De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Hoofdpijn bij kinderen Oktober 2012 Drs. M.C.G. Beeren. Kinderarts St. Anna ziekenhuis, Geldrop.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Hoofdpijn bij kinderen Oktober 2012 Drs. M.C.G. Beeren. Kinderarts St. Anna ziekenhuis, Geldrop."— Transcript van de presentatie:

1 Hoofdpijn bij kinderen Oktober 2012 Drs. M.C.G. Beeren. Kinderarts St. Anna ziekenhuis, Geldrop

2 Inhoudsopgave Epidemiologie Algemene aanpak hoofdpijn Kinderen met hoofdpijn Multidisciplinair carrousel Behandeling: Medische factoren Psychologische factoren Algemene adviezen Medicatie misbruik

3 Inhoudsopgave (vervolg) Proefschrift J. Bruijn Kwaliteit v leven Psychologische/psychiatrische comorbiditeit Take home messages

4 Epidemiologie Primaire hoofdpijn 1 Lifetime prevalentie: 97% Prevalentie laatste jaar: 92% Prevalentie afgelopen week: 47% Prevalentie dag: 24% Secundaire hoofdpijn % jonge patienten met klacht hoofdpijn

5 Epidemiologie II Migraine 3 : 1 jaars prevalentie: 11%-17% Spanningshoofdpijn (SSH) 3 : 1 jaars prevalentie: 9,8%-23%

6 Algemene aanpak hoofdpijn bij de kinderarts

7 Aanpak Anamnese, Lichamelijk onderzoek Aanvullend onderzoek Diagnose beleid

8 Anamnese Eerste kind zelf, evt tekening Hoe, wanneer ontstaan 7 dimensies Familieanamnese Eerdere behandelingen Visus, Leefstijl …

9 Lichamelijk onderzoek Algemeen pediatrisch onderzoek Orienterend neurologisch onderzoek

10 En…. Hoofdpijndagboek

11 Onderscheid primair vs secundair Primaire hoofdpijn ip behandelen aanvalsbehandeling vs profylaxe Secundaire hoofdpijn Onderliggende oorzaak zoeken en behandelen Maar bij beiden: onderliggende, versterkende en instandhoudende factoren behandelen!

12 Primaire hoofdpijn * migraine - zonder aura - met aura * spanningshoofdpijn * chronische spanningshoofdpijn * clusterhoofdpijn ALTIJD CONFORM ICHD II CRITERIA !

13 ICHD criteria migraine (volwassenen!) A. 5 aanvallen voldoen aan criteria B-D B. Duur: 4-72 uur C. 2 van onderstaande karakteristieken: – unilaterale lokatie – Pulserende hoofdpijn – Matig tot ernstige pijn – Verergering of uitlokking bij lichamelijke activiteit D. Gedurende de hoofdpijn 1 symptoom: – Misselijk en/of overgeven – Fotofobia en fonofobia E. Niet door een andere ziekte

14 Verschil met volwassenen kortere duur aanval: 1-72 uur vaak bilaterale hoofdpijn (82,7%)

15 Fases migraine Prodromale fase Aura Hoofdpijn herstel

16 Aanvullend onderzoek Op geleide van aanwijzingen, alarmsymptomen evt lab, beeldvorming, icc (oogarts)

17 Prodromen: Geestesgesteldheid /Neurologisch /Algemeen Neerslachtig, Hyperactief Euforisch,Spraakzaam Prikkelbaar,Suf Rusteloos,Fotofobie Fonofobie,Concentratiestoornis Dysfasie,Hyperosmie Geeuwen,Stijve (Pijn) nek Trek in bepaald voedsel,sloomheid Anorexie,Koud gevoel Diarree of constipatie Dorst,Urinelozing,Vochtretentie

18 Aura: In 20%, ontstaan in 5-20 minuten; duur <60’’ Visueel - Positief (gevolgd door negatief) - Centraal rand (of andersom) - Alle kleuren (geen wit) Sensibel - Tintelingen (gevolgd door gevoelloosheid) Motorisch Parese of afasie, vaak combi sensibel

19 Hoofdpijnfase bonzende hoofdpijn anorexie misselijkheid, braken slaperig, gapen fotofobie, fonofobie, osmofobie duur: 4-72 uur

20 Herstel Kan opvallend snel

21 Behandeling Leefstijl Aanvalsbehandeling Profylaxe Pijnstilling cfr richtlijn nvk ad&EntryId=674

22 ICHD criteria Spanningshoofdpijn Hoofdpijn met 2 van de volgende kenmerken Bilateraal aanwezig Drukkend/klemmend (niet kloppend) Mild tot matig intensiteit Geen toename met fysieke activiteit Geen misselijkheid of braken Overgevoeligheid voor licht of geluid of geen van beide Duur vanaf 30 minuten.

