De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Natuur en Techniek Blok 3. Vandaag  Afweer  Voeding  Voortplanting.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Natuur en Techniek Blok 3. Vandaag  Afweer  Voeding  Voortplanting."— Transcript van de presentatie:

1 Natuur en Techniek Blok 3

2 Vandaag  Afweer  Voeding  Voortplanting

3 Afweersysteem van de mens  Mechanische afweer: slijmvliezen aan de binnenkant en de huid aan de buitenkant.  Daarnaast moleculaire afweer: antistoffen in ons bloed

4 Afweersysteem van de mens Witte bloedcellen  ‘Eten’ verkeerde bacteriën op.Eten  Maken antistoffen  Kunnen zich door een bloedvat heen wringen functie witte bloedcellen

5 Afweersysteem van de mens  Vaccinatie: inspuiten van onschadelijke lichaamsvreemde stoffen waardoor antistoffen worden gemaakt.  Immuniteit: het hebben van antistoffen waardoor ziekteverwekkers geen kans krijgen zich te vermenigvuldigen.  Voorbeelden lichaamsvreemde stoffen: giftige stoffen zoals alcohol, bacteriën en virussen.  Belangrijke organen in het afweersysteem: lever (afbreken giftige stoffen), huid, zwezerik bij kinderen (klier in de borstholte)

6 Afweersysteem van de mens  Hygiëne  Ontsteking: lichaam maakt meer vocht aan en betere doorbloeding om beschadigd weefsel te herstellen.  Allergie: lichaam ziet onschadelijke stoffen zoals mijt aan als schadelijke stoffen.  Koorts: verhoging van de temperatuur om afweersysteem beter te laten werken. 38 graden of hoger.  Antibiotica: medicijn tegen bacteriën, zowel goed als schadelijke.

7 Voedingsmiddelen  Dierlijke en plantaardige voedingsmiddelen.  Voedingsstoffen = de bruikbare bestanddelen van voedingsmiddelen.  De voedingsstoffen zijn in te delen in eiwitten, koolhydraten, vetten, water, mineralen (zouten) en vitamines.

8 Koolhydraten  Brandstoffen  Bouwstoffen  Glucose, zetmeel en overige suikers.  Voedingsvezels zorgen voor een ‘vol gevoel’, zo helpen ze op gewicht te blijven. Ook zijn ze goed voor de stoelgang.

9 Vetten  Bouwstoffen  Brandstoffen  Vooral een brandstof kan ook gebruikt worden als bouwstof  Plantaardige en dierlijke vetten.  Ze smeren de gewrichten, dienen in de vorm van cholesterol als grondstof voor hormoonproductie en helpen bij herstel van spiercellen.

10 Eiwitten  Bouwstoffen  Brandstoffen  Is voornamelijk een bouwstof! Alleen brandstof als koolhydraten op zijn.  Haren, nagels, veren, spinnenwebben, spieren en rode bloedcellen bestaan voor een groot deel uit eiwitten. Belangrijk bij afweersysteem en herstellen van beschadigde spieren en cellen (weefsel)  Vlees, vis en gevogelte zoals kip leveren veel eiwit, net als melk, kaas en eieren. Maar ook in plantaardig eten zit eiwit, denk aan brood, noten, bonen en linzen.

11 Water en mineralen (zouten)  Water: bouwstof, transportmiddel en oplosmiddel  Mineralen: bescherming en bouwstof  Vitaminen: bescherming

12 Groente: 200 g / 4 opscheplepels Fruit: 200g / 2 stuks Brood: g / 6-7 sneetjes Aardappelen, rijst, pasta, peulvruchten: g / 4-5 aardappelen / opscheplepels Melk(producten): 600 ml Kaas: 1 plak / (20 g) Vlees(waren), vis*, kip, eieren, vleesvervangers: g Halvarine: g / 5 g/sneetje Bak-, braad- en frituurproducten, olie: 15 g / 1 eetlepel Dranken (inclusief melk): 1-1 ½ liter Gezonde voeding

