De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

1 ECONOMIE, EEN INLEIDING 2013 13 – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Hoofdstuk 13: Verdeling en.

Verwante presentaties


Presentatie over: "1 ECONOMIE, EEN INLEIDING 2013 13 – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Hoofdstuk 13: Verdeling en."— Transcript van de presentatie:

1 1 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Hoofdstuk 13: Verdeling en herverdeling Economie, een Inleiding

2 2 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling  Hoofdstuk 8: eerste welvaartstheorema  Paretogrens: verzameling efficiënte uitkomsten l Kunnen verschillende verdelingen welvaart met zich meebrengen  Maatschappelijke voorkeuren l Theorie sociale keuze of ‘social choice’

3 3 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

4 4 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

5 5 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 1. Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart  Meetinstrument: beschikbaar inkomen l Primaire inkomensvorming l - Belastingen l + Transfers

6 6 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN

7 7 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 1. Belang van het arbeidsinkomen 2. Beschikbaar inkomen 3. Inkomen per capita en equivalent inkomen 2.Ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

8 8 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN

9 9 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 1.1. Belang van het arbeidsinkomen  Beschouw Figuur 13.2.: l Kwintielen l Beschikbaar inkomen:  Vooral arbeidsinkomen (51%)

10 10 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 1.Belang van het arbeidsinkomen 2.Beschikbaar inkomen 3.Inkomen per capita en equivalent inkomen 2.Ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

11 11 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 1.2. Beschikbaar inkomen  Sociale zekerheid: l Pensioenen en andere transfers  Andere ontvangsten: bouwpremies, studiebeurzen,...  Belastbaar gezinsinkomen l = Primair inkomen + Transfers  Inkomstenbelasting: l Berekend op belastbaar gezinsinkomen l Compleet met vrijstellingen, aftrekken (bv. om wille van bedrijfskosten) en indirecte transfers

12 12 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 1.2. Beschikbaar inkomen  Belangrijk principe in inkomstenbelasting l Progressiviteit  Gemiddeld tarief neemt toe met belastbare inkomen  Na inkomstenbelasting: beschikbaar inkomen

13 13 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 1.Belang van het arbeidsinkomen 2.Beschikbaar inkomen 3.Inkomen per capita en equivalent inkomen 2.Ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

14 14 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 1.3. Inkomen per capita en equivalent inkomen  Begrip welvaart: l Voorbeeld: €1500 beschikbaar inkomen voor koppel is anders dan hetzelfde bedrag voor alleenstaande l Van beschikbaar inkomen naar welvaart  Objectieve en subjectieve criteria  Objectief: Gezondheidstoestand, leeftijd, gezinsgrootte, klimaat  Subjectief: Voorkeuren, omgaan met objectieve beperkingen

15 15 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 1.3. Inkomen per capita en equivalent inkomen  Gezinsgrootte speelt zeker rol l Ruwe oplossing: beschikbaar inkomen gedeeld door aantal gezinsleden, voorbeeld:  €1500 inkomen  Koppel zonder kinderen: welvaartsniveau €750 per persoon  Koppel + vier kinderen: welvaartsniveau €250 per persoon l Echter: soms schaalvoordelen indien meer gezinsleden  Equivalentieschaal: factor die rekening houdt met samenstelling gezin en schaalvoordelen

16 16 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 1.3. Inkomen per capita en equivalent inkomen  Schalen: l OESO:  Extra volwassene: factor 0,5  Extra kind (<14 jaar): factor 0,3 l Voorbeeld: even welvarend  Alleenstaande met €15000  Koppel zonder kinderen: €22500 (schaal 1,5)  Koppel + vier kinderen: €40500 (schaal 2,7)  Samenvattend: bepalend voor welvaartsverdeling:  Arbeidsmarkt  Overheidsinterventie  Demografische factoren

