De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

HERSENONDERZOEK BIJ JONGEREN: Werken de hersenen bij jongeren met emotionele stoornissen anders dan bij leeftijdgenoten? Bianca van den Bulk & Natasja.

Verwante presentaties


Presentatie over: "HERSENONDERZOEK BIJ JONGEREN: Werken de hersenen bij jongeren met emotionele stoornissen anders dan bij leeftijdgenoten? Bianca van den Bulk & Natasja."— Transcript van de presentatie:

1 HERSENONDERZOEK BIJ JONGEREN: Werken de hersenen bij jongeren met emotionele stoornissen anders dan bij leeftijdgenoten? Bianca van den Bulk & Natasja van Lang

2 DOEL van deze presentatie : Inzage in …hoe emoties in de hersenen worden verwerkt, …waar in de hersenen dit anders gaat of verstoord is bij een klinische groep jongeren met emotionele stoornissen (angst/depressie), &...wat moeten we met deze informatie in de praktijk?...

3 DEEL 1. Hersengebieden betrokken bij de emotieverwerking -Hoe wordt dit in MRI onderzoek gemeten? -Wat is er bekend uit MRI onderzoek bij volwassenen met emotionele problemen? -Waarom is dit soort onderzoek ook bij jongeren belangrijk? OPBOUW in de presentatie:

4 DEEL 2. MRI onderzoek bij jongeren: Het EPISCA onderzoek -Korte inzage in de normale hersenontwikkeling in de adolescentie -Hoe worden emoties in ‘puberhersenen’ verwerkt? -Het EPISCA onderzoek -Verschil in hersenfunctioneren tussen jongeren met en zonder emotionele stoornissen -Mogelijke implicaties van de onderzoeksresultaten

5 Curium-LUMC (coördinatie): drs. Paul Meens, drs. Bianca van den Bulk, drs. Mirjam Rinne, drs. Moji Aghajani, dr. Natasja van Lang, Prof. dr. Robert Vermeiren Rivierduinen GGZ Kinderen en Jeugd: drs. Marie-José van Hoof, drs. Carien Gelderblom, drs. Lilian Tham Kinder- en Jeugd Trauma Centrum Haarlem: drs. Margreet Visser, Prof. dr. Francien Lamers-Winkelman LUMC-Psychiatrie, Radiologie/LIBC: drs. Nienke Pannekoek, dr. Nic van der Wee, Prof. dr. Mark van Buchem, Prof. dr. Serge Rombouts Universiteit Leiden, Psychologie, Pedagogiek/LIBC: Prof. dr. Eveline Crone, Prof. dr. Marinus van IJzendoorn INBEDDING IN EEN (MULTICENTER) ONDERZOEK

6 DEEL 1. Hoe wordt hersenactiviteit in MRI scan gemeten? radiofrequentie spoel gradiënt spoelen magneet scanner beweegbare tafel Bron: © National High Magnetic Field Laboratory

7 Hersenactiviteit tijdens een fMRI taak

8 Een voorbeeld van een morphing taak: begint links met 0% boosheid en eindigt rechts met 100% boosheid Uit: Dunning et al., 2010, Psychophysiology

9 DEEL 1. Hersengebieden betrokken bij emotieverwerking Wat is er bekend uit MRI onderzoek bij volwassenen met emotionele problemen? PFC: (regulatie/controle centrum) Striatum: (beloningscentrum) Amygdala: (onderdeel van limbisch systeem: centrum voor herkenning van gevaar en emoties)

10 Uit meta-analyse van Etkin & Wager (2007): …significante coactivatie van hersengebieden in fMRI studies bij volwassenen met PTSD, sociale angst of specifieke fobie…

11 Activiteit in: Amygdala (rood) Dorsomedial PFC (groen) en Ventromedial PFC (blauw) Uit: Kim et al., 2011

12 Bij volwassenen met emotionele stoornissen (t.o.v controles): -Hogere scores op de vragen in de fMRI-taak over angst/boosheid/dreiging -Meer amygdala activiteit -Minder activiteit in de PFC gebieden -Lagere scores op de fMRI taakvragen over positieve emoties (blijdschap/beloningen) -Minder striatum activiteit -Soms een associatie tussen hersenactiviteit en de ernst van symptomen of gebruik van minder adaptieve copingstrategieen, rapportage van laag zelfbeeld

