De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Is psychisch wel altijd fysiek? CGC & NVMM Den Bosch 25 september 2008 WWW.VANDESANDEINLEZINGEN.NL.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Is psychisch wel altijd fysiek? CGC & NVMM Den Bosch 25 september 2008 WWW.VANDESANDEINLEZINGEN.NL."— Transcript van de presentatie:

1 Is psychisch wel altijd fysiek? CGC & NVMM Den Bosch 25 september 2008

2 - Ja, wacht effe, wacht effe. Dus jij hebt trek om te fleppen? - Ja. - En dan kruip-ie de lucht in... - Ja. - Maar voordat jij in de suikerpot hebt kennen roeren gaat-ie weer plat? - Precies! Ja. Dus duik ik maar weer in de leesportefeuille. Begrijp je? - Nee, maar dan zit jij waarschijnlijk in een poreuze cirkel. - Zou jij denken? - Ja, dat is waarschijnlijk psychisch. Dat is waarschijnlijk psychisch. - Wat heb mijn jongeheer nou met psychisch te maken? - Fysiek is altijd psychisch! Is psychisch wel altijd fysiek? Fysiek en psychisch

3 Waar gaan we het over hebben? Belgische schoolkinderen die ziek worden van Cola Mensen die onwel worden na alarm in dierenwinkel Scholieren die bij generale repetitie van musical massaal flauwvallen of onwel worden Mensen met het sick building syndrome Nigerianen die plots constateren dat hun jongeheer verdwenen is Palestijnse meisjes die zich vergiftigd weten door Israëli's Kinderen die massaal ziek worden na vaccinatie Bredanaren die massaal jeukende uitslag krijgen Deelnemertjes aan vossenjacht die onwel worden

4 OVERZICHT 1.MASSA & PSYCHOLOGIE 2.MPI 3.RISICOBEWUSTZIJN 4.VOORLICHTING

5 I Massa & psychologie

6 Grondvormen van de massa Primitieve vormen zonder organisatie –Hoop, kluit IDENTIEKE ELEMENTEN, ALLEEN NABIJHEID Bijv: tubifex Primitieve vormen met enige organisatie –Hoop, zwerm, kolonie ENKELE TYPES ELEMENTEN, GEZAMELIJKE BEWONING Bijv: Mieren, bijen, wespen Onderlinge afstemming gedrag –School, zwerm, vlucht IDENTIEKE ELEMENTEN, GEZAMELIJKE LEEFWIJZE Bijv: haringen, spreeuwen Onderlinge afstemming gedrag, leiderschap –Kudde, horde, pak, meute VLAKKE HIERCHIE, GEZAMELIJKE LEEFWIJZE Bijv: schapen, wolven Onderlinge afstemming gedrag, hierachie, cultuur –Stam, clan, groep STEILE HIERACHIE, GEZAMELIJKE LEEFWIJZE Bijv: chimpansees, mensen Onderlinge afstemming posities, formele hierachie, afspraken –Bedrijf, school, organisatie FORMELE HIERACHIE, SPECIALISATIE Mensen

7 © 2006 JP van de Sande RuG ONZEKERHEID –De normale vormen van organisatie en de gebruikelijke normen en regels gelden minder sterk –Men is op zoek naar leiding, informatie, een vijand, sensatie etc. INTERACTIE –Co-presence en directe onderlinge beinvloeding –Massa bestaat uit vele kleine groepjes: is niet zichtbaar GROOTTE & TIJD –Groep heeft beperkte duur en een redelijke, maar onbepaalde omvang –Al vanaf 10 personen; Meestal is het na eén nachtje slapen over Definitie van MASSA GEDRAG

8 Voor verdere studie Basistekst massapsychologie: –http://www.vandesandeinlezingen.nl/serv03.htm : Concept hoofdstukken 1, 2 & 3 van boek 'On Crowds'http://www.vandesandeinlezingen.nl/serv03.htm Gedrag van zich verplaatsende massa's : –www.crowddynamics.comwww.crowddynamics.com –http://www.crowdsafe.com/FruinCauses.pdf –Fruin, J.J. (1971). Pedestrian Planning and Design Metropolitan Association of Urban Designers and Environmental Planners, Inc. New York. Gedrag bij rampen: –Drabek, Thomas (1986) Human System Responses to Disaster: An Inventory of Sociological Findings. London. Springer-Verlag –Gwynn & Galea (2002) –Bazerman and Watkins (2004). Predictable Surprises: The Disasters You Should Have Seen Coming, and How to Prevent Them Boston: Harvard Business School Press –http://understandingkatrina.ssrc.org/Wachtendorf_Kendra/ Diversen: –Guiliani (2003): Leiderschap. Utrecht, Het spectrum –http://www.econlib.org/library/ENC/RisklessSociety.html