17 17 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

18 18 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2. Ongelijkheid  EU-SILC (European Survey on Income and Living Conditions)  Inkomen: l Areidsinkomen l Inkomen uit sociale zekerheid l Inkomen uit vermogen  Gezin: l Sociologische eenheid individuen die inkomsten en belangrijkste uitgaven delen

19 19 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 1.Gemiddelde, scheefheid en mediaan 2.Decielverdeling 3.Lorenzcurve 4.Gini-coëfficiënt 5.Feiten over de inkomensongelijkheid 6.Verklaringen voor (veranderingen in) ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

20 20 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2.1. Gemiddelde, scheefheid en mediaan  Gemiddeld gezinsinkomen 2009 in België: €2759 per maand l Zeer ruwe maatstaf  Meer gedetailleerd: l Percentage bevolking binnen inkomensklasse l Verdeling in inkomensklassen die even breed zijn l Sommige klassen bevatten veel gezinnen, andere niet l Zie Tabel 13.1.

21 21 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN

22 22 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2.1. Gemiddelde, scheefheid en mediaan  Observaties: l Grote spreiding maandelijkse inkomens l Meeste gezinnen in klasse €500 - €2500 l Beperkt aantal gezinnen hoge inkomensklasse l Niet symmetrisch gespreid rond gemiddelde  Scheve verdeling

23 23 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN

24 24 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2.1. Gemiddelde, scheefheid en mediaan  Observatie: l Scheve verdeling (staart) naar rechts l Gemiddelde > Mediaan  Mediaan: precies helft observaties valt onder mediaan

25 25 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 1.Gemiddelde, scheefheid en mediaan 2.Decielverdeling 3.Lorenzcurve 4.Gini-coëfficiënt 5.Feiten over de inkomensongelijkheid 6.Verklaringen voor (veranderingen in) ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

26 26 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2.2. Decielverdeling  Verdeling in decielen l Verdeling in inkomensklassen die evenveel gezinnen omvatten (10% in specifiek geval van decielen) en niet noodzakelijk even breed zijn l Ordening van arm naar rijk l Deciel  Bevat 10% van bevolking l Andere mogelijkheden om bevolking op te delen:  Kwartielen  Kwintielen  Percentielen

27 27 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN

28 28 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2.2. Decielverdeling  Cumulatieve verdeling l Percentages van deze en voorgaande klassen opgeteld l Armste 20% gezinnen: 6,1% van inkomen l Armste helft gezinnen: 24,1% van inkomen  Inkomensongelijkheid l Cumulatief bevolkingsaandeel > Cumulatief inkomens- aandeel l Grafisch: Lorenzcurve

29 29 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 1.Gemiddelde, scheefheid en mediaan 2.Decielverdeling 3.Lorenzcurve 4.Gini-coëfficiënt 5.Feiten over de inkomensongelijkheid 6.Verklaringen voor (veranderingen in) ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

30 30 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2.3. Lorenzcurve  Zet cumulatief aandeel in bevolking op horizontale as en cumulatief aandeel in inkomen op verticale as  Diagonaal: referentiepunt l Eerste 10% van gezinnen 10% van inkomen l Eerste 20% van gezinnen 20% van inkomen l…l…  Lorenzcurve België: l Eerste 10% van gezinnen 2,4% van inkomen l Eerste 20% van gezinnen 6,1% van inkomen l Onder diagonaal, d.w.z. ongelijke verdeling

31 31 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2.3. Lorenzcurve  Lorenzcurve VS: l Nog verder naar beneden l Inkomensverdeling nog ongelijker  Belangrijk l Vergelijking inkomensongelijkheid op basis van Lorenz- curven enkel mogelijk als curven elkaar niet snijden l Indien ze wel snijden: Gini-coëfficiënt gebruiken

32 32 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN

33 33 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 1.Gemiddelde, scheefheid en mediaan 2.Decielverdeling 3. Lorenzcurve 4.Gini-coëfficiënt 5.Feiten over de inkomensongelijkheid 6.Verklaringen voor (veranderingen in) ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

