De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

UPDATING AUDITNORMEN: PERMANENTE OPDRACHTEN, INBRENG IN NATURA EN OMVORMING Hugo VAN PASSEL Bedrijfsrevisor 25 oktober 2002.

Verwante presentaties


Presentatie over: "UPDATING AUDITNORMEN: PERMANENTE OPDRACHTEN, INBRENG IN NATURA EN OMVORMING Hugo VAN PASSEL Bedrijfsrevisor 25 oktober 2002."— Transcript van de presentatie:

1 UPDATING AUDITNORMEN: PERMANENTE OPDRACHTEN, INBRENG IN NATURA EN OMVORMING Hugo VAN PASSEL Bedrijfsrevisor 25 oktober 2002

2 Hugo VAN PASSEL2 A.Algemene controlenormen en aanbevelingen B.Inbreng in natura C.Omzetting

3 Hugo VAN PASSEL3 A.Algemene controlenormen en aanbevelingen I.Updating controlenormen :  algemene controlenormen  aanbevelingen

4 Hugo VAN PASSEL4 A.I.a. Algemene controlenormen : a.1. vooreerst enkele kleine aanpassingen a.2. updating projects

5 Hugo VAN PASSEL5 A.I.b.Aanbevelingen : b.1. aanpassing nieuwe codering van het Wetboek van Vennootschappen + vormaanpassingen + inhoudelijke aanpassingen (overzicht) b.2. updating en maintenance project

6 Hugo VAN PASSEL6 II.Europa ISA voor alle IAS / IFRS jaarrekeningen of dubbele verwijzing

7 Hugo VAN PASSEL7 III.IFAC / FEE ISA 700 Project  naar een eenvormige verklaring bij de financiële staten qua inhoud en vorm

8 Hugo VAN PASSEL8 IV.ISA’s: een bespreking

9 Hugo VAN PASSEL9 I.Updating controlenormen a.1.Enkele aanpassingen teneinde verschillen met ISA weg te werken: point 700 (2) de la norme ISA-700 : « The auditor should review and assess the conclusions drawn form the audit evidence obtained as the basis for the expression of an opinion on the financial statements. » point 700 (6) de la norme ISA-700 : « The Auditor’s report should have an appropriate title. It may be appropriate to use the term “Independent Auditor’ in the title to distinguish the auditor’s report from reports that might be issued by others, such as by officers of the entity, the board of directors, or from the reports of the other auditors who may not have to abide by the same ethical requirements as the independent auditor.» Algemene controlenormen

10 Hugo VAN PASSEL10 I.Updating controlenormen a.1. Enkele aanpassingen teneinde verschillen met ISA weg te werken: Les adaptations proposées aux Normes générales de révision sont les suivantes : - ajouter un paragraphe des normes belges, comme suit : « Le réviseur doit examiner et évaluer les conclusions découlant des éléments probants obtenus dans le cadre de sa mission d’audit en vue d’émettre son opinion sur les états financiers. » - remplacer paragraphe de ces normes, comme suit : « Le rapport de révision est nécessairement un rapport écrit. Son titre mentionne la qualité de commissaire et la qualité du destinataire principal du rapport » Algemene controlenormen

11 Hugo VAN PASSEL11 I.Updating controlenormen a.1.Enkele aanpassingen teneinde verschillen met ISA weg te werken : La dernière modification consiste à remplacer dans le paragraphe des Normes générales de révision l’ancienne dénomination de “IASC” par la nouvelle dénomination “IASB” (International Accounting Standards Board), ainsi que de remplacer l’ancienne dénomination de « IAPC » par la nouvelle dénomination “IAASB” (International Auditing and Assurance Standards Board). « Algemene controlenormen

12 Hugo VAN PASSEL12 I.Updating controlenormen a.2. Toekomst / Updating project Bij de aanpassing van de aanbevelingen zal telkens de weerslag / het verband met de algemene controlenormen worden vastgelegd  conceptueel kader (?) Algemene controlenormen

13 Hugo VAN PASSEL13 I.b.1.Updating aanbevelingen : Aanpassing nieuwe codering wetboek Vormaanpassingen: Deze vormaanpassingen worden uitgevoerd in samenwerking met universiteiten. De bedoeling is om deze aanpassingen te verwerken in het nieuwe Vademecum. I.Updating controlenormen Algemene controlenormen

14 Hugo VAN PASSEL14 Inhoudelijke aanpassingen De onafhankelijkheid van de revisor heeft een dubbel aspect : –een aspect van persoonlijke professionele ethiek, die bepaald wordt door de intellectuele houding en de integriteit van de revisor; –een objectief en maatschappelijk aspect dat o.m. afhankelijk is van de wijze waarop het beroep en de uitoefening ervan zijn georganiseerd. De onafhankelijkheid van de revisor is allereerst een fundamenteel kenmerk van zijn professionele integriteit. Het is een ingesteldheid die in wezen is gebouwd op het vertrouwen dat het maatschappelijk verkeer in hem stelt. Deze onafhankelijkheid is een professionele onafhankelijkheid, d.w.z. dat zij in nauw verband staat met de deskundigheid van de revisor : zijn deskundigheid is een noodzakelijke voorwaarde voor zijn onafhankelijkheid.De onafhankelijkheid van de revisor geldt zowel ten aanzien van zijn opdrachtgever (b.v. de algemene vergadering die hem benoemt tot commissaris), als van de directie van de onderneming, de werknemers en het maatschappelijk verkeer. Wanneer hij een verklaring over de jaarrekening aflevert, oefent hij een openbare functie uit en zijn mening kan niet beïnvloed worden door een of andere groep in het ondernemingsbestel of daarbuiten.

15 Hugo VAN PASSEL15 Inhoudelijke aanpassingen De onafhankelijkheid van de revisor heeft een dubbel aspect : COMMENTAAR Dient dit punt over de onafhankelijkheid aangepast te worden om rekening te houden met de wet van 2 augustus 2002 tot wijziging van het Wetboek van vennootschappen  zo ja: changement de fond (rekening houden met de inwerkingtreding van deze wet).

16 Hugo VAN PASSEL16 Inhoudelijke aanpassingen Voor zover het niet-naleven van de wetsvoorschriften van 17 juli 1975 met betrekking tot de boekhouding van de ondernemingen, alsmede van haar uitvoeringsbesluiten, het voorwerp uitmaakt van een strafrechtelijke sanctie, zal de bedrijfsrevisor terzake het principe van de relevantie restrictief interpreteren. Rekening houdend met het feit evenwel dat vaststellingen van ondergeschikt belang het meest voorkomen op het vlak van de formele aspecten van het boekhoudsysteem in complexe entiteiten, is het aangewezen dat de commissaris de draagwijdte van deze vermelding afzwakt door een gepaste commentaar. Voorbeelden daarvan zijn, het niet boeken, zonder uitstel, van de verplichtingen buiten balans in een commerciële of industriële onderneming, of het niet aanpassen van onjuistheden die niet van materieel belang zijn Er zullen bezwaren moeten worden geuit indien de boekhouding niet overeenkomstig de Belgische boekhoudwet is georganiseerd of indien de jaarrekening deze wet niet naleeft.

17 Hugo VAN PASSEL17 Inhoudelijke aanpassingen Krachtens de wettelijke principes van het boekhoudrecht zal men zich bij ontstentenis van wettelijke of reglementaire bepalingen richten naar het goed gebruik en onder meer naar de adviezen van de Commissie voor boekhoudkundige normen en naar de internationale standaarden voor de jaarrekening Wanneer een afwijking krachtens de wet aan de onderneming wordt toegestaan, kan de revisor het nuttig oordelen om dit in zijn verslag te vermelden met verwijzing naar het voorwerp ervan Overwegende dat art. 144,2° van het Wetboek van vennootschappen niet dezelfde draagwijdte heeft als artikel 148,2º W.Venn., werd de verklaring in verband met de geconsolideerde jaarrekening aangepast. Bijgevolg zijn paragraaf tot en met niet van toepassing.

18 Hugo VAN PASSEL18 Inhoudelijke aanpassingen COMMENTAAR Overwegende dat art. 144 W. Venn. niet dezelfde draagwijdte heeft als artikel 148 2° W.Venn., werd de verklaring in verband met de geconsolideerde jaarrekening aangepast. Bijgevolg zijn paragraaf tot en met niet van toepassing. Discussie: vergelijk art ° en art ° (wat verschilt van het oude art. 75, 2° van het KB van 1990)  deze paragraaf heeft geen bestaansrecht meer.

19 Hugo VAN PASSEL19 Inhoudelijke aanpassingen Het verslag van de commissaris bevat de vermeldingen die vereist zijn door het Wetboek van vennootschappen, wanneer de raad van bestuur een beslissing neemt of een verrichting doet waarbij een bestuurder een strijdig vermogensrechtelijk belang heeft (art. 523 W.Venn.) of die aanleiding kan geven dat een vermogensvoordeel wordt verleend aan een aandeelhouder die een beslissende invloed of een invloed van betekenis uitoefent op de aanwijzing van de bestuurders (art. 524 W.Venn.) (1) [1] Het artikel 524 is gewijzigd door de wet van 2 augustus 2002 (BS 22/08/2002). Art. 53 van voornoemde wet van 2 augustus 2002 verduidelijkt dat de bepalingen van art. 524 van het Wetboek van vennootschappen voor het eerst van toepassing voor de boekjaren die ingaan na 31 december 2003.

20 Hugo VAN PASSEL20 Inhoudelijke aanpassingen COMMENTAAR Wijziging om rekening te houden met het nieuwe artikel 524ter met betrekking tot belangenconflicten in de schoot van het directiecomité (wet van )?

21 Hugo VAN PASSEL21 A.1.b. Updating aanbevelingen I.b.2.Updating en maintenance project voorgesteld aan de Raad. -zekerheid van overeenstemming - duidelijk onderscheid SMART - eenvoudig in onderhoud

22 Hugo VAN PASSEL22 Mission Statement van de Commissie Controlenormen van het IBR van 4 oktober 2002 Aanpassing van de normen en aanbevelingen van het IBR – ISAs 1. Opdracht De opdracht bestaat in de aanpassing van de bestaande normen en aanbevelingen van het IBR (cf. Vademecum 2001) aan de structuur van de ISAs. De aangepaste aanbevelingen zullen drie delen bevatten omschreven in punt 2. hieronder. Er wordt voorgesteld deze opdrachten toe te vertrouwen aan bedrijfsrevisoren. De Commissie Controlenormen zal deze werkzaamheden coördineren. Elke revisor toegewezen voor deze opdracht aanvaardt de volgende werkzaamheden : - voorbereiding van de omzetting van tenminste drie ISA’s ; elk toegewezen kantoor of elke revisor dient zijn beschikbare tijd mee te delen om desgevallend meer dan 3 normen aan te passen ; - voorbereiding van de omzetting van de ISAs in de twee landstalen (Frans-Nederlands) ; - voorbereiding van de omzetting van de ISAs met aanduiding van de passages van het geheel van de normen en aanbevelingen van het IBR die betrekking hebben op de behandelde ISA ; - het naleven van de termijn van drie maanden voor de voorbereiding van de normen van het IBR ; -deelneming aan de vergaderingen van het comité opgericht door het IBR met het oog op de follow-up van de werkzaamheden. Ter informatie, het IBR zal deze prestaties vergoeden à rato van € 50,00 per pagina (en per taal) van het gedrukte boek dat de nieuwe normen betreft.

