De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Immuniteit, bescherming en afweer Hfdst 11. Psycho-neuro-immunologie = PNI Hoe psychologische toestand immuunsysteem, afweer en immuunfunctie beïnvloedt.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Immuniteit, bescherming en afweer Hfdst 11. Psycho-neuro-immunologie = PNI Hoe psychologische toestand immuunsysteem, afweer en immuunfunctie beïnvloedt."— Transcript van de presentatie:

1 Immuniteit, bescherming en afweer Hfdst 11

2 Psycho-neuro-immunologie = PNI Hoe psychologische toestand immuunsysteem, afweer en immuunfunctie beïnvloedt Veranderingen immuunsysteem ≠ noodz. verminderde of verbeterde immuunfunctie In vitro veranderingen ≠ noodz. in vivo

3 Specifiek versus niet-specifiek Niet-specifieke afweer en immunologische respons: mucosa, inflammatoire reactie met oedeem, macrofagen, PIC (sickness response),… Specifieke immuunrespons: T-lymfocyten, B-lymfocyten en Ig (antilichamen), NK-cellen

4 Verminderde immuunfunctie Mogelijke gevolgen van verminderde / verstoorde immuunfunctie: Verhoogde vatbaarheid infecties (viraal / bact) + progressie (HIV) Slechtere / tragere wondheling en postoperatief herstel Verminderde respons op en bescherming na vaccin (immunisatie) Ontstaan en progressie van kanker Autoimmuunaandoeningen Verhoogde M&M bij vele ‘somatische’ aandoeningen What’s the evidence? Direct of indirect? Onafhankelijk?

5 Acute versus chronische stress Acute stress: netto verbeterde immuunfunctie (adaptief): vnl. aspecifiek, maar ook specifiek (NK-cellen) – cf positieve emoties, optismisme Chronische stress + negatieve emoties (A, D): verminderde immuunfunctie: Aspecifiek: afweer thv mucosa is verminderd + aspecifieke inflammatoire reactie (PIC - sickness response) Vermindering van specifieke immunologische respons, bv. NK- cells (aantal, cytotoxiciteit), B- en T-lymfocyten

6 Chronische stress ‘Uitzondering’: PTSD: toename NK, B, T (cf. hypocortisolemie), maar immuunfunctie? Interventies om chronische stress (negatieve emoties / depressie) te verminderen, lijken immuunfunctie te verbeteren (herstellen): vooral aangetoond voor expressief schrijven (emotional disclosure), hypnose en conditionering

7 Gevolgen van chronische stress & co Mogelijke gevolgen van verminderde / verstoorde immuunfunctie: Verhoogde vatbaarheid infecties (viraal / bact) + progressie (HIV) Slechtere / tragere wondheling en postoperatief herstel Verminderde respons op en bescherming na vaccin (immunisatie) Ontstaan en progressie van kanker Autoimmuunaandoeningen Verhoogde M&M bij vele ‘somatische’ aandoeningen What’s the evidence? Direct of indirect? Onafhankelijk?

8 Verhoogde vatbaarheid voor virale infecties (URI) Cohen S et al, 1991

9 HIV/AIDS Infectieziekte / verworven immuundeficiëntie Hoge stress en lage sociale steun ~ snellere progressie naar AIDS Depressie en QoL ~ impact op gezondheid, werk, financieel vlak, seksueel vlak,… Behandeling van depressie ~ betere immuunfunctie, lagere virale load  prognose is dan beter

10 Gevolgen van chronische stress & co Mogelijke gevolgen van verminderde / verstoorde immuunfunctie: Verhoogde vatbaarheid infecties (viraal / bact) + progressie (HIV) Slechtere / tragere wondheling en postoperatief herstel Verminderde respons op en bescherming na vaccin (immunisatie) Ontstaan en progressie van kanker Autoimmuunaandoeningen Verhoogde M&M bij vele ‘somatische’ aandoeningen What’s the evidence? Direct of indirect? Onafhankelijk?

