De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Cognitieve gedragstherapie bij slaapstoornissen Mw. E. Redlich, psycholoog SEIN Mw. A. Hamoen, psycholoog SEIN “Slapen is geen geringe kunst: je moet er.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Cognitieve gedragstherapie bij slaapstoornissen Mw. E. Redlich, psycholoog SEIN Mw. A. Hamoen, psycholoog SEIN “Slapen is geen geringe kunst: je moet er."— Transcript van de presentatie:

1 Cognitieve gedragstherapie bij slaapstoornissen Mw. E. Redlich, psycholoog SEIN Mw. A. Hamoen, psycholoog SEIN “Slapen is geen geringe kunst: je moet er de hele dag voor wakker blijven“ Friedrich Nietzsche, Duits dichter en filosoof ( )

2 Inhoud Workshop • SEIN en slaapstoornissen • Insomnie • Circadiane ritmestoornissen • Casusbespreking

3 Centrum voor Slaap-en Waakstoornissen • Patiënten • Onderzoek

4 Slaapstoornissen • Insomnie • Hypersomnie • Circadiane ritmestoornissen • Parasomnieën • Slaap gerelateerde respiratoire stoornissen • Slaap gerelateerde bewegingsstoornissen

5 Insomnie: criteria • Slaapklachten: - Inslaapproblemen (>30min) - Doorslaapproblemen (>30min) - Vroeg ochtend ontwaken (<6,5 uur slaap) - Gebroken nachten (slaap efficiëntie <85%) • Problemen met functioneren overdag

6 Insomnie: subtypes • Psychofysiologische insomnie • Paradoxale insomnie • Insomnie door een mentale stoornis • Inadequate slaaphygiene • Insomnie door een medische oorzaak

7 predisposing factors: ‘aanleg’ drempel Voor insomnie Insomnie Intensiteit • Biologische trekken • Persoonlijkheid • Sociale factoren

8 precipitating factors: ‘uitlokkende factoren’ drempel Voor insomnie Acute insomnie Insomnie Intensiteit • Stress • Medische ziekte • Psychiatrie

9 perpetuating factors: ‘In stand houdende factoren’ drempel Voor insomnie Vroege Insomnie Acute insomnie Insomnie Intensiteit • Gedragspatroon • Disfonctionele cognities • Spanning

10 drempel Insomnie Intensiteit Chronische insomnie Voor insomnie Acute insomnie Vroege insomnie

11 Insomnie: behandeling slaapstoornis stress, angst, piekeren spanning inadequaat slaapgedrag Gedrag Relaxatie Cognitie

12 Insomnie: behandeling • Slaaphygiënische adviezen • Slaaprestrictie • Stimuluscontrole • Ontspanningstherapie • Cognitieve therapie

13 Slaaphygiënische adviezen • Houd regelmatige bedtijden aan, vooral bij opstaan • Beperk de tijd in bed tot maximaal 8 uur • Bewaar het bed om te slapen • Ontspan voor het slapen gaan • Zorg voor voldoende beweging overdag • Vermijd cafeïne en nicotine ‘s avonds • Verminder alcohol consumptie in de avond • Vermijd dutjes overdag zoveel mogelijk • Draai de wekker om

14 Slaaprestrictie • Beperk de tijd in bed tot de geschatte slaapduur • Breid de tijd in bed uit bij betere slaap

15 Stimuluscontrole • Alleen naar bed wanneer slaperig • De slaapkamer alleen gebruiken om te slapen • Uit bed gaan indien wakker • Vaste tijden van opstaan • Dutjes overdag vermijden

16 Ontspanningstherapie • Progressieve relaxatie • Ademhalingsoefening • Suggestieve ontspanning • Meditatie/yoga

17 Cognitieve therapie • Identificeer negatieve gedachtes over slaap en daag deze cognities uit • Bestendig positieve cognities • Piekermanagement

18 Circadian Rythm Sleep Disorders (CRSD) • Welke CRDS’s zijn er? – Delayed Sleep Phase Type – Advanced Sleep Phase Type – Irregular Sleep-Wake Type – Free Running Type – Jet Lag Type – Shift Work Type – Due to Medical Condition

19 DSPS • Slaap waak ritme later dan wenselijk • Slaapduur normaal of wat verlengd • Begin in adolescentie/ jong volwassen (7- 16% • Populatie slaapkliniek (10%) • Geen sekseverschil

20 DSPS: risicofactoren • Avondmens • Ritme probleem familie 40% • Onregelmatige bedtijden • Veel activiteiten in avond/ begin nacht • Weinig licht in de ochtend/veel licht in de avond • Overmatig gebruik cafeïne/ stimulerende middelen • Omgevingsstressoren/ psychopathologie

21 ASPS • Slaap waak ritme eerder dan wenselijk • Slaapduur meestal normaal • Perceptie slaaptekort door vroeg ontwaken • Begint op middelbare leeftijd • Populatie middelbare leeftijd/ ouderen (1%) • Geen sekseverschil

22 ASPS: risicofactoren • Ochtendmens • Ouder worden • Dutten in middag/ avond • Onvoldoende lichtinname in middag/ avond • Onvoldoende prikkels/ activiteiten middag/ avond

