De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Veerkracht en burgerschap Sociaal werk in transitie Jef Peeters Lerend netwerk Sociaal Werk en Duurzame Ontwikkeling Kortrijk 15-09-2015.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Veerkracht en burgerschap Sociaal werk in transitie Jef Peeters Lerend netwerk Sociaal Werk en Duurzame Ontwikkeling Kortrijk 15-09-2015."— Transcript van de presentatie:

1 Veerkracht en burgerschap Sociaal werk in transitie Jef Peeters Lerend netwerk Sociaal Werk en Duurzame Ontwikkeling Kortrijk

2 Titel Veerkracht en burgerschap Sociaal werk in transitie Elementen: – Transitie (duurzame ontwikkeling): meervoudige crisis: samenlevingsmodel – paradigma raakt aan alles => dubbele betekenis ‘in’ – Veerkracht – Burgerschap – Verbinding

3 Uitgangspunten Sociaal-ecologische transitie: paradigmaverandering of The Great Transition Alle dimensies van de samenleving Economische crisis & neergang verzorgingsstaat: – aandacht voor economische dimensie Alternatief voor kapitalistische samenleving (neoliberalisme): paradigmaverandering logica van de commons = meest uitdagend Perspectief: – verandering op middellange termijn (10-20 jaar) – geen blauwdruk, maar actiegericht – reflectiekader: paradigmatisch

4 Structuur boek Deel I. Fundamentele uitgangspunten voor een sociaal-ecologische transitie Intermezzo 1: Wat is systeemdenken? Deel II. Praktijken van sociaal-ecologische verandering Intermezzo 2: Economie voor het gemeenschappelijk welzijn (common good) Deel III. Vernieuwende sociaaleconomische praktijken

5 Deel I Fundamentele uitgangspunten voor een sociaal-ecologische transitie 1. Een andere wereld in mogelijk: van crisis naar transitie 2. Anders leren kijken: naar een ecologisch paradigma 3. Duurzaamheid als verbinding tussen ecologische en sociale principes 4. Sociaal werk, ecologie en duurzaamheid 5. Handelen: empowerment, politiek en burgerschap Intermezzo 1: Wat is systeemdenken?

6 Transitie (1) 1. Een andere wereld in mogelijk: van crisis naar transitie Een meervoudige crisis van samenlevingsmodel – sociaal-ecologische crisis – crisis verzorgingsstaat en neoliberalisme – economische groei in vraag ontkoppeling bbp-groei en geluk – andere indicatoren relatie groei en ongelijkheid – renteprincipe bbp-groei en fysische grenzen Opdracht: sociale zekerheid niet meer op basis van groei Transitie naar een duurzame en rechtvaardige samenleving Van TINA naar TAPAS

7 Planetary boundaries Steffen et al 2015

8 Ontkoppeling groei en hulpbronnen

9 Transitie (2) 1. Een andere wereld in mogelijk: van crisis naar transitie Een meervoudige crisis Transitie naar een duurzame en rechtvaardige samenleving – transitie(s) – complexe strategieën Top-down & bottom-up: transitiemanagement; 4E-model; Transition Towns – complementaire strategische doelstellingen efficiëntie, sufficiëntie (welzijn), herverdeling (relatie politieke gelijkheid) Van TINA naar TAPAS nieuwe economische burgerinitiatieven economisch belang van civiele samenleving - commons

10 Raworth 2012

11 Maatschappelijke driehoek uit balans Civiele samenleving Staat (socialisme) Markt (liberalisme) Peeters J.,

12 Markt-staatduopolie Civiele samenleving Staat (Vrije) markt Peeters J., Neoliberaal: ‘There is no such thing as society.’ M. Thatcher

13 Driehoek uit balans en schaduwarbeid Civiele samenleving Staat (Vrije) markt Schaduwarbeid: huishouden; vrijwilligers private sfeer Peeters J.,

14 Tweevoudige privatisering Civiele samenleving Staat (Vrije) markt Schaduwarbeid: huishouden; vrijwilligers private sfeer Peeters J.,

