De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

OVER VOEDING EN ONDERVOEDING BIJ INFLAMMATOIR DARMLIJDEN Lisbeth Mathus-Vliegen Maag-Darm-Leverarts Academisch Medisch Centrum Universiteit van Amsterdam.

Verwante presentaties


Presentatie over: "OVER VOEDING EN ONDERVOEDING BIJ INFLAMMATOIR DARMLIJDEN Lisbeth Mathus-Vliegen Maag-Darm-Leverarts Academisch Medisch Centrum Universiteit van Amsterdam."— Transcript van de presentatie:

1 OVER VOEDING EN ONDERVOEDING BIJ INFLAMMATOIR DARMLIJDEN Lisbeth Mathus-Vliegen Maag-Darm-Leverarts Academisch Medisch Centrum Universiteit van Amsterdam

2 INFLAMMATORY BOWEL DISEASE (IBD) INFLAMMATOIR DARMLIJDEN CHRONISCHE DARMONTSTEKING * Ziekte van Crohn (morbus Crohn, MC, CD) Colitis ulcerosa (CU, UC) Indeterminate colitis (IC) * Meest voorkomende chronische ontstekingsziekte na rheumatoïde arthritis jarigenN-EuropaZ-Europa Incidentie MC7.0/ / Incidentie UC11.8/ /

3 INFLAMMATORY BOWEL DISEASE (IBD) Colitis ulcerosa (CU) / Ziekte van Crohn (MC) * MAAGDARMSTELSEL VOORKOMENincidentie / prevalentie leeftijd familie ONTSTEKINGENaard localisatie symptomen COMPLICATIESziekte-, therapie gerelateerd OPERATIErecidief MALIGNITEITtermijn * EXTRAINTESTINALE COMPLICATIES

4 INFLAMMATORY BOWEL DISEASE (IBD) Colitis ulcerosa (CU) / Ziekte van Crohn (MC) * MAAGDARMSTELSEL VOORKOMENincidentie / prevalentie leeftijd: e jaar; 2 e piek e jaar familie: 25% ONTSTEKINGENaard: CU diffuus, oppervlakkig MC focaal, normale darmdelen ertussen, transmuraal door de hele darmwand localisatie: CU colon, altijd endeldarm MC van mond tot anus, fiseling en abscesvorming anaal symptomen COMPLICATIESziekte-, therapie gerelateerd OPERATIErecidief MALIGNITEITtermijn * EXTRAINTESTINALE COMPLICATIES

5 KLINISCHE SYMPTOMEN VAN IBD CrohnColitis ulcerosa Buikpijn+++ Diarrhee++++ Rectaal bloedverlies+/-+++ Fecale incontinentie+/-++ Abdominale massa+- Moeheid++++ Gewichtsverlies++++/- Groeiachterstand+++/- Aften in mond+- Perianale ziekte+++/- Anale aandoening ++/-

6 EXTRA-INTESTINALE VERSCHIJNSELEN BIJ IBD (30%) SPIEREN / SKELETarthritis spondylarthritis LEVER / GALWEGENgalstenen primaire scleroserende cholangitis URINEWEGENnierstenen HUIDerythema nodosum pyoderma gangrenosum OGENuveitis / iritis episcleritis VATENthrombose, embolie vasculitis ENDOCRIENosteoporosis groeiachterstand vertraagde sexuele uitrijping

7 INFLAMMATOIR DARMLIJDEN: PATHOGENESE GESTOORDE IMMUUN-REGULATOIRE BALANS IN HET DARMSLIJMVLIES Ontstekingsbevorderende factoren (pro-inflammatoire cytokines TNF-α, IL-1b, IL-8, IL-12) >>> Ontstekingsremmende / beschermende mechanismen (contra- inflammatoire cytokines IL-1 ra, IL-10, IL-4, IL-13) Alle type ontstekingscellen (lymfocyten, granulocyten, monocyten, macrofagen) Uiteindelijke darmcelschade: reactieve zuurstofradicalen en leukotriënen GENETISCHE FACTOREN OMGEVINGSFACTOREN

