De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Spraakontwikkeling in het eerste levensjaar met en zonder auditieve input Dr. F.J. van Beinum Instituut voor Fonetische Wetenschappen / ACLC Universiteit.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Spraakontwikkeling in het eerste levensjaar met en zonder auditieve input Dr. F.J. van Beinum Instituut voor Fonetische Wetenschappen / ACLC Universiteit."— Transcript van de presentatie:

1

2 Spraakontwikkeling in het eerste levensjaar met en zonder auditieve input Dr. F.J. van Beinum Instituut voor Fonetische Wetenschappen / ACLC Universiteit van Amsterdam Infant Speech Development Centre Beekbergen Symposium Antwerpen Taalverwerving met een cochleair implantaat

3 Antwerpen Symposium 2 9 december 2006 spraakontwikkeling van een kind van geboortekreet naar mondigheid

4 Antwerpen Symposium 3 9 december 2006 hoe moeten we de ontwikkeling van de spraakcommunicatie bestuderen ? prospectief beginsituatie als startpunt beginsituatie als startpunt zichzelf-organiserend systeem: zichzelf-organiserend systeem: - waarin de stadia in de ontwikkeling zich op hiërarchische wijze manifesteren retrospectief eindsituatie eindsituatie terugkijken hoe de situatie tot stand kwam terugkijken hoe de situatie tot stand kwam - fonemen - syllaben - woorden - zinnen  

5 Antwerpen Symposium 4 9 december 2006 drie kernpunten in de spraak- ontwikkeling van kinderen: spraakperceptie spraakperceptie spraakproductie spraakproductie ouder-kind interactie ouder-kind interactie

6 Antwerpen Symposium 5 9 december 2006 cyclisch-dynamisch systeem in de ontwikkeling van spraakcommunicatie auditieve feedback geluids- perceptie van ouder in interactie geluids- productie van ouder in interactie geluids- productie van het kind geluids- perceptie van het kind

7 Antwerpen Symposium 6 9 december 2006 vandaag vooral de nadruk op ontwikkeling van de spraakproductie ontwikkeling van de spraakproductie spraakperceptie spraakperceptie ouder-kind interactie ouder-kind interactie maar ontwikkelingsproces is niet te begrijpen zonder ook aandacht voor

8 Antwerpen Symposium 7 9 december 2006 spraakcommunicatie-instrument van een baby bij de geboorte auditief systeem werkend vanaf 5de maand van de zwangerschap werkend vanaf 5de maand van de zwangerschapproductiesysteem werkend vanaf de geboorte werkend vanaf de geboorte tijdsverschil

9 Antwerpen Symposium 8 9 december 2006 auditief systeem voor de geboorte in een foetus van ± 5 maanden functioneert het auditief systeem al voor simpele geluidstimuli in een foetus van ± 5 maanden functioneert het auditief systeem al voor simpele geluidstimuli (oogknipperreactie) in de volgende maanden voor de geboorte is er reactie op steeds complexere geluiden in de volgende maanden voor de geboorte is er reactie op steeds complexere geluiden geluidsperceptie in de baarmoeder: uiterst lawaaiïge omgeving geluidsperceptie in de baarmoeder: uiterst lawaaiïge omgeving intern: geluiden van de ingewanden van de moeder, haar hartslag met een ritme dat varieert bij inspanning of rust (mogelijk het eerste "patroon") extern: (gedempt) omgevingsgeluid zoals spraak van de moeder (deels intern), spraak van andere mensen, ander omgevingsgeluid ademhalingsritme van de moeder in combinatie met haar spraak (patroon anders dan in rust) ademhalingsritme van de moeder in combinatie met haar spraak (patroon anders dan in rust) laagfrequente geluiden (± 200 Hz) minder gedempt dan hoogfrequente geluiden laagfrequente geluiden (± 200 Hz) minder gedempt dan hoogfrequente geluiden

10 Antwerpen Symposium 9 9 december 2006 auditief systeem vlak na de geboorte: grote veranderingen geluid via de lucht in plaats van via het vruchtwater geluid via de lucht in plaats van via het vruchtwater het ritme van de hartslag van de moeder kan alleen maar incidenteel gehoord worden het ritme van de hartslag van de moeder kan alleen maar incidenteel gehoord worden spraak van de moeder tegen achtergrondgeluiden klinkt anders spraak van de moeder tegen achtergrondgeluiden klinkt anders auditief systeem ontvangt samen met andere zintuigen nieuwe stimuli (opslag van multimodale patronen) auditief systeem ontvangt samen met andere zintuigen nieuwe stimuli (opslag van multimodale patronen) pasgeborene in nieuwe senso-motorische situatie, systeem op zich zelf pasgeborene in nieuwe senso-motorische situatie, systeem op zich zelf aanpassing aan stimulus-responsgedrag van de omgeving aanpassing aan stimulus-responsgedrag van de omgeving