15 Sociaal werk, ecologie en duurzaamheid (H4) 1.Op zoek naar ecologische bronnen: van de traditie tot vandaag – ecologie in de SW-literatuur 2. Van missie naar een transformationele praktijk – missie: nieuwe globale definitie – driehoek van Payne – Keuze voor transformationeel werken: transitie 3. Oriënterende principes voor sociaal-ecologisch werken – duurzame ontwikkeling in nieuwe definitie – relatie met meer fundamentele perspectieven (milieurechtvaardigheid, Earth Charter, Buen Vivir)

16 Handelen: empowerment, politiek en burgerschap (H5) 1. Handelen 2. Empowerment 3. Macht, politiek en sociale verandering: coöperatie in verschil 4. Burgerschap in dimensies 5. Naar een partnerstaat

17 Burgerschap Relationeel perspectief: – reciprociteit én antagonisme – driehoeksrelatie: de anderen/de wereld bron van zingeving (positieve betrokkenheid) basis van burgerschap Burgerschap: – gedeelde verantwoordelijkheid voor een gedeelde wereld (lotsverbondenheid) – politiek: er is iets in het geding

18 Relatiedriehoek: burgerschap IK (groep) ANDER(en) WERELD anderen samenleving instituties natuur interactie

19 Power – macht - politiek Onderscheid power – strength Verhouding tussen mensen Positief: partnership (power with) : empowerment als proces van positieve interactie waarin ‘gezamenlijk’ vermogen tot handelen stijgt bij erkenning en samenbrengen van ieders (individuen + groepen) mogelijkheden: verbindend werken – vergroten sociaal kapitaal Negatief: dominantie (power over) Beide van belang: empowerment (proces) is nodig om dominantie te overwinnen i.f.v. sociale verandering (resultaat) Politiek voor verandering: coöperatie in verschil (tegenover: ‘strijd van allen tegen allen’ – Hobbes)

20 Meerdimensioneel burgerschap Dimensies van duurzame ontwikkeling: ecologisch, sociaal, economisch, participatief Dimensies van burgerschap & rechten: – Basis: politiek burgerschap – actief: participatory governance & dialogische democratie – Sociaal burgerschap: grondrechten & taak overheid – Ecologisch burgerschap: eng: recht op gezond leefmilieu breed: actieve verantwoordelijkheid voor omgeving – Economisch burgerschap: recht op leven rechten op toegang tot hulpbronnen recht een actieve participant te zijn: initiatiefrecht civiele samenleving: reclaiming economy

21 Deel II Praktijken van sociaal-ecologische verandering 6. Sociaal-ecologische praktijk: een oriënterend kader 7. Co-creatieve innovatie: participatief werken met kwetsbare personen 8. Het Rabot: broedplaats van gemeenschapsgedreven duurzaam sociaal werk? 9. Educatie in tijden van transitie? 10. Artistieke praktijken en duurzaamheid: experimenteren bij Leren Ondernemen 11. Nothing about us without us: patiëntenparticipatie als structureel sociaal werk 12. Transitienetwerken, met cultuur als focus

22 Eigen sterktes (krachten) Sociaal (cultureel) kapitaal Veerkracht Empowerment als reële sociale verandering Empowermentproces Gekoppelde processen van individuele en sociaal-politieke verandering Gewenste richting?

23 Empowerment: persoonlijk én politiek ‘Empowerment wijst zowel op individuele bepaling van het eigen leven als op democratische participatie aan het leven van de gemeenschap, dikwijls via bemiddelende structuren als scholen, buurten, kerken en andere vrijwilligersorganisaties. Empowerment drukt een psychisch gevoel van persoonlijke controle en invloed uit, alsook een betrokkenheid op reële sociale invloed, politieke macht en wettelijke rechten. Het is een multilevelconstruct, toepasbaar op zowel individuele burgers als organisaties en buurten.’ (Rappaport 1987:121)

24 Empowerment: filosofie Een multilevelconstruct: van het persoonlijke tot het politieke en terug – zowel proces als resultaat Relationeel perspectief op menselijke mogelijkheden: geen individualisering Emancipatie en burgerschap – gedeelde verantwoordelijkheid Een politiek begrip – ‘essentieel gecontesteerd’: interpretatiestrijd – power/macht (onderscheid met strength/kracht)

25 Empowerment als groepsproces Empowerment is “een groepgebaseerd, participatorisch ontwikkelingsproces waardoor gemarginaliseerde of onderdrukte individuen en groepen grotere controle verwerven over hun leven en hun omgeving, waardevolle hulpbronnen en basisrechten verkrijgen, en belangrijke levensdoelen en verminderde sociale marginalisering bereiken”. Maton (2008:20)

