De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Stress en depressie: neurobiologische basis Prof. dr. Stephan Claes UPC K.U. Leuven Campus Leuven België.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Stress en depressie: neurobiologische basis Prof. dr. Stephan Claes UPC K.U. Leuven Campus Leuven België."— Transcript van de presentatie:

1 Stress en depressie: neurobiologische basis Prof. dr. Stephan Claes UPC K.U. Leuven Campus Leuven België

2 Stress en depressie: neurobiologische basis Stress, de biologische stressrespons en depressie Genen, stressgevoeligheid en depressie Van in de moederschoot … Trauma en stressgevoeligheid Stress voor volwassenen

3 Wat is stress? Hans Selye ( ): “Stress is the nonspecific response of the body to any demand, whether it is caused by, or results in, pleasant or unpleasant conditions.”

4

5 Benarroch et al. Clinical Autonomic Disorders 3 th edition INTEGRATED STRESS RESPONSES R. Allen et al. Human Stress: It's nature and control (Minneapolis MN, Burgess, 1983)

6 De HPA as - - Glucocorticoid receptor

7 Depressie en stress Acute stress, zoals verliessituaties of belangrijke tegenslagen. Dergelijke gebeurtenissen leiden tot een sterke verhoging van de kans op het optreden van depressie (1) Daarnaast is chronische stress belangrijk bij het uitlokken van de aandoening (2). Chronische milde stress leidt bij muizen tot een aantal biologische veranderingen en gedragsfenomenen die min of meer vergelijkbaar zijn met symptomen van MDD bij de mens (3). Fysiek of seksueel misbruik vroeg in het leven (4). 20% van de vrouwen die zijn blootgesteld aan seksueel misbruik als kind lijden aan psychiatrische problemen als volwassene, met depressieve klachten als meest voorkomende probleem, in vergelijking met 6,3% van de vrouwen zonder misbruikervaringen. 1.Kendler, K. S., Karkowski, L. M., & Prescott, C. A. (1999). Causal relationship between stressful life events and the onset of major depression. American Journal of Psychiatry, 156, Tennant, C. (2002). Life events, stress and depression: a review of recent findings. Australian and New Zealand journal of psychiatry, 36, Grippo, A. J., Beltz, T. G., & Johnson, A. K. (2003). Behavioral and cardiovascular changes in the chronic mild stress model of depression. Physiology & behavior, 78, Mullen, P. E. et al Impact of sexual and physical abuse on women’s mental health. Lancet 1: 841–845.

8 Stress, HPA en depressie MDD patiënten vertonen verhoogde cortisol secretie in bloed en urine (1, 2) CRH in CSV is verhoogd (3, 4) Depressieve suïcideslachtoffers tonen een verhoogd CRH in locus coeruleus en raphe nuclei (5) Negatieve feedback werkt minder goed bij MDD patiënten (DST, Dex- CRH test) (6) 1. Sachar EJ et al. Arch Gen Psychiatry 1970; 23: ; 2. Gold PW et al. Biol Psychiatry 2002; 52: 381-5; 3. Gold PW et al. Mol Psychiatry 2002; 7: ; 4. Nemeroff CB et al. Arch Gen Psychiatry 1988; 45: ; 5. Austin MC et al. Mol Psychiatry 2003; 8: ; 6. Zobel AW et al. Am J Psychiatry 1999: 156:

9 De HPA as en depressie - - Glucocorticoid receptor

10 Stress en depressie: neurobiologische basis Stress, de biologische stressrespons en depressie Genen, stressgevoeligheid en depressie Van in de moederschoot … Trauma en stressgevoeligheid Stress voor volwassenen

11 De glucocorticoïd receptor (GR) Negatieve feedback bij sterke cortisolsecretie: vooral via GR In vitro and in vivo studies tonen een verlaagde sensitiviteit van GR bij depressieve patiënten (1) GR mRNA expressie en activiteit nemen toe na behandeling met antidepressiva(2, 3) 1.Pariante CM. Stress 7: , Pariante CM & Miller AH Biol. Psychiatry 49: , Carvalho et al. Neuropsychopharamcology, Mar 26. [Epub ahead of print], 2008

12 GR transgene diermodellen GR +/- muizen (1) – verminderde negatieve feedback regulatie – Verhoogd “depressief gedrag” “time dependent forebrain-specific GR knockout mice” (2) – hyperactiviteit van de HPA as – verminderde negatieve feedback regulatie – Verhoogd “depressief gedrag” – wordt gecorrigeerd door chronische behandeling met imipramine 1.Ridder S et al. J Neurosci 25: , Boyle MP et al. Proc Natl Acad Sci U S A 102: 473-8, 2005.

