De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Maastricht, 30 oktober 2013 Ann Marynissen Universität zu Köln.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Maastricht, 30 oktober 2013 Ann Marynissen Universität zu Köln."— Transcript van de presentatie:

1

2 Maastricht, 30 oktober 2013 Ann Marynissen Universität zu Köln

3 ontstaan van de familienamen familienaam = erfelijk overgedragen naam Germaans eennaamsysteem: variëren met componenten van samenstelling, bv. Hildebrand + Gertrud > Hildegeer vroegmiddeleeuws tweenamensysteem: voornaam + toenaam, bv Arnulfus filius Theoderici (Doornik); 1089 Rodbertus agnomine Freso (Robrecht de Fries)

4 oorzaken christianisering: beperkt aantal bijbelse namen: Johannes, Petrus; Maria, Catharina verarming door vernoeming: bv. 867 Liodricus, zoon: Liodricus (aan de IJzer) onderscheidingsdrang, bv. Berthout de Berlaer; Berthout de Berchem de Ranst bevolkingstoename in de steden typeren van de medemens, bv. Roobaert

5 waar en wanneer? vaste geslachtsnamen vanaf de 13de eeuw in het zuiden: in de Vlaamse steden in de 14de-15de eeuw, iets later in Brabant en Limburg 16de-17de eeuw: Holland 18de-19de eeuw: Friesland, Groningen, Drenthe officiële registratie in Franse tijd: België: in 1795, tal van archaïsmen in spelling bewaard Nederland: 1811, invloed van spelling Siegenbeek (1804)

6 familienamengeografie familienamen zijn streekgebonden familienamengeografie: studie van de ruimtelijke verdeling van afzonderlijke familienamen / van types familienamen

7 methode computerprogramma voor de verspreiding van iedere familienaam in België en Nederland materiaal: België: bevolkingsregister 31 december 1987 Nederland: telefoonabonnees PTT 1993 (vanaf 2 abonnees in een gemeente)

8 karteermethoden verspreiding van één naam: vlakkenkaarten met kleuren of symbolen België (1997): Nederland (2007):www.meertens.knaw.nl/nfb geconcentreerde verspreiding in een kerngebied, waar de bakermat van de naam ligt, bv. Van Keymeulen, Konijn, Van Mechelen

9

10

11

12

13 verspreiding van types familienamen: variabelenkaarten met symbolen, bv. (van) brussel/brusselman(s)/brusselaars

14

15 indeling van familienamen criteria: inhoud / vorm 1. lexicale motivering: historisch-etymologische betekenis van de naam 2. grammaticale motivering: opbouw van de naam

16 lexicale motivering van familienamen 5 groepen: afstammingsnamen, bv. Thijs, Jacobs; Roosen, Verjans; Ooms, Neven beroepsnamen, bv. Timmermans, Ketelslegers, Knapen eigenschapsnamen, bv. De Groot, Crommen, Voets, Wolfs, Vos, Haenen woonplaatsnamen, bv. Vandebosch, Steegmans, Vandeweyer herkomstnamen, bv. Vanspauwen, Vandormael, Hex

17 grammaticale motivering van familienamen casus: nominatief / genitief / lokatief woordvorming: lidwoord / suffix / voorzetsel grammaticale motivering overstijgt de lexicale motiefgroepen

18 afstammingsnamen casus: nominatief: FN Willem, Willemse, Willemsen, Florizoone, Roggeman, Roelofsma; Beele, Mabesoone genitief: FN Willems, Roelofs, Thysmans, Willemen, Jaenen; Grieten, Baeten, Roosen, Luyten/Luyts

19 woordvorming: afleiding en samenstelling: -sen < -sone: FN Willemsen, Florizoone, Jansseune, Mabesoone -(s)ma(n): FN Roggeman < Rogier, Thijsmans, Jansema, Roelofsma diminuering: FN Reintjens < Reinaert, Drieskens < Andries diverse vleisuffixen: -en, -el, -tack, FN Lemmens < Lambertus, Gijsels < Gijsbrecht, Wuytack < Wouter titel + voornaam: FN Serclaes < des heren Nicolaes, Serneels < des heren Cornelius; Vercleren < vrouwe Clara, Verjans < vrouwe Johanna adjectief + voornaam: FN Grootjans, Schoonjans, Sterckendries dubbele voornaam: FN Coppejans < Jacob + Jan, Coppieters, Goossenaerts < Goswin + Aernout

20 beroepsnamen casus: nominatief: FN Smit, De Bakker, Meijering genitief: FN Smeets, Beckers, Winnen; Smulders, Swennen, Smeyers woordvorming: lidwoord: FN De Backer, Den Boer, D’Olieslaeger diverse suffixen: -(s)ma(n)(s), -ing/-ink, -ken: FN Postma, Molemans, Bekkering, Smekens

21 eigenschapsnamen casus: nominatief: FN De Groot, Groot, Haan, D’Haene genitief: FN Grooten, Schrooten, Haenen, Saenen woordvorming: lidwoord: bv. De Jong, Den Ouden, Devos diverse suffixen: bv. Mooijaart, Magerman

22 woonplaatsnamen casus: nominatief: FN Berg, Bergman genitief: FN Bergs, Bergmans lokatief: FN Van den Berg woordvorming suffixen: FN Lindemans, Hofman, Broekaert, Dijkstra voorzetsels: van/ver: FN Vanderlinden/Verlinden andere voorzetsels: FN Uitenbogaert, Opdenacker, Ten Hove, Indestege, Aendenboom, Angenendt

