De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Het Schoolvak Nederlands

Verwante presentaties


Presentatie over: "Het Schoolvak Nederlands"— Transcript van de presentatie:

1 Het Schoolvak Nederlands
Literaire ontwikkeling Theo Witte UCLO 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

2 Het Schoolvak Nederlands
Inhoud onderzoek naar literaire ontwikkeling complicerende factoren van boeken en (verwerkings)opdrachten literaire ontwikkelingsstadia in het studiehuis en de derde graad ontwikkelingsprincipes Wat gaan we doen? Eerst zal ik u iets vertellen over het onderzoek waar ik inmiddels vier jaar mee bezig ben. Goethe: In der Beschrankung zeigt sich erst der Meister (vrij vertaald: in de beperking herkent men de meester’) Gaat voor mij niet op – meesterproef leg ik over ruim een jaar af 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

3 Recht doen aan verschillen
Differentiatie …. leerlingen competentieniveaus boeken verwerkingspdrachten lessen docenten programma’s Recht doen aan verschillen betekent differentiatie. Maar we weten allemaal hoe hondsmoeilijk het is om dat goed te doen. Niet alleen omdat we te maken hebben heel veel leerlingen, maar ook omdat de situatie heel complex is. 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

4 Onderzoeksvragen Wat zijn significante verschillen tussen de niveaus?
literaire compe-tentie MOTIVATIE / BEKWAAMHEID + willen + kunnen - willen - kunnen - willen - kunnen literaire ontwik-keling niveau 1 niveau 2 niveau 3 niveau 4 niveau 5 niveau 6 ?. Wat zijn significante verschillen tussen de niveaus? Welke gedrags- verschillen? Hoeveel fasen kunnen er worden onderscheiden? h4 – en v6+ Hoe de ontwikkeling stimuleren? Differentiatiemodel toelichten Onderzoeksvragen: Welke criteria hanteren docenten bij het onderscheiden van leerlingen en tot welke twee dimensies kunnen deze worden teruggebracht (inter-individuele verschillen)? Hoeveel niveaus onderscheiden docenten van de bodem van havo 4 tot de top van vwo 6? U ziet het al, dat zijn er zes. Maar wat houdt die fasering in en wat zijn de verschillen precies? Welke criteria hanteren de docenten bij de keuze van literaire werken voor de verschillende niveaus en wat zijn volgens de docenten de complicerende factoren van literaire werken voor leerlingen)? Welke criteria hanteren de docenten bij de keuze van opdrachten voor zes verschillende niveaus en wat zijn de complicerende factoren van opdrachten? Hoe verloopt het literaire ontwikkelingsproces in het studiehuis bij leerlingen met verschillende startcompetenties en welke factoren hebben een positieve dan wel negatieve invloed op de ontwikkeling van de literaire competentie van deze leerlingen? Welke boeken? Welke opdrachten? 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

5 literatuuronderwijs ontrafelen
Afhankelijk van de legenda kan kortom alles een kaart zijn: handpalmen, oogirissen, moedervlekken en de vertakkingen in de plooien van een opengewoeld bed. K. Michel (Waterstudies) literatuuronderwijs ontrafelen, in kaart te brengen en de legenda te bepalen Zó’n kaart kun je op allerlei manieren maken. Belangrijks is: voor wie maak je hem? Ik heb ervoor gekozen om een kaart te maken die gemakkelijk door docenten kan worden gelezen. 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

6 Het Schoolvak Nederlands
medeonderzoekers: Ilse Bolscher – Nijmegen Joop Dirksen - Eindhoven Josje Hamel - Groningen Godfried Hüttenberger - Utrecht Monique Metzemaekers - Warffum Tom Oud - Veendam 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

7 literaire ontwikkeling van leerlingen evalueren en stimuleren
selectie van vijf h4- of v4-leerlingen (oplopend van zwakke naar sterke startcompetentie) dertig leerlingen (3 x 5 havo, 3 x 5 vwo) havo , vwo 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