11 Antwerpen Symposium 10 9 december 2006 ontwikkeling van de spraakproductie

12 Antwerpen Symposium 11 9 december 2006 het menselijk spraakproductiesysteem bron-filter model voor volwassen spraakproductie (Fant, 1960) bron: longen (1) + larynx (2) filter: mondkeelbuis (3) geluidsproductiesysteem gelijk bij alle zoogdieren

13 Antwerpen Symposium 12 9 december 2006 is geluidsinstrument van een baby te vergelijken met volwassen spreekinstrument ? volwassen spreekinstrument spreekinstrument baby sterk nasaal geen heldere klank weinig articulatie in begin:

14 Antwerpen Symposium 13 9 december 2006 bron-filter model als beschrijvings- systeem voor babygeluiden (zie Koopmans-van Beinum & Van der Stelt, 1986; 1998) senso-motorische benadering: beschrijving van bewegingen larynxbewegingen (stemgeving of fonatie) mondkeelbewegingen (articulatie) (aanname: dankzij veranderingen is waarneming mogelijk )

15 Antwerpen Symposium 14 9 december 2006 fonatie direct vanaf de geboorte geboortekreetbron: longen + larynx aanvankelijk reflexmatig en verre van perfecte afstemming

16 Antwerpen Symposium 15 9 december 2006 ontwikkeling van het fonatiesysteem hoe zit het met articulatie ? FONATIEFONATIE veel variatie in fonatie onderbroken fonatie ononderbroken fonatie 0 wkn 6 wkn 20 wkn

17 Antwerpen Symposium 16 9 december 2006 met ± tien weken komen de eerste articulatiebewegingen één enkele articulatiebeweging per uiting: eerst achter, later ook meer voor in de mond “cooing” filter: mondkeelbuis

18 Antwerpen Symposium 17 9 december 2006 met ± dertig weken komen er meervoudige articulatiebewegingen repeterende open-dicht bewegingen: met kaak, lip, tong, en later ook achter in de mond “brabbelen”

19 Antwerpen Symposium 18 9 december 2006 ARTICULATIEARTICULATIE 0 wkn 10 wkn 30 wkn 2 of meer articulaties enkelvoudige articulatie ontwikkeling van het articulatiesysteem

20 Antwerpen Symposium 19 9 december 2006 bouwstenen van het productie-instrument in ontwikkeling 2 of meer articulaties enkelvoudige articulatie ARTICULATIEARTICULATIE ADEMHALINGADEMHALING veel variatie in fonatie onderbroken fonatie ononderbroken fonatie FONATIEFONATIE 0 wkn 6 wkn 10 wkn 20 wkn 30 wkn

21 Antwerpen Symposium 20 9 december 2006 productie-instrument in ontwikkeling (fonatie en articulatie gecombineerd) veel variatie in fonatie onderbroken fonatie ononderbroken fonatie 0 wkn 6 wkn 10 wkn 20 wkn 30 wkn 2 of meer articulaties enkelvoudige articulatie FONATIEFONATIE ARTICULATIEARTICULATIE ADEMHALINGADEMHALING

22 Antwerpen Symposium 21 9 december 2006 stappen in spraakontwikkelingontwikkeling (fonatie en articulatie gecombineerd) FONATIEFONATIE veel variatie in fonatie ARTICULATIEARTICULATIE onderbroken fonatie ononderbroken fonatie 0 wkn 6 wkn 10 wkn 20 wkn 30 wkn 2 of meer articulaties enkelvoudige articulatie I II III IV V VI

23 Antwerpen Symposium 22 9 december 2006 drie mijlpalen in de coördinatie van spraakbewegingen FONATIEFONATIE ARTICULATIEARTICULATIE veel variatie in fonatie onderbroken fonatie ononderbroken fonatie 2 of meer articulaties enkelvoudige articulatie ADEMHALINGADEMHALING 0 wkn 6 wkn 10 wkn 20 wkn 30 wkn

24 Antwerpen Symposium 23 9 december 2006 hoe spraakontwikkeling bepalen ? aangeven dat een baby vanaf een bepaalde leeftijd een bepaalde ontwikkelingsstap kan maken aangeven dat een baby vanaf een bepaalde leeftijd een bepaalde ontwikkelingsstap kan maken kwalitatieve beoordeling (zes stadia) aangeven hoe vaak bepaalde uitingen voorkomen in audio- of videoregistratie, d.w.z. wat voor typen uitingen een baby op een bepaald moment produceert kwantitatieve beoordeling (AMSTIVOC) in tegenstelling tot (AMsterdam System for Transcription of Infant VOCalizations)