23 herkomstnamen casus: nominatief: FN Amsterdam genitief: FN Berkelmans lokatief: FN Van Berkel woordvorming: lidwoord: FN De Vlaeminck suffixen: FN Keulenaers, Gelderman voorzetsel: FN Van Vlaenderen

24 de verspreiding van familienamen is regionaal bepaald: structureel verschillende types per regio prototypische Limburgse familienamen: courantste types: lexicaal/grammaticaal

25 de frequentste motiefgroep aan de hand van de 100 frequentste namen per provincie in Vlaanderen en Nederland

26 Procentueel aandeel van de patroniemen aan de 100 frequentste namen per provincie in Vlaanderen en Nederland

27

28

29

30

31 typisch Limburgs: patroniemen lexicale motivering van de Limburgse familienamen: patroniemen: cfr. top-20 Limburg

32 top-20 Limburgse familienamen Belgisch-Limburg (1987) 1. Claes11. Maes 2. Peeters12. Aerts 3. Janssen13. Jans 4. Hermans14. Smeets 5. Martens15. Houben 6. Jacobs16. Reynders 7. Gielen17. Daniëls 8. Thijs18. Wouters 9. Lemmens19. Bosmans 10. Willems20. Smets Nederlands-Limburg (1993) 1. Janssen11. Beckers 2. Smeets12. Houben 3. Peeters13. Franssen 4. Peters14. Timmermans 5. Jacobs15. Simons 6. Hendriks16. Lemmens 7. Hermans17. Geurts 8. Willems18. Rutten 9. Jansen19. Theunissen 10. Driessen20. Habets

33 typisch Limburgs: genitieven grammaticale motivering: genitiefvormen ! sterke uitgang –s zwakke uitgang –en genitivering overstijgt de lexicale categorieën: patroniemen/metroniemen: FN Hermans, Jacobs, Gielen, Houben, Rutten; Thoelen, Cleeren, Achten beroepsnamen: FN Timmermans, Ketelslegers, Wagemans, Clerckx, Knapen, Swennen woonplaatsnamen: FN Bamps, Brepoels, Steegen eigenschapsnamen: FN Wolfs, Haenen, Groven

34 sterke genitiefuitgang –s: typerend voor het hele zuidoosten van het taalgebied: voorbeelden: patroniemen : FN op –brecht/-brechts beroepsnamen: FN Brouwer/Brouwers woonplaatsnamen: FN Schuurman/Schuurmans

35

36

37

38 zwakke genitiefuitgang –en: typerend voor Limburg: bij metroniemen: FN Thoelen, Billen, Cleeren bij patroniemen: FN Rutten, Vranken, Bollen, Coolen analogische herstructurering: zwak > sterk: FN Vranckx/Vrancken, Bols/Bollen, Cools/Coolen sterk > zwak: FN Moons/Moonen, Daems/Damen, Merckx/Mercken uitbreiding met –en: FN Theunis/Theunissen, Joris/Jorissen, Thewis/Thewissen, Vaes/Vaessen, Claes/Claesen, Thijs/Thijsen

39

40

41

42

43 zwakke genitiefuitgang –en: typerend voor Limburg: bij beroepsnamen: FN Neefs/Neven, Knaeps/Knapen, Greefs/Greven met voorgevoegde –s: FN Winnen/Swinnen, Greven/Schreven bij eigenschapsnamen: FN Vinckx/Vencken, Vliegen, Haesen, Haenen; Caels/Caelen, Corten, Langen, Crommen met voorgevoegde –s: FN Slangen, Switten, Swijsen, Salden, Schrooten, Schrauwen, Schroyen, Saenen

44

45

46

47 Verspreiding van de Limburgse naampatronen in Duitsland? (Deutscher Familiennamenatlas, Mainz) gegenitiveerde beroepsnamen op –s: Küster/Küsters + Decker/Deckers patroniemen op -en: FN Franken eigenschapsnamen op –en: FN Kleinen + Jungen + Kahlen voorzetselnamen met versmelting prepositie + lidwoord: FN Ingen-/Inger-, Angen-/Anger-

48

49

50

51

52

53 zuidoostelijke genitiefgebied zet zich voort in het Duitse Rijnland voorzetselnamen: Nederlandse karakter van de Duitse Nederrijn  toont de historische eenheid van het Rijn-Maaslandse grensgebied

54 Maastricht, 30 oktober 2013 Ann Marynissen Universität zu Köln

55 tegenstellingen in de spelling namenparen: Cuypers/Kuiper Van Dijck/Van Dijk Claessen/Klaassen Vandenberghe/Van den Berg Verheyen/Verheijen

56

57

58 verklaring van de spellingverschillen België: FN vastgelegd in 1795, tal van archaïsmen bewaard Nederland: FN vastgelegd in 1811, invloed van spelling Siegenbeek (1804) Nederlands-Limburg: menggebied omwille van politieke geschiedenis

59 morfologische tegenstellingen driedeling in het taalgebied: noorden: nominatief zonder lidwoord, bv. Dekker, Bakker, Kuiper, Visser, Lambrecht, Jong, Snoek zuidwesten: nominatief met lidwoord, bv. De Decker, De Backer, De Cuyper, De Visscher, De Jonghe, De Pauw lidwoord in accusatief: Den Dekker, Den Uyl, Den Ouden zuidoosten: genitiefvormen, bv. Deckers, Beckers, Kuipers, Vissers, Winnen, Lambrechts, Snoeckx, Langen met voorgevoegde genitief: Smulders (des mulders), Spaepen (des paepen), Slangen (des langen), Saenen (des haenen)

60

61

62

63


Download ppt "Maastricht, 30 oktober 2013 Ann Marynissen Universität zu Köln."

Verwante presentaties


Ads door Google