8 Erwin Af en toe koop ik een tijdschrift want gewoon boeken lezen in mijn vrije tijd vindt ik niet veel aan en dat zal nog wel een tijdje zo blijven. Ik heb niet echt een voorkeur voor bepaalde soorten boeken, als het maar een beetje snel leest, dan vind ik het wel best omdat ik toch geen lezer ben. Erwin – inclusief spelfouten Inleiding STARTCOMPETENTIE

9 Het Schoolvak Nederlands
Derk ‘Oorlogswinter’ van Jan Terlouw vind ik een van de mooiste en beste boeken die ik heb gelezen, omdat Jan Terlouw de spanning zo goed beschrijft, je staat geen moment stil. Dit boek heeft daardoor vele verrassende wendingen en een verrassend eind. Het meest houd ik van oorlogsboeken, waarbij je meestal in de hoofdpersoon kruipt en achter hun gedachten komt. Voorwaarde is dan ook dat het meestal vaart inzit en heel spannend is. 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

10 Het Schoolvak Nederlands
Alex De boeken die het meeste indruk op mij maakten zijn: ‘It’ van Stephen King, ‘De Celestijnse Belofte’ van James Redfield, ‘Duin’ van Frank Herbert en ‘Insomnia’ van Stephen King. Ik vind het absoluut niet leuk dat we boeken moeten lezen voor Nederlands, want dat betekent dat het van een Nederlandse schrijver moet zijn, en geen een schrijft goede boeken (vind ik). 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

11 Het Schoolvak Nederlands
Cécile Vorig jaar heb ik alle boeken van Grunberg gelezen. Zijn schrijfstijl vind ik erg goed. Op sommige punten doet hij mij denken aan de manier waarop ik zelf schrijf en denk. Giphart las ik op aanraden van mijn vriendinnen, maar dat vind ik stom gekwul. In de afgelopen zomer wilde ik meer en andere boeken lezen. Ik kreeg een stapel ‘aanraders voor beginners’ van mijn ouders en broer, en ik heb boeken gelezen van o.a. Françoise Sagan en Willem Frederik Hermans. Ik ben toen ook nog begonnen in ‘Wat is literatuur?’ van J.P Satre. Grunberg, Hermans en Mulisch zijn op dit moment favoriet. 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

12 De legenda voor literaire ontwikkeling
(voorlopig) zes ijkpunten, niveaus zie p.1 van zeer beperkte tot zeer uitgebreide literare competentie Een van de eerste dingen die we gedaan hebben is een meetlat ontwikkelen, zodat we voor zover mogelijk allemaal met dezelfde maat meten Zie zes ijkpunten (pagina 1) – van de bodem van havo/vwo 4 tot de top van vwo 6 Laten we de startcompetentie van deze vier leerlingen eens voorzichtig proberen in te schalen 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

13 Het Schoolvak Nederlands
Cécile Vorig jaar heb ik alle boeken van Grunberg gelezen. Zijn schrijfstijl vind ik erg goed. Op sommige punten doet hij mij denken aan de manier waarop ik zelf schrijf en denk. Giphart las ik op aanraden van mijn vriendinnen, maar dat vind ik stom gekwul. In de afgelopen zomer wilde ik meer en andere boeken lezen. Ik kreeg een stapel ‘aanraders voor beginners’ van mijn ouders en broer, en ik heb boeken gelezen van o.a. Françoise Sagan en Willem Frederik Hermans. Ik ben toen ook nog begonnen in ‘Wat is literatuur?’ van J.P Satre. Grunberg, Hermans en Mulisch zijn op dit moment favoriet. Cécile zou bij wijze van spreken al havo-examen kunnen doen en daar goed voor de dag komen (kan en wil wel) – niveau 4 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