26 Veerkracht Systeemconcept: sociaal-ecologische systemen (dynamisch: complex adaptieve systemen) Meerdimensionaal: – Bestendigheid: ‘het vermogen van een systeem om verstoring te absorberen en terwijl het verandering ondergaat zich zo te reorganiseren dat het wezenlijk dezelfde functie, structuur en terugkoppelingen – dezelfde identiteit – behoudt’ of ‘het vermogen te veranderen om dezelfde identiteit te behouden’ – Aanpassingsvermogen: ‘het vermogen van actoren in het systeem om veerkracht te beïnvloeden’ – Transformatievermogen: ‘het vermogen om een fundamenteel nieuw systeem te creëren wanneer ecologische, economische of sociale condities het bestaande systeem onhoudbaar maken’ Multilevel => alle niveaus + interactie ertussen

27 Dimensies van veerkracht Davoudi 2013

28 Duurzaamheid van een systeem: functie van veerkracht én efficiëntie Resilience (F ) Efficiency (A) (Diversity + Interconnections) (Streamlined) Sustainability Optimum 0% 100% Window of Viability Bron:

29 Sociaalpsychologisch niveau: veerkrachthuis Naar Vanistendael & Lecomte 2000

30 Veerkracht: sociaalpsychologisch Ungar: ‘gedecentreerd’ begrip: aard van de interacties ‘In de context van blootstelling aan ernstige beproeving, is veerkracht zowel het vermogen van individuen om hun weg te vinden (navigate) naar de psychologische, sociale, culturele en fysische hulpbronnen die hun welzijn ondersteunen, als hun individueel en collectief vermogen om te onderhandelen (negotiate) over het voorzien en ervaren van die hulpbronnen op een cultureel betekenisvolle manier.’

31 Sociaal kapitaal Coöperatief en multilevel actieproces: sociaal kapitaal voor Sociaal Werk is “a process of building trusting relationships, mutual understanding and shared actions that bring together individuals, communities and institutions.” (Loeffler) Basis voor veerkracht op alle niveaus

32 Naar Mathbor, Int.SW 2007 Sociaal kapitaal: 3 niveaus

33 Economie Samenleving Ecosysteem Dimensies duurzame ontwikkeling

34 Empowerment Opbouw sociaal kapitaal & veerkracht Opbouwwerk Sociaal leren Participatief onderzoek Sociale economie Structureel werken… Sociaal-ecologische context = wereld Transitie rechtvaardige duurzaamheid Sociaal-ecologische benadering van sociale actie

35 Deel III Vernieuwende sociaaleconomische praktijken Intermezzo 2: Economie voor het gemeenschappelijk welzijn 13. Sociaal werk en een economie voor gemeenschappelijk welzijn 14. Deeleconomie als actief burgerschap 15. Een andere visie op arbeid: van ‘loonarbeid’ naar ‘inzet’ 16. Waarom er altijd te weinig geld is 17. Organisatievormen voor het financieren en beheren van commons 18. VELO: sociaal ondernemen tussen markt en civiele samenleving 19. De Wroeter: waar arbeid en zorg zich kunnen verbinden 20. De kracht van systeemdenken in een collaboratieve economie

36 Elementaire vormen van socialiteit Alan Page FiskeRelatie - uitwisselingDistributieKarl Polanyi Communal sharing Equivalentie t.o.v. iets dat gedeeld wordt Geven wat kan, nemen wat nodig is Gemeenschappelijk gebruik van hulpbronnen - commons Huishouding (common livelihood) autarkie Authority ranking Lineaire ordening volgens hiërarchisch onderscheid Bijdrage vanwege lagere vs. pastorale verantwoordelijkheid Hogere rang krijgt meer, maar verplichtingen t.o.v. lagere Herverdelend centricity Equality matching Gelijke balans & één-voor-één- overeenkomst Geven en teruggeven binnen gepast uitstel Egalitaire distributieve rechtvaardigheid – identieke aandelen Wederkerigheid (gifteconomie) symmetrie Market pricing Proportionaliteit t.o.v. betekenisvolle maatstaf Betaling Proportioneel met bepaalde standaarden Markt (hulpmiddel voor goederenuitwisseling) -onderscheid markt en markteconomie -onderscheid gebruikswaarde en ruilwaarde -alternatieven voor dominantie van het profit-beginsel -belang van diversiteit (complexiteit)