23 Hugo VAN PASSEL23 2. Context 2.1. Inleiding De Commissie Controlenormen richtte reeds in 2001 haar activiteit op de internationale controlenormen van de International Federation of Accountants (IFAC) die nog niet in de Belgische context waren vertaald. De Commissie Controlenormen volgde de hervorming van de IAPC, door de algemene vergadering van de IFAC van november 2001 omgedoopt tot IAASB (International Auditing and Assurance Standards Board), op de voet. In 2001 en 2002 werden trouwens verschillende ontwerpen van normen ter raadpleging voorgelegd door de IFAC. Ter informatie : de IAASB onderzoekt de problematiek van de toepassing van de ISAs niet enkel op de controleopdrachten maar ook op de assurance engagements. In deze context stelt de Commissie Controlenormen voor om de eerstkomende aanbevelingen volgens onderstaand werkschema op te stellen : 1. een eerste deel zou een letterlijke vertaling naar het Nederlands en het Frans van de Engelstalige internationale controlenormen (ISA) bevatten ; 2. een tweede deel zou de verwijzingen naar de wetgevende of verordenende bepalingen van het Belgisch nationaal recht bevatten ; 3. een derde deel zou de gedrags- en interpretatielijnen van de norm bevatten, wat de toepassing van de norm moet vergemakkelijken, rekening houdend met de nationale kenmerken.

24 Hugo VAN PASSEL De Commissie Controlenormen : werkzaamheden in Werkmethode De Commissie Controlenormen zal haar werkzaamheden in 2002 op basis van bovenstaand werkschema voortzetten. De Commissie blijft ook de internationale ontwikkelingen op het niveau van de IAASB en de Europese ontwikkelingen in het bijzonder op het niveau van het Committee on Auditing van de Europese Commissie volgen. De Raad van het IBR heeft in januari 2002 ingestemd met het voorstel van de Commissie Controlenormen om de eerstkomende aanbevelingen volgens hierboven omschreven werkschema op te stellen (cf. punt 2.1.). De bestaande aanbevelingen zullen eveneens volgens dit schema worden voorgesteld zodat in het bijzonder de Belgische aanbevelingen sneller zullen kunnen worden bijgewerkt in het licht van de toekomstige aanpassingen aan de ISAs. Er wordt voorgesteld om een beroep te doen op bedrijfsrevisoren voor de aanpassing van de aanbevelingen aan de ISAs. Er werd overigens een beroep gedaan op een universiteit voor het in overeenstemming brengen tegen eind september 2002 van de normen en aanbevelingen met het Wetboek van vennootschappen, onder de coördinatie van de Commissie Controlenormen en met de steun van het personeel van het IBR

25 Hugo VAN PASSEL25 Zoals voorheen zullen de ontwerpen van normen en aanbevelingen voor advies worden overgemaakt aan de leden van het IBR na goedkeuring door de Raad van het IBR. De Hoge Raad voor de Economische Beroepen beschikt vervolgens over een periode van drie maanden om zijn advies uit te brengen vóór de definitieve goedkeuring door de Raad van het IBR. De aanpassingen qua inhoud van de normen en aanbevelingen ten opzichte van het Wetboek zullen gebeuren volgens deze procedure van adviesinwinning. De aanpassingen qua vorm (hernummering van de verwijzingen naar de vennootschappenwet door de verwijzingen naar het Wetboek van vennootschappen en aangepaste terminologie) zullen ter informatie worden meegedeeld aan de Hoge Raad voor de Economische Beroepen en overgemaakt aan de leden van het IBR.

26 Hugo VAN PASSEL Verloop van de werkzaamheden De agenda houdt rekening met de wens uitgedrukt door het Committee on Auditing van de Europese Commissie om de ISAs aan te wenden vanaf 2005, tegelijkertijd met de toepassing van de ISAs voor het opstellen van de geconsolideerde jaarrekening van de genoteerde vennootschappen in de schoot van de Europese Unie. De jaarrekeningen die volgens de boekhoudprincipes IAS dienen te worden opgesteld zullen vergelijkend zijn voor Het zou derhalve gewenst zijn dat de voor deze jaarrekening toe te passen controlenormen van kracht zouden zijn op 1 januari Het voorstel is om de overeenstemming met het Wetboek van vennootschappen uit te voeren tegelijkertijd met de aanpassing van alle normen en aanbevelingen aan de ISAs.

27 Hugo VAN PASSEL27 Met betrekking tot de volledige aanpassing aan de structuur van de ISAs, kan de volgende werkwijze worden gevolgd : 1.Aanneming van de nieuwe aanbevelingen op basis van de ISAs die nog niet werden omgezet in België (werkzaamheden die werden uitgevoerd in de schoot van de Commissie Controlenormen tussen 2002 en eind 2003) –Mededelingen betreffende corporate governance – ISA 260 – Communications of audit matters with those charged with governance –Aanpassing van de algemene controlenormen aan § 2 van de norm ISA 700 betreffende het controleverslag (cf. studie van de FEE van 15 juni 2000 The Auditor’s Report, volgens hetwelk « de auditor de besluiten getrokken uit het bewijskrachtig controlemateriaal dat dient als staving van zijn tot uitdrukking gebrachte mening ten aanzien van de financiële staten, moet herzien en waarderen » (vrije vertaling) (invoeging van een § bis in de algemene controlenormen) –Diensten van kantoren – ISA 402 – Audit Considerations relating to entities using service organizations –ISA Comparatives –ISA 810 – The examination of Prospective Financial Information –ISA 310 – Knowledge of the business (na aanpassing van de norm ISA 310 door de IFAC)

28 Hugo VAN PASSEL28 2.Aanpassing van de bestaande aanbevelingen (werkzaamheden uit te voeren onder coördinatie van de Commissie Controlenormen, door aangewezen bedrijfsrevisoren of kantoren tussen 2002 en eind 2003): –Fase 1 : aanpassing van een deel van de bestaande aanbevelingen (met uitzondering van deze waarvoor de ISAs nog worden herzien in de schoot van de IAASB) : ISAs 210, 220, 230, 240, 240A, 250, 400, 401, 402, 580, 600, 610, 620 ; –Fase 2 : aanpassing van de andere bestaande aanbevelingen (met uitzondering van deze waarvoor de ISAs nog worden herzien in de schoot van de IAASB) : ISAs 500, 501, 505, 510, 520, 530, 540, 550, 560, 570, 700, 700A, 710, 720, 800, 910, 920, 930 ; –Fase 3 : aanpassing van de bestaande normen en aanbevelingen ingevolge de aanpassingen van de ISAs die worden voorbereid in de schoot van de IFAC : ISAs 220, 401, 600 en ISAs 300, 310, 320. Na 1 januari 2004 : permanente aanpassing van de normen en aanbevelingen aan de nieuwe ISAs (door de Commissie Controlenormen)

29 Hugo VAN PASSEL29 De aanpassing van alle Belgische normen en aanbevelingen aan de ISAs zal worden uitgevoerd rekening houdende met de algemene controlenormen. Deze zullen desgevallend worden aangepast. Een concordantietabel zal worden opgesteld. De Commissie Controlenormen stelt voor om het onderscheid te behouden tussen normen (verplichtend, eigen aan de nationale bepalingen) en aanbevelingen (ontstaan uit de ISAs, waarvan de revisoren kunnen afwijken op voorwaarde dat dit kan worden verantwoord). Het statuut van de normen en aanbevelingen zal dienen te worden herbekeken in het licht van de ontwikkelingen op Europees niveau en op het niveu van de IAASB. De Commissie Controlenormen wenst in deze fase de werkzaamheden van het in overeenstemming brengen van de aanbevelingen aan de hierboven beschreven ISAs verder te zetten. Rekening houdende met de strategie van de Europese Unie, wordt voorgesteld dat de normen en aanbevelingen geleidelijk zouden worden aangepast zodat de aanpassingen aan de structuur van de ISAs tegelijkertijd van kracht zouden worden op 1 januari 2004.

30 Hugo VAN PASSEL30 A.1.b. Updating aanbevelingen 1.b.2.Een eerste uitwerking ISA 260

31 Hugo VAN PASSEL31 AANBEVELING (Versie Raad ) “HET COMMUNICEREN VAN AUDITPUNTEN MET PERSONEN BELAST MET HET DEUGDELIJK BESTUUR” DEEL 1 : Vertaling ISA 260 “Communications on Audit Matters with those charged with Governance” Inleiding 1.Deze Internationale Auditnorm (ISA) heeft tot doel de grondslagen vast te stellen voor, en bijstand te verlenen over de communicatie van auditpunten tussen de auditor en de personen belast met het deugdelijk bestuur van een entiteit, naar aanleiding van de audit van de financiële staten. Deze communicatie heeft betrekking op auditpunten voorzover zij van belang zijn voor het deugdelijk bestuur zoals in deze ISA gedefinieerd. Deze ISA geeft geen aanwijzingen voor communicatie door de auditor met partijen buiten de entiteit, zoals bijvoorbeeld externe regelgevende of toezichthoudende instanties. 2.De auditor dient met de personen belast met het deugdelijk bestuur van een entiteit te communiceren over auditpunten die van belang zijn voor het deugdelijk bestuur en die voortvloeien uit zijn audit van de financiële staten.

32 Hugo VAN PASSEL32 3.In het kader van deze ISA wordt de term "deugdelijk bestuur" gebruikt om de rol te omschrijven van de personen aan wie het toezicht, de controle en de leiding van een entiteit werd toevertrouwd[1]. De personen belast met het deugdelijk bestuur zijn gewoonlijk verantwoording verschuldigd voor het verwezenlijken van de doelstellingen van de entiteit, evenals voor haar financiële rapportering en verslaggeving aan belanghebbende derden. Het management wordt enkel beschouwd als deel uitmakend van de personen belast met het deugdelijk bestuur indien het dergelijke functies uitoefent.[1] 4.In het kader van deze ISA wordt met de term “auditpunten die van belang zijn voor het deugdelijk bestuur” de punten bedoeld die voortvloeien uit de audit van de financiële staten en die, naar het oordeel van de auditor, terzelfdertijd belangrijk èn relevant zijn voor de personen belast met het deugdelijk bestuur, meer bepaald bij hun toezicht op de financiële rapportering en het proces van openbaarmaking van informatie. Auditpunten die van belang zijn voor het deugdelijk bestuur betreffen uitsluitend de punten die ter kennis zijn gekomen van de auditor als gevolg van de uitvoering van zijn auditopdracht. Van de auditor wordt niet verwacht dat hij, in het kader van een audit overeenkomstig de ISA’s, procedures plant die specifiek gericht zijn op het identificeren van punten die van belang zijn voor het deugdelijk bestuur. [1][1] In vele landen werden principes voor deugdelijk bestuur ontwikkeld als referentiekader voor goed ondernemingsgedrag. Dergelijke principes inzake deugdelijk bestuur richten zich gewoonlijk op beursgenoteerde entiteiten, hoewel deze ook kunnen bijdragen tot een verbeterd bestuur in andere entiteitsvormen. Er bestaan verschillende modellen die deugdelijk bestuur op een adequate manier beschrijven. Bestuursstructuren en gebruiken variëren van land tot land. Een gemeenschappelijk uitgangspunt in deze modellen is dat de entiteit een bestuursstructuur dient te hebben die het bestuur toelaat een objectief oordeel te vormen over de activiteiten van de entiteit inclusief de financiële verslaggeving, onafhankelijk van het management van de entiteit.

33 Hugo VAN PASSEL33 Relevante personen 5.De auditor dient te bepalen welke de relevante personen belast met het deugdelijk bestuur zijn, waarmee wordt gecommuniceerd over auditpunten die van belang zijn voor het deugdelijk bestuur van de entiteit. 6.De bestuursstructuur varieert van land tot land en weerspiegelt de culturele en wettelijke context. Zo is bijvoorbeeld in een aantal landen bij wet opgenomen dat de toezichthoudende en leidinggevende functie door verschillende organen of personen worden uitgeoefend, zoals door een toezichthoudend orgaan (geheel of hoofdzakelijk niet uitvoerend) en een bestuursorgaan (met uitvoerende bevoegdheden). In andere landen is bij wet voorzien dat een enkelvoudig orgaan de beide functies uitoefent, hoewel ook de mogelijkheid bestaat dat een auditcomité dit enkelvoudige bestuursorgaan assisteert in het kader van zijn bestuursverantwoordelijkheden inzake financiële verslaggeving.