9 Moderne inzichten over cognitie Studie van menselijke cognitie leverde op: Denken gaat via schemata Denken sterk beïnvloed door toegankelijkheid/ priming Denken berust zeer sterk op geheugen (opslag-retrieval / short-long-term) Verschillende typen denken, met eigen eigenaardigheden: Problem solving, Attributie, Persoonswaarneming, Zelfwaarneming Mensen zijn ‘cognitive misers’: heuristieken Denken sterk beïnvloed door Biases (Framing / self serving / Actor-Observer / positivity / Primacy-recency / Halo) Denken komt in vele gevallen pas na nemen beslissing. Misschien heet het daarom wel: Na-denken

10 Het is een wonder dat het nog wel eens goed gaat Een belangrijk hulpmiddel is de rationaliteit Is vooral een overweging in Prescriptieve (Normatieve of ‘zou moeten’) modellen. De werkelijkheid is niet zo rationeel Wat is Rationaliteit? –Keuzemakers hebben als doel de eigen opbrengst te maximaliseren –Keuzemakers weten voor welke termijn ze kiezen –Keuzemakers zijn volledig op de hoogte van de regels en mogelijkheden van de situatie, en kennen de kansen –Keuzemakers kennen utitilies van alle mogelijke uitkomsten en kunnen deze met elkaar vergelijken

11 De grondregels der ratio 1.De werkelijkheid is een verzameling van feiten of toestanden 2.Causaliteit is een middel om daar ordening in aan te brengen 3.Er zijn dan oorzaken en er zijn gevolgen 4.MAAR: Een gevolg kan weer een oorzaak worden 5.EN: Een oorzaak kan feitelijk een gevolg zijn 6.EN: Niet alle oorzaken hebben gevolgen en omgekeerd 7.Causaliteit is geen werkelijkheid, maar een categorie van ons denken 8.We kunnen daar fouten mee maken 9.Bij uitstek als we Finaal en Causaal verwarren: dus bij ZOU MOETEN- redeneringen

12 © 2006 JP van de Sande RuG Twee manieren van denken

13 © 2006 JP van de Sande RuG Wat is waarheid? Twee visies Immanuel Kant: waarheid bestaat wel (das Ding an sich), maar we kunnen hem niet kennen Daarom zijn vele verschillende meningen over één zaak mogelijk Daarom is zorgvuldige toetsing van meningen nodig Wetenschap reduceert chaos maar lost niet op Thomas: Things that people believe to be real, are real in their consequences Waarheid is daarom een te abstract begrip Waarheid is eerder een waarde dan een feit Feiten kunnen dus meer of minder waar gevonden worden De verwachte consequenties spelen hierbij een grote rol 2 dimensies beinvloeden waarheids-gevoel sterk: Angsten en Wensen

14 II MPI of Massahysterie

15 Een raadselachtige ziekte Mass psychogenic illness (MPI) is the collective occurrence or self-report of physical symptoms in the absence of an identifiable pathogen.

16 Voorbeelden van MPI Dancing mania (1450) Hysterische besmetting in kloosters en scholen Sick building syndrome Allerlei scares –Voor insecten, ziekteverwekkers, chemische substanties, hekserij, geneesmiddelen, technische fenomenen (flikkerende schermen) Recente voorbeelden –Coca cola scare in Belgie (1999) –Vliegveld Mebourne (2005) –De Emmense dierenwinkel (2007)

17 Kenmerken van MPI Er is steeds een ‘triggering accident’, vaak geur Treedt plotseling en acuut op na ‘sense making’ Altijd meerdere gevallen tegelijk Treft voornamelijk vrouwen (>70%) Treft relatief dikwijls jonge mensen Besmetting loopt via sociale netwerken Vaak in groeperingen of organisaties met stress Snel en spoorloos herstel, zeker na aftransport Symptomen: Hoofdpijn, duizeligheid, toevallen, flauwvallen, gapen Maagklachten, misselijkheid, braken, benauwdheid Huiduitslag, jeuk, pijn, allergische reacties, hoesten Moeheid, uitputting, depressie, dwanglachen, dwangvoorstellingen