8 INFLAMMATOIR DARMLIJDEN: PATHOGENESE GENETISCHE FACTORENfamiliaal voorkomen hogere concordantie in MZ dan in DZ tweelingen CD: NOD2/CARD15 gen chromosoom 16 UC: HLA-DR2 gen chromosoom 6 IL-receptor antagonist gen chromosoom 2 OMGEVINGSFACTORENconcordantie in MZ tweelingen in 6-14% bij UC en % bij CD sterke toename in incidentie over korte tijd

9 INFLAMMATOIR DARMLIJDEN: PATHOGENESE OMGEVINGSFACTOREN Roken risico op ziekte van Crohn verhoogd, op colitis ulcerosa verlaagd Orale contraceptivarisico op ziekte van Crohn verhoogd Appendectomierisico op colitis ulcerosa verlaagd Infectieus agenspathogenese van ziekte van Crohn: bacteriën (mycobacterium tuberculosis, chlamydia, yersinia enterocolitica) virussen (prenataal, mazelen, cytomegalie, Epstein-Barr virus) Vasculitispathogenese van ziekte van Crohn Mucus samenstellingafwijkend bij colitis ulcerosa Afwijkende intestinale flora? Voedselallergie? Voeding?

10 INFLAMMATOIR DARMLIJDEN: PATHOGENESE Voeding: betrokken bij ontstaan van ziekte * Door ontbreken van voedingsstof die er eigenlijk had moeten zijn Ziekte van CrohnColitis ulcerosa Borstvoeding??/+ Voedingsvezels / ongeraffineerde KH+- * Door overmaat van voedingsstof die er niet had moeten zijn Ziekte van CrohnColitis ulcerosa Flesvoeding / koemelk?+/? Cornflakes?- Geraffineerde suikers+- Emulgeermiddelen/stabili-?- satoren, carragenen Gluten?- Margarine / boter?- Voedselallergie ?/+?/+

11 VOORKOMEN VAN VOEDINGSTEKORTEN BIJ IBD Ziekte van Crohn Volwassene (%) Gewichtsverlies Groeiachterstand Verlate puberteit Hypoalbuminemia Anemia IJzer tekort Foliumzuur tekort Vitamine B 12 tekort Colitis ulcerosa Volwassene (%) Kind (%) Kind (%) Seidman, Gastroent Clin N Am 1989;27:129

12 ONDERVOEDING BIJ M. CROHN

13 ONDERVOEDING BIJ ZIEKTE VAN CROHN  VERMINDERDE VOEDSELINNAME  MALABSORPTIE  VERHOOGD VERLIES  ACTIEVE ONTSTEKING  INTERACTIES VAN MEDICIJNEN EN VOEDING

14 ONDERVOEDING BIJ ZIEKTE VAN CROHN  VERMINDERDE VOEDSELINNAME  door ziekte (buikpijn, geen eetlust, misselijkheid, diarrhee)  door tekorten (zinktekort met smaakverandering)  iatrogeen (door medische beperking van vezels, lactose)  MALABSORPTIE  VERHOOGD VERLIES  ACTIEVE ONTSTEKING  INTERACTIES VAN MEDICIJNEN EN VOEDING

15

16 ONDERVOEDING BIJ ZIEKTE VAN CROHN  VERMINDERDE VOEDSELINNAME  MALABSORPTIE  verminderd absorberend oppervlakte (ziekte, operatie, fisteling)  galzout tekort (ileum ziekte / operatie, bacteriële overgroei)  bacteriële overgroei  medicijnen  VERHOOGD VERLIES  ACTIEVE ONTSTEKING  INTERACTIES VAN MEDICIJNEN EN VOEDING

17 ONDERVOEDING BIJ ZIEKTE VAN CROHN  VERMINDERDE VOEDSELINNAME  MALABSORPTIE  VERHOOGD VERLIES  eiwitverlies via de darm  verlies van vocht, electrolieten, mineralen, sporenelementen  bloedverlies  vet diarrhee  ACTIEVE ONTSTEKING  INTERACTIES VAN MEDICIJNEN EN VOEDING