34 Hugo VAN PASSEL34 7.De verscheidenheid in bestuursstructuren maakt het moeilijk in algemene bewoordingen te bepalen welke personen belast zijn met het deugdelijk bestuur, en met welke personen de auditor dient te communiceren over auditpunten die van belang zijn voor het deugdelijk bestuur van de entiteit. De auditor doet beroep op zijn professionele beoordeling om te bepalen welke de meest relevante personen zijn waarmee zal gecommuniceerd worden, rekening houdend met de bestuursstructuur, de bijzonderheden van de opdracht en de relevante wetgeving terzake. De auditor houdt bovendien rekening met de wettelijke bevoegdheden van deze personen. Bij entiteiten met toezichthoudende personen of auditcomités bijvoorbeeld, kunnen deze personen de relevante personen zijn. Echter in entiteiten waarbij een enkelvoudig orgaan een auditcomité heeft geïnstalleerd, kan de auditor afwegen of hij met het auditcomité dan wel met het voltallige orgaan zal communiceren, in functie van de graad van belangrijkheid van de auditpunten die van belang zijn voor het deugdelijk bestuur van de entiteit.

35 Hugo VAN PASSEL35 8.Indien de bestuursstructuur van de entiteit niet duidelijk is gedefinieerd, of indien de personen belast met het deugdelijk bestuur niet duidelijk kunnen geïdentificeerd worden, uitgaande van de omstandigheden van de opdracht, zal de auditor afspraken maken met de entiteit, over de personen waarmee zal worden gecommuniceerd over auditpunten die van belang zijn voor het deugdelijk bestuur van de entiteit. Als voorbeelden kunnen worden genoemd sommige eenpersoonsvennootschappen, sommige non-profit organisaties en sommige overheidsinstanties.

36 Hugo VAN PASSEL36 9.Om misverstanden te voorkomen kan in een opdrachtbevestigingsbrief worden verduidelijkt dat de auditor alleen zal communiceren over die punten van belang voor het deugdelijk bestuur die na de uitvoering van de audit ter kennis komen, en dat het niet vereist is dat de auditor bijkomende auditprocedures ontwerpt die specifiek gericht zijn op het identificeren van auditpunten die van belang zijn voor het deugdelijk bestuur. De opdrachtbevestigingsbrief kan ook : –de vorm beschrijven die elke communicatie dient aan te nemen ivm. de auditpunten van belang voor het deugdelijk bestuur ; –de relevante personen identificeren waarmee over deze punten wordt gecommuniceerd; –de geringste bijzondere auditpunten identificeren die van belang zijn voor het deugdelijk bestuur waarover een akkoord bereikt is dat ze zullen gecommuniceerd worden. 10.Door het ontwikkelen van een constructieve werkrelatie tussen de auditor en de personen belast met het deugdelijk bestuur wordt de effectiviteit van de communicatie vergroot. Bij het totstandbrengen van deze werkrelatie blijft evenwel de houding van de auditor inzake onafhankelijkheid en objectiviteit behouden.

37 Hugo VAN PASSEL37 Te communiceren auditpunten van belang voor het deugdelijk bestuur 11.De auditor neemt de auditpunten in aanmerking die van belang zijn voor het deugdelijk bestuur die resulteren uit de audit van de financiële staten en communiceert deze met de personen belast met het deugdelijk bestuur. Deze punten zijn gewoonlijk de volgende : –De algemene benadering en reikwijdte van de audit met inbegrip van de verwachte beperkingen daarvan, of van bijkomende vereisten; –De keuze van of wijzigingen in significante beleidsvoering en gebruiken inzake accounting die van materieel belang (kunnen) zijn voor de financiële staten van de entiteit; –Het mogelijke effect op de financiële staten van alle significante risico's en onzekerheden, zoals hangende rechtszaken, die in de financiële staten dienen te worden toegelicht; –De correcties naar aanleiding van de audit die een significante invloed (kunnen) hebben op de financiële staten van de entiteit, ongeacht of zij reeds door de entiteit zijn aangebracht; –De onzekerheden van materieel belang met betrekking tot gebeurtenissen of omstandigheden die gerede twijfel kunnen doen ontstaan over de continuïteit van de activiteiten van de entiteit ; –Het verschil van mening met het management over punten die, individueel of gezamenlijk, van significant belang kunnen zijn voor de financiële staten van de entiteit of voor de verklaring van de auditor. Tevens wordt gecommuniceerd over de vraag of het betrokken probleem opgelost is, en wat de significantie van het probleem is; –De verwachte aanpassingen in de verklaring van de auditor;

38 Hugo VAN PASSEL38 –Andere punten die de aandacht vragen van de personen belast met het deugdelijk bestuur, zoals materiële tekortkomingen in het systeem van interne controle, vragen aangaande de integriteit van het management en aangaande fraude waarbij het management van de entiteit is betrokken;. –Andere in de opdrachtbevestigingsbrief overeengekomen punten. 12.Als onderdeel van de communicatie door de auditor worden de personen belast met het deugdelijk bestuur geïnformeerd over het feit dat: –de communicatie van de auditor uitsluitend auditpunten van belang voor het deugdelijk bestuur bevat die door de auditor zijn vastgesteld als gevolg van de uitvoering van de auditopdracht ; –een audit van de financiële staten niet is gericht op het ontdekken van alle punten die relevant kunnen zijn voor de personen belast met het deugdelijk bestuur. Derhalve stelt de audit gewoonlijk niet al deze punten vast.

39 Hugo VAN PASSEL39 Tijdstip van de communicatie 13.De auditor dient tijdig te communiceren over auditpunten die van belang zijn voor het deugdelijk bestuur. Dit stelt de personen belast met het deugdelijk bestuur in staat om gepaste maatregelen te treffen. 14.Teneinde tijdig de communicatie tot stand te brengen bespreekt de auditor met de personen belast met het deugdelijk bestuur de uitgangspunten en de tijdstippen van dit overleg. In bepaalde gevallen kan de auditor een punt eerder bespreken dan was overeengekomen, als de aard van dit punt dit vereist.

40 Hugo VAN PASSEL40 Vormen van communicatie 15.De communicatie van de auditor met de personen belast met het deugdelijk bestuur kan zowel mondeling als schriftelijk worden gevoerd. De keuze die de auditor maakt voor mondeling dan wel schriftelijk overleg wordt beïnvloed door o.m. de volgende factoren –De omvang, de bedrijfsstructuur, de juridische structuur en de overlegstructuren van de geauditeerde entiteit; –De aard, de gevoeligheid en de significantie van de te comuniceren auditpunten van belang voor het deugdelijk bestuur; –De gemaakte afspraken omtrent de periodieke vergaderingen of de rapportage over auditpunten van belang voor het deugdelijk bestuur; –Het volume van het continu in contact en dialoog blijven van de auditor met de personen belast met het deugdelijk bestuur.

41 Hugo VAN PASSEL41 16.Wanneer auditpunten die van belang zijn voor het deugdelijk bestuur mondeling worden besproken, legt de auditor deze documentatie in zijn dossier vast, evenals de reacties die zijn ontstaan op deze punten. Dit zal vaak de vorm aannemen van een copij van de notulen van de discussie van de auditor met de personen belast met het deugdelijk bestuur. Afhankelijk van de aard, de gevoeligheid en de significantie van het punt kan het in bepaalde gevallen worden aanbevolen dat de auditor de met de personen belast met het deugdelijk bestuur mondeling besproken auditpunten die van belang zijn voor het deugdelijk bestuur schriftelijk bevestigt. 17.Gewoonlijk bespreekt de auditor auditpunten die van belang zijn voor het deugdelijk bestuur in eerste instantie met het management van de entiteit. Uitzondering hierop vormen die punten die betrekking hebben op de bekwaamheid of de integriteit van het management van de entiteit. Deze eerste discussies met het management van de entiteit zijn van groot belang teneinde feiten en kwesties op te helderen en om het management van de entiteit de opportuniteit te geven om bijkomende informatie te verschaffen. Indien het management ermee instemt een punt die van belang is voor het deugdelijk bestuur te bespreken met de personen belast met het deugdelijk bestuur, behoeft de auditor de communicatie niet te herhalen, op voorwaarde dat de auditor ervan overtuigd is dat dergelijke communicatie op effectieve en op gepaste wijze is gevoerd.

42 Hugo VAN PASSEL42 Overige punten 18.Indien de auditor een aanpassing van de auditorsverklaring met betrekking tot de financiële staten noodzakelijk acht, zoals beschreven in ISA 700 ("De verklaring van de auditor bij de financiële staten"), kan de communicatie tussen de auditor en de personen belast met het deugdelijk bestuur niet gezien worden als een substituut. 19.De auditor onderzoekt of auditpunten die van belang zijn voor het deugdelijk bestuur die in het verleden zijn gecommuniceerd, van invloed kunnen zijn op de financiële staten van het huidige verslagjaar. De auditor overweegt of het punt nog steeds een punt is van belang voor het deugdelijk bestuur en of over het punt moet worden gecommuniceerd met de personen belast met het deugdelijk bestuur.

43 Hugo VAN PASSEL43 Geheimhouding 20. De deontologische code van de nationale accountancy- beroepsinstituten, de wet of andere regelgeving kunnen de plicht tot geheimhouding opleggen die de communicatie beperkt die de auditor voert inzake auditpunten die van belang zijn voor het deugdelijk bestuur. De auditor dient naar de deontologische code, wetten of andere regelgeving te verwijzen alvorens hij de communicatie aanvat met de personen belast met het deugdelijk bestuur. De situaties van conflict tussen de deontologische en wettelijke verplichtingen van respectievelijk geheimhouding en verslaggeving kunnen in een aantal gevallen complex zijn. In dit geval kan de auditor er goed aan doen bijkomend juridisch advies in te winnen.

44 Hugo VAN PASSEL44 Wet- en regelgeving 21.De voorschriften van nationale accountancy-beroepsinstituten, wettelijke bepalingen of andere regelgeving kunnen de auditor de verplichting opleggen te communiceren over onderwerpen die betrekking hebben op het deugdelijk bestuur. Deze aanvullende vereisten inzake communicatie worden niet in deze ISA behandeld; zij kunnen desalniettemin wel een invloed uitoefenen op de inhoud, de vorm en het tijdstip van de communicatie met de personen belast met het deugdelijk bestuur. Datum van inwerkingtreding 22.Deze ISA is van toepassing op de audit van de financiële staten van boekjaren die beëindigd worden op 31/12/2000 of op een latere datum.

45 Hugo VAN PASSEL45 Specifieke overheidsaspecten 1.Alhoewel de basisprincipes van deze ISA ook van toepassing zijn op de audit van de financiële staten in de overheidssector kunnen in wettelijke bepalingen voorschriften voor de auditor zijn opgenomen, waarin de aard, de inhoud en de wijze van de communicatie met de personen belast met het deugdelijk bestuur worden vastgelegd. 2.Voor audits in de overheidssector kan het scala van punten dat van belang kan zijn voor het bestuursorgaan uitgebreider zijn dan de verschillende in deze ISA besproken soorten punten die direct verband houden met de audit van de financiële staten. Het mandaat betreffende auditopdrachten in de overheidssector kan voorschriften bevatten die de auditor verplichten te rapporteren over de onder zijn aandacht gekomen punten in verband met : –het naleven van vereisten van wet- of andere regelgeving, of vereisten opgelegd door de voogdij-overheden; –de toereikendheid van de boekhoudkundige en administratieve organisatie en van het systeem van interne controle; –de economische rationaliteit, doelmatigheid en doeltreffendheid van programma's, projecten en activiteiten.