14 Het Schoolvak Nederlands
Alex De boeken die het meeste indruk op mij maakten zijn: ‘It’ van Stephen King, ‘De Celestijnse Belofte’ van James Redfield, ‘Duin’ van Frank Herbert en ‘Insomnia’ van Stephen King. Ik vind het absoluut niet leuk dat we boeken moeten lezen voor Nederlands, want dat betekent dat het van een Nederlandse schrijver moet zijn, en geen een schrijft goede boeken (vind ik). Alex is lastig in te schatten – voor een jongen bovengemiddeld (kan wel, maar wil niet) – ergens tussen 2 en 3 (afhankelijk van de vraag of we hem kunnen pakken met de Nederlandse literatuur) – Wie heeft een gouden tip? 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

15 Het Schoolvak Nederlands
Derk ‘Oorlogswinter’ van Jan Terlouw vind ik een van de mooiste en beste boeken die ik heb gelezen, omdat Jan Terlouw de spanning zo goed beschrijft, je staat geen moment stil. Dit boek heeft daardoor vele verrassende wendingen en een verrassend eind. Het meest houd ik van oorlogsboeken, waarbij je meestal in de hoofdpersoon kruipt en achter hun gedachten komt. Voorwaarde is dan ook dat het meestal vaart inzit en heel spannend is. Derek heeft (voor een jongen) een normaal startniveau – niveau 2 (wil wel, maar zal hij het ook kunnen?) Tip 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

16 Erwin Af en toe koop ik een tijdschrift want gewoon boeken lezen in mijn vrije tijd vindt ik niet veel aan en dat zal nog wel een tijdje zo blijven. Ik heb niet echt een voorkeur voor bepaalde soorten boeken, als het maar een beetje snel leest, dan vind ik het wel best omdat ik toch geen lezer ben. Erwin zorgelijk – niveau 1 (kan niet, wil niet) Inleiding STARTCOMPETENTIE

17 Het Schoolvak Nederlands
Haalbaarheid N1 N2 N3 N4 N5 N6 Keuls, Het verrotte leven van Floortje Bloem 2,8 2,7 1,8 1,5 1 Oberski, Kinderjaren 3,5 3 2,3 1,3 Ruyslinck, Wierrook en tranen 3,7 Krabbé, Het gouden ei 4,5 2,2 ’t Hart, De kroontgetuige 4 1,7 Vandeloo, De vijand 3,3 2,5 Grunberg, Blauwe maandagen 4,8 4,3 3,8 2 Hermans, De donkere kamer van Damokles 5 4,2 3,2 Claus, De Metsiers anoniem, Mariken van Nieumeghen Mulisch, De ontdekking van de hemel 4,7 Multatuli, Max Havelaar 2,5 ≤ optimum ≤ 3,5 De vraag is nu, wat maakt het verschil tussen de niveaus? Leesschalen 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

18 Literaire leesschaal: complicerende factoren voor de lezer
Wat heeft de lezer nodig om een literaire tekst met begrip te kunnen lezen? tijd vertrouwdheid met literatuur literair taalgebruik, literaire procédés literaire personages algemene kennis en levenservaring culturele en literaire kennis De omschrijvingen zijn ontleend aan de uitspraken van zes docenten die aan het onderzoek meewerken (Ilse Bolscher, Joop Dirksen, Josje Hamel, Godfried Hüttenberger, Monique Metzemaekers en Tom Oud) n.b. de meeste boeken zijn niet eenduidig. Er moet een site komen waar leerlingen en docenten informatie krijgen over boeken. Niet alleen over de inhoud, maar ook over de complexiteit. De Stichting Lezen ondersteunt dit onderzoek. 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

19 Waar zijn we gebleven? literaire competentie type leergedrag + willen + kunnen - willen - kunnen - willen - kunnen literaire ontwik-keling niveau 1 niveau 2 niveau 3 niveau 4 niveau 5 niveau 6 ?. Wat zijn significante verschillen tussen de niveaus? Welke gedrags- verschillen? Hoeveel fasen kunnen er worden onderscheiden? h4 – en v6+ Hoe de ontwikkeling stimuleren? Waar zijn we gebleven? Inmiddels weet u dat er zes niveaus kunnen worden onderscheiden – ook meer maar dan overziet u het niet meer, of minder, maar daar schiet u ook niet veel mee op – We hebben ons geconcentreerd op de complexiteit van de boeken en hebben geprobeerd te benoemen waar de moeilijkheid van literaire teksten voor leerlingen hem nu in zit. Dat zegt dus ook iets over hun literaire competentie. Door hardop te denken en onze theorie over literaire complexiteit te expliciteren komen we tot uitspraken over competentieniveaus. In de onderzoeksgroep deden de docenten dat niet alleen over de boeken maar ook over de verwerkingsopdrachten. Door de uitspraken per niveau We gaan nu kijken of we de verschillende niveaus kunnen omschrijven. Daarmee wijken we af van de route die ik heb gevolgd. De docenten hebben beschrijve We hebben ons geconcentreerd op de boeken. Welke boeken? Welke opdrachten? 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

