De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Hein A.M. Klemann Nederland en de Eerste Wereldoorlog. Heeft Nederland flink verdiend aan de Eerste Wereldoorlog?

Verwante presentaties


Presentatie over: "Hein A.M. Klemann Nederland en de Eerste Wereldoorlog. Heeft Nederland flink verdiend aan de Eerste Wereldoorlog?"— Transcript van de presentatie:

1 Hein A.M. Klemann Nederland en de Eerste Wereldoorlog. Heeft Nederland flink verdiend aan de Eerste Wereldoorlog?

2 De Duitse inval in België vanaf de Nederlandse grens

3 Waarom bleef Nederland neutraal? Duitse keus Helmuth von Moltke in 1908: –Die deutsche Interessen fordern, daß holländisches Gebiet nicht betreten wird. –Ein feindliches Holland im Rücken könnte bei dem Vormarsch des deutschen Heeres nach Westen von verhängnisvollen Folgen sein. Bleibt Holland neutral, so sichert es uns damit den Rücken, denn England wird die holländische Neutralität nicht seinerseits verletzen können, wenn es uns wegen unserer Verletzung der Belgischen Neutralität den Krieg erklärt. Ferner wird es für uns von den größten Bedeutung sein in Holland ein Land zu haben, dessen Neutralität Ein- und Zuführern gestattet. Es muß unsere Luftröhre bleiben damit wir atmen können.

4 Rijnvaart Huidige Rijn: goeddeels kunstmatig –Dieper en smaller –Zijtakken en eilanden verdwenen –Efficiënte vaarweg doel –Acte van Mannhein 1868: Gratis beschikbaar voor iedereen Vervoer late 19 e eeuw efficiënter Stoomvaart: –Hogere snelheid, maar kon de trein beter –Vooral grotere schaal en efficiëntie –Capaciteit stoomsleper met vier aken vertienvoudigde –Stoomslepers na 1890 de overhand –Houten aken vervangen door ijzeren: minder brandstoom, duurzamer –Nieuwe stoomschepen: Schroefschepen i.p.v. radarschepen Efficiëntere motoren

5 Raderschip ‘Ragnar’ met vier aken bij Bingen, ca. 1900

6 Grafiek 1 Transportkosten , 1870=100

7

8 Rijnvaart en Rotterdam Vanaf de jaren 1890: Rijnvaart voor bulkvervoer goedkoper dan spoor Kosten Rijnvaart daalden met 80 procent –Goedkoop transport zorgde voor een concurrentievoordeel voor de gehele Rijnregio –Maakte deze regio economisch klein Met Rijnvaart won Rotterdam van Antwerpen

9

10 Neutraliteit en de Rijn Van : Duitsland agressiever: –Dreiging van een Europese oorlog –Nederland kon gemangeld worden, net als België –In Schlieffen- en von Knorr-plan Nederland en België slachtoffer Duitse doortocht –Vanaf 1890: Nederland economisch belangrijker voor Duitsland. –In oorlog essentieel voor doorvoer geacht –Neutraal gehouden: De Rijn redde Nederland

11 Tijdens oorlog Nederland neutraal: –Voor Duitsland economisch te belangrijk –Aan- en afvoer belangrijkste industriegebied Europa over Nederlandse haven Bedrijfsleven: –Wegvallen buitenlandse concurrentie: Grotere vraag Vraag naar voorheen geïmporteerde producten Importsubstitutie –Problemen aan- en afvoer

12 Blokkade –Invoersubstitutie en schaalvergroting: Bedrijven gingen problemen gezamenlijk te lijf: Horizontale integratie –Familiebedrijven werden NV’s –Aantal beursgenoteerde ondernemingen verdubbelde Nieuwe bedrijven en snelle groei in sectoren als de machine-, scheeps- mijnbouw etc. Bedrijven incorporeerden eerdere of latere fases van de bedrijfskolom om aan- en afvoer te garanderen. –Grotere schaal en hogere efficiency