46 Hugo VAN PASSEL46 3.Voor de auditors in de publieke sector kan de schriftelijke rapportage van de auditor van overheidsorganisaties openbaar worden gemaakt. De auditor van de overheid dient om die reden zich ervan bewust te zijn dat zijn schriftelijke rapportage kan worden verspreid onder een breder publiek dan uitsluitend onder de personen belast met het deugdelijk bestuur in de entiteit

47 Hugo VAN PASSEL47 DEEL 2 : Verwijzing naar de specifieke wettelijke en reglementaire bepalingen in het Belgisch recht Het onderhavige gedeelte van de aanbeveling betreft die aspecten die eigen zijn aan het Belgische recht. Artikel 4, 4° van de Wet van 2 augustus 2002[1] wijzigt artikel 133 van het Wetboek van vennootschappen in deze zin: “Onverminderd de verbodsbepalingen die voortvloeien uit het in het negende lid bedoelde koninklijke besluit, mogen de commissarissen en de personen met wie zij een arbeidsovereenkomst hebben gesloten of met wie zij beroepshalve in samenwerkingsverband staan of de met de commissaris verbonden vennootschappen of personen zoals bepaald in artikel 11, geen andere diensten verrichten dan de opdrachten die krachtens de wet werden toevertrouwd aan de commissaris, voor zover het totale bedrag van de vergoedingen voor deze diensten hoger ligt dan de in artikel 134, § 1, bedoelde bezoldigingen. Deze bepaling is van toepassing op de genoteerde vennootschappen als gedefinieerd in artikel 4 en op de ondernemingen die deel uitmaken van een groep die verplicht is geconsolideerde jaarrekeningen op te stellen en te publiceren.[1] [1] Wet van 2 augustus houdende wijziging van het Wetboek van vennootschappen alsook van de wet van 2 maart 1989 op de openbaarmaking van belangrijke deelnemingen in ter beurze genoteerde vennootschap-pen en tot reglementering van de openbare overname-aanbiedingen, BS (pp ).

48 Hugo VAN PASSEL48 Van het bijkomend verbod bedoeld in het vorig lid kan worden afgeweken in drie gevallen : 1.Na een gunstige beslissing van het auditcomité, wanneer de statuten van de betrokken onderneming voorzien in de oprichting binnen de raad van bestuur van een dergelijk comité dat met name belast is met een permanent toezicht op de afgewerkte dossiers van de commissaris”; 2.Als de commissaris vooraf een positief advies heeft gekregen van het comité voor advies en controle dat krachtens het laatste lid is opgericht ; 3.Als binnen de vennootschap een college van van elkaar onafhankelijke commissarissen is opgericht.”

49 Hugo VAN PASSEL49 Deze bepaling kent een een verplichte bevoegdheid toe aan de auditcomités die tot stand zouden kunnen gebracht worden met t oepassing van artikel 522 van het Wetboek van vennootschappen. Het auditcomité zal, overeenkomstig de internationaal algemeen aanvaarde doctrine, ook meerdere andere bevoegdheden hebben. Enkele van deze bevoegdheden worden vermeld in het eerste gedeelte van deze aanbeveling. Deze bevoegdheden zullen normaliter gedefinieerd worden in de beslissing van het bestuursorgaan dat overgaat tot het oprichten van dit comité. 3.Artikel 30 van de Wet van 2 augustus 2002 vervolledigt artikel 522, §1, van het Wetboek van vennootschappen : “De raad van bestuur kan in zijn midden en onder zijn aansprakelijkheid een of meer adviserende comités oprichten. Hij omschrijft hun samenstelling en hun opdrachten”. Deze bepaling maakt het met name mogelijk om auditcomités, vergoedingscomités of benoemingscomités op te richten.

50 Hugo VAN PASSEL50 4.Men dient ook rekening te houden met de aanbeveling van de Europese Commissie van 16 mei 2002 betreffende de “Onafhankelijkheid van de met de wettelijke controle belaste accountant in de EU : basisbeginselen” [1] [1] De aanbeveling van de Europese Commissie van 16 mei 2002 (PB L 191/22 d.d ) zal omgezet worden in België via het Koninklijk Besluit ter uitvoering van artikel 133, nieuwe alinea 5, van het Wetboek van vennootschappen geïntroduceerd door artikel 4 van de wet van 2 augustus 2002 (nog niet in werking getreden) met betrekking tot de prestaties van niet-audit-dienstverleningen die incompatibel zijn met de onafhankelijkheid van de commissaris, alsook door de gedragslijnen die zullen worden aangenomen door de Raad van het IBR voor het beheel van de aspecten die door de Europese aanbeveling geviseerd worden.

51 Hugo VAN PASSEL51 DEEL 3 : Interpretatie van de ISA met toepassing op de Belgische situatie I.Inleiding 1.De principes in verband met “deugdelijk bestuur” hebben tot doel het verbeteren van het bestuur, het beheer en de transparantie van de gecontroleerde entiteiten. Deze principes dekken de aansprakelijkheid ter zake van het bestuursorgaan tegenover de algemene vergadering, de commissaris, de instelling voor prudentiële controle, de ondernemingsraad en elke belanghebbende derde. Onderhavige aanbeveling handelt over de relaties tussen (i) het bestuursorgaan, (ii) de algemene vergadering en (iii) de commissaris. Als natuurlijk “Toezichthoudend Orgaan” in de zin van deze aanbeveling fungeert het bestuursorgaan, onverminderd andere wettelijke of statutaire bepalingen terzake.

52 Hugo VAN PASSEL52 2.Zoals beschreven in deel 2 van deze aanbeveling biedt het Wetboek van vennootschappen de mogelijkheid dat een auditcomité of adviserende comités in de schoot van het bestuursorgaan worden opgericht. Indien een auditcomité in de schoot van het bestuursorgaan wordt opgericht, is het van rechtswege belast met “een permanent toezicht op de afgewerkte dossiers van de commissaris” (zie Deel 2). In de mate dat adviserende comités worden opgericht bepaalt het Wetboek van vennootschappen enkel dat het bestuursorgaan hun samenstelling en opdrachten omschrijft. De oprichting van een Toezichthoudend Orgaan gaat algemeen gepaard met het opstellen van een charter waarin diens bevoegdheden en aansprakelijkheid op formele wijze worden vastgelegd. De commissaris dient erover te waken dat elke vorm van wettelijk verplichte communicatie ten aanzien van het bestuursorgaan dient gerespecteerd te worden. In het geval van de oprichting van een auditcomité of consultatieve comités in de schoot van het bestuursorgaan, dient de commissaris na te gaan welke de bevoegdheden (b.v. inzake communicatie) zijn die door de statuten of door het bestuursorgaan aan deze comités zijn toegekend.

53 Hugo VAN PASSEL53 3.Het bestuursorgaan kan specifieke taken toevertrouwen, bij voorbeeld aan het Toezichthoudend Orgaan of aan de persoon die belast is met het toezicht op het deugdelijk bestuur. Deze persoon of dit comité is in dit geval voor de commissaris een aangewezen gesprekspartner. 4.In het kader van zijn opdracht zal de commissaris moeten communiceren met het bestuursorgaan en met de aandeelhouders in het kader van de Algemene Vergadering der Aandeelhouders [zie ook ISA-260 punt 16]. 5.Onderhavige aanbeveling heeft tot doel te bepalen op welke wijze de commissaris zijn verslagen en vaststellingen aan het Toezichthoudend Orgaan zal overmaken.

54 Hugo VAN PASSEL54 II. Bepalingen die gemeen zijn aan al de gecontroleerde entiteiten en die al dan niet over een Toezichthoudend Orgaan beschikken [zie ook ISA-260 punt 2 en 4]. 6.De commissaris moet eveneens bepaalde vaststellingen die hij naar aanleiding van zijn opdracht heeft gedaan melden aan instellingen voor prudentiële controle. Naar gelang van het geval gaat het, wat deze instellingen betreft, om : a) regelmatige mededelingen : - de Commissie voor het bank- en financiewezen (CBF) ; - de Controledienst voor de verzekeringen (CDV) ; - de Controledienst voor de Ziekenfondsen (CDZ), of b) occasionele mededelingen : - de Voorzitter van de Rechtbank van koophandel ; - de cel voor verwerking van financiële informatie. Onderhavige aanbeveling heeft dan ook geen betrekking op dit soort mededelingen.

55 Hugo VAN PASSEL55 7.Onverminderd een afzonderlijke opdracht die bij wijze van overeenkomst aan de commissaris zou worden toevertrouwd, zal deze laatste gevolg geven aan een geheel van vragen die door het bestuursorgaan worden voorgelegd wanneer die opzoekingen deel uitmaken van zijn opdracht. In de kapitaalvennootschappen wordt het individueel recht van onderzoek van de bestuurder uitgeoefend in de schoot van het bestuursorgaan. Met toepassing van dit principe zal de commissaris de antwoorden op de door een bestuurder gestelde vragen aan het bestuursorgaan richten. Dezelfde principes gelden eveneens wanneer een of meer bestuurders zijn aangesteld om namens het bestuursorgaan op te treden. Dit geval kan zich voordoen wanneer een Toezichthoudend Orgaan in de schoot van de vennootschap werd opgericht (zie punt 2).

56 Hugo VAN PASSEL56 8. Wanneer de commissaris besluit een ander verslag dan een verslag zonder voorbehoud af te geven, verdient het de voorkeur dat hij vooraf het bestuursorgaan daarvan op de hoogte brengt, onverminderd wat onder punt 12 van titel 3.ii. van onderhavige aanbeveling wordt gesteld. In dat geval dient de mededeling aan het bestuursorgaan onder meer betrekking te hebben op de gegevens of de omstandigheden die afzonderlijk of in hun samenhang beschouwd van aard zijn om de jaarrekening van de vennootschap of het verslag van de commissaris in aanzienlijke mate te beïnvloeden [zie ook ISA-260 punt 19]. 9. Ook wanneer een Toezichthoudend Orgaan werd aangesteld, schrijven de controlenormen en -aanbevelingen voor dat de commissaris onder bepaalde omstandigheden zijn vaststellingen mededeelt. Deze mededeling geschiedt overeenkomstig de bepalingen onder punt 12 van titel 3.ii. van onderhavige aanbevelingen. Inzonderheid refereren wij naar volgende normen en aanbevelingen:

57 Hugo VAN PASSEL57 a)paragraaf van de algemene controlenormen bepaalt dat “indien de revisor belangrijke leemten vaststelt in het interne controlesysteem die het getrouwe beeld van de jaarrekening zouden kunnen aantasten, hij zijn opmerkingen zal voorleggen aan de verantwoordelijke organen van de onderneming’ ; b)de aanbeveling van 5 januari 1993 betreffende de impact van de interne controle op de controlewerkzaamheden refereert aan de hoger aangehaalde paragraaf van de algemene controlewerkzaamheden; c)de aanbeveling van 5 juni 1998 betreffende fraude en onwettige handelingen. Deze aanbeveling schrijft de melding voor van inlichtingen aan het bestuursorgaan wanneer fraude of onwettige handelingen worden ontdekt en aan de Algemene Vergadering der Aandeelhouders indien daaraan niet wordt verholpen; d)de aanbeveling van 3 december 1999 betreffende de controle van een onderneming in moeilijkheden. Deze aanbeveling schrijft voor dat inlichtingen worden medegedeeld aan de leden van het bestuursorgaan wanneer ernstige en samenlopende feiten worden vastgesteld die de veronderstelling van continuïteit (going concern) van de gecontroleerde entiteit in het gedrang kunnen brengen;

58 Hugo VAN PASSEL58 e)de aanbeveling van 6 oktober 1989 betreffende de controle van het jaarverslag. Deze aanbeveling schrijft voor dat: –indien de commissaris bij de lezing van het jaarverslag de mening is toegedaan dat sommige inlichtingen op een ernstig misleidende wijze zijn weergegeven, zonder dat er sprake is van een gebrek aan overeenstemming met de jaarrekening, het aanbeveling verdient om de zaak met het bestuursorgaan van de gecontroleerde entiteit te bespreken. Desgevallend zal hij een opmerking maken in zijn verslag aan de algemene vergadering; –indien het jaarverslag een algemeen misleidend beeld geeft van de financiële positie van de gecontroleerde entiteit, hoewel er geen enkel bijzonder onderdeel kan worden aangewezen dat niet in overeenstemming met de jaarrekening zou zijn, is het aangewezen dat de commissaris de aangelegenheid met het bestuursorgaan bespreekt. Indien er geen verbetering wordt aangebracht die het algemeen misleidend beeld van het jaarverslag rechttrekt, zal de commissaris ter zake een opmerking maken in zijn verslag aan de algemene vergadering.