34 34 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2.4. Gini-coëfficiënt  Herhaal: l Diagonaal: perfect gelijke verdeling l Verder onder diagonaal: meer ongelijke verdeling  Ongelijkheid relatief uitdrukken: l Maatstaf geschaald tussen 0 en 1 l Grotere Gini-coëfficiënt: meer ongelijke verdeling  Gini-coëfficiënt (G)

35 35 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN

36 36 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2.4. Gini-coëfficiënt  Volledige ongelijkheid: l Volledige inkomen in handen van één enkel individu l Lijstukken OA en OB l G = 1  Perfecte gelijkheid: l G = 0  Snijdende Lorenzcurven A en B kunnen nu vergeleken worden (beschouw rechterpaneel Figuur 13.5.) l Observatie: verdeling B is ongelijker dan verdeling A (hogere Gini-coëfficiënt, zie oppervlakte) l Keerzijde: verdeling B is wel voordeliger voor absoluut armste decielen  Gini-coëfficiënt dringt dus impliciet vooronderstellingen op (i.v.m. weging)

37 37 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2.4. Gini-coëfficiënt  Alternatieven voor Gini-coëfficiënt l Percentielratio P90/P10  Verhouding tussen bovengrenzen negentigste en tiende percentiel l P80/P20 en P50/P10

38 38 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 1.Gemiddelde, scheefheid en mediaan 2.Decielverdeling 3.Lorenzcurve 4.Gini-coëfficiënt 5. Feiten over de inkomensongelijkheid 6. Verklaringen voor (veranderingen in) ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

39 39 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN

40 40 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2.5. Feiten over de inkomensongelijkheid  Vaak geen of beperkte informatie over inkomens- ongelijkheid bepaalde landen l Reden: verzamelen gegevens is moeilijk  Figuur 13.6.: l Gini-coëfficiënt van equivalent beschikbaar inkomen van aantal (OESO) landen l Gemiddelde Gini-coëfficiënt = 0,31 l Kleinste inkomensongelijkheid: Denemarken en Zweden l Grotere inkomensongelijkheid: Groot-Brittanië en V.S.

41 41 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN

42 42 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2.5. Feiten over de inkomensongelijkheid  Beschouw Figuur 13.7.: l Sinds jaren tachtig duidelijke stijging Gini-coëfficiënten l Behalve voor Frankrijk, Spanje, Ierland, Griekenland en Turkije l Kuznetshypothese in vraag gesteld  Kuznetshypothese: ongelijkheid stijgt in industriële fase en neemt later weer af

43 43 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 1.Gemiddelde, scheefheid en mediaan 2.Decielverdeling 3.Lorenzcurve 4.Gini-coëfficiënt 5.Feiten over de inkomensongelijkheid 6. Verklaringen voor (veranderingen in) ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

44 44 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2.6. Verklaringen voor (veranderingen in) ongelijkheid  Welvaartsverdeling l Arbeidsmarkt l Overheidsinterventie l Demografische factoren  Verdeling kan ongelijker worden, omdat l Primaire verdeling ongelijker wordt l Overheid minder herverdeelt l Er sociodemografische veranderingen zijn  Deze drie factoren werken op elkaar in  Primaire verdeling lijkt essentieel

45 45 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2.6. Verklaringen voor (veranderingen in) ongelijkheid  Figuur 13.8.: l P90/P10-ratio van vergoedingen op arbeidsmarkt voor enkele landen  Verhouding tussen hoogste loon van werkende in negende deciel van loonverdeling en hoogste loon van eerste deciel van loonverdeling l Groot-Brittanië:  Loonspanning niet veel hoger dan in 1970  Gevolg van twee tegengestelde evoluties l Frankrijk:  Loonspanning afgenomen l VS:  Loonspanning toegenomen l Duitsland:  Stijgend tempo van de ongelijkheid vanaf 2000