37 Nieuwe economische bewegingen Coöperatieve beweging Solidaritreitseconomie (social and solidarity economy) Commons-beweging Degrowth-beweging Peer-productie (P2P, peer to peer) Deeleconomie en collaboratieve economie Transition Network (Transition Towns) Bewegingen van deelsteden (shareable cities), open zaaduitwisseling, lokaal voedsel, etc. Sociaal werk => aansluiting zoeken

38 Ethan Miller 2010

39

40 Typologie goederen volgens neoklassieke economie rivaal en uitsluitbaar = moet beheerd door de markt niet-rivaal and niet-uitsluitbaar = moet beheerd door de staat Fundamentele kritiek: ontologisering = reductie van relaties (en geschiedenis) tot vaste substanties Commons zijn geen dingen maar sociale praktijken (commoning) Gekenmerkt door de evenwaardigheid van de participanten (commoners) Niet-rivaal Rivaal Niet-uitsluitbaar Publiek goed (dijk, nationale defensie, publieke radiouitzending) Gemeenschappelijk goed common pool resources (visbestand, drinkbaar water, lucht) Uitsluitbaar Club goed (betaal-TV, privé-park) Privaat goed (brood, kleding, fiets)

41 Commons: definitie Commons kunnen gedefinieerd worden als: “paradigma’s die een welbepaalde gemeenschap verbinden met een verzameling van sociale praktijken, waarden en normen die gebruikt worden om een hulpbron te beheren. Anders gezegd, een commons is een hulpbron + een gemeenschap + een verzameling van sociale protocollen. De drie vormen een geïntegreerd, onderling afhankelijk geheel.” (Bollier 2014:15)

42 Het profit-paradigmaHet commons-paradigma HulpbronnenSchaarste is gegeven of gecreëerd (door barrières of uitsluitingen) Rivaal: genoeg voor allen door te delen Niet-rivaal: overvloed StrategieEfficiënte allocatie van hulpbronnenVersterking van de sociale relaties is beslissend voor het verzekeren van eerlijk delen en duurzaam gebruik van hulpbronnen MensbeeldIndividuen maximaliseren winst voor zichzelf (homo economicus) Mensen zijn vooral coöperatieve sociale wezens Relatie tot natuur en andere mensen Scheiding: - of/of - individualisme vs. collectivisme - menselijke samenleving vs. natuur Onderlinge verbondenheid: individuen en het collectieve zijn in elkaar verweven en versterken elkaar wederzijds Change agentsMachtige politieke lobby’s, belangengroepen en geïnstitutionaliseerde politiek met focus op bestuur Diverse gemeenschappen die als gedistribueerde netwerken functioneren, met oplossingen die uit de marges komen FocusMarktuitwisseling en groei (BBP) via individueel initiatief, innovatie en ‘efficiëntie’ Gebruikswaarde, gemeenschappelijke rijkdom, duurzame bestaansmiddelen en complementariteit van onderneming KernvraagWat kan er verkocht en gekocht worden?Wat heb(ben) ik/wij nodig om te leven? Governance BesluitvormingHiërarchisch, top-down; bevelen en controleren Horizontaal, gedecentraliseerd, bottom-up; zelforganisatie, monitoring en bijstelling van gebruik hulpbronnen Principe besluitvormingDe meerderheid beslistConsensus Helfrich 2012

