De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Geschiedenis van het Nederlands Nieuwnederlands in de Gouden Eeuw en de Pruikentijd.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Geschiedenis van het Nederlands Nieuwnederlands in de Gouden Eeuw en de Pruikentijd."— Transcript van de presentatie:

1 Geschiedenis van het Nederlands Nieuwnederlands in de Gouden Eeuw en de Pruikentijd

2 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw

3 1.De Statenbijbel 2.De Gouden eeuw 3.De Pruikentijd

4 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw 1. De Statenbijbel

5 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw aanfluiting zondebok muggenzifter in zak en as zitten op twee gedachten hinken slachtoffer uit den boze in het duister tasten

6 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw “Geen boek heeft de Nederlandse taal zo diepgaand beïnvloedt als de Statenbijbel.” (Het verhaal van een taal, p. 82)

7 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw

8 Gerard Dou, Lezende vrouw Oude vrouw lezend in lectionarium. Collectie Rijksmuseum Amsterdam/SK-A-2627

9 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw “De Statenbijbel is ook een monument van de Reformatie: het is de bekroning van de drang om zelf, zonder tussenkomst van de Kerk, de bijbel te kunnen lezen.” (Het verhaal van een taal, p. 83)

10 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  De Synode van Dordrecht  ( )  = kerkvergadering  Remonstranten versus contraremonstranten

11 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  De Synode van Dordrecht  ( )  = kerkvergadering  Remonstranten versus contraremonstranten

12 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  De Synode van Dordrecht  ( )  = kerkvergadering  Remonstranten versus contraremonstranten  Besluit om de Bijbel naar het Nederlands te vertalen

13 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw De opening van Nationale Synode te Dordrecht op 13 november 1618 door François Schillemans

14 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  Synode van Dordrecht  Besluit om de Bijbel naar het Nederlands te vertalen  Gezaghebbend en algemeen bruikbaar

15 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  Synode van Dordrecht 1.De vertaling moest de Hebreeuwse en Griekse grondtekst zo getrouw mogelijk volgen. 2.De tekst moest gesteld worden in een algemene, heldere taal. 3.De taal moest zuiver zijn, dus zo min mogelijk leenwoorden bevatten.

16

17 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw “De vertalers die voor het eerst de bijbel vanuit de oerteksten overbrachten in de taal van het volk, waren door lange jaren studie vertrouwd geraakt met de dode talen van de aartsvaders, de profeten en de apostelen. Maar de taal waarin ze vertaalden kenden ze nog niet: die was nog niet geboren. Al vertalende schiepen de Statenvertalers een algemeen, in alle gewesten verstaanbaar Nederlands.” (Het verhaal van een taal, p. 82)

18 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  Synode van Dordrecht  Besluit om de Bijbel naar het Nederlands te vertalen  Gezaghebbend en algemeen bruikbaar  => vertalers uit alle gewesten

19 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  => vertalers uit alle gewesten  De vertalers: twee Friezen, twee Oost-Vlamingen, een Zeeuw en een Hollander  De ‘oversieners’: uit verschillende gewesten (controleerden de vertaling)

20 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  => vertalers uit alle gewesten  Compromissen

21 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  Vaak werd voor de Brabantse vorm gekozen (vaak klinken deze vormen nu archaïsch in het noorden)  De Statenbijbelvertaling had een sterk archaïsche inslag

22 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw zuidelijknoordelijk meer schrijftaalmeer spreektaal gijjij nunou zendensturen schoonmooi werpengooien wenenhuilen

23 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw Voornaamwoorden  Mij i.p.v. het “platte” mijn (“hij slaat mijn”)  Het Hoogduitse zich (i.p.v. “Hij wast hem”)  Gij i.p.v. het intussen verouderde en oostelijke du – in Holland nochtans ook al jij intussen

24 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  Veel letterlijke vertalingen  De keuze voor (ook in die tijd!) plechtstatige woorden/ uitdrukkingen

25 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  Bijvoorbeeld: “ende” (= en)

26 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  CB3AD5E1B51A61958AB349CB07DA724&translation=3&bijbelboek=72 CB3AD5E1B51A61958AB349CB07DA724&translation=3&bijbelboek=72

27 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  CB3AD5E1B51A61958AB349CB07DA724&translation=3&bijbelboek=72 CB3AD5E1B51A61958AB349CB07DA724&translation=3&bijbelboek=72

28 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  CB3AD5E1B51A61958AB349CB07DA724&translation=3&bijbelboek=72 CB3AD5E1B51A61958AB349CB07DA724&translation=3&bijbelboek=72 s v

29 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  “Daer sal hitte zijn.” (Statenbijbel)  “Het sal heet worden.” (de oudere Deus Aes-bijbel)

30 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  “En God zag het licht, dat het goed was.” (Statenbijbel)  “En God zag dat het licht goed was.”