46 46 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN

47 47 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2.6. Verklaringen voor (veranderingen in) ongelijkheid  Toename primaire ongelijkheid: oorzaak 1 l Verandering in relatieve vraag naar geschoolde en ongeschoolde arbeid l Vraag naar geschoolde arbeid neemt sneller toe dan vraag naar ongeschoolde arbeid  Globalisering  Technologische ontwikkelingen l Indien aanbod van geschoolde arbeid niet volgt krijgen we loonsverhogingen  ‘Race between education and technology’

48 48 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 2.6. Verklaringen voor (veranderingen in) ongelijkheid  Toename primaire ongelijkheid: oorzaak 2 l Niet perfect competitieve arbeidsmarkt l ‘Matching’-modellen:  Imperfect geïnformeerde werknemers en werkgevers l Steeds minder sprake van sociale normen en recht- vaardige loonverhoudingen

49 49 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

50 50 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 3. Armoede  Kritiek op ongelijkheidsmaatstaven l Meeste ongelijkheidsmaatstaven, zoals Gini, ongevoelig voor proportionele inkomenswijzigingen l Voorbeeld: inkomens Tanzania 100 keer lager dan in België terwijl Gini-coëfficiënt dezelfde is  Bijgevolg: l Armoede ≠ Ongelijkheid!!!

51 51 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 3.Armoede 1.Een absolute definitie van armoede 2.Een relatieve definitie van armoede 3.De armoede in rijke landen 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

52 52 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 3.1. Een absolute definitie van armoede  Armoede in absolute zin: l Absolute inkomensgrens niet bereiken  Voorbeeld $1 per dag  Reële armoedegrens houdt rekening met verschillen in prijzen tussen landen

53 53 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN

54 54 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 3.1. Een absolute definitie van armoede  Rowntrees armoedegrens l Neigt naar relatieve definitie van armoede l Namelijk: armoedegrens vastleggen a.d.h.v. kostprijs korf goederen om aan primaire basisbehoeften te voldoen

55 55 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 3.Armoede 1.Een absolute definitie van armoede 2.Een relatieve definitie van armoede `3.De armoede in rijke landen 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

56 56 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 3.2. Een relatieve definitie van armoede  Armoede in relatieve zin: l Toestand waarin gezin over onvoldoende hoog inkomen beschikt om volwaardig aan maatschappelijk leven deel te nemen  Voorbeeld: geen internet of mobiele telefoon hebben om te communiceren

57 57 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 3.2. Een relatieve definitie van armoede  Methoden om relatieve armoedelijn te bepalen: l Op basis van verdeling inkomen  Laagste kwintiel l Percentage van mediaaninkomen, gemiddeld inkomen  60% van mediaanequivalent inkomen (Europese Unie en OESO)  Zie Tabel l Subjectieve methode  Enquêtes

58 58 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN

59 59 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 3.Armoede 1. Een absolute definitie van armoede 2. Een relatieve definitie van armoede 3. De armoede in rijke landen 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

60 60 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN

61 61 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 3.3. De armoede in rijke landen  Figuur 13.7.: l Meer armoede in Zuid-Europese landen van E.U.  Griekenland, Italië, Portugal en Spanje  Ook in Ierland en V.S.

62 62 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

63 63 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 4. Belastingen  Belastingen (eerste grote herverdelingssysteem) l Om verdeling van inkomen en welvaart te wijzigen l Om publieke goederen te financieren l Om prijzen en gedrag economische agenten bij te sturen  Lopende inkomsten overheid uit drie bronnen: l Directe belastingen l Indirecte belastingen l Bijdragen aan sociale zekerheid  (Parafiscaliteit: belasting op arbeid)

64 64 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 4. Belastingen  Directe belastingen: l Inkomstenbelasting op natuurlijke personen l Vennootschapsbelasting  Indirecte belastingen: l BTW l Douanerechten l Accijnzen l Registratierechten  Sociale zekerheidsbijdragen