13 Voedingsvezels(ballaststoffen), mineralen en vitamines. Groente

14 Zetmeel, voedingsvezels, en plantaardige eiwitten. Brood en aardappelen

15 Dierlijke eiwitten, en sommige mineralen. Zuivel en vleesproducten

16 Vetten en vitamine A en D Olie en vetten

17 Voornamelijk voor vocht, voedingstoffen oplossen, lichaamstemperatuur op peil houden. Vocht

18 Voortplanting  Eencelligen en schimmels  Planten  Dieren en mensen

19 Voortplanting eencellige  Deling  Nieuwe individuen zonder genen-uitwisseling  Ongeslachtelijke voortplanting

20 Voortplanting schimmels  Deling  ongeslachtelijke voortplanting (bijv. gist)  Sporen  schimmeldraden (bijv. truffel)

21 Sporen  Zowel ongeslachtelijk als geslachtelijk voortplanting  Als twee schimmeldraden samensmelten ontstaat een paddenstoel en in de paddenstoel ontstaan sporen.  Uit de sporen ontstaan nieuwe individuen.  Door geslachtelijke voortplanting is er genen uitwisseling.

22

23 Voortplanting bij planten Ongeslachtelijke voortplanting  Bollen; ondergrondse opslag. Bijvoorbeeld tulpen  Knollen; ondergrondse opslag. Bijvoorbeeld wortel  Stekken; stuk planten opnieuw planten  Uitlopers; delen plant opnieuw planten. bijvoorbeeld aardbei  Klonen; in laboratorium Geslachtelijke voortplanting  Zaadplanten met een bloem  Bestuiving: het stuifmeel komt op de stempel  Bevruchting: het stuifmeel komt bij het vruchtbeginsel  Eenslachtig; een bloem met alleen mannelijke of alleen vrouwelijke organen  Tweeslachtig

24

25 Voortplanting bij planten  Geslachtelijke voortplanting; uitwisseling van genen mits zelfbestuiving plaatsvindt  Windbestuiving  Insectenbestuiving Verspreiding van soorten met behulp van natuur:  Windbloemen: de verspreiding van zaden gaat door de wind. Bijvoorbeeld paardenbloem  Dieren: de verspreiding van zaden door dieren. Meestal doordat de vrucht wordt opgegeten; bijvoorbeeld Lijsterbes  Water verspreiding

26 Ontwikkeling van planten  Van vruchtbeginsel naar vrucht  zaadje-tot-tomaat/ zaadje-tot-tomaat/

27 Ontkieming  Als uit een zaadje een nieuwe individu komt  Het kiemplantje haalt uit het zaad reservevoedsel voor de eerste dagen.  Kiemingsfactoren; licht, temperatuur, water, seizoenen

28 Ontwikkeling van planten  Eenjarige planten voltooien hun levenscyclus in één jaar (groeien, bloeien en maken zaden) (tuinplantjes)  Tweejarige planten overwinteren in de grond en maken het tweede jaar bloemen en zaden. Daarna sterven ze. Bij sommige soorten overwintert bovengronds alleen een wortelrozet.  Meerjarigeplanten (overblijvers) leven meerdere jaren. Bijvoorbeeld: eiken, berken etc. de oudste bomen kunnen duizenden jaren oud worden.