18 ENDOSCOPISCH SPECTRUM VAN DE ZIEKTE VAN CROHN

19 ONDERVOEDING BIJ ZIEKTE VAN CROHN  VERMINDERDE VOEDSELINNAME  MALABSORPTIE  VERHOOGD VERLIES  ACTIEVE ONTSTEKING  verhoogde behoefte door koorts, ontsteking, infectie  verhoogde behoefte voor inhaalgroei bij groeiachterstand  verhoogde behoefte door invloed van medicijnen  INTERACTIES VAN MEDICIJNEN EN VOEDING  corticosteroïden en calcium  sulfasalazine en foliumzuur  cholestyramine en vetoplosbare vitamines

20 INFLAMMATOIR DARMLIJDEN Voeding: betrokken bij ontstaan van ziekte Voeding: betrokken bij de behandeling van ziekte  Voedingsvezel, niet-geraffineerde koolhydraten  Eliminatie diëten (voedsel allergie)  Enterale / elementaire voeding  Totale parenterale voeding Nieuwe inzichten:  Korte keten vetzuren  Probiotica / prebiotica  Vis vetzuren

21 VOEDINGEN BIJ ZIEKTE VAN CROHN: UITERSTEN UITERSTE 1Niet-geraffineerde KH,Normale voeding, vezelverrijkt, n=32n=32 Ziekenhuisopname 1118 aantal malen1134 duur in dagen615 totale duur dagen Operatie15 Geraffineerde KH g3990 Voedingsvezel g33,4? UITERSTE 2Niet-geraffineerde KH,Eliminatie dieet, vezelverrijkt, n=32n=10 Geen recidief in 6 mnd07

22 VOEDINGSTHERAPIE BIJ IBD Voedingsondersteuning voor complicaties van de ziekte ondervoeding groeiachterstand darmobstructie fistelvorming korte darm syndroom Primaire behandeling bij verergering van ziekte voedingsondersteuning darmrust vermindering van ontsteking

23 VOEDINGSTHERAPIE BIJ IBD Adequate inname van voeding met minimale gastrointestinale klachten Dieetaanpassingen Enterale / sondevoeding Parenterale voeding

24 VOEDINGSTHERAPIE BIJ IBD Adequate inname van voeding met minimale gastrointestinale klachten maaltijd frequentie eiwit behoefte 1,5 – 1,7 g/ kg energie behoefte kcal ( kJ)/ kg micronutriënt tekorten aanvullen (ijzer, zink, magnesium, vitamine B 12, foliumzuur) Dieetaanpassingen Enterale / sondevoeding Parenterale voeding

25 VOEDINGSTHERAPIE BIJ IBD Adequate inname van voeding met minimale gastrointestinale klachten Dieetaanpassingen laag voedingsvezel (stenose, obstructie) lactose beperking (lactase deficiëntie, lactose intolerantie) vet beperking / MCT suppletie (diarrhee, vetdiarrhee) oxalaat beperking (nierstenen) intensieve supplementatie (bijvoedingen, modulaire supplementen) Enterale / sondevoeding Parenterale voeding

26 BIJVOEDINGEN BIJ ZIEKTE VAN CROHN GROEP 1 (N=14)GROEP 2 (N=14) controle-bijvoedingbijvoeding-controle Gebruikelijke voeding2770 kcal (11,6 MJ)2250 kcal (9,5 MJ) Gewicht als % ideaal87,985,4 1 e voeding 2 maanden2610 kcal (11,0 MJ)3170 kcal (13,3 MJ) 2 e voeding 2 maanden3360 kcal (14,1 MJ) 2420 kcal (10,2 MJ) Toename gewicht kg2,93,3 Toename MAC cm0,81,7 Toename MAMC cm0,71,2 Toename huidplooien mm2,37,4 Harris et al., Lancet 1983