65 65 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 4. Belastingen  Inkomstenbelasting van natuurlijke personen l Progressiviteit van belastingtarief l Sterke schouders dragen meer lasten

66 66 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 1.Gemiddelde en marginale aanslagvoet 2.Proportionele, progressieve en regressieve belastingen 3.Principes van belastingheffing 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

67 67 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 4.1. Gemiddelde en marginale aanslagvoet  Te betalen belasting varieert met inkomen via tariefstructuur (barema), die toegepast wordt op belastbare inkomen  Tabel 13.5.: l Barema voor aanslagjaar 2013 (inkomsten van 2012) l Marginaal tarief: belasting die moet betaald worden op elke bijkomende euro inkomen binnen die schijf l Gemiddeld tarief: belastingsdruk over volledig inkomen l Belastingvrije som: schijf waarop geen belasting moet betaald worden

68 68 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN

69 69 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 4.1. Gemiddelde en marginale aanslagvoet  Berekening belasting voor alleenstaande met inkomen van €30000:

70 70 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 4.1. Gemiddelde en marginale aanslagvoet  Marginaal tarief l Evaluatie van eventuele ontmoedigingseffecten van belastingen  Gemiddeld tarief: l Belastingsdruk over volledig inkomen kennen  Te betalen belasting / Belastbaar inkomen l Berekeningsvoorbeeld  Belastbaar inkomen: €  Te betalen belasting: €9.203  Gemiddelde tarief: 30,6%

71 71 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 4.1. Gemiddelde en marginale aanslagvoet  Observaties Tabel 13.5.: l Marginaal tarief stijgt aanvankelijk sterk  Daarna langzamere stijging l Gemiddelde tarief stijgt continu  Marginaal tarief > Gemiddeld tarief l Belastinghervorming tussen 2000 en 2005  Hoogste marginale tarieven verlaagd (nu 50%)

72 72 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 1.Gemiddelde en marginale aanslagvoet 2.Proportionele, progressieve en regressieve belastingen 3.Principes van belastingheffing 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

73 73 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 4.2. Proportionele, progressieve en regressieve belastingen  Progressieve belasting: l Gemiddelde belastingvoet neemt toe met inkomen  Regressieve belasting: l Gemiddelde belastingvoet neemt af met inkomen  Proportionele belasting: l Gemiddelde belastingvoet blijft constant

74 74 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 4.2. Proportionele, progressieve en regressieve belastingen  Figuur : l Linkerpaneel grafiek:  Belasting gekenmerkt door constant marginaal tarief maar toch progressief  Reden: negatief intercept T 0  Negatieve inkomstenbelasting l Rechterpaneel grafiek:  Vlaktaks of flat tax rate  Belasting toch progressief  Eerste inkomensschijf is belastingvrij  Belastbaar minimum of belastingvrije som

75 75 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN

76 76 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 1.Gemiddelde en marginale aanslagvoet 2.Proportionele, progressieve en regressieve belastingen 3.Principes van belastingheffing 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

77 77 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 4.3. Principes van belastingheffing  Principes waaraan ‘goede’ belasting moet voldoen: l ‘Sterkere schouders moeten zwaardere lasten dragen’ (draagkrachtprincipe) (principe van verticale herverdeling) l ‘Belastingplichtigen moeten in gelijke omstandigheden gelijk behandeld worden’ (principe van horizontale gelijkheid)

78 78 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 4.3. Principes van belastingheffing  Sterkere schouders moeten zwaardere lasten dragen: l Hogere inkomens dragen proportioneel meer bij dan lagere inkomens l Ongelijkheid netto-inkomens < ongelijkheid inkomens vóór belastingen  Zie Figuur  Belastingplichtigen moeten in gelijke omstandigheden gelijk behandeld worden: l Onderscheid tussen inkomen en welvaart l Welvaart als indicator van draagkracht l Alleenstaande en gezin met vier kinderen betalen verschillend bedrag aan belastingen, ook al hebben ze zelfde inkomen