29 Wortels, stengels en bladeren Transport in planten  Wortels: opname van water en mineralen  Stengels: stevigheid  Bladeren: fotosynthese  Transport via vaten. Vezels liggen vaak om vaten heen voor meer stevigheid.  2 soorten vaten: houtvaten en bastvaten.  In bladeren: vaten in nerven, In stengels: vaten in groepen bij elkaar (vaatbundels)

30 Stofwisseling planten  Koolstof wordt opgenomen door planten uit de lucht. Hiervan worden glucose (suiker) gemaakt. Dit suiker kan door andere organismen zoals dieren worden gebruikt om energie uit te halen en door hen weer afgegeven aan de lucht.  Assimilatie : maken van glucose, vindt plaats in de bladgroenkorrels.  Dissimilatie: afbreken/verbranden van glucose

31 Fotosynthese  Fotosynthese: stofwisselingsproces in planten  Planten kunnen door de fotosynthese energie uit (zon)licht gebruiken om het organische stofje glucose te maken.  Planten maken dus uit lucht, water en licht hun eigen energierijke voedsel.

32 zonlicht koolstofdioxide zuurstof water wortelharen

33 Koolstofdioxide CO 2 + Water H 2 O + licht  Glucose C 6 H 12 O 6 + Zuurstof O 2 Fotosynthese Zonlicht is de energiebron om glucose te maken. Omdat er licht nodig is voor de fotosynthese kan dit stofwisselingsproces alleen overdag plaatsvinden!! Fotosynthese vindt plaats in de bladgroenkorrels van een plant. DUS alleen in de groene onderdelen!!

34 Ontwikkeling van bomen  Jaarringen  Elk jaar bladval om uitdroging in de winter te voorkomen

35 Voortplanting bij dieren  De student kan uitleggen hoe de voortplanting bij dieren verloopt  De student kan kenmerken van planten, dieren en de mens in verband brengen met de wijze van bevruchting.

36 Verschillende voortplantingsstrategieën bij dieren  Altijd seksueel  eicel en zaadcel komen samen = bevruchting  Inwendige bevruchting; de mens  Uitwendige bevruchting; vissen, kikkers

37 Voortplanting en gedrag  Paringsdrang; de (bewuste of onbewuste) drang om voort te planten.  Doel van het leven: voort bestaan van de soort  Balts: voortplantingsgedrag bij vogels https://www.youtube.com/watch?v=9ScVaGioXsY  Bronst: voortplantingsgedrag bij zoogdieren  Nesteldrang

38 Voortplantingsstrategieën Eierleggend De jongen komen in eieren ter wereld  Vogels; kalkachtige schalen  Reptielen; leerachtige schalen  Vissen; geen schaal (dril)  Amfibieën; geen schaal (dril)  Geleedpotigen zoals insecten, kreeftachtigen. Levendbarend De jongen komen levend ter wereld  Zoogdieren  Ook buideldieren zoals kangeroes

39 Voortplanting bij de mens

40 Primaire geslachtskenmerken: zijn reeds vanaf de geboorte te zien: -testes -bijbal -penis met zwellichamen -prostaat met zaadblaasjes Secundaire geslachtskenmerken: Ontwikkelen zich gedurende de puberteit onder invloed van hormonen (testosteron): -lichaamsbeharing -zwaardere stem -oksel- en schaamhaar -zaadlozing Hormonale regeling bij een man (schematisch) Veranderingen bij de man:

41 Primaire geslachtskenmerken: zijn reeds vanaf de geboorte te zien: -eierstokken -eileiders -baarmoeder -vagina met kleine schaamlippen -clitoris Secundaire geslachtskenmerken: Ontwikkelen zich gedurende de puberteit onder invloed van hormonen (oestrogenen): -ontwikkeling van borsten -toename van vetweefsel (heupen) -oksel- en schaamhaar -menstruatiecyclus Veranderingen bij de vrouw

42 Het mannelijke geslachtsorgaan  Teelballen: produceren spermacellen en geslachtshormonen.  Bijballen: tijdelijk opslag voor spermacellen.  Balzak: hier liggen de teelballen en de bijballen in.  Zaadleiders: vervoeren spermacellen.  Zaadblaasjes en prostaat: voegen zaadvocht toe, waardoor de geslachtcellen beter kunnen bewegen.  Urine buis: vervoert urine en sperma.