18 Model van uitbreiding van gedrag (Chaos model) A N T A L Be- Trok- kenen STERKTE STIMULUS

19 Processen bij MPI Modelling/ Nabijheid (plaats en sociaal) Response expectancy Suggestie Arousal Geruchtvorming/sense making Publiciteits effecten »Media kunnen, afhankelijk van benadering, vriend of vijand zijn. Geef ze iets positiefs om te doen! Civielrechtelijke aspecten »Men kan belang hebben bij verzuim (scholieren!), of bij mogelijke claim Men kan zich afvragen of dit hysterie mag heten

20 Wetmatigheden bij geruchten Algemene onzekerheid Stress Spanning Belangrijk onderwerp Levelling Sharpening Assimilation Wordt geloofd als: Plausibel, past bij vooroordelen Verrassend Aansprekende details Geloofwaardige bron Verdere ontwikkeling: In dat geval even grote invloed als écht nieuws Laag vertrouwen

21 III Risico bewustzijn

22 Risico bewustzijn: een mode? hits Risicobewustzijn in tunnels –Om een werkbaar beleidskader te realiseren wordt het project MAVIT (Maatschappelijk Aanvaardbaar Veiligheidsniveau Infrastructuur en Transport) uitgevoerd –Uitgangspunt van MAVIT is dat de veiligheid van personen in een tunnel is gebaat bij zowel preventie, zelfredzaamheid als hulpverlening. Risicobewustzijn in de lever –Hepatitis C campagne: landelijke voorlichting gericht op het verhogen van het risicobewustzijn en bevorderen van informatiezoekgedrag en testgedrag bij risicogroepen Risicobewustzijn in werk en onderwijs –STARTVEILIG: het bevorderen van de integratie van risicobewustzijn en –preventie op het gebied van veiligheid en gezondheid op het werk en in het onderwijs. Risicobewustzijn in de rugzak –Nederland tegen terrorisme: het bevorderen van het risicobewustzijn, zonder de mensen tegen elkaar op te zetten Risicobewustzijn in het verkeer –Het SEC wil het risicobewustzijn bij automobilisten verhogen om schades en ongevallen te voorkomen Risicobewustzijn en vogelgriep –alleen al het versterken van het risicobewustzijn van reizigers zou voldoende reden moeten zijn om de desinfecterende matten op vliegvelden te plaatsen.

23 Van krekels naar mieren Rampen vallen niet te plannen Voorbereidingen wel

24 Invloeden op risico bewustzijn Hoe veiliger, hoe hoger het RB (Wildavsky, 1988) Hoe is RB verdeeld in de bevolking? –Ruwweg: hoe ouder hoe bezorgder Ieder mens heeft een optimaal risiconiveau. Zit hij daaronder, dan gaat hij riskanter gedrag vertonen, zit hij erboven, dan wordt hij voorzichtiger –Risk homeostasis theory: (Wilde, 1994) Risicoinschatting gebeurt niet op basis van informatie, maar van ‘ideologie’. –Volgens Alexander & Smith (1996) is dat de houding tov techniek, brengt die ons heil of verdoemenis?

25 Risico bewustzijn, het evangelie Wat zijn voordelen van verhoging risico Bewustzijn? –Verandert waargenomen ‘information sufficiency’ (Chaiken, 1989) –Daardoor gaan mensen zelf op zoek (risico-kaart, gesprekken) –Daardoor kunnen mensen voorbereidingen treffen –Daardoor zullen ze zelfredzamer zijn bij werkelijke crisis Impliciete vooronderstellingen –Mensen zullen de gegeven informatie onthouden –Daardoor krijgen ze een realistischer kijk op risico’s –Daardoor zullen ze minder angstig worden –Bij een incident zullen m ensen eerder dan normaal geneigd zijn de adviezen van deskundigen (politie, brandweer, overheid, bedrijfsleven) op te volgen Wat is hier fout aan?

26 Gevolgen van risico bewustzijn Risico bewustzijn blijkt sterk samen te hangen met bezorgd- heid en het ontbreken van vertrouwen in de betrokken organisaties (Eiser, Reicher & Podpadec, 1994) Het is hierbij niet duidelijk wat de oorzaak van wat is Risk awareness Bezorgdheid angst Ontbreken vertrouwen Dus: Verhogen Risico Bewustzijn kan onbedoelde en ongewenste gevolgen hebben

