De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

1 De spelregels van de democratie Prof. Dr. Stefaan Fiers Centrum voor Politicologie KU Leuven Vlaams Parlement, 28 februari 2014

Verwante presentaties


Presentatie over: "1 De spelregels van de democratie Prof. Dr. Stefaan Fiers Centrum voor Politicologie KU Leuven Vlaams Parlement, 28 februari 2014"— Transcript van de presentatie:

1 1 De spelregels van de democratie Prof. Dr. Stefaan Fiers Centrum voor Politicologie KU Leuven Vlaams Parlement, 28 februari 2014

2 Agenda Inleiding : Democratie en democratie is 2 1. Grote verscheidenheid aan spelregels 2. Functies van kiesstelsels 3. Categorieën van kiesstelsels 4. Variaties in kiesstelsels 5. Kunstmatige vertekeningsmechanismes 6. Distributie kiesstelsels over de wereld (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven

3 Inleiding: Democratie en democratie is 2 (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven

4 Democratie en democratie is 2 (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven

5 Democratie en democratie is 2 (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven CONS LD PS Les Verts CDU SPD

6 1. Grote verscheidenheid aan spelregels  electorale cyclus Bosnia-Herzegovina (2 j.) vs. Frankrijk (5 j.)  samenstelling van het parlement : één of twee kamers?  samenstelling regering : éénpartij regering of coalitie (# partijen?)  onderwerp van de verkiezingen : parlement – president – deelstaat -gemeenteraad  Timing en initiatiefrecht : vast (BE) – semi vast (NL) – of max termijn (UK<2010)?  Uitslag: Wanneer is de nieuwe EM gekend?  Stemgerechtigden : inclusief of exclusief? (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven

7 7 Verkiezingen zijn de expressie van traditie en een sociologische realiteit

8 (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven Functie van kiesstelsels  Resulteert in een onbetwiste legitimiteit  Geeft stem aan de wil van de bevolking  Leidt tot een sterke en stabiele regering  Kiest competente vertegenwoordigers Tiririca (Brazilië, campagne, 2010): “Wat een parlementslid doet? Geen idee ! Stem op mij,en ik zal het je weten te vertellen”

9 FPTP : First Past the Post (UK, USA) / TRS : Two Round system (FRA) / AV : Alternative Vote (AUS) / BV : Bloc Vote / PBV : Party Bloc Vote / Parallel : Parallel stelsel (JAP), MMP : Mixed Member Proportional (GER); List PR: List proportional representation (BE, NL) / STV : Single Transferable Vote (IER) / SNTV : Single Non Transferable Vote / LV : Limited Vote. BC : Borda Count 9 3. Categorieën van kiesstelsels Driedeling op basis van “electorale formule”

10 (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven A. Meerderheidsstelsels Doel : bonus voor sterke partijen  bonus voor regering eg. Mongolië (2000) : MPRP : 52 % stemmen  72 van de 76 zetels eg. Djibouti (2000) : Rassembl. Populaire: 62 % stemmen  alle 65 zetels Twee soorten : A.1 “Plurality systems” : relatieve MH volstaat A.2 “majority systems”: absolute MH vereist

11 A.1. Plurality systems (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven A.First past the post system (VK, VSA + 45 andere landen) A.Conceptie “vertegenwoordiging” : principal –agent theorie B.Uninominale districten : 1 kandidaat per partij C.‘the winner takes all’ : extreem disproportioneel Wie haalt de zetel binnen? Partij A Partij B Partij C Partij DPartij E 19 % 20%20%20%21% B. Bloc Vote (15 landen) idem als FPTP maar meernamig. Kiezers: evenveel stemmen als zetels. Hoogst scorende kandidaten krijgen een zetel. Bij spreiding  iets minder disproportioneel C. Party Bloc Vote (4 landen) Dus kiezers geven hun enige stem aan partij. Partij met meeste stemmen haalt alle zetels Anno 2004: Tsjaad, Kameroen, Djibouti en Singapore.