13 Isolement door oorlog en blokkade Nederlandse handel beperkt –Geallieerde blokkade –Duitse duikboten –Vele goederen voor eigen oorlogsvoering nodig Nederlandse bedrijven –Importsubstitutie –Verticale integratie –Horizontale integratie Terwijl de omringende landen elkaars economieën vernietigden, in Nederland modernisering Financiering: –Tot 1917 werkloosheid –Lonen niet aangepast aan prijsstijging –Enorme winsten Aantal beursgenoteerde ondernemingen verdubbelde

14 Tabel 1 Industriële productie en BBP per werkende in enige landen. Indexcijfers, Nederland=100 Industriële productieTotale productie * Duitsland België Groot-Brittannië Bronnen: H.J. de Jong, De Nederlandse industrie Een vergelijkende analyse op basis van de productiestatistieken (Amsterdam 1999) * Voor Duitsland 1925.

15 JaarBBPBBP per HoofdBBP per uur Neder- land NW- Europa Neder- land NW- Europa Neder- land NW- Europa ’13 -’212,1-0,40,6-1,02,8-- ’21 -’294,74,83,24,03,2-- ’13 -’293,42,21,91,43,82,1 Bron: B. van Ark en H.J. de Jong, ‘Accounting for Economic Growth in the Netherlands since 1913.’ Economic and Social History in the Netherlands, 7 (1996) , daar 201 Tabel 2 Gemiddelde jaarlijks groei van het BBP in Nederland en Noord-West Europa, 1913-’29

16 Bronnen: CBS, Jaarcijfers voor Nederland, 1917 en 1925 Aantal werknemers > Totaal99100 Tabel 3 Industriële ondernemingen naar aantallen werknemers en procenten van de industriële werkgelegenheid

17 Duitse chantage 1917: Blokkade bijna volledig Hongerrellen in Nederlandse steden Nederland voor steenkool, staal en ijzer afhankelijk van Duitsland –Duitse kartels beheersten de markt voor zulke producten vóór 1914 –Nu politieke eisen aan leveranties –Den Haag grijpt in: Hoogovens opgezet Staatsmijnen een enorme impuls Kon. Nederl. Zout: Chemie –Basisindustrie van de grond –Minder afhankelijk van buitenland

18 Na 1918: economie versterkt –Grote bedrijven gebruiken monetaire failliet in vnml. Duitsland om bedrijven op te kopen Philips, Jurgens, Van den Bergh, Aku: Grote multinationals Sterkere positie in nieuwe kartels –Valutaproblemen maken concurrentie moeilijk Enkele bedrijfstakken in problemen Banken worden voorzichtiger –Na monetaire stabilisatie: Groeiend aandeel in krimpende wereldhandel Economische groei en volledige werk- gelegenheid ondanks snelle groei beroepsbevolking Glasblazerij Philips 1916

19 Financieel krachtig Na 1918: Amsterdam belangrijkse financiële centrum Europese vasteland –Duits vluchtkapitaal naar Amsterdam –Duitse banken zetten filialen op: 66 nieuwe banken Sterke concurrentiepositie: Grote goudvoorraden 1929: Economische terugslag –Daling internationale handel –Daling prijzen 1931 financiële Crises: Gulden of banken niet in problemen Wel instorting prijspeil Gouden Standaard verkocht als een principiële kwestie In Feite: Depreciatie technisch niet nodig

20 Nederland en de Eerste Wereldoorlog Heeft Nederland flink verdiend aan de Eerste Wereldoorlog? –Antwoord: zonder twijfel –Geen exploitatie van de oorlog –Smokkel of cocaïnehandel speelden een geringe rol Nederlandse bedrijfsleven gedwongen zich aan te passen –Modernisering: Na 1918 industrieel geen achterlijk land meer –Financieel veel krachtiger –Door inflatie in omringende landen: grote multinationals


Download ppt "Hein A.M. Klemann Nederland en de Eerste Wereldoorlog. Heeft Nederland flink verdiend aan de Eerste Wereldoorlog?"

Verwante presentaties


Ads door Google