79 79 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN

80 80 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 4.3. Principes van belastingheffing  Belastingvrije som varieert dus met gezinsgrootte l Vraag: alle inkomens van gezin samenvoegen of niet? l Basisregel: samenvoegen, maar:  Decumul: beroepsinkomsten van partners afzonderlijk belast (  hoge belastingschaal)  Splitsing (of huwelijksquotiënt): indien slechts één kostwinner, dan 30% van arbeidsinkomen aan partner toegekend  Belastingvrije som per belastingplichtige

81 81 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

82 82 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 5. Sociale zekerheid  Sociale zekerheid (tweede herverdelingssysteem)  Verzekering en solidariteit l Verzekering: indekken tegen risico’s  Inkomenstransfers naar getroffenen l Solidariteit

83 83 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 1.De verschillende takken van de sociale zekerheid 2.Basisprincipes van de sociale zekerheid 3.Uitdagingen voor de sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

84 84 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 5.1. De verschillende takken van de sociale zekerheid  Tabel 13.6.: l Belangrijkste uitgaven l Sociale zekerheid voor werknemers en zelfstandigen l Omvat geen residuele stelsels  Gefinancierd via begroting

85 85 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN

86 86 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 5.1. De verschillende takken van de sociale zekerheid  Uitgaven gefinancierd via inkomstenbronnen: l Bijdragen werkgevers en werknemers l Toelagen overheid  Laatste jaren aangevuld met al dan niet tijdelijke bijdragen zoals: l Opbrengsten van loonmatigingen en indexsprongen l Solidariteitsbijdrage of alternatieve financiering

87 87 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN

88 88 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 5.1. De verschillende takken van de sociale zekerheid  Observaties Tabel 13.7.: l Alternatieve financiering van sociale zekerheid  Poging ook structureel nieuwe inkomstenbronnen aan te boren om lasten op arbeid te kunnen verlichten l Bijdragen werknemers en werkgevers zijn belangrijkste financieringsbron van Belgische sociale zekerheid

89 89 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 5.1. De verschillende takken van de sociale zekerheid  Bismarckiaans stelsel (continentaal stelsel): l Financiering via sociale bijdragen l Inbreng van sociale partners in beheer van systeem l Klemtoon op verzekeringselement  Wederkerigheid tussen bijdragen en uitkeringen  Beveridge-stelsel (Angelsaksisch stelsel): l Overheid speelt grotere rol bij financiering  Belastingen l Nadruk op solidariteit en herverdeling

90 90 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 1.De verschillende takken van de sociale zekerheid 2.Basisprincipes van de sociale zekerheid 3.Uitdagingen voor de sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

91 91 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verzekering  Verzekering reduceert onzekerheid l Arbeidsinkomen valt weg of onvoorziene kosten l Verzekerde betaalt premie aan verzekeraar l Garantie dat ‘schade’ door verzekeraar vergoed wordt bij voordoen van risico l Voorbeeld: autoverzekering

92 92 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verzekering  Wederkerigheid: wie premies betaalt heeft recht op contractueel overeengekomen uitkeringen l Ziekteverzekering  Verzekeringssysteem, premies betalen  Getroffen personen ontvangen een vergoeding  Ex ante: l Vrijwillige toetreding verzekerden l Vrijwillige ruil - Paretoverbetering  Ex post: herverdelingen  Sociale bijdragen niet zomaar ‘belastingen’ maar wel ‘parafiscaliteit’

93 93 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Sociale ‘verzekering’ als correctie van een marktfaling  Sociale zekerheid door overheid georganiseerd, niet door markt; drie belangrijke redenen: l Collectieve component l Averechtse selectie l Moral hazard  Collectieve component: enkele voorbeelden l Werkloosheidsrisico; hangt samen met conjunctuur l Langere levensverwachting voor iedereen l Risico’s op aardbevingen of overstromingen; overheid financiert met verplichte bijdragen