59 Hugo VAN PASSEL59 III.Bijzondere procedures met betrekking tot de gecontroleerde entiteiten waar er een Toezichthoudend Orgaan van deugdelijk bestuur is. iIdentificeren van het orgaan of van de personen die specifiek met het toezicht op het deugdelijk bestuur zijn belast 10. In het kader van de wettelijke opdracht van de commissaris verdient het aanbeveling dat een opdrachtbrief de verduidelijking zou bevatten, m.n. dat de mededeling van de vaststellingen aan het Toezichthoudend Orgaan van deugdelijk bestuur zullen verlopen overeenkomstig de bepalingen van onderhavige aanbeveling [zie ook ISA-260 punt 5, 8 en 9]. ii.Inhoud van de mededeling [zie ook ISA-260 punt 11 en 12-1°]

60 Hugo VAN PASSEL De mededeling zal onder meer op volgende gegevens of omstandigheden betrekking hebben : een verwijzing naar de reikwijdte van de wettelijke controleopdracht die werd toevertrouwd en in voorkomend geval naar de overeengekomen bijkomende werkzaamheden. Met het oog daarop zal de commissaris desgevallend refereren naar de opdrachtbrief bedoeld onder punt 11 van onderhavige aanbeveling ; 12. Wanneer de commissaris oordeelt dat hij een verklaring moet afgeven die geen verklaring zonder voorbehoud is, overeenkomstig de bepalingen van hoofdstuk III van de algemene controlenormen, mag de mededeling van vaststellingen aan het Toezichthoudend Orgaan met toepassing van deze aanbeveling nooit door de commissaris beschouwd worden als een alternatief voor het afleveren van een verslag dat geen verslag zonder voorbehoud is. Hetzelfde geldt eveneens wanneer de commissaris van oordeel is dat hij vaststellingen moet vermelden in het tweede deel van zijn verslag dat betrekking heeft op de attestaties en aanvullende informatie [zie ook ISA-260 punt 18].

61 Hugo VAN PASSEL61 Onverminderd de bepalingen in punt 2 van dit derde gedeelte van de aanbeveling wordt in principe de mededeling aan het Toezichthoudend Orgaan beschouwd als een mededeling aan het bestuursorgaan, in de mate dat de leden van het Toezichthoudend Orgaan aangewezen worden in de schoot van het bestuursorgaan. Indien de commissaris zulks noodzakelijk acht zal hijzijn vaststellingen ook mededelen aan het bestuursorgaan. iii.Frequentie van de mededelingen [zie ISA-260 punt 13 en 14] 13. Rekening houdend met de aard van de vastgestelde gegevens kan de commissaris in bepaalde toestanden een aanleiding zien op de vaststellingen zonder verwijl mede te delen.

62 Hugo VAN PASSEL Op periodieke basis zal de commissaris de mededelingen betreffende het deugdelijk bestuur die voordien aan het Toezichthoudend Orgaan van de vennootschap werden overgemaakt onderzoeken om uit te maken in hoeverre hij nuttig acht die in herinnering te brengen. In voorkomend geval kan hij beslissen die gegevens bij andere organen zoals het bestuursorgaan of zelfs de algemene vergadering ter kennis te brengen. De commissaris zal er inzonderheid over waken bepaalde vroeger gedane mededelingen in herinnering te brengen ingeval de samenstelling van het Toezichthoudend Orgaan wordt gewijzigd. iv.Vormen van mededeling [zie ISA-260 punt 15, 16 en 17]

63 Hugo VAN PASSEL De mededeling aan het Toezichthoudend Orgaan, van vaststellingen die gemaakt zijn naar aanleiding van een controle van de jaarrekening komt bij voorkeur schriftelijk tot stand, zelfs indien een mondelinge mededeling in een aantal gevallen in overweging kan genomen worden. Om uit te maken of een mondelinge mededeling al dan niet mogelijk is, zal de commissaris rekening houden met factoren als de wettelijke verplichtingen ; Bijlage – Voorbeeld van mededeling

64 Hugo VAN PASSEL64 BIJLAGE De mededeling van de commissaris kan als volgt worden geformuleerd: “ In het kader van de controlewerkzaamheden met betrekking tot de wettelijke controle van de jaarrekening over het boekjaar afgesloten per (DATUM) wens ik de leden van het Toezichthoudend Orgaan op de hoogte te brengen van de vaststellingen die hun aandacht zouden kunnen opwekken in het kader van hun opdracht van toezicht op het deugdelijk bestuur. Het doel van de werkzaamheden die in het kader van de wettelijke controle van jaarrekening werd verricht bestaat in het verstrekken van een redelijke zekerheid dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van het vermogen, het resultaat en de financiële positie van de gecontroleerde entiteit. Ik wens uw aandacht te vestigen op het feit dat de controles die in het kader van deze opdracht werden verricht niet werden gedaan met het bijzondere doel gegevens aan te brengen die de aandacht van het Toezichthoudend Orgaan op het deugdelijk bestuur kunnen opwekken. De ten uitvoer gelegde controlewerkzaamheden in het kader van de opdracht van wettelijk controle van de jaarrekening die mij werd toevertrouwd, zijn dan ook niet specifiek gericht op het aanbrengen van al deze gegevens en laten derhalve niet toe a priori deze gegevens aan te brengen.

65 Hugo VAN PASSEL65 De gegevens die ik heb aangestipt zijn (AAN TE VULLEN) Onderhavige mededeling werd voorbereid met als enig doel het Toezichthoudend Orgaan en via dit orgaan het bestuursorgaan in te lichten. Zij streeft geen enkel ander doel na. Onderhavige mededeling mag niet voor andere doeleinden worden aangewend”.

66 Hugo VAN PASSEL66 II. Europa Europa wil dat alle IAS/IFRS jaarrekeningen worden gecertifieerd conform de ISA auditstandaarden. 1. Mogelijk noodzaak tot dubbele verwijzing ISA (luik 1) IBR (luik 2) 2. Hoe opleggen ? men wenst voorlopig geen juridische weg te bewandelen via Richtlijn of Verordening zoals voor de IAS  via marktautoriteiten (?)  via instituten (?)

67 Hugo VAN PASSEL67 III.IFAC FEE ISA 700 Project 1.Overzicht van het project

68 IAASB Reporting Project Revisions to ISA 700 Meeting of European Auditing Standard Setters Brussels – 21 October 2002 IFAC

69 69 The auditor’s report on financial statements Given the growing use of ISAs and visibility of the auditor’s report, ISA 700 is increasingly important IAASB has received many questions & suggestions on audit reporting issues Project proposal defines the project’s scope based on the strategic importance of issues identified, and IAASB’s ability to address the issues through standards IFAC

70 70 Project status IAASB approved commencement of project in June 2002, subject to further consultation on scope Research on issues over the summer Seeking input on the scope from: - European auditing standard setters - IAASB’s Consultative Advisory Group - Others IFAC

71 71 Project timetable IFAC 1 january 2005 October 2003 Goal to have revisions to ISA 700 in place IAASB views this as a key date in order to facilitate adoption of ISAs in Europe at the same time as IFRSs To meet this goal, need to approve the exposure draft by October 2003

72 72 The auditor’s report on financial statements Given the growing use of ISAs and visibility of the auditor’s report, ISA 700 is increasingly important IAASB has received many questions & suggestions on audit reporting issues Project proposal defines the project’s scope based on the strategic importance of issues identified, and IAASB’s ability to address the issues through standards IFAC

73 73 Project status IAASB approved commencement of project in June 2002, subject to further consultation on scope Research on issues over the summer Seeking input on the scope from: - European auditing standard setters - IAASB’s Consultative Advisory Group - Others IFAC

74 74 Project timetable IFAC 1 january 2005 October 2003 Goal to have revisions to ISA 700 in place IAASB views this as a key date in order to facilitate adoption of ISAs in Europe at the same time as IFRSs To meet this goal, need to approve the exposure draft by October 2003

75 75 Facilitating convergence Consistent format for: - Auditor’s report on the audit of the financial statements - Other reporting responsibilities of the statutory auditor When following ISAs, ability to refer only to national auditing standards in the audit report would be eliminated IFAC

76 76 Scope limits IFAC What’s in The auditor’s report on the audit of financial statements Standard wording for a “clean” audit Work from existing ISA 200 definition of audit objective What’s not Reports for other engagements Reports for special purpose situations No changes to qualifications & modified reports Debating auditor’s basis responsibilities

77 77 Key issues Ten issues identified in the project proposal Consider first those issues thought to be most important in facilitating convergence in audit reports in Europe: - By-product reporting responsibilities - Additional reporting responsibilities - The reference to auditing standards in the auditor’s report Opportunity to also discuss : - how the audit report can communicate better what auditors do and the assurance provided - other reporting issues IFAC

78 78 Objectives for the meeting Facilitate fact gathering using Request for Input from Practitioners Gain a better understanding of issues that will need to be resolved as Europe moves towards a common audit report under the ISAs Obtain feedback on project scope IFAC

79 79 “Byproduct” reporting responsibilities Auditor is not expected to perform procedures other than those normally performed to audit the financial statements Examples: -Whether proper accounting records have been kept - Whether the auditor has been given necessary information IFAC

80 80 Additional reporting responsibilities Auditor is required to express an opinion on specified matters in addition to opinion on the financial statements Auditor designs & performs sufficient appropriate procedures to form opinion Examples: - supplementary financial information - adequacy of internal controls IFAC

81 81 Additional audit procedures Differences exist in some countries between ISAs and national standards for the financial statement audit Over time, differences likely to be converged In the meantime, when issuing a combined ISA/national standards report: - should the audit report communicate any of the additional audit procedures required at a national level? - if so, how? IFAC

82 82 Communications ISA audit report conveys to readers: - The financial statements audited - Management’s responsibility for the financial statements - The auditor’s responsibilities - A description of what an audit is - The auditor’s opinion IAASB will be considering the nature & extent of revisions that might improve the report Suggestions? IFAC

83 83 Other issues Reference to titles or page numbers? Date of the auditor’s report Reports on non-consolidated parent financial statements Reporting in accordance with IFRS (exposure draft to be issued shortly) Non-IFRS reporting issues Other? IFAC

84 Hugo VAN PASSEL84 2.Commentaar voor België  eerste stand van zaken

85 Hugo VAN PASSEL85 Commentaar voor België Discussiedocument

86 Hugo VAN PASSEL86 “Byproduct” reporting responsibilities Auditor is not expected to perform procedures other than those normally performed to audit the financial statements Examples: -Whether proper accounting records have been kept - Whether the auditor has been given necessary information IFAC

87 Hugo VAN PASSEL87 Commentaar voor België TOPIC 1 – “Byproduct” Reporting Responsibilities Without prejudice to certain formal aspects of minor importance, the accounting records are maintained and the financial statements have been prepared in accordance with the legal and regulatory requirements applicable in Belgium. (explicit reporting) No transactions have been undertaken or decisions taken in violation of the company's statutes or Companies Act which we would have to report to you. The appropriation of results proposed to the general meeting complies with the legal and statutory provisions. (explicit reporting)

88 Hugo VAN PASSEL88 Commentaar voor België Discussiedocument

89 Hugo VAN PASSEL89 Additional reporting responsibilities Auditor is required to express an opinion on specified matters in addition to opinion on the financial statements Auditor designs & performs sufficient appropriate procedures to form opinion Examples: - supplementary financial information - adequacy of internal controls IFAC

90 Hugo VAN PASSEL90 Commentaar voor België TOPIC 2 – Additional Reporting Responsibilities The director's report contains the information required by law and is consistent with the financial statements. (explicit reporting) (reference to the national (Belgian) Companies Act, art. 144, 4°) (where required): In accordance with article (523 or 524) (Related party transactions) of the Companies Act, we are also required to report to you on the following transactions which have taken place since the last ordinary general meeting: (explicit reporting).