12 First Past The Post : 650 kiesdistrictjes in het VK

13 Gevolgen van het FPTP system

14 Stemmen (in %)Zetels (in %) CONSERVLABOURLIB DEMCONSERVLABOURLIB DEM ,848,09, ,161,41, ,446,19, ,750,41, ,048,82, ,447,21, ,746,42, ,844,01, ,443,85, ,941,01, ,444,111, ,350,31, ,948,08, ,257,81, ,443,17, ,445,71,0 Feb. '7437,937,219,3Feb. '7446,847,42,2 Okt. '7435,839,318,3Okt. '7443,650,22, ,936,913, ,442,41, ,427,625, ,132,23, ,330,822, ,835,23, ,934,417, ,641,63, ,743,216, ,063,47, ,740,718, ,262,77, ,335,222, ,555,09, ,129,023, ,939,78,7

15 CONSERVLABOURLIBDEM ,713,4-7, ,34,3-7, ,4-1,6-1, ,1-2,4-1, ,5-2,8-4, ,96,2-9, ,79,8-6, ,02,6-6,5 feb/748,910,2-17,1 okt/747,810,9-16, ,55,5-12, ,74,6-21, ,54,4-19, ,77,2-14, ,720,2-9, ,522,0-10, ,819,8-12, ,810,7-14,3 VERSCHILZETELST.O.V.PROCSTEMMEN

16

17

18 18 1. duidelijke keuze tss 2 partijen 2. Leidt tot éénpartij regering. 3.Eenduidige vertaling stembusslag  regering 4. Altijd gebaseerd op relatieve meerderheid van de stemmen. uitz.: hung parliament” 3. Coherente oppositie 4. Bredere ‘volks’partijen 5. Extremistische partijen : moeilijk in parlement 6. De MP = vertegenwoordiger van een geografische regio 7. Strijd tussen individuele MPs 8. Transparant systeem 1. kleinere partijen niet vertegenwoordigd 2. Ongunstig voor minderheden Meest acceptabele kandidaat = allochtoon? UK 2010 : ethnic minority: 26 / Ongunstig voor vrouwen 2004 : F PTP: 14,4% vrouwen vs Prop. Systeem: 27,6 % 4. Partijvorming op basis van clan of ethniciteit  explosief 5. Veel ‘verloren stemmen’  legitimiteit ? 6. Ongevoelig voor ‘swings’ in publieke opinie FPTP systeem Voordelen Nadelen

19 (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven A.2. Absolutemeerderheidsstelsels A.2.1 Twee Ronden Systeem (Frankrijk)  Volwaardige 2 de ronde indien niemand 50% + 1 behaalt  Wie mag naar 2de ronde ?  Presidentsverkiezingen: ofwel alleen de 2 beste kandidaten  absolute meerderheid  Parlementsverkiezingen : ofwel een aantal kandidaten  relatieve meerderheid A.2.2. Alternative Vote (Australië) = hoe verkrijg je een absolute meerderheid op 1 dag? 1. één ronde 2. Preferentieel systeem : kiezer rangschikt (alle) kandidaten naar voorkeur 3. Indien niemand absolute MH haalt in 1 ste telling, dan volgt afvallingskoers waarbij de 2 de keuzes van de afgevallen kandidaat worden opgeteld bij de 1 ste keuzes van de andere kandidaten, tot één kandidaat absolute MH haalt

20 (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven kiezers krijgen twee kansen. Bundeling van krachten in tweede ronde : ‘coalitiebesprekingen’ vóór de 2de ronde minder ‘vote splitting’ Twee Ronden Systeem Voordelen Nadelen grote kost voor organisatie voor electoraat (spec. het ‘verweesde’ electoraat) lagere opkomst erg disproportioneel blokvorming tussen partijen is niet stabiel niet bruikbaar in diep verdeelde staten vb. Burgeroorlog Algerije 1992, op basis van verwachte winst voor FIS in 2 de ronde