43 Sociale verhoudingen ProfitCommons (Helfrich 2012) Tendens machtsrelatiesCentralisering en monopolieDecentralisering en samenwerking EigendomsrelatiesExclusieve privé-eigendom: ‘Ik doe wat ik wil met wat van mij is.’ Collectief gebruikt bezit: ‘Ik ben mede- verantwoordelijk voor wat ik medegebruik.’ Toegang tot rivale hulp- bronnen (land, water, bos) Beperkte toegang; regels bepaald door de eigenaar Beperkte toegang; regels bepaald door de gebruikers Toegang tot niet-rivale hulpbronnen: ideeën, code Beperkte toegang; schaarste kunstmatig gecreëerd via wetgeving en technologie Onbeperkte toegang; open toegang is de standaardnorm GebruiksrechtenToegekend (of niet) door eigenaar; focus op: individuele rechten Medebepaald door coproducerende gebruikers; focus: billijkheid, toegang voor allen Sociale praktijkWinnen ten koste van anderen; competitie is dominant Commoning; coöperatie is dominant KennisproductieOndernemingsideologie en -waarden geïntegreerd in educatie en kennisproductie Peer-to-peer, netwerking en samenwerking laat diversiteit aan gezichtspunten toe Kennis beschouwd als een schaars goed om te kopen en te verkopen Kennis als overvloedige hulpbron voor het gemeenschappelijk welzijn van samenleving Merkgebonden technologieënVrije en open bron technologieën Hooggespecialiseerde kennis en expertise zijn bevoorrecht Kennis is onderworpen aan sociale en democratische controle Gevolgen voor… HulpbronnenVermindering/exploitatie; omheining (enclosure) Instandhouding/onderhoud; reproductie en expansie SamenlevingIndividuele toe-eigening vs. collectieve belangen Uitsluiting Persoonlijke ontplooiing is voorwaarde voor ontwikkeling van anderen en omgekeerd; Emancipatie via conviviale verbindingen

44 Commons-based peer production Creëren van (niet-rivale) gemeenschappelijke hulpbronnen (in eerste instantie van kennis) bijv. open en free software, Wikipedia, open design Commons-based peer production, collaborative commons, peer-to-peer production (P2P), peer production Productiemodel: veel mensen werken – coöperatief als gelijken (peers) – meestal via het internet – zonder noodzakelijke financiële compensatie voor de medewerkers Vorm van deeleconomie

45 Deeleconomie Collaboratieve consumptie hergebruik van goederen toenemend gebruik van duurzame activa uitwisseling van diensten delen van productieve activa

46 Gecentraliseerd - Globaal Gedecentraliseerd - Lokaal For profit For benefit Netarchisch kapitalisme Globale commons Gedistribueerd kapitalisme Lokale veerkracht Gebruikswaarde: gebruikers Ruilwaarde: onttrokken Facebook Google Gebruikswaarde: verspreid Ruilwaarde: verspreid Free/open software Wikipedia Open source ecology Gebruikswaarde: gedistribueerd Ruilwaarde: speculatief Bitcoin P2P-markten (Airbnb) Gebruikswaarde: verspreid Ruilwaarde: gedistribueerd Transition Towns Deelinitiatieven Gebaseerd op Bauwens & Lieven 2013

47 Waardecreërende commons Civiele samenleving Solidaire economie Ethische economie Faciliterende & empowerende Partnerstaat Common good Postkapitalistisch scenario – P2P Foundation

48 Instrumenten Middelen om het creëren van commons te ondersteunen en om ze te beschermen tegen exploitatie of destructie: – Peer Productie Licenties (PPL) – complementaire munten – verenigingen voor gemeenschappelijk nut (welzijn) Allianties over de grenzen van civiele samenleving, markt and staat heen – Partnerstaat – ‘Open coöperativisme’: multi-stakeholder & oriëntatie op gemeenschappelijk welzijn (common good) En op productie van commons

49 Sociaal werk en economie Fundamentele argumenten: 1.Elke activiteit die producten of diensten oplevert die tegemoet komen aan noden van mensen schept gebruikswaarde = economie 2.Delen vergroot de gebruikswaarde 3.Zorg is gebaseerd op sociaal kapitaal Waarde: niet van die aard dat er rente voor kapitaalsaflossing opgebracht kan worden, of geen return on investment Cruciaal: ontsnappen aan profit-logica van markt (cf. verenigingen voor gemeenschappelijk nut) 4.Sociaal werk: nadruk op bridging sociaal kapitaal (opbouwwerk) engagement in een commons-gebaseerde sociale economie

50 Post-kapitalistisch scenario Civiele samenleving non-profit civiele associaties “commons” Partner Staat Ethische (solidaire) economie Families Publieke sfeer rondom ‘gemeenschappelijk welzijn’ Peeters J.,

51 Contact:


Download ppt "Veerkracht en burgerschap Sociaal werk in transitie Jef Peeters Lerend netwerk Sociaal Werk en Duurzame Ontwikkeling Kortrijk 15-09-2015."

Verwante presentaties


Ads door Google