13 Bij volwassenen met emotionele stoornissen (t.o.v controles): - Hypergevoelig voor angstige/negatieve stimuli (meer amygdala activiteit), -Te weinig controle hierop (minder activiteit in de PFC gebieden; samenhang met copingstrategieen, laag zelfbeeld?), & -Minder gevoelig voor beloningen (positieve stimuli; minder striatum activiteit) Negatieve aandachtsbias O.a. uit: Etkin & Wager, 2007; Hulvershorn et al., 2011; Shechner et al., 2012

14 PFC (verlaagd) Striatum (verlaagd) Amygdala (verhoogd)

15 Aanwijzingen voor verstoorde werking van de hersenen op meerdere vlakken: HERSENNETWERKEN/-CIRCUITS: -fMRI: activiteit bij het doen van een fMRI taak -fMRI: activiteit bij het niets doen (Resting-State fMRI)

16 Aanwijzingen voor verstoorde werking van de hersenen op meerdere vlakken: HERSENNETWERKEN/-CIRCUITS: -Structurele MRI: grootte en vorm van hersengebieden -Structurele MRI: vormen van de zenuwbanen (witte banen tussen hersengebieden: DTI) -E.a.

17 Samenvatting verstoorde hersenwerking bij volwassenen met emotionele stoornissen: Disbalans in het emotionele hersencircuit: 1)Verhoogde sensitiviteit voor negatieve stimuli (amygdala/limbisch systeem), & 2)Verminderde zelfregulatie van deze sensitiviteit (PFC), waardoor er sprake is van verstoorde emotieregulatie zoals de aanwezigheid van een negatieve aandachtsbias 3)Minder gevoelig voor positieve stimuli/beloningen (striatum) 4)Specifieke behandelingen laten veranderingen zien in ook hersenactiviteit (medium effect sizes)

18 Waarom is dit soort onderzoek ook bij jongeren belangrijk? 1)Aanwijzingen (maar minder consistent) dat ook jongeren een negatieve aandachtsbias hebben 2)Hersenen (PFC gebieden en netwerken met o.a. amygdala en striatum) zijn nog in ontwikkeling 3)Aandacht focussen is in adolescentie nog ‘plastisch’ en kan daarmee een goed middel zijn om beter te leren omgaan met negatieve gevoelens (Shechner et al., 2012)

19 En wanneer is die afgelopen…? Wanneer begint de adolescentie…?

20 Leeftijd Puberteit Adolescentie Hormonale veranderingen Cultureel bepaald Adolescentie = opgroeien tot volwassene Adolescentie

21 Ontwikkeling grijze stof verschilt per gebied Basale functies (o.a. visie, tast, gehoor) Complexe functies (o.a. taal, fijne motoriek) Nóg complexere functies: PFC (o.a. Impuls beheersing, plannen, werkgeheugen) tijd Hersen ontwikkeling

22 Gogtay, 2004 • Inside  Outside • Bach  Front • Bottom  Top • Executive functions develop until mid 20’s Normale ontwikkeling

23 Child Adolescent Adult Giedd et al., 2000; 2004 Verschillende trajecten

24 Emotiegebied piekt in adolescentie kind puber volwassene Controlegebied ontwikkelt langzaam Controle vs. Emotie

25 Leeftijd Subcorticale gebieden Prefrontale gebieden Ontwikkeling Adolescentie Somerville et. al., 2010 Kwetsbare balans

26 •Emotional Pathways’ Imaging Study in Clinical Adolescents •Samenwerking tussen: –Curium-LUMC –GGZ kinderen en jeugd rivierduinen –Kinder en Jeugd Trauma Centrum, Haarlem EPISCA

27 Doel •Inzicht krijgen in hoe de hersenen van jongeren met psychische klachten omgaan met emoties •Onderzoeken of er veranderingen plaatvinden in de hersenen na het krijgen van behandeling •Onderzoeken waarom sommige jongeren wel verbeteren na behandeling en anderen niet •Niet meteen klinische implicaties, wel meer kennis en mogelijk in de toekomst implicaties voor de praktijk

28 •Longitudinaal onderzoek: –Drie meting met behulp van MRI –Verschillende vragenlijsten en interviews •Verschillende groepen: –Jongeren met internaliserende stoornissen –Jongeren die meervoudig seksueel zijn misbruikt –Jongeren zonder psychische klachten Wat?

