De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Het normale stervensproces Levenseindezorg in het woonzorgcentrum Symposium 7 december 2013 Jo Lisaerde.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Het normale stervensproces Levenseindezorg in het woonzorgcentrum Symposium 7 december 2013 Jo Lisaerde."— Transcript van de presentatie:

1 Het normale stervensproces Levenseindezorg in het woonzorgcentrum Symposium 7 december 2013 Jo Lisaerde

2 WAAR STERVEN MENSEN IN VLAANDEREN ? 2

3 TRANSFERS:  80% in laatste maand  33% in laatste weekweek Plaats van zorg tijdens de 3 laatste levensmaanden 3 Care in the last months of life in Belgium. Senti-MELC study. 2007

4 4

5 Bevraging 750 WZC ’s in Vlaanderen (2008 – 2012) Federatie Palliatieve Zorg Vlaanderen

6 Death High Low Time Function Death High Low Time Function Organ failure 6 Other 2 Dementia, frailty and decline 7 Death High Low Time Function 5 Cancer GP has 20 deaths per year (Global standards framework) 6

7 Bevraging 750 WZC ’s in Vlaanderen (2008 – 2012) Federatie Palliatieve Zorg Vlaanderen

8 Profiel van de geriatrische bewoner in een WZC – Chronische multipathologie met multi-orgaanfalen Cfr. Polymedicatie, functieverlies – Interferentie van acute aandoeningen Cardiovasculair, infecties, valproblematiek... – Ervaring van Zinloosheid Depressie,suicidaliteit, wens om te sterven - Hoog sterfecijfer in WZC = 1op 3/jaar

9

10 Belang van de prognose: wie gaat sterven? ARTSEN ZIJN SLECHTE VOORSPELLERS !!! 10

11 Zorg voor kwetsbare ouderen Frailty: Fenotype Rothman et al. Prognostic significance of potential frailty criteria. J Am Geriatr Soc gewichtsverlies >5kg in het laatste jaar (verminderde grijpkracht) (klachten over gevoel van uitputting) verminderde stapsnelheid verminderde fysieke activiteit cognitief deficit depressie

12 Zorg voor kwetsbare ouderen Comprehensive geriatric assessment Hoe kwetsbaar is iemand ? SOF FRAILTY-INDEX gewichtsvermindering 5% rechtkomen uit stoel (5 x zonder armsteun) voelt U zich fit ? 0 = normaal 1 = pre-frail 2 of meer = frail

13 Kwetsbaarheid beperkt de overleving 13

14 Is deze patiënt palliatief? (1) Ask Does this patient have an advanced long term condition, a new diagnosis of a progressive life limiting illness, or both? (Yes) Would you be surprised if this patient died in the next 6-12 months? (2) Look for one or more general clinical indicators Performance status poor (limited self care; in bed or chair over 50% of the day) or deteriorating Progressive weight loss (>10%) over the past 6 months Two or more unplanned admissions in the past 6 months Patient is in a nursing care home or continuing care unit, or needs more care at home Dr. J. Lisaerde

15 Is deze patiënt palliatief? (1) Ask Does this patient have an advanced long term condition, a new diagnosis of a progressive life limiting illness, or both? (Yes) Would you be surprised if this patient died in the next 6-12 months? (2) Look for one or more general clinical indicators Performance status poor (limited self care; in bed or chair over 50% of the day) or deteriorating Progressive weight loss (>10%) over the past 6 months Two or more unplanned admissions in the past 6 months Patient is in a nursing care home or continuing care unit, or needs more care at home 15 THE SURPRISE QUESTION

16 PROGNOSE EN PALLIATIEVE ZORG

17 PROGNOSE EN PALLIATIEVE ZORG 1 week 1 MAAND 3 maand ?

18 Is deze patiënt palliatief? (3) Now look for two or more disease related indicators Example: Heart disease NYHA class IV heart failure, severe valve disease, or extensive coronary artery disease Breathless or chest pain at rest or on minimal exertion Persistent symptoms despite optimal tolerated therapy Renal impairment (eGFR <30 ml/min) Systolic blood pressure 100 Cardiac cachexia Two or more acute episodes needing intravenous treatment in past 6 months 18