31 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  “In de loop van de zeventiende eeuw, na het verschijnen van de bijbel, ontstond er in het noorden, dus in Holland, een reactie tegen de invloed van het Brabants.” (Het verhaal van een taal, p. 86)

32 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  => “In Holland, en eigenlijk in het hele noorden van het Nederlandse taalgebied, was de Statenvertaling daardoor al onmiddellijk na verschijning een taalmonument in een wat ouderwetse taal, een werk dat een conserverende invloed zou uitoefenen op de geschreven algemene taal.” (Het verhaal van een taal, p. 86)

33 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  => “Het droeg daardoor bij aan de kloof die er tot het einde van de negentiende eeuw bestond tussen de geschreven standaardtaal en de zich langzaam ontwikkelende gesproken taal.” (Het verhaal van een taal, p. 86)

34 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw vertaling+zich+tot+de+Statenvertaling  Voorbeeld: De Nieuwe Bijbelvertaling: Staat u aan de zijde van verdorven rechters, die onheil stichten in naam van de wet? (Psalm 94:20)

35 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw vertaling+zich+tot+de+Statenvertaling  Voorbeeld: Statenvertaling (uitgave Gereformeerde Bijbelstichting) Zou zich de stoel der schadelijkheden met U vergezelschappen, die moeite verdicht bij inzetting? (Psalm 94:20)

36 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw

37 “Het was volbracht: God sprak Nederlands. Maar niet accentloos: het Hebreeuws en Grieks van de aartsvaders, profeten en apostelen schemert aan alle kanten door het Nederlands heen. Om zo dicht mogelijk bij de grondtekst te blijven, schiepen de vertalers veel nieuwe woorden en uitdrukkingen. Dat dit een lezer in de twintigste eeuw niet meteen opvalt, komt doordat de taal van de Statenbijbel ons zo vertrouwd is geworden.” (Het verhaal van een taal, p. 84)

38 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw 2. De Gouden Eeuw

39 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw

40 Rembrandt  De Nachtwacht

41

42 Vermeer  Het meisje met de parel

43

44 Jan Steen  Het vrolijke huisgezin

45

46 Frans Hals  De vrolijke drinker

47 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw 

48 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  1648

49 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  1648: de Vrede van Munster  Einde Tachtigjarige Oorlog  De onafhankelijkheid van de Republiek (der Zeven Verenigde Nederlanden) wordt erkend

50 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw

51

52  Ondanks de puristische ingesteldheid, in de 16 de /17 de veel vreemde woorden in het Nederlands

53 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw lummel diefstal beledigen nederig kroeg soldij huichelen

54 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw < Duits 1.Soldatentermen 2.Reformatorische termen lummel diefstal beledigen nederig kroeg soldij huichelen

55 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw financieel publiek pauze vaas industrie fabrikant salon

56 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw < Frans financieel publiek pauze vaas industrie fabrikant salon

57 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw grammatica kolonie defect inventaris poëzie proza

58 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw < geleerdenlatijn grammatica kolonie defect inventaris poëzie proza

59 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw park loods nonsens pudding

60 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw < Engels (tot 1800 weinig) park loods nonsens pudding

61 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw (dis)conto opera netto brutto

62 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw < Italiaans (dis)conto opera netto brutto

63 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw cacao koffie sigaar thee banaan tomaat papegaai ansjovis tabak

64 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw < exotische talen cacao koffie sigaar thee banaan tomaat papegaai ansjovis tabak

65 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  Hoe spraken de Nederlanders in de 17 de en 18 de eeuw?

66 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  Hoe spraken de Nederlanders in de 17 de en 18 de eeuw?  Moeilijk te reconstrueren  Plattelandsdialecten versus stadsdialecten

67 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw Voorbeeld  Amsterdams  Dialect uit Marken

68 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  Hoe spraken de Nederlanders in de 17 de en 18 de eeuw?  Moeilijk te reconstrueren  Plattelandsdialecten versus stadsdialecten  De taal van “het gewone volk” versus de taal van de welgestelden

69 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw Voorbeeld Arend Pieter gijzen, met Mieuwes, Jaap en Leen, En Klaasjen en Kloentjen, die trokken t’zamen heen Na ‘t dorp van Vinkeveen; Wangt ouwe Frangs, die gaf sen Gangs Die worden of ereen (Bredero) (want oude Frans, die gaf z’n gans)

70 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  De schrijftaal  Invloed van grote schrijvers  Maar vooral van grammatici en andere taalbouwers

71 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  “Niet het taalgebruik van de gewone man, maar van de geleerde en de grote schrijvers was de norm.” (Het verhaal van een taal, p. 79)

72 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw HOOFTVONDEL HUYGENS

73 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  Christiaen van Heule  Schreef een zeer belangrijke grammatica

74 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  Christiaen van Heule  Schreef een zeer belangrijke grammatica  Veel invloed!  Bijvoorbeeld onderscheid tussen “hen” en “hun”