27 Risico communicatie vs Crisis communicatie Mensen sluiten gaarne hun ogen voor dreigende gevaren, tot een drempel overschreden wordt Dan zien ze niets anders meer dan gevaar Ze gaan dus niet graag die drempel over Ze lijken op de krekel Maar: hebben ze ongelijk? –Voorbereiden op crisis alleen zinnig als ie komt –Crisis steeds onverwacht –Kennis etc. zakt weg en veroudert –Preparation vs. Resilience (Wildavsky,1988)

28 © 2006 JP van de Sande RuG De wet van Pleuris P = VRM² P= pleuris-sterkte V= verwijtbaarheid R= relevantie M= mediageniekheid Voor de deskundigen en het crisismanagement gelden echter heel andere wetten, de belangrijkste daarvan is wellicht

29 © 2006 JP van de Sande RuG INDEXEN VOOR VERWIJTBAARHEID Is er een persoon of instantie die de schuld kan krijgen? Bezit deze ook formele verantwoordelijkheid? Is deze verantwoordelijkheid juridisch te onderbouwen? Hebben verantwoordelijken een persoonlijk belang? Hebben verantwoordelijken Idiosyncratisch crediet (draagvlak) Is er door verantwoordelijken in het verborgene gehandeld? Houdt men nog steeds dingen achter? Was gebeurtenis voorzienbaar? Is zoiets al eens eerder gebeurd? Is er achteraf een betere oplossing denkbaar?

30 PROBLEEMOPLOSSEN voor crisismanagers

31 © 2006 JP van de Sande RuG INDEXEN VOOR RELEVANTIE Sluit gebeurtenis aan op belangrijke ontwikkelingen? Tast de gebeurtenis de belangen van mensen aan? Is gebeurtenis symbolisch voor andere zaken? Toont de gebeurtenis inherente fouten in organisatie? In hoeverre is er maatschappelijke onrust waar gebeurtenis op aansluit? Tast gebeurtenis vertrouwen van burger aan? Leidt gebeurtenis tot ontstaan van een vijandbeeld? Wat zijn kosten die met gebeurtenis samenhangen? Hoe groot is geografische en psychologische afstand?

32 © 2006 JP van de Sande RuG INDEXEN VOOR MEDIAGENIEKHEID Hebben de verantwoordelijken een hoge positie? Hebben de verantwoordelijken eerder fouten gemaakt? Ernst van gevolgen: hoeveel slachtoffers en schade? Zijn er saillante details die beklijven kunnen? Mogelijkheden tot identificatie? Mooie plaatjes met symboolfunctie? Is het probleem op begrijpelijke wijze uit te leggen? Is er überhaupt informatie te krijgen (foto’s, interviews, toegang terrein) Worden de media door andere hypes gedomineerd?

33 IV Voorlichting

34 Preparatie of bestrijding? Preparatie is goed, effectief, professioneel en …… Een modieus anti pleuris middel Maar is er wat aan dit soort zaken te prepareren? Welk beleid kan de verbeelding sturen? Bij bestrijding: fysieke klachten serieus nemen Bij preparatie: juist de psychologische kant benadrukken Pers- en media-contacten zijn cruciaal Beter begrip van wat preparatie en beleid vermag is eveneens belangrijk

35 Unintended consequences (Merton, 1936) Beleid is gericht op het verbeteren van een toestand Maatregelen hebben, naar men aanneemt gunstige gevolgen voor die aspecten waar men zich bewust van is Vele aspecten betrekt men niet in de redenering omdat men er niet aan gedacht heeft Het effect op deze aspecten is dus niet voorzien We noemen dat onbedoelde gevolgen Deze kunnen soms zo nadelig zijn dat ze het nuttig effect van de bedoelde gevolgen overtreffen

36 Unintended consequences (Merton, 1936) Factor 1 Factor 2 Factor 3 Factor 4 Factor 5 Factor 6 BELEID POSITIEVE GEVOLGEN + - NEGA- TIEVE GEVOLGEN

37 10 Onbedoelde gevolgen van huidig beleid 1.Door nadenken over mogelijkheden worden steeds meer mogelijkheden saillant 2.Daardoor moet steeds meer georganiseerd worden 3.Door organiseren voorbereiding wordt reactie meer star 4.Door nadruk op professionalisering ontstaat tweedeling 5.Door professionalisering daalt efficacy publiek 6.Door organiseren voorbereiding slaapt publiek in, want: Als anderen voor je denken hoef je zelf niet 7.Door vroege en frequente waarschuwing ontstaat gewenning aan angst 8.Gewenning aan angst geeft onverschilligheid en wantrouwen in overheid 9.Door waargenomen vermindering risico neemt risicogedrag toe (Risk homeostasis, Wilde)