11 Wondheling, postoperatief herstel en huidaandoeningen Chronische stress: 20-40% trager (bv. examenperiode) Vergelijkbare effecten van negatieve emoties (A, D) Positieve effecten op wondheling: expressief schrijven (emotional disclosure), nauwe persoonlijke relaties, lichaamsbeweging  snellere genezing Prospectief – causaal !

12 Wondheling, postoperatief herstel en huidaandoeningen Chronische stress en negatieve emoties: slechtere outcome na heelkunde (langer herstel, meer pijn, meer analgetica, meer complicaties, langere hopsitalisatie) Psychologische voorbereiding op heelkunde verbetert deze outcomes: informatie, relaxatietechnieken, copingvaardigheden ondersteunen

13 Wondheling, postoperatief herstel en huidaandoeningen Chronische stress en negatieve emoties: meer symptomen van huidaandoeningen (bv psoriasis, eczema) Mechanisme: immunologische veranderingen + krabben + (ander) gedrag: alcohol, roken (veranderingen in gedrag agv stress) 30% psychiatrische problemen: richting verband? Belang van psychologiscxhe interventies (oa gericht op krabben)

14 Gevolgen van chronische stress & co Mogelijke gevolgen van verminderde / verstoorde immuunfunctie: Verhoogde vatbaarheid infecties (viraal / bact) + progressie (HIV) Slechtere / tragere wondheling en postoperatief herstel Verminderde respons op en bescherming na vaccin (immunisatie) Ontstaan en progressie van kanker: psycho-oncologie Autoimmuunaandoeningen Verhoogde M&M bij vele ‘somatische’ aandoeningen What’s the evidence? Direct of indirect? Onafhankelijk?

15 Psycho-oncologie Psychosociale risicofactoren: levensstijl en gezondheidsgedrag (60% van alle kankers) >>>>> stress, sociale steun, negatieve emoties,… Als stress,… al een effect heeft: (Zeer) klein effect Op progressie > op ontstaan van kanker Beperkt dieronderzoek, maar inconsistent humaan onderzoek Gemedieerd door gedrag (oa therapietrouw, levensstijl), of ook via immunologische weg?

16 Invloed van stress en steun op kanker? Evidence? “Not any psychological factor for which an influence on cancer development has been convincingly demonstrated” (Garssen, 2004) Steun: sociale isolatie ~ hogere kankermortaliteit Gehuwd ~ langere overleving gevorderde kanker Niet bij elke vorm van kanker; inconsistente bevindingen Associatie, maar onduidelijk of oorzaak en zo ja: direct of indirect effect

17 Sociale steun en groepstherapie Maligne melanoma - 6-week gestructureerde groepsinterventie (health education, stress management techniques, such as relaxation, psychological support) reduced psychological distress significant immunological changes in intervention patients compared with controls: NK cells, NK cell cytotoxic activity 6-year follow-up: trend, even after correction for other factors… Fawzy et al en 93

18 1 jaar groepstherapie (David Spiegel et al, 1989) Gemetastaseerde borstkanker Verbeterde overleving, maar… … niet gerepliceerd Conclusie: inconsistente bevindingen, als effect: onafhankelijk of gemedieerd door therapietrouw? Sociale steun en groepstherapie

19 Bij 1-58% klinisch significante niveaus van angst, depressie of PTSD Kwetsbaarheid-belastingsmodel (vulnerability-stress model)  interactie individuele kwetsbaarheid met medische factoren: bepalen distress A > D, maar depressie best bestudeerd Kanker en psychologische weerslag

20 Depressie ~ ontstaan < progressie en mortaliteit van kanker, maar… Associatie Bidirectionele relatie Als al causale component: direct (immuno / endocrino) of indirect? Kanker en psychologische weerslag

