De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Rouwrituelen Een rituele slinger Dr. Thomas Quartier Centrum voor Thanatologie.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Rouwrituelen Een rituele slinger Dr. Thomas Quartier Centrum voor Thanatologie."— Transcript van de presentatie:

1 Rouwrituelen Een rituele slinger Dr. Thomas Quartier Centrum voor Thanatologie

2 Rouwrituelen Traditionele vormen De overledene gaat op in een collectieve voorstelling? Rouw is qua vertoning een publieke aangelegenheid, qua emoties strikt privé? Religie speelt een belangrijke rol? De rituelen van nabestaanden zijn uniform? Rouwrituelen Centrum voor Thanatologie Dr. Thomas Quartier

3 Rouwrituelen Nieuwe vormen De individualiteit staat voorop? De rituelen zijn individueel? Religiositeit speelt geen rol? Iedereen maakt zijn eigen ritueel? Allerzielen Alom (Van der Lee 2008) als een kunstproject waarin de tegenstellingen overstegen worden? Centrale vraagstelling: Wat zijn tegenwoordig karakteristieken van rouwrituelen? Rouwrituelen Centrum voor Thanatologie Dr. Thomas Quartier

4 Opbouw van de lezing: Rouwrituelen als integratierituelen? 1- Tussen continuïteit en discontinuïteit –Persoonlijke rouwrituelen: films en huisaltaren 2- Tussen individualiteit en collectiviteit –Publieke rouwrituelen: ‘Allerzielen Alom’ 3- Tussen immanentie en transcendentie –Religieuze rouwrituelen Rouwrituelen als slinger tussen creativiteit en traditie Rouwrituelen Centrum voor Thanatologie Dr. Thomas Quartier

5 Rouwrituelen als integratierituelen? Axel Michaels (2007): –“De mens neemt er geen genoegen mee geboren te worden, zich voort te planten en te sterven. Hij wil de overledenen nog een keer ritueel doden en tot voorouders maken” Reiner Sörries (2005): –“Rouwrituelen staan voor het geboren worden in een nieuwe wereld. Binnen de rites de passage (Van Gennep 1909) zijn het de integratieriten. Hierbij horen de rouwreceptie (1), de rouwtijd met rouwkleding (2), herinnering en voorbede (3), aanleggen en verzorgen van het graf (4)” Ronald L. Grimes (2000): –“De doden zijn tegenwoordig ver van het gewone leven verwijderd. Daarom is het van groot belang ‘onze handen op hen te leggen’” Rouwrituelen Centrum voor Thanatologie Dr. Thomas Quartier

6 1 – Tussen continuïteit en discontinuïteit Rouwrituelen Centrum voor Thanatologie Dr. Thomas Quartier

7 1 – Tussen continuïteit en discontinuïteit? Reiner Sörries (2005): –“In tegenstelling tot de huidige trend continueren rouwrituelen de relatie met de overledene over de dood heen. Het is echter van belang dat het scheidende van de rituelen weer beklemtoond wordt” Riet Fiddelaers-Jaspers (2003): –“Veel mensen gaan er rationeel gezien van uit dat de dood het einde van een relatie betekent. In fysieke zin is dit ook zo. Maar veel rouwenden voelen nog steeds contact met de overleden geliefde. Het is meer een gebroken hart dan een verbroken band” Rouwrituelen Centrum voor Thanatologie Dr. Thomas Quartier

8 1 – Tussen continuïteit en discontinuïteit? Huisaltaren SOCON: Joanna Wojtkowiak & Eric Venbrux (2009) –34% van de mensen geeft aan thuis een huisaltaar te hebben –Daarvan zijn 56% geen lid van een religie –62% zijn vrouwen –33% voor een overleden ouder –93% foto’s – 36% kaarsen – 36% bloemen – 36% objecten van de overledene –49% hebben de tegenwoordigheid van hun dierbare overledenen ervaren Persoonlijke voorwerpen (Quartier 2009) –‘Overdrachtsrituelen’: objecten van de overledene worden reeds tijdens het leven overgedragen op de mensen voor wie ze bestemd zijn Rouwrituelen Centrum voor Thanatologie Dr. Thomas Quartier

9 2 – Tussen individualiteit en collectiviteit Rouwrituelen Centrum voor Thanatologie Dr. Thomas Quartier

10 2 – Tussen individualiteit en collectiviteit Michael Houseman (2006): “Mensen ensceneren in rituelen ‘bijzondere realiteiten’, namelijk relaties: een voortdurende wederzijdse betrokkenheid tussen subjecten” Paul Post (2005) “Het gaat bij een ritueel steeds om een samenspel van individu en gemeenschap, kleiner of groter. In de praktijk blijkt er steeds vaker sprake te zijn van zogenoemde momentane gemeenschappen” Rouwrituelen Centrum voor Thanatologie Dr. Thomas Quartier

11 2 – Tussen individualiteit en collectiviteit Allerzielen Alom 2007 (Quartier e.a. 2008): Emoties onder de deelnemers (n=344) Tabel 1: FrequenciesTabel 2: Factoranalyse EmotieMeanStd Gezamenlijkheid Warmte Liefde Rust Troost Zorgzaamheid Veiligheid Rouwrituelen Centrum voor Thanatologie Dr. Thomas Quartier EmotiesMeanStd Positief3.5.9 negatief0.9.9

12 3 – Tussen immanentie en transcendentie Rouwrituelen Centrum voor Thanatologie Dr. Thomas Quartier