38 communicatie Communicatie is overbrengen van informatie Hierbij gaat veel mis (wet van Murphy). Hoe beter georganiseerd het systeem hoe sterker wet geldt. Grootste deel normale communicatie betreft “IK” Informatie kan van alles zijn: –Content: feiten, data, opinies, analyses, argumenten –Regels: Normen, beloning of straf, kalibreren, mode –Emoties: stemming, verdriet, woede, vreugde Communicatie vindt in netwerken plaats, dus binnen WIJ In deze netwerken zitten ‘sterren’: Two step flow Deze sterren worden ‘gatekeepers’ genoemd

39 CRISIS COMMUNICATIE Mensen in crisis situaties komen in een andere mindset Het is dus onzin om bij preparatie uit te gaan van ‘vredesschattingen’ In crisis willen mensen feiten, geen opinies, want feiten zien ze aan voor zeker Opinies van een charismatisch leider worden echter, wegens het grote vertrouwen, als feiten behandeld Info verwerking –Er zijn 2 manieren van informatieverwerking: perifeer (op basis van emoties) en centraal (op basis van agumenten) (Petty & Cacioppo, 1990) –Bij lage relevantie, lage involvering en hoge emotionaliteit en bij afkeer van nadenken is infoverwerking vooral perifeer. –Dan: argumenten weinig invloed – korte duur van invloed

40 Voorlichting en crisis I Voorlichting vooraf –Gebeurt in geheel andere situatie (onzekerheid, uitval techniek) –Veel tijd tussen campagne en crisis –Wordt dus vergeten in crisis situatie –Relevantie onhelder (kans schattingen) –Framing is belangrijk (Gain-Loss, Rothman & Salovey, 1997 ) Bij riskante zaken werkt negatief frame beter –Indirect effect (Gatekeepers, Sociale netwerken) –Vooral effect op attitude (attitude > intentie > gedrag) –Maakt populatie bezorgd en angstig (unintended consequences) –Voorlichting en effecten verschillend voor professionals en bevolking.

41 Voorlichting en crisis II Voorlichting tijdens –Werkt beter als er van te voren over nagedacht is –Wordt door vele prioriteiten moeilijk aangestuurd –Geloofwaardigheid en vertrouwen meest belangrijk –Moet razend snel onzekerheden verminderen –Wat onzekerheden zijn beslist het publiek, niet de professional Belangrijke concerns van publiek –Onderscheid vriend-vijand –Kennen risico’s –Op de hoogte zijn van gebeurtenissen (ramp-tourisme, ‘ Rotterdam, Boompjes ’) –Weten in welke richting veiligheid is U moet heel goed weten wat de concerns van het publiek zijn en deze serieus nemen

42 IV Diversen

43 vredesorganisatie en oorlogsorganisatie Opleidingen lang Selectie op bestuurlijke capaciteiten Carrière gebaseerd op foutvermijding Doelen langere termijn Democratische instelling en leiderschap Zorg voor correcte procedures Sancties voor relatief kleine afwijkingen Rivaliteit tussen diensten Professionalisering Preparatie Opleidingen kort Selectie op inspiratie en enthousiasme Carrière gebaseerd op prestaties Doelen korte termijn Autoritaire instelling en leiderschap “Cutting the red tape” Polarisatie in sancties Overkoepelend doel reduceert rivaliteit Improvisatie Veerkracht

44 Conclusie uit voorgaande 1.Crisis geeft chaos en onvoorspelbaarheid. Communicatie gaat minder goed. Perifere ipv centrale Infoverwerking (Petty & Caccioppo) 2.In crisis kan gemakkelijk Wij-Zij situatie ontstaan 3.Uitvoerenden met publieks taak zullen geen goede waarnemers zijn (hoge spanning & hoge cognitieve belasting) 4.Inzet ervaren observatoren is daarom aan te raden (Zijn alle GAGS dat?) 5.Door veranderingen in toestand bij te houden (sitrap) wordt aanpassing aan ontwikkelingen mogelijk. 6.Te strakke voorbereiding maakt deze aanpassingen moeilijk (cf WTC ramp New York) 7.Maak dus uitvoerenden zoveel mogelijk autonoom

45 Dit is Eigenlijk nog lang niet het einde


Download ppt "Is psychisch wel altijd fysiek? CGC & NVMM Den Bosch 25 september 2008 WWW.VANDESANDEINLEZINGEN.NL."

Verwante presentaties


Ads door Google