94 94 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Sociale ‘verzekering’ als correctie van een marktfaling  Averechtse selectie: l Door asymmetrische informatie  Cfr. goede en slechte tweedehandswagens l ‘Goed risico’: verzekerden betalen te veel en krijgen geen waar voor hun geld  verlaten de markt l Dit proces: averechtse selectie  enkel ‘allerslechtste’ risico’s blijven over en markt verdwijnt l Vandaar verplichting vanwege overheid om bijdragen te blijven betalen

95 95 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Sociale ‘verzekering’ als correctie van een marktfaling  Moral hazard: l Risico op schade en omvang ervan niet exogeen, maar worden bepaald door gedrag van verzekerde zelf l Goed verzekerde neemt meer risico  Omnium verzekering en minder voorzichtig rijden l Overheid bezit instrumenten om dit ongewenst gedrag te ontmoedigen

96 96 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Sociale zekerheid en solidariteit  Risicosolidariteit (verzekering) l Herverdeling van degenen die van risico gespaard zijn gebleven naar degenen die pech hebben gehad  Verplichte solidariteit l Herverdeling gaat verder dan eigenbelang  Subsidiërende solidariteit (solidariteit) l Mensen met verschillend risico worden dezelfde premie aangerekend l Geen premiedifferentiatie

97 97 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Sociale zekerheid en solidariteit  Inkomenssolidariteit (solidariteit) l Uitkeringen koppelen aan inkomen of aan koopkracht van betrokken individuen (en dus niet meer aan bijdrage) l Pensioenuitkeringen geplafonneerd door instelling van maximumpensioen ongeacht vroegere bijdrage  Wederkerigheid tussen bijdragen en uitkeringen afgezwakt

98 98 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Sociale zekerheid en solidariteit  Bedoeling: armoede bestrijden l Sociale zekerheid: gereduceerd tot ‘bijstandssysteem’ l Geen premie betaald  toch recht op transfer l Solidariteit  Belgische stelsel van sociale zekerheid oorspronkelijk van Bismarck-type (verzekeringselement), nu meer solidariteit  Noodzaak om ‘mattheuseffect’ te vermijden: l Mattheuseffect: situatie waarin voordelen bij hogere inkomensgroepen terechtkomen

99 99 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Sociale zekerheid en solidariteit  Bekommernis om herverdeling: ondoelmatig gebruik van middelen l Oplossing: meer selectiviteit in uitkeringen doorvoeren  Recht op en hoogte van uitkeringen afhankelijk gemaakt van behoefte eraan

100 100 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 1.De verschillende takken van de sociale zekerheid 2.Basisprincipes van de sociale zekerheid 3.Uitdagingen voor de sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

101 101 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 5.3. Uitdagingen voor de sociale zekerheid  Hoge kosten  Visie op traditionele gezinsstructuur centraal l Onvoldoende aangepast aan nieuwe ontwikkelingen in samenleving (individualisering)

102 102 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Werkloosheidsuitkeringen  Periodes met grote werkloosheid: l Hoge werkloosheidkosten l Werkloosheidsvergoedingen  moral hazard l Motivatie om te werken ontbreekt  Sommige gezinnen zitten zelfs in ‘werkloosheidsval’ Inkomen daalt indien slecht betaalde job en daardoor verliezen ze hun werkloosheidsvergoeding  Oplossing: werkloosheidsvergoeding daalt naarmate langer werkloos

103 103 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Pensioenen  Zich verzekeren van inkomen voor periode waarin men niet meer in staat is om te werken l Kapitalisatie (of ‘funding’): elke generatie spaart voor zichzelf  Gevaar: middelen verliezen in zware financiële crisis  Oplossing: repartitieprincipe l Repartitieprincipe (‘omslagstelsel’ of ‘pay-as-you-go’): bijdragen niet op kapitaalmarkt belegd, maar recht-streeks overgedragen aan gepensioneerden  Dus: jongeren dragen bij voor gepensioneerden nu  Solidariteit tussen generaties  Nadeel: gevoelig voor vergrijzing