21 Grote verschillen in ziekteperceptie (appraisal of cancer) en –beleving ~ coping strategieën Als bedreiging of uitdaging: meer probleem-gefocuste coping Als schade of verlies: meer ontwijkende coping Geen consistent bewijs dat copingstijl belangrijke rol speelt in kanker overleving of herval; coping (authenticiteit, autonomie en aanvaarding) wel belangrijk voor psychologisch welzijn en zelfhulp Kanker en psychologische weerslag

22 Vooral effect op mentale gezondheid, fysieke symptomen en QoL; inconsistente bevindingen mbt effect op kankerprogressie CBT, mindfulness, steun (groep, indiv, internet,…), lichaamsbeweging-training, massagetherapie… Kanker en psychologische interventies

23 Gevolgen van chronische stress & co Mogelijke gevolgen van verminderde / verstoorde immuunfunctie: Verhoogde vatbaarheid infecties (viraal / bact) + progressie (HIV) Slechtere / tragere wondheling en postoperatief herstel Verminderde respons op en bescherming na vaccin (immunisatie) Ontstaan en progressie van kanker: psycho-oncologie Autoimmuunaandoeningen Verhoogde M&M bij vele ‘somatische’ aandoeningen What’s the evidence? Direct of indirect? Onafhankelijk?

24 Bv reumatoïde arthritis (RA) A & D ~ pijn; reciproke interacties Stress verergert RA, ondanks cortisolverhoging: hyporesponsiviteit op stress in RA, verstoorde immuniteit, verminderde gevoeligheid voor cortisol bij chronische verhoging

25 Bv diabetes mellitus type 1 (DM1) Hyperglycemie en slechte glycemieregeling ~ depressie Diabetes complicaties ~ depressie Associatie: richting? Causaal? Depressie ~ therapietrouw! Meer depressieve symptomen: minder strikt houden aan medicatie, dieet…

26 Respiratoire gezondheid Tweede deel van hfdst 12 (eerste deel cardiovasculair besproken bij deel over stress)

27 Ademhaling en emoties Bidirectionele sterke beïnvloeding Hyperventilatie (lage CO 2, gevoeliger voor CO 2 ) ~ angst, paniek, paniekstoornis Angstsensitiviteit: relatief stabiele trek: snel angst door of zorgen over fysieke symptomen van angst Paniekstoornis ~ angstsensitiviteit

28 Bovenste luchtweginfecties (URI) 50% van alle acute ziektes Slechts 1/3 blootgesteld aan ‘verkoudheidsvirus’ ontwikkelt verkoudheid Mate van blootstelling (contact hypothese) Immunologische en algemene gezondheid ~ stress (bv examens; cf deel immuniteit), sociale steun, slaap, emoties, socie- economische status,…(ook na correctie voor andere variabelen: controlled for / adjusted for) Socialere mensen: lager risico verkoudheid!

29 Astma Vroeger verkeerdelijk als ‘psychosomatische ziekte’ bestempeld, nu: inflammatie luchtwegen Ontstaan van astma niet aan psychosociale factoren (in enge zin) geassocieerd Uitlokken van / frequentie van exacerbaties wel, net zoals symptomen, QoL,… Verklaring: gedrag, levensstijl, therapietrouw en mogelijk stress-geïnduceerde immuunveranderingen (cf RA: verminderde cortisolrespons), via URI

30

31 Astma Associatie met angst en angststoornissen: triggeren symptomen + beïnvloeden perceptie ervan Astma + PTSD na 9/11: 3x meer kans op astma-symptomen, 6x meer naar spoed Perceptie van symptomen: grote interindividuele variatie 60% detecteert veranderingen longfunctie niet betrouwbaar Perceptie beïnvloed door angst pessimisme, overtuigingen over ziekte, ervaren stigma: belangrijke predictoren van outcome Belang van self-management interventies