75 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw

76 Voorbeeld:

77 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw Voorbeeld:

78 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw Voorbeeld:

79 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw Voorbeeld:

80 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  “Alle grammatici in de zeventiende en achttiende eeuw vielen Van Heulen bij in zijn bewondering voor een rijk systeem van naamvallen en geslachten. Het gevolg daarvan waren de beruchte geslachtslijsten uit de achttiende en negentiende eeuw, berucht omdat generaties leerlingen ze uit het hoofd moesten leren om ze correct te kunnen hanteren.” (Het verhaal van een taal, p. 79)

81 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw 3. De Pruikentijd

82 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw ‘Taalmeesters lazen de grote schrijvers uit de vorige eeuwen de les en deden zo ijverig hun best alle wildgroei te beteugelen dat de schrijftaal er aan het einde van de achttiende eeuw bij lag als een met de liniaal aangelegde Franse tuin, keurig geharkt en versier met in figuren gesnoeide heggen.’ (Het verhaal van een taal, p. 74)

83 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw

84  Eenvoud en regelmaat!  Belangrijkste doel van taalkundigen: reglementering!  Maar: het algemeen voorschrijven van taal- en spellingsregels (zoals in Frankrijk of Engeland) kon niet in de Republiek

85 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  Maar het inzicht begint te groeien dat men de regels in het taalgebruik moet vinden  => Lambert ten Kate

86 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  Lambert ten Kate

87 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  Lambert ten Kate  Grondlegger comparatieve taalkunde (historisch-vergelijkende taalkunde)  Baseerde als eerste zijn taalbeschouwingen op klanken, niet op lettertekens

88 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  Balthasar Huydecoper

89 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw  Balthasar Huydecoper  “taaldespoot uit de pruikentijd”  “hoe nader aan den oorsprong, hoe verder van het bederf”

90 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw Opdracht (25/3)  Guy Janssens en Ann Marynissen, Het Nederlands vroeger en nu. Leuven/Voorburg (2005)², p  Je moet in staat zijn om uit te leggen welke kenmerken of processen deel uit maken van het standaardiseringsproces. Je moet deze theorie kunnen toepassen op de Nederlandse taalsituatie: hoe kwam een geschreven én een gesproken Nederlandse standaardtaal tot stand?

91 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw Vragen bij het college “Nieuwnederlands in de 17de en 18de eeuw” “Geen boek heeft de Nederlandse taal zo diepgaand beïnvloedt als de Statenbijbel.” (Het verhaal van een taal, p. 82) Leg uit. ‘Maar de taal waarin ze [de vertalers van de eerste Statenvertaling] vertaalden kenden ze nog niet: die was nog niet geboren.’ (Het verhaal van een taal, p. 82) Wat wordt hiermee bedoeld? Leg uit. Wie werd aangesteld om op basis van de bronteksten een Nederlandse vertaling van de Bijbel te maken (de eerste Statenvertaling)? En wat waren de gevolgen hiervan voor de taal van de Statenbijbel? Karakteriseer de taal van de eerste Statenvertaling. De vertalers die de eerste Statenbijbel maakten, hanteerden andere principes in verband met vertalen dan huidige vertalers. Lees het artikel ‘Hoe verhoudt De Nieuwe Bijbelvertaling zich tot de Statenvertaling?’ en noem enkele verschillen. (zie:http://www.bijbelvertaling.info/artikel113/Hoe+verhoudt+De+Nieuwe+ Bijbelvertaling+zich+tot+de+Statenvertaling) In wel opzicht droeg de Statenbijbel (1637) bij aan de kloof die tot het einde van de 19de eeuw bestond tussen de geschreven en de gesproken taal?

92 Geschiedenis van het Nederlands  Nieuwnederlands in de 17 de & 18 de eeuw Vragen bij het college “Nieuwnederlands in de 17de en 18 de eeuw” Ondanks de puristische ingesteldheid van zeventiende-eeuwse taalgeleerden, drongen veel nieuwe woorden het Nederlands binnen. Leg uit. Geef kort enkele karakteristieken van de zeventiende-eeuwse spreektaal. Wie had veel invloed op de zeventiende-eeuwse schrijftaal? Wat waren de belangrijkste doestellingen van achttiende-eeuwse taalkundigen? De uitspraak “hoe nader aan den oorsprong, hoe verder van het bederf” omschrijft goed de instelling van de meeste achttiende-eeuwse taalkundigen. Leg uit. Lambert ten Kate was een uitzonderlijk figuur in de achttiende-eeuws. Wat is zijn verdienste?

93 Geschiedenis van het Nederlands Nieuwnederlands in de Gouden Eeuw en de Pruikentijd


Download ppt "Geschiedenis van het Nederlands Nieuwnederlands in de Gouden Eeuw en de Pruikentijd."

Verwante presentaties


Ads door Google