De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De dood van sterren Paul Groot Afdeling Sterrenkunde, IMAPP Radboud Universiteit Nijmegen

Verwante presentaties


Presentatie over: "De dood van sterren Paul Groot Afdeling Sterrenkunde, IMAPP Radboud Universiteit Nijmegen"— Transcript van de presentatie:

1 De dood van sterren Paul Groot Afdeling Sterrenkunde, IMAPP Radboud Universiteit Nijmegen

2 De Dood van Sterren Hoe een ster doodgaat hangt af van de massa op de hoofdreeks. M.a.w: al bij het begin kunnen we zeggen hoe een ster zal eindigen.

3 De drie Zusters… Als M zams < 8 M zon : een witte dwerg Als 8 M zon < M zams < 25 M zon : een neutronenster Als M zams > 25 M zon : een zwart gat. Witte dwergen, neutronensterren en zwarte gaten noemen we samen: ‘compacte objecten’

4 Een lichte ster (<8 M zon ) log T log L Hoofdreeks 0.01 R_sun 0.1 R_sun 1 R_sun 10 R_sun 100 R_sun Rode Reus Rode super reus Heliumflits 1 M zon

5 Interne structuur H - mantel He C/O kern

6 AGB fase Nadat He in de kern op is, gaat de ster He en H fuseren in schilverbrandingen en gaat hij de Asymptotische reuzentak op. De kortdurende He schil verbranding fases en de langerdurende H schil verbranding zorgen voor thermische pulsen.

7 Aan de buitenkant De ster verliest in deze fase heel veel massa in een wind. H - mantel He C/O kern

8 Aan de buitenkant

9 De buitenkant koelt sterk af (T<3500 K) en er gaan zich moleculen en stof vormen in de buitenlagen van de ster. Warm stof straalt voornamelijk in het infrarood!

10 IR waarnemingen post-AGB

11 Na de AGB fase Uiteindelijk zal de ster zijn hele mantel verliezen in een ‘wind’. H - mantel He C/O kern

12 Na de AGB fase Als de mantel verwaait is, wordt de hete kern zichtbaar. Het stof wordt door de UV straling weer ontbonden en het gas wordt geioniseerd.

13 Planetaire nevel

14 Ring nevel

15 Zandloper nevel

16 Jet nevel: Mz 3

17 Bipolaire uitstroom Kan bv. verklaard worden in een dubbelster systeem of door snelle rotatie vd. ster.

18 Strömgren bollen UV straling van de kern veroorzaakt een ‘Stromgren bol’: regio waarin alle waterstof geïoniseerd is.

19 Verwaaien van de nevel.

20 Kern evolutie Maar wat gebeurt er in de kern van de ster? He-fusie is afgelopen en de kern zakt in om tot C fusie te komen. Maar… De kern raakt gedegenereerd

21 Gedegenereerde materie Maar wat gebeurt er in de kern van de ster? He-fusie is afgelopen en de kern zakt in om tot C fusie te komen. Maar…

22 Fermionen en bosonen Alle deeltjes kunnen ingedeeld worden in fermionen of bosonen Fermionen: alle ‘normale’ deeltjes: electronen, protonen, neutronen Bosonen: alle krachtendragers: fotonen, W en Z deeltjes, graviton

23 Werner Heisenberg ‘Éen deeltje kan niet oneindig goed bepaalde plaats en snelheid hebben’ Δx Δp > ћ 3 Heisenberg relatie

24 Wolfgang Pauli ‘ Twee fermionen kunnen niet precies dezelfde quantum toestand hebben.’ Pauli Principe Quantum toestand: dezelfde plaats, impuls en spin.