104 104 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Pensioenen  Vergrijzing l Daling geboortecijfer l Verlenging levensduur l Zie Figuur  Afhankelijkheidsgraad = verhouding bevolkingsgroep ouder dan 65 t.o.v. deze tussen 20 en 64 jaar  In 1980: 25%  In 2050: 50%  Oplossingen l Pensioenuitkeringen verminderen l Pensioenbijdragen actieve bevolking verhogen l Mensen langer aan werk houden (aangewezen optie)

105 105 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN

106 106 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Pensioenen  Pijlers pensioenvorming: l Eerste pijler:  Verplichte bijdragen sociale zekerheid l Tweede pijler:  Bedrijfstakken zorgen voor aanvullend pensioen voor hun eigen werknemers l Discussie:  Meer selectiviteit en solidariteit in eerste pijler  Versus versterking wederkerigheid tussen bijdragen en uitkeringen in eerste pijler  Zoektocht naar juiste evenwicht tussen verzekering en solidariteit in sociale zekerheid

107 107 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Ziekteverzekering  Belgische systeem: terugbetalingssysteem l Patiënt betaalt slechts beperkt gedeelte kostprijs: ‘remgeld’ l ‘Moral hazard’ door artsen  Oplossing: overconsumptie afremmen door vast loon i.p.v. vergoeding prestatie  Nieuw gevaar: artsen doen minder hun best  Conclusie: moeilijk op te lossen probleem  Eveneens probleem van betaalbaarheid

108 108 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Verdeling en herverdeling - Inhoudstafel 1.Primair inkomen, beschikbaar inkomen en welvaart 2.Ongelijkheid 3.Armoede 4.Belastingen 5.Sociale zekerheid 6.Alles heeft een prijs, ook herverdeling

109 109 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 6. Alles heeft een prijs, ook herverdeling  Bovenstaande analyses: l Grootte van te verdelen taart: exogeen gegeven l Niet denkbeeldig dat beleidskeuze om taart op bepaalde manier te (her)verdelen er toe leidt dat omvang taart zelf verandert  Hoofdreden: ontmoedigingseffecten

110 110 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 6. Alles heeft een prijs, ook herverdeling  Voorbeeld 1: l Inkomstenbelasting: varieert met inkomen, dus met arbeidsinspanning l Kan leiden tot afname arbeidsaanbod l Welvaartsverlies: proberen belasting te ontwijken door minder werken l ‘Lekkende emmer’

111 111 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 6. Alles heeft een prijs, ook herverdeling  Voorbeeld 2: l Gedrag aanpassen om meer uitkering te kunnen krijgen l Reservatieloon verhogen, beneden hetwelke ze geen job aanvaarden l Werknemers blijven makkelijker thuis, want ze krijgen toch vergoeding

112 112 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 6. Alles heeft een prijs, ook herverdeling  Afweging: Efficiency-equity trade-off: l Belastingen progressiever:  Meer herverdeling  Ontmoedigingseffect wordt groter

113 113 ECONOMIE, EEN INLEIDING – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN 6. Alles heeft een prijs, ook herverdeling  Methodologie om afruil te formaliseren: l Doelstellingsfunctie maximaliseren  Welvaart burgers en herverdelingsobjectieven l Onder beperkingen  Reacties private economische agenten en effecten op overheidsbudget l Theorie van optimale belastingen


Download ppt "1 ECONOMIE, EEN INLEIDING 2013 13 – VERDELING EN HERVERDELING © S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST UNIVERSITAIRE PERS LEUVEN Hoofdstuk 13: Verdeling en."

Verwante presentaties


Ads door Google