19 Saveraschaal Cra en palliatief supportteam in WZC ter Melle in Heule Geëvalueerd in 12 WZC /3maand door Katholieke Hoge school kempen In 2009 eerst voorgesteld op congres FPZV

20 Savera schaal Als indicator om terminale zorg tijdig op te starten Als middel om de onomkeerbaarheid vast te stellen in een terminale fase Als element in communicatie met bewoner/familie, zorgteam en arts om palliatief/terminaal dossier op te starten

21 Savera-schaal

22 Hoe scoren Voor ieder item schaal van 0 tot 5 Cijfer komt overeen met de objectieve waarneming Scores zijn momentopnames Drempelwaarde =29/40 1x bij opname op WZC Bij algemene achteruitgang zonder behandelbare oorzaak 1x per maand voor bewoners met score>20/40? Wekelijks bij score >25/40 Score >29/40 van minstens 48u als kenmerk voor onomkeerbare fase  start palliatief / terminale aanpak

23 De terminale fase Diagnose van sterven is essentieel voor QEOL-care Duur van het stervensproces varieert Beslissingen rond het levenseinde  Werken met overvloed aan bezoekende huisartsen  Werken met overvloed aan families Noodzaak van scholing rond EOL-care!

24 De terminale fase 1/2 Doel van de zorg in de terminale fase: o Het optimaliseren van de kwaliteit van de zorg, de communicatie met de patiënt en diens naasten en de samenwerking tussen zorgverleners te waarborgen Wanneer begint de terminale fase o Het tijdstip is moeilijk te voorspellen, meestal een geleidelijk proces, maar soms vrij snel.. (laatste 72 uur?)

25 De terminale fase 2/2  is het stervensproces begonnen? Inclusiecriteria Liverpool Care Pathway for the dying phase o Het multidisciplinair team stelt vast dat patiënt stervende is EN o minstens twee criteria  De patiënt komt niet meer uit bed  De patiënt is slechts in staat slokjes te drinken  De patiënt is subcomateus  De patiënt is niet langer in staat tabletten in te nemen

26 Fysiologische tekens van naderende dood Fysiologisch procesSymptomen Verlies spiertonusminder bewegen, relaxatie gelaatsspieren Dysphasiemoeilijke spraak Dysfagiemoeilijk slikken, reutelen, kwijlen verminderde GI-activiteitnausea, flatus, meteorisme, constipatie verminderde sfinctercontroleurinaire / rectale incontinentie vertraagde circulatiecyanose extramiteiten, koude huid vitale tekensBD daalt, zwakke pols, AH veranderingen sensorische deprivatietroebel zicht, gehoorsdaling, geur / smaak Kozier, R, & Erb, G (1987) Fundamentals of Nursing

27 Symptomen en tekens van het normale sterven Slikproblemen Doodsreutel Verandering van ademhaling Doodsmasker en blauwe vlekken Lijkvlekken Terminale koorts / overmatig transpireren Urine- en stoelgangverlies Onwillekeurige bewegingen (myoclonus) Afwezigheid in denken / bewustzijnsvermindering

28 Symptomen in laatste levensfase Laatste week (Klinkenberg, 2004) Vermoeidheid83% Kortademigheid50% Pijn48% Verwardheid36% Angst/onrust31% Depressie28% Misselijkheid/braken25% Laatste 48 uur (Lichter and Hunt, 1990) Urine-incontinentie 53% Kortademigheid22% Pijn52% Onrust42% Reutelen 50% Transpireren14% Misselijkheid/braken14%