13 Mutaties/variaties in humaan GR gen GR  N-terminal Domain DNA binding Ligand binding domain N363S Ile559Asn Ile747Met Leu753phe Asp641Val Val571Ala R23K MutationFunctional effect on GRResulting disease R23KMildly decreased sensitivity? N363SIncreased sensitivity? Bcl1Increased sensitivity? Ile559AsnStrongly decreased sensitivity Glucocorticoid resistance syndrome Val571AlaDecreased sensitivity Asp641ValStrongly decreased sensitivity Ile747MetStrongly decreased sensitivity Leu753MetStrongly decreased sensitivity

14 De Trier Sociale Stress Taak (TSST) Goed gerepliceede stresstaak Individu geeft een speech voor een onbekend en onsympathiek publiek, gevolgd door een moeilijke rekentaak Sessie wordt op video opgenomen Test activateert de HPA ass (Cort en ACTH) op reproduceerbare manier

15 R23K: reaction to TSST van West et al., Eur Child Adolesc Psychiatry Mar 18. [Epub ahead of print]

16 N363S: reaction to psychosocial stress Wüst et al. (2004) N363S: higher saliva and plasma cortisol responses after TSST in males Kumsta et al. (2007) A3669G: higher saliva and plasma ACTH responses after TSST FIG. 1. Salivary cortisol responses (±SEM) to the first stress exposure (A) and average responses (±SEM) to all three stress exposures (B) in the four experimental groups 1) Wüst S et al. Common polymorphisms in the glucocorticoid receptor gene are associated with adrenocortical responses to psychosocial stress. J Clin Endocrinol Metab 89: , ) Kumsta R et al. Sex specific associations between common glucocorticoid receptor gene variants and hypothalamus-pituitary-adrenal axis responses to psychosocial stress. Biol Psychiatry 62: 863-9, 2007.

17 Hoe genetisch is depressie? Meta-analyse van tweelingstudies in depressie (1) – additieve genetische factoren: 37% (CI 31% - 42%) – (niet-gedeelde) omgevingsfactoren: 63% (CI 58-67%) Is depressie meer genetisch bij vrouwen? – Zweedse studie bij 15,392 tweelingen(2) – Heritabiliteit bij vrouwen 42%, bij mannen 29 % (1)Sullivan et al. Am J Psychiatry 157: , (2)Kendler KS et al. Am J Psychiatry 163: , 2006.

18 GR mutatie R23K bij depressie 1. van West D et al. Glucocorticoid Receptor Gene-Based SNP Analysis in Patients with Recurrent Major Depression. Neuropsychopharmacology 31: 620-7, van Rossum EF et al. Polymorphisms of the glucocorticoid receptor gene and major depression. Biol Psychiatry 59: 681-8, 2006.

19 Stress en depressie: neurobiologische basis Stress, de biologische stressrespons en depressie Genen, stressgevoeligheid en depressie Van in de moederschoot … Trauma en stressgevoeligheid Stress voor volwassenen

20 Prenatale factoren: Maternele stress Maternele stress verhoogt cortisolsecretie bij moeder (1) Hoge materneel CRF / cortisol leidt tot hogere cortisolsecretie bij de neonatus na 24 uur (2) Angst / depressie tijdens de zwangerschap: – Verband met cortisolsecretie bij babies op 6 maanden (3) – Verband met cortisolsecretie op 10 jaar (4) – Verband met cortisolsecretie op jaar (5) (1)Korebrits C et al., J Clin Endocrinol Metab May;83(5): (2)Lundy BL et AL., Infant Behav Dev 1999; 22: (3)Huot RL et al. Ann N Y Acad Sci Dec;1032: (4)O'Connor TG et al. Biol Psychiatry Aug 1;58(3): (5)Van Den Bergh B et al., in voorbereiding

21 Leuven stress and pregnancy study Doel 1) Angst / stress meten tijdens drie momenten in de zwangerschap (10 / 20 / 30 weken) 2) Cortisol secretie (dagcurve) op dezelfde momenten 3) De invloed daarvan nagaan op de werking van de HPA-as bij de baby's op leeftijd van 4 maanden.