23 Behandeling Analgetica Leefstijladviezen Ontspanningsoefeningen ….

24 Alarmsymptomen bij kinderen (1) Occipitaal en of in de nek gelocaliseerd: ruimte innemende afwijking, vaak in de achterste schedelgroeve Hoofdpijn waar het kind in de nacht van of in de ochtend mee wakker wordt: ruimte innemende afwijking Hoofdpijn in de nacht of ochtend gepaard gaande met misselijkheid en of braken: ruimte-innemende afwijking

25 Alarmsymptomen bij kinderen (2) Per-acuut ontstane hoofdpijn (thunderclap) Voorgeschiedenis: maligniteit, afweerstoornis Systemische klachten: koorts, stijve nek, huiduitslag Focale neurologische klachten of afwijkingen bij lichamelijk onderzoek Stollingsstoornissen Leeftijd < 5 jaar

26 Secundaire hoofdpijn * hoofdpijn tgv hoofd/nek trauma * hoofdpijn tgv cervicale/craniële vasculaire aandoeningen * hoofdpijn tgv niet-vasculaire intracraniële aandoeningen * hoofdpijn tgv overmatig medicijn- of drugs-gebruik * hoofdpijn tgv infectie * hoofdpijn tgv verstoringen milieu interieur * hoofdpijn tgv aandoeningen van schedel, nek, ogen, oren,sinussen, tanden, mond of andere structuren van schedel of nek * hoofdpijn tgv psychiatrische aandoeningen

27 Onderscheid primair vs secundair Primaire hoofdpijn ip behandelen aanvalsbehandeling vs profylaxe Secundaire hoofdpijn Onderliggende oorzaak zoeken en behandelen Maar bij beiden: onderliggende, versterkende en instandhoudende factoren behandelen!

28 Kinderen met hoofdpijn Qol: Depressie, angst en slaapstoornissen Predisponerende factor 6 Gevolg van hoofdpijn 7 Schoolverzuim: 41% over jaar 1 Qol  kinderen met kanker 8 Volwassenen: Migraine bij kinderen  >50% volwassen leeftijd 9

29 Kinderen met hoofdpijn Moeilijk bij kinderen goed te diagnosticeren Vooral jonge kinderen moeilijk klachten beschrijven Veel beïnvloedende factoren spelen mee Precipiterende factoren Predisponerende factoren Verergerende factoren

30 Praktijk kinderarts St Anna Geldrop Doorverwezen door huisarts naar kinderarts Anamnese LO/ KNO Evt aanvullend onderzoek Dagboek, hoofdpijn checklist CBCL lijsten Aanvalsbehandeling, behandeling herkende onderliggende ziekten.

31 Multidisciplinaire carrousel

32 Onderzoek Retrospectief statusonderzoek WESP studente H. Stael, Universiteit Maastricht november 2009-mrt 2010, nu arts jeugdgezondheidszorg) 157 patiënten Kinderarts/Fysiotherapeut/ Psycholoog/pedagogisch medewerker behandeling hoofdpijn gerelateerde factoren:76,44% goede/betere uitkomst

33 First visit pediatric outpatient clinic: 285 (100%) patients 182 patients (63,86%) met inclusion criteria for the carousel 14 patients (4,91%): complaints disappeared before date carousel 7 patients (2,46%) were not interested to go through the carousel 4 patients (1,4%) did not want to see a specific member of the team 157 patients (55,09%) went through the carousel 103 (36,14%) were excluded from this study 91 patients (31,93%) did not meet the inclusion criteria for carousel 3 patients (1,05%) were admitted at another hospital 9 patients (3,16%) were admitted at St. Anna, Geldrop

34 Multidisciplinaire carrousel II Kind met hoofdpijn KinderartsPsycholoogFysiotherapeut Pedagogisch medewerker

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45 Other therapies prior to carouselSubdivisionN% (n=34)% (n=157) Total number of patients3421,66 Regular35 Physiotherapy823,535,1 Manual therapy720,594,46 Caesar therapy25,881,27 Mensendieck therapy514,713,18 Psychological consultation720,594,46 Podotherapy38,821,91 Other physician25,881,27 Haptonomy12,940,64 Alternative21 Acupuncture25,881,27 Osteopathy926,475,73 Foot reflexology25,881,27 Orthomolecular therapy12,940,64 Chiropractic therapy25,881,27 Homeopathy38,821,91 Kinesiology12,940,64 therapy12,940,64 No additional therapies12378,34 1 therapy2367,6514,65 2 different therapies38,821,91 3 different therapies617,653,82 4 different therapies12,940,64 5 different therapies12,940,64

46

47 Medische factoren

48

49

50 Bijdrage psychologie Wanneer is hoofdpijn ontstaan Groep 2  groep 3 ? Overgang groep 8  middelbare school? Stress op school/thuis etc. IQ? Faalangst? Perfectionisme? Etc.