23 CRSD Shift Work Type • Insomnia klachten • Overmatige slaperigheid tijdens waakuren • Verminderde alertheid • Subjectief ervaren slaapkwaliteit beperkt • Van populatie shift workers 2-5 %

24 CRSD Shift Work Type risicofactoren • Co morbiditeit • Ouder worden • Bijkomende slaapstoornis (b.v. OSAS) • Licht inname op “verkeerde” moment • Slaapverstoorders tijdens slaap op ongebruikelijk tijdstip • Lange diensten (uitloop/ overwerk)

25 Circadiane ritmen • Lichaamstemperatuur (CBT) • Melatonine • Cortisol • Adrenaline • Celdeling

26 Slaap waak ritme • Meer variatie dan in circadiane ritmen • Aanpassing van circadiane ritmen aan nieuwe tijdzone 2 a 3 weken • Gedragsmatig

27

28 Melatonineconcentratie in bloedplasma bij de mens

29 DSPS: behandeling • Bepaal ritme patiënt (dagboek, actigrafie, melatonine, temperatuur) • Structureer bedtijden • Verschuif bedtijden naar gewenst • Licht direct na ontwaken • Evt. Melatonine • Behandel dysfunctionele cognities

30 DSPS: gedragsadviezen • Benadruk belang regelmaat voor resetten bioritmen • Gordijnen open en lichten aan in ochtend • Voldoende prikkels in ochtend • Plan (fysieke) activiteiten in ochtend • Voorkom inspannende activiteiten in de avond • Voorkom sterke lichtinname 3 uur voor gewenste bedtijd

31 DSPS: lichttherapie • Licht lux • Dagelijks min. aan eind slaapperiode • Stapsgewijs verschuiven licht en opstaan naar eerder tijdstip • Per dag met min

32 ASPS: behandeling • Bepaal ritme patiënt (dagboek, actigrafie, melatonine, temperatuur) • Voorkom vroege bedtijden/verschuif bedtijden naar gewenst • Voorkom dutten overdag en in avond • Beperk tijd in bed tot slaapperiode • Ondersteuning met licht in de avond • Behandel dysfunctionele cognities (b.v. subjectief slaapgebrek)

33 ASPS: gedragsadviezen • Benadruk belang regelmaat voor resetten bioritmen • Gordijnen open en lichten aan in middag/ avond • Voldoende prikkels in middag en avond • Plan (fysieke) activiteiten eind v.d. middag/ begin avond

34 Behandeling shift work • Psycho- educatie over slaap en slaap hygiëne • Psycho- educatie over circadiane ritmen • Psycho-educatie over het effect van licht op het circadiane ritme • Kijk naar ritme individu • Voorwaarts roterend en voorspelbaar schema • Genoeg rusttijd tussen de diensten

35 Shift -work gedragsadviezen • Probeer bedtijden gelijk te houden waar mogelijk • Probeer hoeveelheid slaap per etmaal constant te houden • Bij de moeilijkste shift eventueel geplande dutjes/ voorslapen • Houd rekening met circadiane ritme in week- enden en vakanties • Voorkom oververmoeidheid • Voorkom lichtinname op “verkeerde moment” (zonnebril op/ verduisterde slaapkamer) • Kunstmatig licht/ lichttherapie

36 Casus bespreking • In groepjes casussen bespreken

37 Casusbespreking 1: mw. S. • In- en doorslaapklachten • Schat 3 tot 8 uren per nacht te slapen • Vermoeid overdag: dutjes • Veel frustratie en spanning bij het wakker liggen

38 Casusbespreking 1: mw. S. Tijd in bed = 8:28 Totale slaaptijd = 7:27 Wakker = 31 keer Inslapen = 10 minuten

39 Casusbespreking 2: mw. B. • Inslaapklachten: slaapt niet voor 02:00 • Veel frustratie en piekeren bij het wakker liggen • Stressgevoelig

40 Casusbespreking 2: Tijd in bed = 7:40 Totale slaaptijd = 5:40 Wakker = 15 keer Inslapen = 46 minuten

41 Casusbespreking 1: mw. S. • Diagnose: psychofysiologische insomnie, fouten tegen de slaaphygiëne • Behandelplan:  slaaphygiëne  slaaprestrictie  cognitieve therapie  ontspanningstherapie • Resultaat: Goede slaap en lading op het slapen aanzienlijk afgenomen

42 Casusbespreking 2: mw. B. • Diagnose: Delayed Sleep Phase Syndrome • Behandelplan:  slaaphygiëne  lichttherapie  ontspanningstherapie  cognitieve therapie • Resultaat: Inslapen gaat sneller, minder vermoeid overdag

43 Bronnen ICSD-2 Delayed Sleep Phase Syndrome: Pathophysiology and Treatment Options (J.K. Wyatt,2004) Circadian Rythm Sleep Disorders: Part I&II (R.L. Sack e.a. 2007) Verbeter je Slaap (Verbeek & van de Laar, 2010)


Download ppt "Cognitieve gedragstherapie bij slaapstoornissen Mw. E. Redlich, psycholoog SEIN Mw. A. Hamoen, psycholoog SEIN “Slapen is geen geringe kunst: je moet er."

Verwante presentaties


Ads door Google