25 De dichtheid in een koelende kern loopt zo hoog op dat electronen als eerste last krijgen van Heisenberg en Pauli principes: De deeltjes zitten zo dicht bij elkaar dat hun impuls omhoog moet… De electronen druk

26 Meer impuls = meer druk. Electronen leveren een druk op die de zwaarte kracht weerstaat. P electron De ster is ´gedegenereerd´ Gedegenereerde materie

27 Druk hangt niet van de temperatuur af. Hoe hoger de massa (= zwaartekracht), hoe kleiner de ster Eigenschappen Gedegenereerde materie

28 Fermionen en bosonen

29 In de kern Dichtheid is zover opgelopen dat de druk door electronendruk wordt opgewekt. De kern stopt met samentrekken en straalt aanwezige energie nog slechts uit…

30 Amerikaanse lenzenslijper Alvan Graham Clark

31 Witte dwergen

32 R wd ~ R aarde M wd ~ 0.6 M zon Dwz: ρ wd ≈ ρ aarde !!!

33 Dichtheid van rots ρ aarde ~ 5 gr/cm 3 dwz: ρ wd ~ 1 miljoen gr/cm 3 ~ 1000 kg/cm 3

34 Dichtheid van witte dwerg

35 Koele dwergen Witte dwergen koelen slechts heel langzaam door thermische energie uit te stralen.

36 Zware jongens Wat gebeurt er met de zware jongens (M> 8 M zon )?

37 Implosie van ijzerkern

38 Kern vormt proto-neutronen ster

39 Mantel vliegt er af: supernova

40 Zo helder als stelsel

41 Historische supernovae SN 1006 Crab Tycho 1604 Kepler 1680 Cas A

42 Historische supernovae SN 1006 Crab Tycho 1604 Kepler 1680 Cas A

43 Historische supernovae SN 1006 Crab Tycho 1604 Kepler 1680 Cas A

44 Historische supernovae SN 1006 Crab Tycho 1604 Kepler 1680 Cas A

45 Historische supernovae SN 1006 Crab Tycho 1604 Kepler 1680 Cas A

46 Binnenste van Crab nevel SN 1006 Crab Tycho 1604 Kepler 1680 Cas A

47 De pulsar in de Crab nevel SN 1006 Crab Tycho 1604 Kepler 1680 Cas A

48 Soorten Supernovae Historische indeling van Supernovae: Supernovae I : Geen waterstof in het spectrum Supernovae II: Wel waterstof in het spectrum Supernovae I behoeven verdere opdeling: - Supernovae Ia: zie laatste college - Supernovae Ib,Ic: core collapse

49 Supernovae II Superreuzen met dikke waterstof mantel

50 Supernovae Ib, Ic De allerzwaarste sterren met hele sterke wind

51 Wolf-Rayet sterren Verliezen al hun mantel vóór dat ze ontploffen

52 Nucleosynthese Elementen zwaarder dan Fe worden voornamelijk in supernovae en AGB sterren gemaakt. Hoe?

53 r en s proces elementen r proces: rapid, als er veel neutronen aanwezig zijn s proces: slow, als weinig neutronen aanwezig zijn AGB ster: slow procesSupernova: rapid proces

54 r en s proces elementen Verhouding tussen r en s proces elementen kan geschiedenis van ster of gebied aan de hemel aan- geven. r proces: goud, plutonium, alles zwaarder dan bismut (Th, U, Pu etc.),europium s proces: kobalt, lood, bismut, technetium, yttrium, barium

55 De supernova lichtcurve De helderheid van een supernova neemt maar langzaam af. Hoe komt dit? Voornamelijk verval van 56 Co en 26 Al die de restant ‘heet’ houdt.

56 Grote Magellaense Wolk

57 SN 1987 A

58 Voorloper bekend De voorloper van SN 1987 A was bekend: Sanduleak -69 o 202, een blauwe superreus van 20 M zon

59 Bevestiging neutrino verlies Van SN 1987A zijn 20 neutrino’s gedetecteerd in Japan en in de VS. Neutrino’s zijn een paar uur eerder aangekomen dan start van helder worden ontploffende ster

60 Overblijfsel SN 1987A

61

62 Restant? Het restant van een supernova explosie is: - of een neutronenster (zoals de Crab pulsar) - of een zwart gat (zoals waarschijnlijk in SN 1987A Zie volgende week…


Download ppt "De dood van sterren Paul Groot Afdeling Sterrenkunde, IMAPP Radboud Universiteit Nijmegen"

Verwante presentaties


Ads door Google