27 VOEDINGSTHERAPIE BIJ IBD Adequate inname van voeding met minimale gastrointestinale klachten Dieetaanpassingen Enterale / sondevoeding Parenterale voeding

28 TOTALE DARMRUST DOEL minimalisering van trauma en irritatie afbuigen van functie van digestie en absorptie naar genezing, herstel en regeneratie vermindering van chemische, hormonale en antigene stimulering vermindering van intraluminele concentratie van bacteriën NADEEL ondervoeding / nutritionele depletie afwezigheid van intraluminele voedingsstoffen dunnedarm 50% voedingsstoffen uit lumen colon 70-80% voedingsstoffen uit lumen

29 VOEDINGSTHERAPIE BIJ IBD Adequate inname van voeding met minimale gastrointestinale klachten Dieetaanpassingen Enterale / sondevoeding: elementaire voeding voorverteerd, hypoallergeen, bestaand uit aminozuren (17% glutamine), maltodextrine, weinig LCT en linolzuur, geen voedingsvezel voordeel van darmrust aanwezigheid van intraluminele voeding Parenterale voeding

30

31 PERCUTANE ENDOSCOPISCHE GASTROSTOMIE (PEG) BUTTON

32 VOEDINGSTHERAPIE BIJ IBD Adequate inname van voeding met minimale gastrointestinale klachten Dieetaanpassingen Enterale / sondevoeding Parenterale voeding primaire therapie bij falende medicamenteuze therapie en geen mogelijkheid tot opereren korte darm syndroom onbehandelbare diarrhee / high output fistel groeiachterstand zonder voldoende reactie op enterale voeding

33

34 INFLAMMATOIR DARMLIJDEN Voeding: betrokken bij ontstaan van ziekte Voeding: betrokken bij de behandeling van ziekte  Voedingsvezel, niet-geraffineerde koolhydraten  Eliminatie diëten  Enterale / elementaire voeding  Totale parenterale voeding Nieuwe inzichten:  Probiotica / prebiotica: moduleren de ontstekingsreactie  Korte keten vetzuren: afkomstig uit voedingsvezels als voeding voor de darmcel  Vis vetzuren: moduleren de ontstekingsreactie

35 DEFINITIES PROBIOTICA EN PREBIOTICA Probiotica (Guarner & Schaafsma 1998) levende micro-organismen, die na inname in bepaalde hoeveelheden, gezondheidsbevorderende effecten hebben die uitstijgen boven die van de basale voeding Prebiotica (Roberfroid 1998) niet-verteerbare voedselcomponenten die gunstig werken bij de mens door de selectieve stimulering van de groei en / of activiteit van een beperkt aantal bacteriën in de darm

36 INFLAMMATOIR DARMLIJDEN: CONCLUSIE De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa zijn chronische recidiverende ziekten bij jonge mensen zonder bekende oorzaak De ontstekingsreactie in de darm lijkt een ontspoorde reactie op een onbekend agens, resulterend in een ontsteking van de dikke darm (colitis ulcerosa) of van het hele maagdarmstelsel (ziekte van Crohn) Vooral bij de ziekte van Crohn zijn de gevolgen voor de voedingstoestand en groeiachterstand indrukwekkend Hoewel de rol van de voeding bij het ontstaan van ziekte bescheiden lijkt, is er duidelijk een rol voor de voeding bij de behandeling van ziekte Terughoudendheid met het geven van extra bijvoeding of enterale / sondevoeding is niet terecht bij actieve ziekte Nieuwe gegevens woren verwacht ten aanzien van de effecten van probiotica / prebiotica, korte keten vetzuren en visvetzuren


Download ppt "OVER VOEDING EN ONDERVOEDING BIJ INFLAMMATOIR DARMLIJDEN Lisbeth Mathus-Vliegen Maag-Darm-Leverarts Academisch Medisch Centrum Universiteit van Amsterdam."

Verwante presentaties


Ads door Google