22 Mean CORT at Trim 1, 2 and 3

23 STUDY 1: RESULTS Trait anxiety at 2nd Trim Mean CORT group 1 ≤ 45; group 2 > 45 p= 0.076

24 STUDY 1: RESULTS Cortisol before and after inoculation in 4 months old babies (ug/dl)

25 Cortisol awakening response in pregnant women (2nd trim) and cortisol reactivity of babies 15 min after vaccination

26 Prenatale stress: mechanisme? Prenatal stress ? Veranderingen in gedrag en HPA-as functie

27 Prenatale stress: mechanisme? Prenatal stress Veranderingen in genexpressie via epigenetische mechanismen Veranderingen in gedrag en HPA-as functie

28

29 De glucocorticoid receptor en prenatale stress Dieronderzoek: de effecten van prenatale stress worden geldeeltelijk gemedieerd via de epigenetische regulatie van GR genexpressie (1) Humaan onderzoek: Methylatie status van het GR gen in pasgeborenen lijkt geassocieerd met stemming van de moeder tijdens de zwangerschap (2) 1. Zhang TY et al. Maternal programming of defensive responses through sustained effects on gene expression. Biol Psychol Jul;73(1): Oberlander TF et al. Prenatal exposure to maternal depression, neonatal methylation of human glucocorticoid receptor gene (NR3C1) and infant cortisol stress responses. Epigenetics 3: , 2008.

30 Stress en depressie: neurobiologische basis Stress, de biologische stressrespons en depressie Genen, stressgevoeligheid en depressie Van in de moederschoot … Trauma en stressgevoeligheid Stress voor volwassenen

31

32

33 HPA en vroegtijdig trauma Verhoogde HPA as reactiviteit op psychosociale stress bij volwassen vrouwen met een geschiedenis van fysiek of sexueel misbruik als kind (1) Verhoogde ACTH respons op exogeen toegediend CRH bij vrouwen met traumageschiedenis (2) Vrouwen met voorgeschiedenis van fysiek/seksueel misbruik hebben kleiner volume van de linker hippocampus (3) Toxiciteit / inhibitie neuroneogenese thv CA3 regio / gyrus dentatus? (1)Heim C et al. JAMA Aug 2;284(5): (2)Heim C et al. Am J Psychiatry Apr;158(4): (3)Vythilingam M et al. Am J Psychiatry Dec;159(12):

34 HPA en vroegtijdig trauma Een in de tijd afgelijnd vroegtijdig psychologisch trauma kan blijvende biologische veranderingen veroorzaken in stress-respons systemen

35 Stress en depressie: neurobiologische basis Stress, de biologische stressrespons en depressie Genen, stressgevoeligheid en depressie Van in de moederschoot … Trauma en stressgevoeligheid Stress voor volwassenen

36

37 Pavlov’s “experimental neurosis”

38 Genetische aanleg (5-HTT, GR, BDNF, …) Genetische aanleg (5-HTT, GR, BDNF, …) Epigenetische modificaties door prenatale stress, trauma, … (GR, …) Epigenetische modificaties door prenatale stress, trauma, … (GR, …) Kwetsbaar individu (Lagere tonus 5HT, instabiele HPA, …) Kwetsbaar individu (Lagere tonus 5HT, instabiele HPA, …) Acute en/of chronische stress (Verdere activatie HPA-as, serotonerg systeem niet in staat om te compenseren, BDNF daalt verder) Acute en/of chronische stress (Verdere activatie HPA-as, serotonerg systeem niet in staat om te compenseren, BDNF daalt verder) Optreden klinische symptomen van depressie


Download ppt "Stress en depressie: neurobiologische basis Prof. dr. Stephan Claes UPC K.U. Leuven Campus Leuven België."

Verwante presentaties


Ads door Google