De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Evolutie en cultuur. Nico M. van Straalen Lezing op Lowlands: Van Altamira tot Lowlands.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Evolutie en cultuur. Nico M. van Straalen Lezing op Lowlands: Van Altamira tot Lowlands."— Transcript van de presentatie:

1 Evolutie en cultuur

2 Nico M. van Straalen Lezing op Lowlands: Van Altamira tot Lowlands

3 De mens is een naakte aap

4 Evolutielijnen binnen de primaten Halfapen Echte apen Mensapen Maki’sLori’s Spookdiertjes Apen van de nieuwe wereld Apen van de oude wereld Eerste primaten

5 Fylogenie van de mensapen

6 DNA sequentie-identiteit onder primaten Chromosoom 2 (100 kbp vensters) Marques-Bonet et al. (2009) Ann. Rev. Genomics Hum. Genet. 10,

7 Regulatoire evolutie Enard et al. (2002) Science 296: Verschillen in genexpressie tussen mens, chimpansee en rhesusmakaak zijn in de hersenen veel groter dan in lever en bloed

8 Evolutie van genexpressieverschillen Gilad et al. (2006) Nature 440: Voor elk gen: expressie t.o.v. mens voor chim- pansee, orang-oetan en rhesus- makaak Lager bij mensapenHoger bij mensapen

9 Conclusies uit de genetica  Genoom van de mens verschilt nauwelijks van dat van de mensapen  Werking van genen is meer verschillend dan de structuur van genen  Regulatie en samen- werking van genen is cruciaal

10 Opeenvolging van primatenfossielen tijdens het Cenozoïcum (65 My BP - heden)

11 Australopithecus afarensis Paranthropus robustus Homo habilis Homo erectus

12 Enkele jaartallen  6-7 miljoen jaar geleden: eerste rechtop lopende aapmensachtige wezens (Afrika)  jaar geleden: ontstaan van Homo sapiens (Afrika)  jaar geleden: begin van migraties van Homo sapiens (naar Midden Oosten en Azië)  jaar geleden: eerste Homo sapiens in Europa; culturele explosie  jaar geleden: landbouwrevolutie verspreidt zich vanuit het Midden Oosten, China en Midden Amerika

13 Ongeveer 6 miljoen jaar geleden verschenen de eerste “aapmensen”.

14 De eerste honininen liepen wel rechtop, maar hadden nog het hersenvolume van de chimpansee De eerste relatief goed bekende homininen zijn die van het genus genus Australopithecus

15 Alle oude hominine fossielen worden gevonden in Afrika

16 Fylogenie van de homininen Homininen: subfamilie van de Hominidae Definiërende kenmerk: bipedalisme Ontstaan 6-7 My BP In totaal 8 Homo-soorten en 9 niet-Homo homininen Recente vondsten brengen het aantal soorten homi- ninen op 24! Robuuste en graciele lijn Sterk vertakt evolutie- patroon met veel dood- lopende lijnen Cultuur

17 Oldowan Acheulien Moustérien Homo habilis Homo erectus Homo neanderthalensis Gebruik van stenen werktuigen: vanaf 2,7 miljoen jaar geleden

18 Figure Chimpansee’s gebruiken soms stenen om noten e.d. te kraken, maar deze “werktuigen” worden niet gevormd of veranderd

19 De culturele revolutie in Europa  40 – 30 ky BP: explosie van culturele expressie (stenen werktuigen ornamenten, grottekeningen)  Indicatief voor symbolisch gedrag  Geassocieerd met de komst van anatomisch moderne mensen (Cro-magnon)  Oudere culturen met symbolisch gedrag bestonden mogelijk al in Afrika (tot 71 ky BP)

20 Grotten met arte- facten van H. sapiens in Europa

21 Prehistorische schilderingen in de grotten van Lascaux “De Sixtijnse kapel van de prehistorie”

22 Plafond van de “polychrome kamer” The grot van Altamira (Noord Spanje) y BP, ontdekt in 1879

23 “Venus”-beeldjes van de Cro-magnon mens Venus vanWillendorf Venus van Lespugue

24 Genetische basis voor culturele evolutie?  Dopaminereceptoren zijn sterk variabel tussen mensen  Sommige varianten zijn gecorreleerd met gedrags- fenotypes (“novelty seeking”)  Het 7R-allel van DRD4 is pas recent ontstaan (50 ky BP!), maar is toch relatief algemeen  Het DRD4-locus is mogelijk onderworpen geweest aan positieve selectie Ding, Y.-C., et al. (2002) PNAS 99(1),

25 Conclusies uit de paleoantropologie  Homo habilis maakte de eerste stenen werktuigen, 2.5 miljoen jaar geleden  Werktuigen zijn gaandeweg steeds verfijnder geworden  Plotselinge toename van culturele uitingen jaar geleden

26 Wat is cultuur? Couperin Cinquieme Prelude Couperin_Cinquieme_Prelude_Ordinaire.ogg

27 Wat is cultuur?

28 Evolutionair perspectief  Cultuur is een gedrag dat l de meeste leden van een groep vertonen, l gedurende langere tijd vertoond wordt l overgedragen wordt door imitatie en sociaal leren  Cultuur is sociaal overgedragen cumulatieve informatie ten aanzien van gedrag

29 Wat maakt cultuur cumulatief?  Aspecten van culturele transmissie die cumulatieve culturele uitingen mogelijk maken: l “Mind reading” l Leren door imitatie l Gevoeligheid voor afkeuring en aan- moediging l Taal l Onderwijs!

30 Evolutie van cultuur beïnvloedt biologische evolutie Neanderthaler van La Chapelle-aux-Saintes was een oude man Oude en zieke personen konden overleven: werden verzorgd Daardoor kan de genetische samenstelling van een populatie veranderen Gladde onder- kaak zonder kiezen

31 Cultuur ontwikkelt zich in groepen  Groepen concurreren met elkaar  In groepen ontstaat gemakkelijk copieergedrag Vermindert verschillen binnen de groep Consolideert verschillen tussen groepen  Sociale omgeving èn biologie van de mens ware ideale uitgangspunten voor de evolutie van cultuur

32 Sterke wederkerigheid: biologische basis voor de evolutie van cultuur l Woede motiveert mensen om iemand te straffen die de norm overschrijdt l Schuld zorgt ervoor dat normen niet gemakkelijk overschreden worden l Schaamte stimuleert correcties op gedrag dat anderen afkeuren l Trots bevordert gedrag dat anderen goedkeuren Gintis et al. (2003) Evol. Human Behav. 24:

33 Culturele drift  Behoud en verspreiding van cultureel gedrag zelfs als dat overduidelijk nadelig is l Kuru (prionziekte) bij het Fore-volk van Papoea Nieuw Guinea

34 Genetische variatie in het Midden-Oosten  Palestijnen zijn genetisch meer verwant aan Joden dan aan andere Arabische volkeren

35 Conclusies uit psychologie  Cultuur is sociaal overgedragen cumulatief gedrag  Culturele evolutie werkt in op biologische evolutie  Culturele evolutie kan onderworpen zijn aan drift  Cultuur ontwikkelt zich in groepen  Sterke wederkerigheid is de basis voor samenwerking tussen mensen  Evolutie van sterke wederkerigheid is mogelijk door (1) aangeboren emoties (2) culturele groepselectie

36 Evolutie van cultuur: samenspel van genetica, psychologie en sociale structuur


Download ppt "Evolutie en cultuur. Nico M. van Straalen Lezing op Lowlands: Van Altamira tot Lowlands."

Verwante presentaties


Ads door Google