51 Psychologische factoren

52 Stressoren op school

53 Behandeling kinderen met hoofdpijn Adviezen naar aanleiding van multidisciplinaire carrousel

54 Behandelbare oorzaken secundaire hoofdpijn Vaak anamnestisch geen aanwijzingen voor oogafwijkingen Belangrijke oorzaak hoofdpijn Behandeling goed resultaat!

55 Adviezen op psychologisch gebied Op zoek naar stressoren Aanpakken mbv ouders en school Sovatraining? Weerbaarheidstraining? Etc.

56 Algemene adviezen bij hoofdpijn Drinken: min. 1.5 liter/dg Geen cola/ice tea/caffeine Eten: Regelmaat Voldoende Bijvoorbeeld: specifieke voedingsmiddelen, cave…

57 Algemene adviezen bij hoofdpijn Slapen Voldoende slaap overeenkomstig leeftijd Structuur thuis Stoppen gebruik pijnmedicatie

58 Algemene adviezen Advices Fear of failure Psychological comorbidity Less caffeine Structure Medication Eat more/more regular Sleep improvement Drink more Nothing wrong Contributors Number of patients (%)

59 Hoofdpijn door medicatie >/15 pcm/mnd >/10 triptanen/mnd Vaak hoofdpijn in de ochtend Advies: stoppen (liefst acuut) met inname

60 Medicatie (over)gebruik 12,32% >/ 3 PCM/wk

61 Uitkomsten Inclusie > 6 weken HP Exclusie: enkelvoudig, behandelbare oorzaak Geen onderscheid primair/secundair in inclusie Jongen 39 %, meisje 61 % Wekelijks30 %, dagelijks49 % Schoolverzuim 55 % 11 % overmatig medicatiegebruik Medisch 31 %, fysiotherapeutisch51 % Psychologisch60 %, leefstijl 45 %

62 Resultaten

63 Outcome met fysiotherapie

64 Outcome met bril

65 Beperkingen onderzoek Geen controles Retrospectief statusonderzoek Noodzaak tot onderzoek met controles, ism MMC-V Maar: brede benadering, niet alleen focus op hoofdpijn zelf, nadruk op comorbiditeit en factoren die uitlokken, onderhouden en versterken kan frequentie en ernst doen afnemen en daarmee de noodzaak tot chronisch medicatiegebruik.

66 In conclusion “ we believe that headaches among children can, and must, not only be treated medically. Many different contributing factors were found by the members of our multidisciplinary team. Headaches among children are a much more extensive disease than may be thought off. In addition, as there are many possible influences, which are also individually different, every child will need a different approach and a special, own specific treatment program which can be easiest developed with the diagnostic program of a multidisciplinary team. a complete diagnosis which includes every possible Only predisposing, precipitating and/or enhancing factor can lead to a proper treatment program and therefore a better quality of life for children suffering from headaches.”

67 Casus Meisje, 15 Sinds 2 jaar, eerst sporadisch, nu dagelijks drukkende frontale hoofdpijn, reeds bij wakker worden. veel schoolverzuim

68 Casus vervolg Anamnese: Ernst tussen 8 en 10/10, mn ‘s ochtends Slaapproblemen Redbull Dreigt te doubleren Rust helpt iets, steeds herval

69 Carroussel Medisch: chronisch dagelijkse hoofdpijn, type spanningshoofdpijn, cave medicatieovergebruik Algemeen: slaapproblematiek, ontspanningsoefeningen, verschuiving slaap- waakritme, melatonine stress, inschakelen OZL/Fontys Psychologie: schoolniveau mogelijk hoog gegrepen, aanvullend onderzoek

70 Onderzoek kwaliteit van leven en psychologische factoren

71 Hoofdpijn bij de kinderarts UITGANGSVRAGEN: 1) Verschilt de kwaliteit van leven (KvL) bij kinderen met hoofdpijn die behandeld worden door een kinderarts met de KvL van gezonde kinderen ? 2) Verschilt de KvL bij kinderen met spanningshoofdpijn met de KvL bij kinderen met migraine ?