32

33 Gastro-intestinaal syteem Hfdst 13 (eetgedrag, dieet en obesitas: wel te kennen, zie deel prof Omer Van den Bergh) (Disordered eating (p304 midden tot p309 bovenaan): niet te kennen – zie cursus psychiatrie) (Cancer of the upper GI tract (p320 onderaan tot p322 bovenaan): niet te kennen) (Alcohol gebruik: wel te kennen, zie volgende lessen)

34 Brain-gut axis Invloed van ANS op gut ENS: enteric nervous system: 100 miljoen neuronen, zelfde NT, verbonden met en beïnvloed door CNS, maar ook deels autonoom en onafhankelijk functioneren: controle van GI functies (absorptie, secreties, motiliteit, microcirculatie, immuunregulatie)

35

36 Brain-gut axis Invloed van emoties / psychologische toestand op gut via brain-gut axis: Functionele GI syndromen (IBS, FD) Andere GI aandoeningen, bv inflammatoire darmziekten (IBD) Normaal GI functioneren: walging (disgust) – nausea; angst – impact op maagfunctie; placebo-effect Verstoorde brain-gut axis: veranderde sensaties, motiliteit, hypersensitiviteit

37

38 Brain-gut axis Invloed van stress op gut via brain-gut axis: 70% rapporteert veranderde maagdarmfunctie bij stress Veranderde motiliteit, veranderde ionsecretie, toegenomen intestinale permeabiliteit, laaggradige inflammatie, ENS- dysfunctie,… Interactie met Helicobacter pylori en NSAID: gastritis, maagzweer, Functionele GI syndromen (IBS, FD) Complexe interactie: zie figuur

39

40 Maagzweer (peptic ulcer) H. pylori: geassocieerd met dyspepsie, gastritis, maagzweer, maagkanker H. pylori is geen voldoende en geen noodzakelijke voorwaarde voor maagzweer: niet alle mensen met H. pylori hebben maagzweer (of andere maagaandoening) en 5-20% van de mensen met maagzweer hebben geen H. pylori (eerder voorkomen heling?) Interactie met genetische kwetsbaarheid, pH – maagzuur, NSAID-gebruik, alcohol,… Stress en levensstijl dragen bij aan 30-65% van de maagzweren Onafhankelijk van het feit of ze veroorzaakt werden door H. pylori of NSAID’s

41 Prikkelbare darmsyndroom (IBS) Cf deel over psychosomatiek – functionele syndromen

42 Prikkelbare darmsyndroom (IBS) Associatie met chronische stress, psychiatrische aandoeningen en VG van (seksueel / fysiek) misbruik Hyperreactiviteit van brain-gut axis, getriggerd door psychologische of biologische factoren: hypersensitiviteit voor (oa) distensie, gestoorde motiliteit, grotere vigilantie voor symtomen en neiging om ze als negatief of pijnlijk te labellen Impact QoL – distress - belastend – zelfs suïcidaliteit hoger Psychologische interventies voor distress + IBS-symptomen: relaxatie, stress management, hypnotherapie, CBT,…

43 Inflammatoire darmziekten (IBD) Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa: immuundysfunctie Etiologie: interactie omgeving – genetische kwetsbaarheid Stress speelt wrsch geen grote rol bij ontstaan, maar wel bij verloop, herval: via invloed van stress op mucosa-inflammatie? Invloed van emoties en stress minder groot dan bij functionele maagdarmaandoeningen Impact QoL – distress - belastend en grote uitdaging om zich aan te passen: verantwoordelijkheid nemen – betere aanpassing Psychologische interventies: stress management, steungroepen,…: mssch geen duidelijk effect op fysieke symtomen, maar wel minder symptoomgerelateerde stress, A, D, pijn, beter omgaan met symptomen,…


Download ppt "Immuniteit, bescherming en afweer Hfdst 11. Psycho-neuro-immunologie = PNI Hoe psychologische toestand immuunsysteem, afweer en immuunfunctie beïnvloedt."

Verwante presentaties


Ads door Google