91 Hugo VAN PASSEL91 Commentaar voor België Discussiedocument

92 Hugo VAN PASSEL92 Additional audit procedures Differences exist in some countries between ISAs and national standards for the financial statement audit Over time, differences likely to be converged In the meantime, when issuing a combined ISA/national standards report: - should the audit report communicate any of the additional audit procedures required at a national level? - if so, how? IFAC

93 Hugo VAN PASSEL93 Commentaar voor België TOPIC 3 – Additional Audit Procedures None

94 Hugo VAN PASSEL94 Commentaar voor België Discussiedocument

95 Hugo VAN PASSEL95 Communications ISA audit report conveys to readers: - The financial statements audited - Management’s responsibility for the financial statements - The auditor’s responsibilities - A description of what an audit is - The auditor’s opinion IAASB will be considering the nature & extent of revisions that might improve the report Suggestions? IFAC

96 Hugo VAN PASSEL96 Commentaar voor België TOPIC 4 – Communication Issues Different wording is illustrated with standard ‘belgian’ audit report  shown on the next slides

97 Hugo VAN PASSEL97 (INDEPENDENT) AUDITOR’S REPORT (APPROPRIATE ADDRESSEE) STATUTORY AUDITOR’S REPORT FOR THE YEAR ENDED … TO THE SHAREHOLDERS' MEETING OF THE COMPANY …

98 Hugo VAN PASSEL98 We have audited the accompanying balance sheet of the ABC Company as of December 31, 20xx, and the related statements of income, and cash flows for the year then ended (reference can also be by page number) … … These financial statements are the responsibility of the Company’s management… … Our responsibility is to express an opinion on these financial statements based on our audit. In accordance with legal and regulatory requirements we are pleased to report to you on the performance of the audit mandate which you have entrusted to us. We have audited the financial statements as of and for the year (... months) ended … 20.. which have been prepared under the responsibility of the board of directors which show a balance sheet total of EUR …. and a profit (loss) for the year of EUR … We have also carried out the specific additional audit procedures required by the law.

99 Hugo VAN PASSEL99 (Blanc) Unqualified audit opinion on the financial statements (if applicable: with an emphasis of matter paragraph) (or: Adverse Opinion/Disclaimer of Opinion)

100 Hugo VAN PASSEL100 We conducted our audit in accordance with International Standards on Auditing (or refer to relevant national standards or practices)… We conducted our audit in accordance with the standards of the "Institut des Reviseurs d'Entreprises/Instituut der Bedrijfsrevisoren". Those standards require that we plan and perform the audit to obtain reasonable assurance about whether the financial statements are free of material misstatement, taking into account the legal and regulatory requirements applicable to the financial statements in Belgium.

101 Hugo VAN PASSEL101 …Those standards require that we plan and perform the audit to obtain reasonable assurance about whether the financial statements are free of material misstatement… … An audit includes examining, on a test basis, evidence supporting the amounts and disclosures in the financial statements… … An audit also includes assessing the accounting priniciples used and significant estimates made by management, as well as evaluating the overall financial statement presentation… … We believe that our audit provides a reasonable basis for our opinion. In accordance with these standards, we considered the company's administrative and accounting organisation, as well as its internal control procedures. Company officials have responded clearly to our requests for explanations and information. An audit includes examining, on a test basis, evidence supporting the amounts and disclosures in the financial statements. An audit also includes assessing accounting principles used and significant accounting estimates made by management, as well as evaluating the overall financial statement presentation. We believe that our audit provides a reasonable basis for our opinion.

102 Hugo VAN PASSEL102 New: In our opinion, the financial statements give a true and fair view of (or ‘present fairly, in all material respects,’) the financial position of the Company as of December 31, 20xx, and of the results of its operations and its cash flows for the year then ended in accordance with International Accounting Standards (or ( title of financial reporting framework with reference to the country of origin) ) (and comply with… (refer to relevant statutes or law). In our opinion, taking into account the legal and regulatory requirements, the financial statements give a true and fair view of the company’s assets, liabilities, financial position as of … and the results of its operations for the year (... months) then ended, and the information given in the notes to the financial statements is adequate.

103 Hugo VAN PASSEL103 Additional certifications (if applicable: and information) We supplement our report with the following certifications (and information) which do not modify our audit opinion on the financial statements: The directors' report includes the information required by law and is consistent with the financial statements; (where applicable: other information designed to draw the reader's attention to a specific characteristic of the audited documents, for example): "As indicated in notes XX to the financial statements, the accounting principles applied in preparing these financial statements have been modified compared to previous year". Without prejudice to certain formal aspects of minor importance, the accounting records are maintained and the financial statements have been prepared in accordance with the legal and regulatory requirements applicable in Belgium.

104 Hugo VAN PASSEL104 No transactions have been undertaken or decisions taken in violation of the company’s statutes or Companies Act which we have to report to you. The appropriation of results proposed to the general meeting complies with the legal and the statutory provisions. (where applicable) An interim dividend was distributed during the year in relation to which we have issued the attached report in accordance with legal requirements; (where applicable) In accordance with article (523 or 524) of Companies Act, we are also required to report to you on the following transactions which have taken place since the last ordinary general meeting: (description) …

105 Hugo VAN PASSEL105 Commentaar voor België Discussiedocument

106 Hugo VAN PASSEL106 Other issues Reference to titles or page numbers? Date of the auditor’s report Reports on non-consolidated parent financial statements Reporting in accordance with IFRS (exposure draft to be issued shortly) Non-IFRS reporting issues Other? IFAC

107 Hugo VAN PASSEL107 Commentaar voor België TOPIC 5 – Other Issues Requiring references to the titles of relevant financial statements rather than just page numbers – which may be an issue, for example, in a electronic reporting environment.  Titles + some relevant figures

108 Hugo VAN PASSEL108 Commentaar voor België TOPIC 5 – Other Issues Issues related to the date of the auditor’s report. For example, it would be useful to IAASB to appreciate the legal or regulatory requirements, if any, in your country that define, or otherwise influence, the date of the auditor’s report.  Actually: dated at end of field work. Suggestion double dating.

109 Hugo VAN PASSEL109 Commentaar voor België TOPIC 5 – Other Issues The form of reporting appropriate when the auditor is reporting on the accounts of a parent when either no consolidated financial statements are prepared, or where consolidated statements are prepared but published separately  Clear identification of type of accounts and accounting principles are used

110 Hugo VAN PASSEL110 Commentaar voor België TOPIC 5 – Other Issues Further discussion in the auditor’s report on the financial reporting framework used when it differs significantly from IAS/IFRS (which will not be an issue in the EU when it adopts the IAS/IFRS in 2005, but remains an issue in other parts of the world).  OBJECTION

111 Hugo VAN PASSEL111 Commentaar voor België TOPIC 5 – Other Issues IAASB should be aware of: Very regular publication on the audit process and procedures and of the auditor's role and the meaning of an auditor's report to the public. It seems impossible to explain this in each auditor's report. The actual text is misleading since it does not contain:... we considered the company's administrative and accounting organisation, as well as its internal control procedures...

112 Hugo VAN PASSEL112 3.De verklaring bij de jaarrekening als communicatiemiddel

113 Hugo VAN PASSEL113 STATUTORY AUDITOR’S REPORT FOR THE YEAR ENDED … TO THE SHAREHOLDERS' MEETING OF THE COMPANY … In accordance with legal and regulatory requirements we are pleased to report to you on the performance of the audit mandate which you have entrusted to us. We have audited the financial statements as of and for the year (... months) ended … 20.. which have been prepared under the responsibility of the board of directors which show a balance sheet total of EUR …. and a profit (loss) for the year of EUR … We have also carried out the specific additional audit procedures required by the law. Unqualified audit opinion on the financial statements (if applicable: with an emphasis of matter paragraph) (or: Adverse Opinion/Disclaimer of Opinion) We conducted our audit in accordance with the standards of the "Institut des Reviseurs d'Entreprises/Instituut der Bedrijfsrevisoren". Those standards require that we plan and perform the audit to obtain reasonable assurance about whether the financial statements are free of material misstatement, taking into account the legal and regulatory requirements applicable to the financial statements in Belgium.

114 Hugo VAN PASSEL114 In accordance with these standards, we considered the company's administrative and accounting organisation, as well as its internal control procedures. Company officials have responded clearly to our requests for explanations and information. An audit includes examining, on a test basis, evidence supporting the amounts and disclosures in the financial statements. An audit also includes assessing accounting principles used and significant accounting estimates made by management, as well as evaluating the overall financial statement presentation. We believe that our audit provides a reasonable basis for our opinion. In our opinion, taking into account the legal and regulatory requirements, the financial statements give a true and fair view of the company’s assets, liabilities, financial position as of … and the results of its operations for the year (... months) then ended, and the information given in the notes to the financial statements is adequate. Additional certifications (if applicable: and information) We supplement our report with the following certifications (and information) which do not modify our audit opinion on the financial statements: The directors' report includes the information required by law and is consistent with the financial statements;

115 Hugo VAN PASSEL115 (where applicable: other information designed to draw the reader's attention to a specific characteristic of the audited documents, for example): "As indicated in notes XX to the financial statements, the accounting principles applied in preparing these financial statements have been modified compared to previous year". Without prejudice to certain formal aspects of minor importance, the accounting records are maintained and the financial statements have been prepared in accordance with the legal and regulatory requirements applicable in Belgium. No transactions have been undertaken or decisions taken in violation of the company’s statutes or Companies Act which we have to report to you. The appropriation of results proposed to the general meeting complies with the legal and the statutory provisions. (where applicable) An interim dividend was distributed during the year in relation to which we have issued the attached report in accordance with legal requirements; (where applicable) In accordance with article (523 or 524) of Companies Act, we are also required to report to you on the following transactions which have taken place since the last ordinary general meeting: (description) …

116 Hugo VAN PASSEL116 A. IV. ISA door Pol Fivez

117 117 ISA’s and GAAS Tendance grandissante sur le plan international: ISAs hors USA Toenemende tendens op internationaal gebied: ISA’s buiten de USA Appui de l’Union Européenne Steun voor de EG - Influence possible sur ISAs - Mogelijke invloed op ISA’s - Nouvelle norme européenne qui prendront beaucoup de temps - Een nieuwe Europese norm zou teveel tijd vergen - Application obligatoire possible - Naar een verplichte toepassing? Pas de différence fondamentale avec les normes de l’IRE Geen fundamenteel verschil met de Belgische controlenormen

118 118 IFAC- International Federation of Accounts - Comités Education Ethics Financial and Management Accounting Information Technology Membership Public Sector International Auditing Practices - IAPC