20 Het Schoolvak Nederlands
ontwikkeling VAN beperkt repertoire eenvoudige verwerking onzelfstandig leren NAAR uitgebreid repertoire complexe verwerking zelfstandig leren 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

21 Het Schoolvak Nederlands
Ontwikkelingsstadia voor de literair-esthetische verwerking zie p.5 criteria = dominante waardeoordelen van leerlingen opvatting = literatuuropvatting duidt op = kenmerken van verwerking enorme hoeveelheid informatie reduceren tot herkenbaar gedrag – denk aan de gymnastiekleraar 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

22 ontwikkelingsstadia (in ontwikkeling)
0 – schools nihil / pragmatisch schools (omdat het moet) 1 – belevend 2 – toetsend 3 – identificerend 4 – analyserend 5 – letterkundig verdiepend 6 – academisch beschouwend 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

23 Het Schoolvak Nederlands
‘In der Beschränkung zeigt sich der Meister’ In der Beschrankung zeigt sich der Meister’ In de beperking blijkt pas het meesterschap’ 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

24 Waar zijn we gebleven? literaire competentie type leergedrag + willen + kunnen - willen - kunnen - willen - kunnen literaire ontwikkeling niveau 1 niveau 2 niveau 3 niveau 4 niveau 5 niveau 6 ?. Wat zijn significante verschillen tussen de niveaus? Welke gedrags- verschillen? ?. Hoeveel fasen kunnen worden onderscheiden? h4 – en v6+ Hoe de ontwikkeling stimuleren? Waar zijn we gebleven? Inmiddels weet u dat er zes niveaus kunnen worden onderscheiden – ook meer maar dan overziet u het niet meer, of minder, maar daar schiet u ook niet veel mee op – We hebben ons geconcentreerd op de complexiteit van de boeken en hebben geprobeerd te benoemen waar de moeilijkheid van literaire teksten voor leerlingen hem nu in zit. Dat zegt dus ook iets over hun literaire competentie. Door hardop te denken en onze theorie over literaire complexiteit te expliciteren komen we tot uitspraken over competentieniveaus. In de onderzoeksgroep deden de docenten dat niet alleen over de boeken maar ook over de verwerkingsopdrachten. Door de uitspraken per niveau We gaan nu kijken of we de verschillende niveaus kunnen omschrijven. Daarmee wijken we af van de route die ik heb gevolgd. De docenten hebben beschrijve We hebben ons geconcentreerd op de boeken. Welke boeken?w Hoe begeleiden? Welke boeken? Welke opdrachten? 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

25 Verwerkingsopdrachten
zie werkblad p.2 literaire competentie: met en over literaire boeken kunnen communiceren 17 zeer beknopt geformuleerde activiteiten (verwerkingsopdrachten) gewijzigde opdracht: welke activiteiten zijn stimulerend voor de ontwikkeling bij het aan u toegewezen niveau (boeken)? 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

26 literaire activiteitenschaal (p.6)
onvolledig ! ‘labels’ van de rijen (zie ook p.2): taal inhoud personages persoonlijke leeservaring met anderen toegevoegd: presentatievormen 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