21 Disproportioneel systeem ? Verkiezing van de Franse Assemblée nationale van 17 juni 2007 volgens verschillende kiesstelsels PartijTwee ronden Proportione el stelsel (type 1986)* Parallel 50 % prop* en 50 % MHS Gemengd stelsel 15 %prop en 85 % MHS FPTPMMP PCF PS MRC PRG Verts Div.links MoDem Diverse PSLE UMP Div.UMP MPF FN Totaal577 * met kiesdrempel van 5 %

22 (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven B. Proportionele stelsels 2.1 lijst proportionele stelsels Concept “vertegenwoordiging” : microcosmos doel : perfecte spiegel van de stemverrichtingen & samenleving gevolg = altijd meernamige electorale kieskringen, meerder kandidaten per partij vb. Zuid Afrika (2004) : ANC 69,69 % stemmen  69,75 % zetels 2.2. Single Transferable Vote kiesdistricten met meerdere kandidaten rangorde opgeven van zijn meest favoriete kandidaten één van de meest attractieve kiesstelsels beschouwd Ierland sinds 1921, Malta sinds 1947 en 1 keer in Estland (1990)

23 Lijstproportionele stelsels Doe zelf de oefening : In een kiesdistrict van kiezers, verdeel de 7 te verdelen zetels over 4 partijen, met volgende stemmen aantallen Partij A : Partij C : Partij B : Partij D :  Probeer 2 manieren te vinden om deze zetels te verdelen.  Wat is het resultaat van je verdeling? (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven

24 Lijstproportioneel stelsel verdeling van de zetels Ofwel : via kiesdeler techniek Hare : tot. # stemmen/ tot. # zetels Droop : 1 + tot. aantal geldige stemmen tot. aantal te begeven zetels + 1 tot. aantal te begeven zetels + 1 Ofwel via delerreeks D’Hondt : Imperiali : (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven

25 Delerreeksen : effecten Delerreeksen bevoor – of benadelen kleine of grote partijen Afhankelijk van 2 factoren hoogte van de eerste deler –hoe hoger  voordeel grote partijen –extreem : alle zetels naar 1 partij –dus : hoe hoger 1ste deler  hoe disproportioneler afstand tussen delers –hoe groter de afstand  voordeel kleinere partijen –dus ook hier : mogelijkheid tot disproportionaliteit Niet uitgesloten om in een proportioneel stelsel alle zetels toe te wijzen aan 1 partij !

26 1. Fair systeem om stemmen om te zetten in zetels 2. Vertegenwoordiging van kleine partijen 3. Faciliteert minderheden in parlement (  minder spanningen in de staat) 4. Gunstig voor vrouwen 5. # ‘verloren stemmen’ = beperkt 6. Elke stem telt 7. Grotere continuïteit regering (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven Lijst proportioneel stelsel Voordelen Nadelen 1.leidt tot coalitieregeringen  compromissen & onduidelijk beleid 2.Fragmentatie partijsysteem 3.Kleine partijen krijgen disproportioneel veel macht  vb: Israel, BE: VU ‘87-‘91, NL: D66 ’94-‘02 4.Extremistische partijen 5.Geen band verkiezingsuitslag & regeringsdeelname. 6.Kiezer = onmachtig om partijen naar huis te sturen 7.Grote invloed van partijhoofdkwartier bij samenstelling lijst

27 (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven C. Gemengde kiesstelsels –Mix van elementen van proportionele & meerderheidsstelsels –Ratio tussen de twee delen kan variëren –Erg in trek op dit ogenblik C.1 Parallele systemen - strikte verdeling tussen de twee delen - Niet per sé 50%-50%, ratio kan sterk verschillen - toewijzing zetels gebeurt onafhankelijk van elkaar vb Rusland tot 2007, Japan (1994), Georgië, C.2 Mixed Member Proportional Systems - Proportioneel element ter correctie van de eerste stemming - is proportioneler dan parallel systeem Vb. Duitsland (° 1949), Nieuw-Zeeland (° 1994), Italië (° 1993) -

28 (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven Voor- en nadelen op een rij Reynolds, Reilly & Ellis (2005), Electoral System Design: The New International IDEA Handbook

29 (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven Variatie in kiesstelsels District grootte (DM): M = gemiddeld aantal zetels per kieskring M varieert van 1 (UK, F) tot 150 (NL)