72 2 jaar, alle kinderen met primaire hoofdpijn op de polikliniek kindergeneeskunde van het Vlietland Ziekenhuis * onderzoek volgens vast protocol met anamnese, lichamelijk onderzoek en kinderneurologisch onderzoek * International Headache Society (ICHD I) criteria voor hoofdpijndiagnose * KvL meting door Child Health Questionnaire (CHQ-PF50), Nederlandse vertaling * controlegroep van 467 gezonde kinderen

73 Kwaliteit van Leven studie: resultaten * = statistisch significant verschil (p<0.05) * * * * * * * * * * * *

74 Interventiestudie * primaire uitkomstmaat: hoofdpijnfrequentie * secundaire uitkomstmaat: KvL en psychische comorbiditeit * riboflavine (vitamine B2) en placebo * leefregels * symptomatische behandeling door pijnstillers * geen verschil tussen riboflavine en placebo tav frequentie van migraine-aanvallen * riboflavine superieur tov placebo tav frequentie van aanvallen van spierspanningshoofdpijn tov placebo (p = 0.04)

75 Interventiestudie: resultaten * = statistisch significant verschil (p<0.05) * * * * * * * * * ** * * * * * * * * * * *

76 * * * * * * *

77 Interventiestudie: conclusies *riboflavine heeft geen superieur effect tov placebo bij kinderen met migraine op verbetering van KvL- en CBCL-score *bij kinderen met migraine na verwijzing zijn er minimale psychische klachten *na een effectieve symptomatische behandeling en een profylactische placebobehandeling verbetert de KvL-score op de meeste domeinen en verbetert de CBCL-score op alle schalen bij kinderen met migraine

78 Psychologische comorbiditeit

79 Psychische comorbiditeit tav psychiatrische comorbiditeit:1 HK studie beperkt bewijs dat migraine bij kinderen met migraine vaker gepaard gaat met ODD (oppositional defiant disorder) beperkt bewijs dat migraine bij kinderen met migraine niet vaker gepaard gaat met ADHD, depressie, dysthymie en CD (conduct disorder) conclusie: kinderen met migraine na verwijzing naar een specialist vertonen niet meer psychologisch dysfunctioneren dan gezonde kinderen en (in mindere mate) niet meer psychiatrische comorbiditeit Bruijn J, Locher H et al; Psychological functioning and psychiatric comorbidity in children and adolescents with migraine in clinical studies: a systematic review of the literature. Pediatrics 2010;126: 323–332.

80 Take home messages Hoofdpijn bij kinderen Behalve onderscheid primair/secundair nog vele bijdragende factoren Probleem met vele gevolgen, lichamelijk, psychologisch, ook maatschappelijk (nu niet belicht) Brede benadering bijdragend Duidelijke rol preventieve geneeskunde Suggesties hoe?

81 Bedankt voor de aandacht Vragen?

82 Literatuur 1. Bandell-Hoekstra, I.E., Abu-Saad, H.H., et al., Prevalence and characteristics of headache in Dutch schoolchildren. Eur J Pain, (2): Guidetti, V.Galli, F., Recent development in paediatric headache. Current Opinion in Neurology : Laurell, K., Larsson, B., et al., Prevalence of headache in Swedish schoolchildren, with a focus on tension-type headache. Cephalalgia : 380–88 4. Kristjansdottir, G., Prevalence of pain combinations and overall pain: a study of headache, stomach pain and back pain among schoolchildren. Scand J Soc Med., : 58– Kröner-Herwig, B., Heinrich, M., et al., Headache in German children and adolescents: a population-based epidemiological study. Cephalalgia :519– Wang, S.J., Fuh, J.L., et al., Outcomes and predictors of chronic daily headache in adolescents. A 2-year longitudinal study. Neurology :591– Pakalnis, A., Butz, C., et al., Emotional Problems and Prevalence of Medication Overuse in Pediatric Chronic Daily Headache J Child Neurol., : Powers, S., Patton, S., et al., Quality of life in childhood migraine: clinical impact and comparison to other chronic illnesses. Pediatrics, : Bille, B., A 40-year follow-up of school children with migraine.. Cephalalgia :


Download ppt "Hoofdpijn bij kinderen Oktober 2012 Drs. M.C.G. Beeren. Kinderarts St. Anna ziekenhuis, Geldrop."

Verwante presentaties


Ads door Google