27 Hoe verloopt de literaire ontwikkeling?
Ontwikkelingsprincipes (p.7) elke stadium heeft een belangrijke functie in de ontwikkeling eerder verworven competenties (stadia) blijven meedoen (repertoire!) ongeveer één stadium per (school)jaar goed gedoseerde activiteiten in de ‘zone van nabije ontwikkeling’ stimuleren de literaire ontwikkeling 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

28 samenvattend … Wat zijn significante verschillen tussen de niveaus?
literaire competentie type leergedrag + willen + kunnen - willen - kunnen - willen - kunnen literaire ontwikkeling niveau 1 niveau 2 niveau 3 niveau 4 niveau 5 niveau 6 ?. Wat zijn significante verschillen tussen de niveaus? Welke gedrags- verschillen? ?. Hoeveel fasen kunnen worden onderscheiden? h4 – en v6+ Welke opdrachten ?. Hoe de ontwikkeling stimuleren? Waar zijn we gebleven? Inmiddels weet u dat er zes niveaus kunnen worden onderscheiden – ook meer maar dan overziet u het niet meer, of minder, maar daar schiet u ook niet veel mee op – We hebben ons geconcentreerd op de complexiteit van de boeken en hebben geprobeerd te benoemen waar de moeilijkheid van literaire teksten voor leerlingen hem nu in zit. Dat zegt dus ook iets over hun literaire competentie. Door hardop te denken en onze theorie over literaire complexiteit te expliciteren komen we tot uitspraken over competentieniveaus. In de onderzoeksgroep deden de docenten dat niet alleen over de boeken maar ook over de verwerkingsopdrachten. Door de uitspraken per niveau We gaan nu kijken of we de verschillende niveaus kunnen omschrijven. Daarmee wijken we af van de route die ik heb gevolgd. De docenten hebben beschrijve We hebben ons geconcentreerd op de boeken. Welke boeken?w Hoe begeleiden? Welke boeken? Welke opdrachten? 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

29 Het differentiatiemodel is een kaart …
maar niet het gebied! wordt vervolgd (HSN 2004) 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

30 Het Schoolvak Nederlands
contact 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

31 ontwikkeling - literair
VAN egocentrisch (gesloten) subjectief beleven ongereflecteerde ervaringen (‘kreten’) concreet eenduidig docentgestuurd NAAR empathisch (open) objectief beschouwen ‘sophisticated’ ervaringen abstract ambigu leerlinggestuurd leerlinggericht - cultuurgericht 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

32 leesinspanning & leesplezier
Hoe minder mentale inspanning men nodig heeft om tot een basisbegrip van de tekst te komen, des te meer verwerkingscapaciteit er over blijft om de tekst te verrijken. Er bestaat een wisselwerking tussen tekstbegrip en tekstverrijking, tussen leesinspanning en leesplezier. (activeringstheorie Daniel Berlyne, 1974; trance-theorie, Nell 1988) Berlyne deed in de jaren zestig en zeventig fysologisch-psychologisch onderzoek naar eigenschappen van kunstobjecten en het esthetisch genoegen dat de verwerking van het kunstobject bij de toeschouwer oproept. 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

33 gevoelens van welbehagen
geringe complexiteit (of een arme leeservaring) gevoelens van welbehagen tekstbegrip Hier uitspraak van Inge over De aanslag aanhalen verveling stress mentale inspanning 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

34 gevoelens van welbehagen
enigszins moeizame leeservaring gevoelens van welbehagen zone van nabije ontwikkeling tekstverrijking tekstbegrip verveling stress mentale inspanning 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

35 gevoelens van welbehagen
grote complexiteit (of een ‘gespannen’ leeservaring) gevoelens van welbehagen tekstbegrip Hier uitspraak van Inge over De aanslag aanhalen verveling stress mentale inspanning 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands

36 gevoelens van welbehagen
rijke leeservaring (trance, flow) zone van nabije ontwikkeling gevoelens van welbehagen tekstverrijking tekstbegrip Hier uitspraak van Inge over De aanslag aanhalen verveling stress mentale inspanning 15 november 2003 Het Schoolvak Nederlands


Download ppt "Het Schoolvak Nederlands"

Verwante presentaties


Ads door Google