29 29 Tekens van naderend overlijden Hufkens, K. (2003). Objectief waarneembare tekens van het naderend overlijden bij palliatieve patiënten. Afstudeerscriptie, faculteit Medisch-Sociale wetenschappen, Katholieke Universiteit Leuven Dag(en) voor overlijden Reutelen (% patiënten ) 0,91,31,93,55,19,115,229,147,6 Apnoe 0,11,62,52,63,56,010,517,829,5 Anurie 2,32,23,23,64,57,314,231,147,3 Somnolentie 5,77,39,312,717,423,936,257,275,0

30 30 Tekens van naderend overlijden Studie bij terminale kankerpatiënten American journal of hospice and palliative care

31 31 Tekens van naderend overlijden Studie bij terminale kankerpatiënten American journal of hospice and palliative care

32 Slikproblemen “Wanneer de patiënt niet meer kan slikken heeft hij geen drinken meer nodig” “Patiënt sterft niet omdat hij geen drinken meer krijgt, maar hij drinkt niet meer omdat hij stervende is” Gevaar voor slikpneumonie Maatregelen o belang van goede mondzorg: mond bevochtigen en lippen soepel houden

33 Doodsreutel Slijm hoopt zich op in de mond, keel en longen, patiënt is te zwak om het op te hoesten Terminaal symptoom : 75% sterft binnen de 48 uur Patiënt ondervindt er geen hinder van; familie ondervindt wel hinder, hoewel… Maatregelen o Hoofd in zijligging o Soms aspireren o Onderbreken van vochttoediening o Tijdig toedienen anticholinergica (Buscopan®, scopolamine, atropine) in shot en ook in een spuitdrijver (alle producten even efficiënt)

34 Verandering van de ademhaling Dyspnoe - trekkende ademhaling Ademhalingspauzes Cheyne – Stokes ademhaling o Soms snel o Soms langzaam o Houdt af en toe even op o Langdurige pauzes o Soms heel luid o Vervolgens zeer zwak O 2 toediening: o Bij hartfalen of COPD o Andere indicaties: eerder symbolisch

35 Doodsmasker en blauwe vlekken Lichaamstemperatuur kan dalen Handen en voeten kunnen koud worden Lippen en nagels worden blauw Bloedcirculatie verzwakt en de druk op de capillaire vaten valt weg. Dit veroorzaakt een doodsmasker: o Neus wordt spitser o Gezicht valt in

36 Lijkvlekken Verzwakte bloedcirculatie: onder invloed van de zwaartekracht treden bepaalde bestanddelen van het bloed uit de bloedbaan Plaatsen o Achteraan op de benen o Rug o Knieën

37 Terminale koorts / zweten Lichaamstemperatuur van de stervende stijgt Medicatie helpt hier niet voor Licht toedekken Koude kompressen leggen op het voorhoofd Soms alleen overmatig zweten o Regelmatig droogleggen o Goede huidzorg voorzien

38 Urine- en stoelgangverlies Urine en ontlasting worden minder frequent Urine wordt donker gekleurd Plots urine- en stoelgangverlies kan de dood voorafgaan Bedacht zijn op globus door blaasretentie -> onrust

39 Onwillekeurige bewegingen Soms plukkend, grijpend (terminaal) Soms gelijkend op zenuwtrekkingen (myoclonus tgv opioïd- toxiciteit) Patiënt heeft er dikwijls geen last van Indien patiënt er wel last van heeft kunnen ze met benzodiazepines onderdrukt worden (Dormicum®, Rivotril®) Bij gevaar op epileptische insulten: Dormicum®, Valium®, Rivotril® toedienen

40 Afwezigheid / verminderd bewustzijn Patiënt wordt zwakker en slaperiger Communicatie verloopt moeilijk Weinig belangstelling voor hun omgeving Lijken niet te luisteren Blik wordt wazig en lijkt op oneindig gericht Anderzijds soms doodsangst: R/ Lorazepam


Download ppt "Het normale stervensproces Levenseindezorg in het woonzorgcentrum Symposium 7 december 2013 Jo Lisaerde."

Verwante presentaties


Ads door Google