) Fysische universum: het universum van materiele objecten, van energie, van ruimte, van tijd

7 Copernicaanse en anthropische principes Mensheid, aarde, zon, melkweg, etc. zijn niet speciaal, hebben geen speciale plaats in het universum. Dit sluit a priori niet uit dat er speciale objecten of plaatsen kunnen bestaan Het zwakke anthropische principe stelt dat het universum ons bestaan mogelijk dient te maken Het sterke anthropische principe stelt dat het universum is zoals het is, omdat het als doel heeft om leven te creeeren Voorbeeld: –Bestaan van leven hangt af van het bestaan van koolstof –Als de kernkracht iets zwakker was geweest, hadden we geen koolstof –Waarom is de kernkracht zo sterk als die is? Anthropisch principe  Als die anders was geweest, hadden we deze vraag niet gesteld

8 Een speelgoed universum Wat gaat er volgens Newton gebeuren? Ons speelgoed universum stort in door gravitatie rand Constante dichtheid (homogeen)

9 Newton’s universum Om ineenstorting te voorkomen –homogeen –isotroop –oneindige afmeting –geen centrum Oneindig in de tijd –heeft altijd bestaan –zal altijd bestaan  perfect kosmologisch principe –homogeen: universum overal hetzelfde  geen speciale plaats (geen centrum) –isotroop: universum hetzelfde in alle richtingen  geen speciale richting (as) –statisch: universum ziet er op elk tijdstip hetzelfde uit  er is geen speciale periode

10 Is het kosmologisch principe geldig in ons universum? De kosmische microgolf achtergrondstraling (CMB) = nagloeien van de oerknal. Glad tot 1 deel in 10 5  ja, het universum lijkt homogeen en isotropic te zijn

11 Is het kosmologisch principe geldig in ons universum? Sterrenstelsels 10 miljard jaar geleden Sterrenstelsels nu  nee, het universum lijkt in de tijd te veranderen

12 Schil met straal r 1 Oppervlak: S 1 =4  r 1 2 Volume: V 1 =4  r 1 2  x # sterren: N 1 = 4   r 1 2  x luminositeit per ster: * Luminositeit van schil: L 1 = 4   r 1 2  x * Schil met straal r 2 = 2r 1 : Oppervlak: S 2 =4  (2r 1 ) 2 Volume: V 2 =4  (2r 1 ) 2  x # sterren: N 2 = 4   (2r 1 ) 2  x luminositeit per ster: */4 luminositeit van schil:     = 4   (2r 1 ) 2  x */4 = 4   r 1 2  x * = L 1 Schil met straal r 3 = 4r 1 : Oppervlak    r    Oppervlak  S   r    Volume    r     Volume  V   r     x  sterren         sterren        x Luminositeit per ster    Luminositeit van schil            L       x              x    L  Problemen met een oneindig universum Olber’s paradox: waarom is de nacht donker? Elke schil levert bijdrage  L   r    x   Oneindig aantal schillen  oneindige helderheid

13 Oplossingen voor Olber’s paradox ? Universum is eindig Universum heeft een eindige leeftijd Verdeling van sterren in de ruimte is niet uniform De golflengte van de straling neemt toe in de tijd Merk op: het Big Bang model voldoet aan al deze condities!

14 Wat is een gebeurtenis (event) ? Wanneer gebeurt het  tijd t Waar gebeurt het  positie (x,y,z) Welk referentiesysteem  coordinaten (t,x,y,z) gemeten ten opzichte van een bepaalde waarnemer op (0,0,0,0)  referentie systeem

15 Meten van afstanden Twee gebeurtenissen: (t 1,x 1,y 1,z 1 ) en(t 2,x 2,y 2,z 2 ) Verschil in tijd:  t = t 2 - t 1 Verschil in een coordinaat:  x = x 2 - x 1 Verschil in twee coordinaten:  s 2 =  x 2 +  y 2 Verschil in drie coordinaten:  s 2 =  x 2 +  y 2 +  z 2 ss yy xx

16 Inertiaal referentie systeem Een inertiaal referentie systeem is een referentie systeem in rust of in constante beweging (d.w.z. constante snelheid, constante richting) Niet-inertiaalsysteem  fictieve krachten –Centrifugale kracht –Coriolis kracht

17 Een paar definities... Inertiale waarnemer: een waarnemer wiens rustsysteem inertiaal is Invariantie: een grootheid wordt invariant genoemd, als alle inertiale waarnemers hetzelfde resultaat krijgen als ze deze grootheid meten Relativiteit: een grootheid wordt relatief genoemd als verschillende inertiale waarnemers verschillende resultaten voor hun metingen krijgen Voorbeeld: –invariant: tijd, massa, versnelling, kracht –relatief: snelheid, positie –Absolute rust bestaat niet Galileo’s relativiteitsprincipe

18 Elektromagnetisme James Clerk Maxwell (1860) ontwikkelt een theorie voor elektriciteit en magnetisme: elektromagnetisme Voorspelt bestaan van elektromagnetische golven –Gaan door de ruimte met de lichtsnelheid –Voorbeelden: licht en radiogolven Problemen: –Lichtsnelheid c is hetzelfde voor alle inertiaalsystemen, dus c is invariant en niet relatief –Welk medium “draagt” deze EM golven?

19 De ether is terug!! — of toch niet? Idea: elektromagnetische golven reizen door de ether (net als geluidsgolven door lucht)  rustsysteem van de ether is een voorkeurs referentiesysteem Kunnen we het bestaan van de ether testen? Er is geen ether

20 Twee wolkjes aan de horizon van 19e eeuwste natuurkunde Michelson-Morley resultaat (EM vs Newton) Thermische straling van warme lichamen (zogenaamde black body radiation) Twee orkanen als resultaat RelativiteitstheorieQuantummechanica


Download ppt "Jo van den Brand & Mathieu Blom Les 1: 5 september 2011 Gravitatie en Kosmologie FEW cursus."

Verwante presentaties


Ads door Google