30 (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven (*) is eigenlijk twee DM ! DM = 17 voor de Vlaamse vertegenwoordigers DM = 72 voor de vertegenwoordigers van Franstalige partijen Aantal MPs Aantal kieskringenDM Verenigd Koninkrijk650 1 Frankrijk577 1 Nederland1501 Israel1201 Slovakije1501 Spanje350526,7 Ierland166433,86 België (Kamer) ,6 België (Vlaams Parl.)124620,6 België (Waals Parl.)75135,7 België (Brussels Parl.) (*)891 District grootte

31 31 4. Variatie in kiesstelsels (vervolg) District grootte (DM): M = gemiddeld aantal zetels per kieskring M varieert van 1 (UK, F) tot 150 (NL) Structuur van de kiesbrief (ballot structure) Ordinaal of categorisch ? (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven 2014

32 Categorisch vs ordinaal 32 UK & India: categorisch Australië : ordinaal (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven 2014

33 33 4. Variatie in kiesstelsels (vervolg) District grootte (DM): M = gemiddeld aantal zetels per kieskring M varieert van 1 (UK, F) tot 150 (NL) Structuur van de kiesbrief (ballot structure) Ordinaal of categorisch ? Voorkeurstemmen mogelijk ? Open – semi open – gesloten lijsten

34 Open – semi open - gesloten (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven Finland : open België : semi - open Spanje : gesloten

35 (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven Florida 2000 : Belang van duidelijke ballot structuur

36 (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven Florida 2000 : Belang van duidelijke ballot structuur

37 (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven Florida 2000 : Belang van duidelijke ballot structuur

38 (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven Kunstmatige vertekeningsmechanismen Ongebalanceeerde kieskringen: ‘Malapportionment’ Niet steeds negatief : bevoordeling ethnische minderheden ‘creeping malapportionment’ UK : Gemiddeld aantal stemmen per zetel (2010) Bron: Cracknell, R., e.a. (2010)

39 (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven Kunstmatige vertekeningsmechanismen Ongebalanceeerde kieskringen: ‘Malapportionment’ Niet steeds negatief : bevoordeling ethnische minderheden ‘creeping malapportionment’ Gerrymandering 1812 Massachusetts verkiezing Elbridge Gerry Verknippen van kiesdistricten Tullymandering

40 (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven Gerrymandering in de praktijk (verkiezingen 2012) North Carolina – 3rd district Pennsylvania – 12th district

41 (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven Kunstmatige vertekeningsmechanismen Ongebalanceeerde kieskringen: ‘Malapportionment’ Niet steeds negatief : bevoordeling ethnische minderheden ‘creeping malapportionment’ Gerrymandering Verknippen van kiesdistricten Tullymandering Kiesdrempel Natuurlijke of effectieve kiesdrempel Formele kiesdrempel : – –van 2% tot 10% – –Wie sluit je daar mee uit? (bv Turkije 2002 : 46 % van stemmen) Antipartijwetgeving

42 6. Distributie van kiesstelsels over de wereld (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven WORLD national legislatures ValueCount List PR % FPTP % Parallel % TRS188.29% BV104.61% MMP94.15% N41.84% SNTV31.38% STV20.92% AV20.92% PBV00.00% LV00.00% BC00.00% Other % Total (valid data): 217 Countries missing data21 Grand total: 238 Aantal landen :

43 (C) Prof. dr. Stefaan Fiers - KULeuven Situatie in 2004

44 Dank u voor uw aandacht Contact : Prof. Dr. Stefaan Fiers Centrum voor Politicologie KU Leuven 44 Stefaan Fiers & Steven Van Hecke (2013) De spelregels van de democratie. Kiesstelsels en politieke systemen in Europa Brussel: ASP Editions (C) Prof. dr. S. Fiers – KULeuven 2014


Download ppt "1 De spelregels van de democratie Prof. Dr. Stefaan Fiers Centrum voor Politicologie KU Leuven Vlaams Parlement, 28 februari 2014"

Verwante presentaties


Ads door Google