43 zaadblaasje urineblaas prostaat zaadleider urineleider zwellichaam bijbal teelbal (testes) eikel balzak (scrotum) Vooraanzicht van het voortplantingsstelsel van een man (schematisch) Het mannelijke geslachtsorgaan

44 mitochondriën kern zweepstaart Een zaadcel (schematisch) Sperma Bestaat uit  zaadcellen (spermacellen) uit de teelballen  vocht uit de zaadblaasjes dat de zaadcellen actief maakt.  vocht met voedingsstoffen afkomstig uit de prostaat

45 Voortplantingsorganen van de vrouw  Eierstokken (ovaria): produceren eicellen en vrouwelijke geslachthormonen. Ook hier vindt de reductie deling plaats.  Trechters: vangen eicellen op.  Eileiders: hierdoor verplaatsen de cellen zich.  Baarmoeder: hierin vindt de ontwikkeling plaats van een embryo.  Clitoris: vangt prikkels op

46 baarmoeder (uterus) eileider eierstok (ovarium) trechter urineblaas urinebuis vagina kleine schaamlip grote schaamlip clitoris (kittelaar) Het voortplantingsstelsel van een vrouw (schematisch) Voortplantingsorganen van de vrouw

47 Menstruatiecyclus  De menstruatiecyclus onder invloed van hormonen.  De cyclus begint als de eerste dag van je menstruatie begint.  In de eerste 2 weken wordt de eicel rijp. Daarna komt de ovulatie (eisprong).  Als de ovulatie heeft plaats gevonden dan is het de beurt aan de menstruatie. Elke vier weken opnieuw.

48 Het verband tussen processen in een eierstok en de processen in het baarmoederslijmvlies, als er geen bevruchting optreedt (schematisch) Menstruatiecyclus

49 Het verband tussen de processen in een eierstok en de processen in het baarmoederslijmvlies, als er bevruchting optreedt (schematisch) Menstruatiecyclus bij zwangerschap

50 De eerste delingen van de zygote en de innesteling van het klompje cellen Bevruchting en innesteling

51 Eerste embryonale ontwikkeling

52 1-eiige tweeling2-eiige tweeling Tweelingen

53 Na ongeveer negen maanden (39 weken) zwangerschap wordt het kind geboren. De indaling en ontsluiting Bevalling De uitdrijving

54 De nageboorte Bevalling

55 Anticonceptie zonder voorbehoedsmiddelen: -periodieke onthouding -coïtus interruptus (onderbroken geslachtsgemeenschap) Anticonceptie gericht op barrièrewerking: -condoom (mannencondoom of vrouwencondoom) -pessarium of femcap -zaaddodende middelen -spiraaltje of ankertje Anticonceptie gericht op hormoonwerking: -de pil: combinatiepil – driefasenpil – minipil -hormoonspiraaltje -implantaatje -mannenpil Voorbehoedsmiddelen

56 Sterilisatie: zaadleiders of eileiders worden door middel van een kleine medische ingreep onderbroken of dichtgemaakt. De productie van zaadcellen of eicellen gaat gewoon door, net als alle andere seksuele functies!

57 Celkern  Chromosomen = lange draden die zich in de celkern bevinden. Elk organisme heeft een specifiek aantal chromosomen.  Genen = alle erfelijke eigenschappen bevinden zich in de vorm van genen op chromosomen. Genen bestaan uit DNA.

58 Chromosoomportret of karyogram van een vrouw Chromosomen  Chromosomen: in celkern met informatie voor erfelijke eigenschappen.  De celkern van een mens bevat 46 chromosomen. De chromosomen komen in paren voor. De chromosomen van zo’n paar zijn gelijk in lengte en vorm. Een mens heeft 23 paar chromosomen in een celkern van een gewone cel.