29 •Emotionele stoornissen: –Angst en stemmingsstoornissen –Veel overlap in symptomatologie –Hoge comorbiditeit in kindertijd en adolescentie –Vaak samen genomen in onderzoek –Persisteerd in de volwassenheid Emotionele stoornissen?

30 •Angst- en/of stemmingsstoornis •Ontwikkeld zich vaak tijdens adolescentie •Problemen met het reguleren van emoties •Behandeling: CGT •Onderzoek: afwijkende activatie patronen in de amygdala Emotionele stoornissen?

31 Te veel gas (amygdala) Te weinig rem (prefrontale cortex symptomen Emotionele snelweg

32 Paul Meens Int groep + Controle groep Eerste meting Bianca van den Bulk Controle groep + Int groep Longitudinale data Marie-José van Hoof Trauma groep + Controle groep Hechting Mirjam Rinne Trauma groep + Controle groep Longitudinale data Carien Gelderblom Onderzoeksassistent Wie?

33 •Verschillen op eerste meting? –Taak –Resting state –DTI •Hoe betrouwbaar is het MRI signaal over tijd? –Controle groep –Internaliserende groep •Wat is het effect van behandeling? Onderzoeksvragen

34 Gezonde controles N = 32 Gezonde controles N = 32 Gezonde contrrolese N = 27 Gezonde contrrolese N = 27 Gezonde controles N = 26 Gezonde controles N = 26 Seksueel trauma N = 22 Seksueel trauma N = 22 Seksueel trauma N = 16 Seksueel trauma N = 16 Seksueel trauma N = 14 Seksueel trauma N = 14 Internaliserende stoornis N = 30 Internaliserende stoornis N = 30 Internaliserende stoornissen N = 25 Internaliserende stoornissen N = 25 Internaliserende stoornis N = 22 Internaliserende stoornis N = 22 Meting 1 Meting 2 Meting 3 3 maanden CBT/EM DR CBT/EM DR/Finis hed EPISCA

35 •Over het algemeen: –Tussen de 12 en 19 jaar oud –Rechtshandig en geen contra-indicaties MRI •Adolescenten zonder psychische klachten: –Geworven via Curium-LUMC, locale media en website –Rapporteren geen psychische klachten Deelnemers

36 •Adolescenten met internaliserende stoornis: –Geworven via Curium-LUMC en GGZ Kinderen en Jeugd Rivierduinen –Klinische diagnose van angst en/of depressie –Geen medicatie of stabiel SSRI gebruik –Geen trauma of andere comorbide stoornis –ADIS: angststoornis en/of stemmingsstoornis –Vragenlijsten: significant meer symptomen dan gezonde adolescenten Deelnemers

37 •MRI scan: –Taak –Resting state, T1, DTI, MTI, MRS •Vragenlijsten/Testen: –o.a. symptomen, coping, competentie beleving, puberteit –IQ (6 subtesten WISC of WAIS) •Interviews: –ADIS –Adolescent attachment interview (AAI) Methode

38 4000 msvariabel tussen 500 – 6000 ms 3000 msvariabel tussen 500 – 6000 ms 3000 ms Vier vragen: • Hoe bang ben jij? • Hoe blij ben jij? • Hoe breed is de neus? • Passief kijken Drie verschillende expressies: • Bang • Blij • Neutraal Taak

39 •Veel verschillende condities –Focus op vragen –Focus op emoties –Interactie tussen vragen en emoties •Gedragsdata –Reactie tijden –Subjectieve scores •fMRI data Taak


Download ppt "HERSENONDERZOEK BIJ JONGEREN: Werken de hersenen bij jongeren met emotionele stoornissen anders dan bij leeftijdgenoten? Bianca van den Bulk & Natasja."

Verwante presentaties


Ads door Google