119 119 IAPC- Standard setting process Assigning topic Appoint of subcommittee (worldwide members) Detailed study of existing standards Proposal of scope, content and level of guidance for the future ISA IAPC approves/ amends proposed scope, etc. Subcommittee drafts the ISA

120 120 IAPC- Standard setting process Draft distributed to all IFAC Member Bodies for Comment Exposure period: normally 4 months Review of suggested changes Voting on issue the document as definitive ISA

121 121 Adoption of ISAs by member countries Some adopt ISAs with some amendments to take into consideration which needs to be addressed and incorporated into the national standard (e.g. The Netherlands) Some that do not have a national standard function may choose to adopt ISAs as their national standards (e.g. Luxembourg) Some believe that there should be differences between their national standards and the ISAs and do not consider it appropriate to adopt the ISAs completely (e.g. UK, Ireland)

122 122 EU – Committee on Auditing – May 1999 Concern: Number and significance of inconsistencies between ISAs and national auditing standards Priorities: -ISA 240 Fraud and error -ISA 250 Consideration of laws and regulations in an audit of F/S -ISA 402 Audit considerations relating to units using service organisations -ISA 550 Related parties -ISA 580 Management representations -ISA 700 The auditor’s report on financial statements -ISA 710 Comparatives -ISA 720 Other info in documents containing audited F/S Actions: Suggestions to Member States for all ISAs

123 123 EU- préconiser 15/11/2000 “label de qualité” EU- een kwaliteitslabel invoeren (15/11/2000) Responsabilité de chaque état membre Verantwoordelijkheid van iedere lidstaat Controle confraternel ou collaboration Confraterende controle Cycle appreciation maximum 6 ans Cycli van maximaal 6 jaar Evaluation du système de controle de qualité du cabinet Beoordeling van het systeem van kwaliteitscontrole van het kantoor + tests de conformité global + globale conformiteitstests + controle dossier individuel + controle individueel dossier Controle plus intensif d’auditeurs pour englober la clièntèle “Institution d’intérêt public” Meer intensieve controle van de auditors die toegelaten worden tot de audit van “Instellingen voor publiek belang” Surveillance possible avec membre non-auditeurs Mogelijkheid tot toezicht door niet-auditors

124 124 EU- préconiser 15/11/2000 “label de qualité” Rendre public/résultat d’évaluation Openbaarmaking van de resultaten van de beoordeling Règles de discipline Tuchtregels Secret professionnel des personnes Beroepsgeheim Qualité (qualification professionnelle) Kwaliteit (Qualificatie) Indépendance et objectivité du personnel contrôleur Onafhankelijkheid en objectiviteit van het controlepersoneel Mettre suffisamment de moyens disponibles Voldoende middelen ter beschikking stellen

125 125 Contrôle confraternel en Belgique Belgische confraternele controle Norme acceptée par le conseil en juillet 1991 Norm aangenomen door de Raad in juli 1991 Nouvelle norme applicable en 2002 (encore en projet voir Vademecum) Nieuwe norm vanaf 2002: wij verwijzen naar Vademecum 2001 waar de ontwerptekst zoals overgemaakt voor advies aan de Hoge Raad is opgenomen Souhait de l’U.E. de publication des constatations (IRE rapport annuel 1998) Wens van Europa dat de resultaten worden openbaar gemaakt (zie jaarverslag 1998) Cadre ISA ISA - experience des contrôleurs réviseurs - ervaring hiermede van de controlerende revisors - controle par sondage après 1 an d’application ISA - steekproefcontrole na 1 jaar ISA

126 126 Introduction to IASs Glossary of terms vocabulaire explique verklaring van de terminologie Preface to ISAs and Related Services (RSs) preface des lignes directrices inleiding met de algemene richtlijnen

127 127 Codification of IASs Introductory matters Responsibilities Planning International Control Audit evidence Using Work of others Audit conclusions and reporting Specialised areas Related services International Auditing Practice Statements Definition IAPS: see later

128 128 IASs 100 – 199: Introductory matters 100Assurance Engagements Mission de fixer la véracité de déclarations écrites faite par des tiers Opdracht om de waarachtigheid van geschreven verklaringen van derden te bestatigen 120Framework of ISAs Cadre conceptuel en fonction des missions de controle et missions de controle apparente Conceptueel kader

129 129 ISASs 200 – 299: Responsibilities 200Objective and General Principles Governing an audit of Financial Statements Objectifs et principes généraux en matière d’audit d’étas financiers Doelstellingen en algemene beginselen van de audit voor financiële staten 210Terms of Audit Engagements Termes et conditions de la mission d’audit Inhoud en voorwaarden van de audit opdracht 220Quality Control for Audit Work Contrôle de qualité Kwaliteitscontrole 230Documentation Documentation des travaux Documentering van de werkzaamheden

130 130 ISASs 200 – 299: Responsibilities 240The Auditor’s Responsibility to consider Fraud and Error in an Audit of Financial Statements Fraude et erreur Fraude en vergissingen 250Consideration of laws and regulations in an Audit of Financial Statements L’importance des lois et règlements lors du contrôle des comptes annuels Het belang van wetten en reglementen voor de controle van de financiële staten 260Communications of Audit Matters with those Charged with Governance Communication des résultats du contrôle aux organes chargés de gouverner (voir projet nouvelle norme IRE) Mededeling van controlevaststellingen aan de organen belast met behoorlijk bestuur

131 131 ISAs 300 – 399: Planning 300Planning Le planning et les travaux de controle De planning en de controlewerkzaamheden 310Knowledge of the Business Connaissance des activités de l’entreprise Kennis van de activiteiten van de onderneming 320Audit Materiality L’importance des seuils de significativité dans la mission de controle Materialiteit

132 132 ISAs 400 – 499: Internal Control 400Risk Assessments and Internal Control Analyse des risques et évaluation du contrôle interne Beoordeling van de risico’s en van de interne controle 401Auditing in a Computer Information Systems Environment Contrôle dans un environnement où l’on emploit du matériel informatique Controle in een geïnformatiseerde omgeving 402Audit Considerations Relating to Entities Using Service Organisations Facteurs à considérer pour le contrôle d’entités faisant appel à des organisations de services Controle van entiteiten die beroep doen op service bureau’s

133 133 ISAs 500 – 599: Audit Evidence 500Audit Evidence Contrôle – information probante Controle: bewijskrachtig materiaal 501Audit Evidence – Additional Considerations for Specific Items Complément d’informations à obtenir dans des situations spécifiques Bewijskrachtig materiaal – bijkomende informatie te bekomen in specifieke omstandigheden 505External Confirmations Confirmations externes Externe confirmaties 510Initial Engagements – Opening Balances Première exécution de mission de controle – balances d’ouvertures Eerste jaar van de controle - openingsbalansen

134 134 ISAs 500 – 599: Audit Evidence 520Analytical Procedures Procédures analytiques d’évaluation Analytische controle-aanpak 530Audit Sampling and other Selective Testing Procedures Contrôle de détails par des méthodes d’évaluation statistiques Statistische steekproefcontroles 540Audit of Accounting Estimates Contrôle des estimations Controle van de boekhoudkundige ramingen 550Related Parties Parties liées Verbonden partijen

135 135 ISAs 500 – 599: Audit Evidence 560Subsequent Events Evénements postérieurs à la clôture Gebeurtenissen na balansdatum 570Going Concern Hypothèse de continuité d’exploitation Continuïteitsbeginsel 580Management Representations Déclarations de la direction de l’entreprise Verklaringen van de directie

136 136 ISAs 600 – 699: Using Work of others 600Using the Work of Another Auditor Utiliser le travail des autres auditeurs Gebruikmaking van het werk van andere auditors 610Considering the Work of Internal Auditing Examen des travaux des auditeurs internes Inachtname van het werk van de interne audit 620Using the Work of an Expert Utiliser le travail des experts Gebruik van het werk van experten

137 137 ISAs 700 – 799: Audit conclusions and reporting 700The Auditor’s Report on Financial Statements Les déclarations du commissaire lors du rapport des comptes annuels De verklaring van de auditor over de financiële staten 710Comparatives Données comparatives Vergelijkende cijfers 720Other information in documents containing Audited Financial Statements Autres documents où les comptes annuels sont reproduits Andere informatie waarin gecontroleerde financiële staten zijn vervat

138 138 ISAs 900 – 999: Related services 910Engagements to Review Financial Statements Mission d’examens limités d’états financiers Beperkt nazicht van financiële staten 920Engagements to Perform Agreed-Upon Procedures Regarding Financial Information Missions d’examen d’informations financières sur la base de procédures convenues Auditopdracht voor financiële informatie volgens overeengekomen audit procedures 930Engagements to Compile Financial Information Mission de compilation d’informations financières Opdracht voor samenstelling van financiële informatie

139 139 ISAs 1000 – 1100: International auditing practice standards 1000Inter – Bank Confirmation Procedures Procédures de confirmation bancaires Bankbevestigingen 1001CIS Environment-Stand-Alone Micros Environnement informatique – Micro-ordinateurs autonomes Informatica-omgeving – onafhankelijke micro-computers 1002CIS Environments-Database Systems Environnement informatique – Systèmes d’ordinateurs interconnectés Informatica-omgeving – computernetwerken 1003CIS Environments – Database Systems Environnement informatique – Système de bases de données Informatica-omgeving - gegevensbestanden

140 140 ISAs 1000 – 1100: International auditing practice standards 1004The Relationship between Bank Supervisors and External Auditors Relations entre les commissions de contrôle des Banques et les auditeurs externes Relatie tussen de toezichthouders op de banken en de externe auditors 1005The Special Consideration in the Audit of Small Entities Remarques particulières relatives à l’audit de petites entreprises Bijzondere beschouwingen voor de audit van kleinere entiteiten 1006The Audit of International Commercial Banks L’audit des banques commerciales internationales Audit van internationale zakenbanken 1007Communications with Management Communication avec la direction Communicatie met het management

141 141 ISAs 1000 – 1100: International auditing practice standards 1009Computer – Assisted Audit Techniques Technique d’audit assistées par ordinateur Audit ondersteund door informatica 1010The Consideration of Environmental Matters in the Audit of Financial Statements Considération des matières environnementales dans l’audit des Etats Financiers Inachtname van leefmilieuaspecten bij de audit van financiële staten 1012Auditing Derivative Financial Instruments L’audit des instruments financiers dérivés Audit van afgeleide financiële instrumenten

142 142 Missing topics ISAs Group audits – Audits des Groupes – Audit van ondernemingsgroepen Joint audits – Collège de Commissaires – College van Commissarissen

143 143 ISAs pas encore intégrés dans des normes ou dans des recommandations de l’IRE 402Audit Considerations Relating to Entities Using Service Organisations Considérations à propos du contrôle des entreprises qui utilisent des services bureaux Controle van entiteiten die beroep doen op service bureau’s 510Initial Engagements – Opening Balances Première exécution de la mission de contrôle de la Balance d’ouverture Eerste jaar van de controle – openingsbalans 710Comparatives Comparaison des informations Vergelijkende cijfers

144 144 Recommandations de l’IRE pas encore en phase avec les ISAs correspondants 310Knowledge of the Business Connaissances des activités de l’entreprise Kennis van het bedrijf van de entiteit 400Risk Assessments and Internal Control Analyse du risque et contrôle interne Beoordeling van de risico’s en van de interne controle 501Audit Evidence – Additional Considerations for Specific Items Contrôle des informations – Considérations supplémentaires pour des éléments spécifiques Bewijskrachtig materiaal – Bijkomende informatie te bekomen in specifieke omstandigheden