25 Antwerpen Symposium 24 9 december 2006 klassificatieschema van fonatie- en articulatiebewegingen universeel toepasbaar maakt kwantitatieve data mogelijk over afwijkende spraakontwikkelingsprocessen kan antwoord geven op de vraag of een kind in zijn geluidsproducties afwijkt van een controlegroep of een norm b.v.  kinderen met een gespleten gehemelte  dove en slechthorende kinderen  kinderen met het risico dyslectisch te zijn

26 Antwerpen Symposium 25 9 december 2006 onderzoek naar geluidsproducties van dove baby’s Chris Clement (oud-AiO) Chris Clement (oud-AiO) Ineke van den Dikkenberg-Pot (oud-AiO) Ineke van den Dikkenberg-Pot (oud-AiO) Lillian Doppen (stud. Spraaktaalpathologie Univ. Nijmegen) Lillian Doppen (stud. Spraaktaalpathologie Univ. Nijmegen) Jeannette van der Stelt (gastonderzoeker UvA) Jeannette van der Stelt (gastonderzoeker UvA) VIATAAL (Inst. voor Doven), St.-Michielsgestel Gezamenlijke Nederlandse Doveninstituten ACLC, Faculteit Geesteswetenschappen, UvA gefinancierd door: uitgevoerd door:

27 Antwerpen Symposium 26 9 december 2006 resultaten van 6 dove en 6 horende baby’s in de eerste 18 maanden van hun leven dove baby’s produceren meer uitingen dan horende dove baby’s produceren meer uitingen dan horende dove baby’s verschillen in hun geluidsproducties al in de eerste zes maanden dove baby’s verschillen in hun geluidsproducties al in de eerste zes maanden dove baby’s produceren meer fonatie zonder articulatie dove baby’s produceren meer fonatie zonder articulatie dove baby’s produceren meer articulaties zonder fonatie dove baby’s produceren meer articulaties zonder fonatie dove baby’s produceren minder variaties in hun uitingen dove baby’s produceren minder variaties in hun uitingen dove baby’s brabbelen niet in hun eerste jaar dove baby’s brabbelen niet in hun eerste jaar dove baby’s maken lettergreepeffecten door de fonatie te onderbreken vanaf 7.5 mnd dove baby’s maken lettergreepeffecten door de fonatie te onderbreken vanaf 7.5 mnd dove baby’s maken minder contrasten in hun klinkers dove baby’s maken minder contrasten in hun klinkers

28 Antwerpen Symposium 27 9 december 2006 FONATIEFONATIE ARTICULATIEARTICULATIE veel variatie in fonatie onderbroken fonatie ononderbroken fonatie 0 wkn 6 wkn 10 wkn 20 wkn 30 wkn 2 of meer articulaties enkelvoudige articulatie problematisch voor dove kinderen: coördinatie van fonatie + articulatie auditieve feedback noodzakelijk voor spraak- ontwikkeling

29 Antwerpen Symposium 28 9 december 2006 FONATIE FONATIE ARTICULATIEARTICULATIE veel variatie in fonatie onderbroken fonatie ononderbroken fonatie 0 wkn 6 wkn 10 wkn 20 wkn 30 wkn 2 of meer articulaties enkelvoudige articulatie ADEMHALINGADEMHALING hulp bij spraakontwikkeling van dove baby’s: training van coördinatie

30 Antwerpen Symposium 29 9 december 2006 na cochleaire implantatie: auditieve feedback auditieve feedback maakt coördinatie van fonatie + articulatie mogelijk FONATIEFONATIE ARTICULATIEARTICULATIE veel variatie in fonatie onderbroken fonatie ononderbroken fonatie 0 wkn 6 wkn 10 wkn 20 wkn 30 wkn 2 of meer articulaties enkelvoudige articulatie BRABBELEN

31 Antwerpen Symposium 30 9 december 2006 tekeningen: Otto Dicke, Kinderen vroegtijdige cochleaire implantatie: SPRAAKMAKENDE BELOFTE ? SPRAAKMAKENDE BELOFTE ?


Download ppt "Spraakontwikkeling in het eerste levensjaar met en zonder auditieve input Dr. F.J. van Beinum Instituut voor Fonetische Wetenschappen / ACLC Universiteit."

Verwante presentaties


Ads door Google