13 3 – Tussen transcendentie en immanentie Clive Seal (1998): “In Rouwpraktijken verrijst de ontologische zekerheid van de rouwenden. De verrijzenis van de doden kan dan als een verrijzenis van de hoop van de nabestaanden met betrekking tot het verdere leven worden opgevat” Onno van der Hart (2002) “De negatieve ervaringen van rouwenden worden in termen van een mythe uitgedrukt. In een tweede fase worden door rituelen de negatieve beelden veranderd” Rouwrituelen Centrum voor Thanatologie Dr. Thomas Quartier

14 3 – Tussen transcendentie en immanentie Dodenherdenking – bijvoorbeeld Allerzielen Alom 2007 Tabel 3: Factoranalyse herinnering en hoop (n=368) Rouwrituelen Centrum voor Thanatologie Dr. Thomas Quartier FactorMeanStd Persoonlijke herinnering Persoonlijke hoop Religieus-spirituele herinnering Religieus-spirituele hoop Geen hoop2.31.1

15 Rouwrituelen als slinger tussen creativiteit en traditie “Vaak wordt er van uitgegaan dat rituelen volgens vastgelegde regels dienen te verlopen. Maar dit soort rituelen bestaan alleen maar in de hoofden van degenen die de regels codificeren” (Michaels 2007) De grens tussen rouwrituelen van het ene of het andere soort is vaak moeilijk te trekken Mensen hebben de behoefte te doen wat bij en past en maken daarbij gebruik van bepaalde bronnen, bijvoorbeeld in symbolen (Schumacher & Rentmeester 2008; Embsen & Overtoom 2007) Traditie wordt dan een “wederzijdse communicatie” (Zuidgeest 2006; Davies 2008) Rouwrituelen Centrum voor Thanatologie Dr. Thomas Quartier

16 Rouwrituelen als slinger tussen creativiteit en traditie Centrale vraag: Wat zijn tegenwoordig eigenschappen van rouwrituelen? Tabel 4: Eigenschappen van rouwrituelen Rouwrituelen Centrum voor Thanatologie Dr. Thomas Quartier Relatie met de overledene ContinuïteitDiscontinuïteit Sociale inbeddingIndividualiteitCollectiviteit Betekenis- verlening ImmanentieTranscendentie

17 Rouwrituelen als slinger tussen creativiteit en traditie Veel rouwrituelen slingeren tussen de verschillende eigenschappen heen en weer. Mensen kunnen in rituelen soms het ene en soms het andere beklemtonen Bij een ‘harmonische slinger’ treedt wiskundig gesproken geen wrijving op. Dit soort slingers bestaan niet De verschillende eigenschappen zijn soms met elkaar in strijd, soms zijn het valkuilen De kracht van het ritueel bestaat er juist in de slinger toch op de een of andere manier in balans te kunnen brengen Rouwrituelen Centrum voor Thanatologie Dr. Thomas Quartier

18 Literatuur Douglas Davies: The Theology of Death. London: T&T Clark Hermien Embsen & Ton Overtoom, Hoe zou jij het willen? Baarn: Ten Have. Riet Fiddelaers-Jaspers: Verhalen van rouw. De betekenis van steun op school voor jongeren met een verlieservaring. Heeze: In de wolken Michael Houseman: Relationality. In: Jens Kreinath, Jan Snoek & Michael Stausberg (eds.), Theorizing Rituals. Issues, Topics, Approaches, Concepts. Leiden: Brill 2006, p Axel Michaels: Geburt – Hochzeit – Tod: Übergangsrituale und die Inszenierung von Unsterblichkeit. In: Axel Michaels (ed.), Die neue Kraft der Rituale. Heidelberg: Universitätsverlag Winter 2007, Paul Post: Gezocht verband. Een verkenning van nieuw opkomende rituelen. In: Stefan Gärtner e.a., Bandeloos? Zoeken naar samenzijn in een individualistische cultuur. Nijmegen: Valkhof pers 2005, Thomas Quartier: Bridging the Gaps. An Empirical Study of Catholic Funeral Rites. Münster: LIT Verlag Thomas Quartier e.a.: Kreatives Totengedenken. Rituelle Erinnerungsräume in einem niederländischen Kunstprojekt. In: Jaarboek voor liturgie-onderzoek 24, 2008, p Thomas Quartier, Overdrachtsrituelen. In: Geron. Tijdschrift over ouder worden en maatschappij, Huub Schumacher & Bas Rentmeester, In gewone taal gezegd. Utrecht: Docete Clive Seal: Constructing death. The sociology of dying and bereavement. Camebridge: Cambridge University Press Reiner Sörries: Moderne Bestattungskultur – Ein Ort für Übergangsriten? In: Jaarboek voor liturgie-onderzoek 21 (2005), Ida van der Lee: Allerzielen Alom. Kunst tot gedenken. Zoetermeer: Meinema Arnold van Gennep: Les Rites de passage/Übergangsriten. Berlin: Campus Verlag 1990 (1909). O. van der Hart (ed.): Afscheidsrituelen. Achterblijven en verder gaan. Amsterdam: Swets & Zeitlinger Joanna Wojtkowiak & Eric Venbrux: From Soul to Post-Self. Home Memorials in the Netherlands. In: Mortality Piet Zuidgeest: The Absence of God. Exploring Christian tradition in a situation of mourning. Leiden: Brill Rouwrituelen Centrum voor Thanatologie Dr. Thomas Quartier


Download ppt "Rouwrituelen Een rituele slinger Dr. Thomas Quartier Centrum voor Thanatologie."

Verwante presentaties


Ads door Google