145 145 Recommandations de l’IRE pas encore en phase avec les ISAs correspondants 550Related Parties Parties liées Verbonden partijen 560Subsequent Events Evénements après la date de clôture Gebeurtenissen na balansdatum 580Management Representations Communications de la direction de l’entreprise Verklaringen van de directie 710 Comparatives Comparaison des informations Vergelijkende cijfers 720Other information in documents containing Audited F/S Autres documents où les comptes annuels sont reproduits Andere informatie waarin gecontroleerde financiële staten zijn vervat

146 Hugo VAN PASSEL146 B.Inbreng in natura I.Inleiding (mondeling) II.Aanpassingen van de norm Inbreng in natura

147 Hugo VAN PASSEL147 NORMEN INZAKE CONTROLE VAN INBRENG IN NATURA EN QUASI INBRENG Aanpassingen van de normen Toepassing uiterlijk op 1 april Principes C ofwel wordt de algemene vergadering niet verzocht om de handeling die wegens het ontbreken van het verslag voor nietigverklaring vatbaar is, op authentieke wijze - wanneer dit vereist is overeenkomstig het Wetboek van vennootschappen - te bevestigen. In dit geval voert de bedrijfsrevisor een conventionele opdracht uit; hij mag niet verwijzen naar onderhavige normen. In het kader van de aansprakelijkheid van oprichters of leden van het bestuursorgaan (aansprakelijkheid van de oprichters : art. 229, 4° (BVBA), 405, 3° (CVBA) en 456, 3° (NV en Comm. VA) van het W. venn.; aansprakelijkheid van de leden van het bestuursorgaan : art. 314, 4° (BVBA), 424,3° (CVBA) en 610, 4° (NV en Comm. VA) van het W. venn.), kan zijn verslag een zeker belang hebben, indien hij vaststelt dat er geen overwaardering is van inbrengen in natura. Deze opdracht kan niet uitgevoerd worden door de commissaris, die de overtreding in elk geval zal dienen te melden in zijn controleverslag aan de jaarlijkse algemene vergadering.

148 Hugo VAN PASSEL Het verdient aanbeveling om een opdrachtbrief op te stellen, waarin de bedrijfsrevisor herinnert aan de verantwoordelijkheid van elk van de betrokken partijen voor het opmaken van de in de wet bepaalde verslagen. Meer in het bijzonder onderstreept hij dat de eigenlijke waardering van de inbreng in natura gebeurt door het bestuursorgaan. Hij herinnert verder aan de vereisten inzake de toegang tot de informatie, alsook aan de berekeningswijze van het ereloon. De bedrijfsrevisor zal bijzondere aandacht schenken aan de paragrafen 1.2. en 1.3. van de controleaanbeveling van 4 februari 1985 inzake de aanvaarding van een controleopdracht door een bedrijfsrevisor. In bepaalde gevallen, kan de bedrijfsrevisor het noodzakelijk achten om het bestuursorgaan of de oprichters te vragen dat zij zich door externe deskundigen zouden laten bijstaan.

149 Hugo VAN PASSEL Indien, zelfs vóór zijn aanstelling, blijkt dat de bedrijfsrevisor niet de noodzakelijke informatie zal verkrijgen om zijn werkzaamheden goed uit te voeren (termijnen, gebrek aan boekhoudkundige organisatie, localisatie van het goed, twijfel omtrent de eigendom van het goed,...), dan zal hij van de opdracht afzien. In deze context zal de bedrijfsrevisor aandacht hebben voor verrichtingen die vallen onder het toepassingsgebied van de witwaswet (wet van 11 januari 1993 tot voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld), en de eventuele meldingsplicht. In dit verband past het ook te verwijzen naar paragraaf 6.2. van de controleaanbeveling van 5 juni 1998 inzake fraude en onwettige handelingen. De bedrijfsrevisor zal in het bijzonder toezien op de verplichting om in zijn werkdocumenten een kopie bij te houden van de identificatiegegevens van de inbrenger (identiteitskaart of paspoort voor een natuurlijke persoon, statuten en inschrijvingen voor een rechtspersoon).

150 Hugo VAN PASSEL De tussenkomst van de beroepsbeoefenaar heeft tot doel een commentaar te verstrekken bij de identificatie en beschrijving van het bestanddeel dat wordt ingebracht of overgedragen, alsook bij de waarderingsmethoden die het bestuur heeft toegepast om de vergoeding vast te stellen. De bedrijfsrevisor zal zich evenwel niet uitspreken over de rechtmatigheid en billijkheid van de verrichting (“no fairness opinion”). De bedrijfsrevisor zal bijzonder aandachtig zijn voor het feit dat de inbreng in natura of het over te dragen bestanddeel niet overgewaardeerd is Wanneer één of meerdere bepalingen van de controleaanbeveling van 5 juni 1998 inzake fraude en onwettige handelingen toepassing vinden, zal de bedrijfsrevisor hieraan bijzondere aandacht besteden.

151 Hugo VAN PASSEL Controlewerkzaamheden In de drie voorgaande gevallen, zal de bedrijfsrevisor speciale aandacht besteden aan het verslag dat de oprichters of het bestuursorgaan van de vennootschap moeten opstellen, en waarin de oprichters of het bestuursorgaan zijn overgegaan tot de waardering van de in te brengen of over te dragen bestanddelen. Rekening houdend met het feit dat, in voorkomend geval, in dit verslag dient uiteengezet te worden waarom wordt afgeweken van de conclusies van de bedrijfsrevisor, kan men besluiten dat dit bijzonder verslag niet altijd definitief is vóór het controleverslag is overgemaakt. Dit belet de bedrijfsrevisor echter niet om de overhandiging van de ontwerp-verslagen te vragen, in zoverre hierin noodzakelijkerwijs aanwijzingen over de beschrijving van de inbrengen in natura of quasi-inbrengen, alsook over hun waardering opgenomen zijn.

152 Hugo VAN PASSEL152 (Vervolg controlewerkzaamheden ) Indien het schriftelijk ontwerp-verslag van de oprichters of het bestuursorgaan niet aan de bedrijfsrevisor ter beschikking wordt gesteld, alvorens hij zijn opdracht aanvangt, dan zal hij desalniettemin trachten de nodige informatie te verzamelen, ondermeer het ontwerp van de statuten of van de wijziging van de statuten, of het ontwerp van de overeenkomst tot overdracht. Hij zal zijn controleverslag echter niet beëindigen zolang hij het ontwerp-verslag van de oprichters of het bestuursorgaan niet heeft ontvangen.

153 Hugo VAN PASSEL De bedrijfsrevisor moet het algemeen kader van de verrichting nagaan, en zijn onderzoek moet rekening houden met de wijze waarop de belangen van de partijen en van derden werden behandeld. Hij zal evenwel geen uitspraak doen over de rechtmatigheid en billijkheid van de verrichting (“no fairness opinion”).

154 Hugo VAN PASSEL De bedrijfsrevisor vraagt aan de oprichters of het bestuursorgaan om, rekening houdend met het relatief belang van elk overgedragen bestanddeel, hem de gegevens te overhandigen die hij nodig acht om een oordeel te kunnen uitspreken over, en controleert hun overeenstemming met de beschrijving van de inbreng in natura of quasi-inbreng : -het bestaan, de ligging en het vatbaar zijn voor inbreng van de over te dragen goederen, rechten en verplichtingen; -het eigendomsrecht van de overdrager (door bijvoorbeeld hypothecaire uittreksels) en de identiteit van de overdrager; de bedrijfsrevisor zal o.m. het huwelijksstelsel van de overdrager natrekken;

155 Hugo VAN PASSEL155 -de fysieke staat van het goed en zijn gebruiksnut voor de vennootschap (gebruikstoestand, milieuaspecten,...) -de mogelijke verbintenissen die op de goederen rusten (zekerheid, volmacht of belofte om een hypotheek te nemen) alsook het gebruiksrecht van een bestanddeel in hoofde van de verkrijgende vennootschap; wat het nazicht van de zekerheden betreft, zal de bedrijfsrevisor nagaan of de overdrager de schriftelijke toelating heeft gekregen van de schuldeiser om het goed te vervreemden;

156 Hugo VAN PASSEL156 -ingeval van een inbreng in natura of quasi-inbreng van een éénmanszaak, of van een bedrijfsafdeling, die niet zou geschieden volgens de artikelen 759 e.v. van het Wetboek van vennootschappen, het bestaan van verbintenissen inzake arbeidscontracten, overname- of overdrachtovereenkomsten (CAO nr. 32bis) van activa, milieurisico's, etc.; -het verkrijgen binnen de wettelijke termijnen van het fiscaal certificaat bedoeld in art. 442bis WIB; -de voldoende graad van beschrijving van elk over te dragen bestanddeel; -in zoverre het een verrichting betreft, waarbij de verkrijgende vennootschap aanvaardt schulden of lasten te dragen, de draagwijdte van de verbintenis van de vennootschap; -elke andere voor de opdracht nuttige informatie.

157 Hugo VAN PASSEL De bedrijfsrevisor controleert de door de partijen weerhouden methoden van waardering van elke inbreng in natura of van het over te dragen bestanddeel en hun motivatie. Hij beoordeelt de gepastheid van de door de partijen gedane keuze. De bedrijfsrevisor zal bijzonder aandachtig zijn voor het feit dat de inbreng in natura of het over te dragen bestanddeel niet overgewaardeerd is. De bedrijfsrevisor kan geenszins zelf overgaan tot de waardering van elke inbreng in natura of van het over te dragen bestanddeel.

158 Hugo VAN PASSEL Rekening houdend met het relatieve belang van de over te dragen bestanddelen, vraagt de bedrijfsrevisor aan de oprichters of het bestuursorgaan om hem alle bewijsmiddelen en verantwoordingsstukken die hij noodzakelijk acht te overhandigen, en verricht hij de nodige controles, ondermeer : -de inventarissen van de over te dragen bestanddelen, alsook de stukken die voor de controle ervan vereist zijn; -alle mogelijke inlichtingen in verband met de aanwendingsvoorwaarden van de te verkrijgen goederen, met name in het raam van een gereglementeerde activiteit of wanneer een uitbatingsvergunning is vereist;

159 Hugo VAN PASSEL159 -de historische gegevens, het naar behoren geformuleerde oordeel van de verantwoordelijken over het bestaan van en de toekomstperspectieven die verbonden zijn aan de immateriële bestanddelen (in verband hiermee weze eraan herinnerd dat de forfaitaire criteria - fiscale of andere - niet noodzakelijk geschikte waarderingscriteria zijn); -de onderliggende elementen die de waardering van de financiële vaste activa verantwoorden (jaarrekening, toekomstvooruitzichten, enz.); -de specificatie van alle vorderingen en schulden tegenover derden, evenals de synthetische en analytische documentatie, die de controle mogelijk moeten maken; hij zal ondermeer de elementen verzamelen die noodzakelijk zijn voor de berekening van het disconto, in het geval de vorderingen of schulden geen intrest of een abnormaal lage intrest opbrengen;

160 Hugo VAN PASSEL160 -de beschrijving van de elementen die, bij incorporatie van vorderingen in het kapitaal, aan de oorsprong liggen van die vorderingen van de inbrenger op de vennootschap;.-de mogelijke invloed op de waardering van de rechten en verplichtingen, verbonden aan activa- en passivabestanddelen, zoals hierboven vermeld in ; -in voorkomend geval, een kopie van het in de hierboven vermelde paragraaf bedoeld deskundigenverslag.

161 Hugo VAN PASSEL161 C.Omzetting I.Wetsaanpassing niet meer een certificatie = voorstel door I.B.R.


Download ppt "UPDATING AUDITNORMEN: PERMANENTE OPDRACHTEN, INBRENG IN NATURA EN OMVORMING Hugo VAN PASSEL Bedrijfsrevisor 25 oktober 2002."

Verwante presentaties


Ads door Google