59 Mitose

60 Mitose Gewone celdeling voor groei en herstel. Er ontstaan twee cellen met: hetzelfde aantal chromosomen en precies dezelfde chromosomen als de oorspronkelijke cel. Meiose (reductiedeling) Bij de vorming van geslachtscellen (eicel en zaadcel). De gevormde cellen krijgen het halve aantal chromosomen (n). Nodig voor de bevruchting, want eicel (23 chromosomen) + zaadcel (23 chromosomen) --> bevruchte eicel (46 chromosomen). Reductiedeling

61 Meiose  Meiose is het ontstaan van de geslachtscellen. In deze geslachtscellen zit de helft van het oorspronkelijke DNA. Van elk chromosomen paar één chromosoom.

62 Bij de voortplanting van de mens versmelten de kernen van twee geslachtscellen (voortplantingscellen). In deze kernen zitten de chromosomen. In geslachtcellen zit van elk chromosomen paar één chromosoom. Een geslachtscel heeft dus 23 chromosomen en geen chromosomenparen. Na de bevruchting komen de chromosomen bij elkaar en vormen de chromosomen van de zaadcel en eicel weer opnieuw 23 chromosomen paren, dus 46 chromosomen. Bevruchting Chromosomen

63 Één van deze 23 chromosomenparen bepaald het geslacht. Vrouw: XX Man: XY De man bepaalt bij de bevruchting dus het geslacht van het kind. Met dit chromosomenpaar kan het geslacht van een individu worden bepaald  geslachtschromosomen Karyogram van een man Geslachtchromosomen

64 Geslachtschromosomen in de geslachtscellen Geslachtschromosomen bij bevruchting Als bij bevruchting in de kern van de zaadcel een X-chromosoom bevat, ontstaat een bevruchte eicel met twee X-chromosomen in de kern, hieruit ontwikkelt zich een meisje (XX). Als bij bevruchting in de kern van de zaadcel een Y-chromosoom bevat, ontstaat een bevruchte eicel met een X- chromosomen en een Y-chromosoom in de kern, hieruit ontwikkelt zich een jongetje (XY). Gelachtchromosomen

65 Eeneiige tweeling 1 eicel + 1 spermacel. Zijn genetisch zo goed als identiek. Ontstaan uit 1 eicel, die zich deelt in meerdere cellen die later uit elkaar gaan.

66 Twee-eiige tweeling Dubbele bevruchting. Dubbele eisprong, dus 2 eicellen in de eileiders tijdens de vruchtbare periode Kunnen van het verschillende geslacht zijn. Zijn eigenlijk gewoon 2 broertjes/zusjes die op het zelfde tijdstip verwekt worden. 2x een eicel en 2x spermacel

67 Geslachtschromosomen in lichaamscellen van een man

68 Geslachtschromosomen in lichaamscellen van een vrouw

69 Chromosomen zijn opgebouwd uit genen. Een gen, ook wel een erffactor genoemd, bevat de informatie voor één erfelijke eigenschap. Genotype: de verzameling genen in een cel. Fenotype: alle uiterlijke waarneembare kenmerken van een individu. Het fenotype wordt bepaald door het genotype en door milieufactoren. Eigenschappen die in je genotype zitten zijn erfelijke eigenschappen. Bijvoorbeeld de kleur ogen. Deze eigenschappen heb je van je ouders geërfd. Andere eigenschappen zijn aangeleerd of zijn ontstaan door omgevingsfactoren, bijvoorbeeld tatoeages. Eeneiige tweeling Fenotype en genotype

70 Dominante en recessieve genen  2 genen; één van vader en één van moeder, van twee chromosomen bepalen één eigenschap in de lichaamscel.  Deze genen zijn genen paren en zitten op chromosomen paren.  Deze genen kunnen allebei hetzelfde zijn of 2 verschillende.  Bij twee verschillende genen, bijvoorbeeld blauw en bruine ogen, bepaald het dominante gen het fenotype.  Een dominant gen is een gen dat altijd! tot uiting komt in een fenotype. Een recessief gen komt alleen tot uiting(uiterlijk) wanneer er geen dominant gen aanwezig is. Dus als allebei ouders blauwe ogen hebben.

71  A = Cel  B = Celkern  C = Chromosomenpaar  D = Twee genen  E = Een stuk DNA

72 Groei en ontwikkeling  Ontwikkeling: verandering van vorm  Levenscyclus is de stadia van het leven van één organisme  Twee vormen ontwikkeling:  Volledige metamorfose/gedaanteverwisseling  Onvolledige metamorfose

73 Volledige metamorfose  Bijvoorbeeld: vlinder, kever  Begrippen: ei, rups, larve, pop

74 Onvolledige metamorfose  Bijvoorbeeld sprinkhaan

75 Levenscyclus kikker  Begrippen;  Eieren  dril  Kikkervisje  Van kieuwen naar longen

76 Levensfasen van de mens Levenscyclus van de mens

77 Verzorging bij vogels  Eieren uitbroeden; warmte geven  Broedzorg; zorgen voor de jongen in het nest  Nestblijvers; komen kaal en hulpeloos uit het ei en blijven voor een aantal weken in het nest  Nestvlieders; komen met veren en al ziende uit het ei en kunnen daardoor heel snel het nest verlaten. Vooral vogels die op de grond leven.

78 Verzorging van de mens en zoogdieren  Zuigeling; wanneer het jong nog bij de moeder drinkt  Ouderzorg; zorgen voor het jong  Ongeveer 18 jaar bij de mens  Ongeveer 2 jaar bij leeuwen

79 Voorbeeldopgave 1: Evenwichtsorganen Kernconcept: B.1. biologische eenheid, leerdoel: B.1.2 Waar in het lichaam zitten de evenwichtsorganen?  A. bij het hart  B. in de buik  C. in de oren  D. in het ruggenmerg

80 Lucas is nierpatiënt. Hij moet regelmatig naar het ziekenhuis. Daar wordt hij aangesloten op een kunstnier die de functie van de nier tijdelijk overneemt. Op welk orgaanstelsel moet de kunstnier aangesloten worden?  A. op het bloedvatenstelsel  B. op het lymfevatenstelsel  C. op het spijsverteringsstelsel  D. op het voortplantingsstelsel

81 Voorbeeldopgave 3: Insuline Kernconcept: B.3 gedrag en interactie, leerdoel: B.3.1 Johan doet mee met een onderzoek naar de stofwisseling. Meteen na een maaltijd (op t=0) wordt gestart met het meten van de concentratie insuline in zijn bloed. De insulineconcentratie wordt continu gemeten. Gedurende de meettijd verricht Youri geen fysieke inspanning.  A. lijn A  B. lijn B  C. lijn C

82 Job heeft de ziekte hemochromatose. De ziekte is erfelijk en wordt veroorzaakt door een recessief gen dat niet op het X of Y chromosoom ligt. Een genetische test wijst uit dat zijn vrouw Noa geen drager is van het gen dat de ziekte veroorzaakt. Noa is zwanger van Job. Hoe groot is de kans dat het kind van Job en Noa de ziekte hemochromatose heeft?  A. 0%  B. 50%  C. 100%

83 Twee knollen van dezelfde aardappelplant worden volgens bovenstaand schema geplant en geteeld op twee verschillende plaatsen. Wat valt er te zeggen over het genotype en het fenotype van deze twee nieuwe aardappelplanten? De twee planten hebben..  A. een verschillend genotype en een verschillend fenotype.  B. hetzelfde genotype en hetzelfde fenotype.  C. een verschillend genotype, maar hetzelfde fenotype.  D. hebben hetzelfde genotype, maar een verschillend fenotype.


Download ppt "Natuur en Techniek Blok 3. Vandaag  Afweer  Voeding  Voortplanting."

Verwante presentaties


Ads door Google