De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

“Over Engelse ziekte in Rotterdam gedurende de bezettingsjaren”.

Verwante presentaties


Presentatie over: "“Over Engelse ziekte in Rotterdam gedurende de bezettingsjaren”."— Transcript van de presentatie:

1 “Over Engelse ziekte in Rotterdam gedurende de bezettingsjaren”.
Inleiding: Engelse ziekte niet besmettelijk. Tekst , tijdens de bezettingsjaren neergekalkt door NSB’ers bij iemand met Engelse symphatiën. Bepaalt wel de achtergrond waartegen een groot deel van deze voordracht zich zal afspelen.

2 Engelse ziekte * Rickets Dissertatie Leiden 1645
“Medisch inaugureele verhandeling over de kinderziekte der Engelschen, welke de inwoners in hun inheemsche taal noemen The Rickets.” De naam “Engelse ziekte”wordt voor het eerst genoemd in de dissertatie van Daniël Whistler, in 1645 in Leiden gepromoveerd. Omstreden onderzoek

3 Engelse ziekte * Rickets * Rachitis - rachis (Gr.) =
ruggengraat 1650 Francis Glisson / Georg Bate & Ahasvarus Regemorter: “Over de rachitis oftewel de kinderziekte die gemeenlijk The Rickets genoemd wordt.” 1650 Beschrijving van Francis Glisson in een studieboek van 416 bladzijden waarin een observatie van de verschijnselen van rachitis

4 Rachitis “rozenkrans” craniotabes verbreding polsen en enkels
“duivenborst” Harrisonse groeven kyphose versterkte lordose bekkenvernauwing verkromming lange pijpbeenderen hypotonie convulsies verminderde afweer Klinische verschijnselen van rachitis, typisch ziektebeeld waarvan de eerste verschijnselen zich in de eerste levensjaren voordoen en ernstige blijvende late gevolgen kan geven. Uit: B.Harrow:Textbook of Biochemistry (1947)

5 Behandeling: 17e t/m 19e Eeuw
▪ Scarificatium aureum ( Glisson, 1650 ) ▪ Licht , Lucht & Beweging gematigd klimaat grote steden ▪1832 Dr.S.J.Galama ( Sneek) Prijs “Prov.Utrechtsch Genootschap van Kunsten & Wetenschappen”. ▪1863 G.Ritter von Rittershain: levertraan: vet, jodium, broom! “De Levertraan is in Rachitis een zeer vermogend middel het welk vele andere middelen in werkzaamheid overtreft.” Rachitis is eeuwenlang een enigma geweest waarvan ontstaan en behandeling onduidelijk waren. Talloze theoriën over het ontstaan, waarvan de gedachten meer exemplarisch waren voor de wetenschappelijke tijdgeest. Koude dampen in het bloed moesten een uitweg geboden worden door scarificatium of door het veroorzaken van blaren.

6 Behandeling mogelijkheden Rachitis 19e & 20e eeuw: Levertraan.
Empirisch vastgestelde heilzame effect van levertraan: bereid uit de lever van kabeljouw en heilbot.1 eetlepel /dag. Onduidelijk wat het heilzame effect veroorzaakte. Rotterdams Nieuwsblad 1935 Advertentie voor Halitran ®

7 Reclame affiche van Noorse Levertraan

8 Behandeling mogelijkheden Rachitis 20e eeuw: Hoogtezon
K.Huldschinsky, kinderarts 1919 Andere behandelingsmogelijkheid was de door de Duitse kinderarts ontwikkelde gedachte van de “Höhensonne”, d.m.v. bestraling door Ultra Violet licht,dat net zo effectief bleek te zijn als het gebruik van levertraan. “Höhensonne”

9 Ontwikkelingen Vitaminen / Rachitis 1900- 1940: fysiologen
C.A.Pekelharing E.M. Eijkman & G.Grijns vitame B E.V.McCollum & M.Davis vitamine D - T.B.Osborn & L.B.Mendel - J.C.Drummond - E. Mellanby Dan verandert in de eerste decennia van de 20e eeuw het inzicht in pathogenese en behandelingsmogelijkheden van Rachitis. Explosieve ontwikkeling van vooral voedingsgericht wetenschappelijk onderzoek, waaraan ook Nederlandse wetenschappers een belangrijke bijdrage hebben gegeven.

10 Ontwikkelingen Vitaminen / Rachitis 1900- 1940: chemici
F.G.Hopkins C.Funk H.Steenbock A.Windaus O.Rosenheim A.F.Hess A.von Szent- Györgyi Nederland: E.H.Reerink & W.van Wijk Chemici die een belangrijke bijdrage hebben gegeven.

11 Ontwikkelingen Vitaminen / Rachitis 1900- 1940: klinici
K.Huldschinsky ( U.V.licht – “hoogtezon”) H.Chick A.F.Hess Nederland J.H.P.Jonxis Klnici die bijgedragen hebben aan de ontrafeling van rachitis

12 E.H.Reerink , chemicus & A.van Wijk, fysicus Nat.lab Philips.
Productie van Vitamine D2 ( 1931) door : U.V. bestraling van Ergosterol Calciferol Productie van Vitamine D3 ( 1937) door: U.V.bestraling van cholesterol / 7-dehydro cholesterol Cholecalciferol uit: - Wolvet - Slachtafval ( cholesterol rijke weefsels) - Eierdooier - Mosselen ! Nat.Lab Philips: fysicus Van Wijk was bezig met de ontwikkeling van UV-lampen voor de behandeling van rachitis. Rattenproeven om de activiteit van de UV straling te onderzoeken. Ook bestraling van vetten en melk wat de Vit.D activiteit deed toenemen.

13 E.H.Reerink , chemicus & A.van Wijk, fysicus
Philips- Van Houten 20 mei 1930. Anton Philips zag de mogelijkheden voor een commerciële toepassing. Van Mesdag, directeur van Van Houten Weesp, was commissaris bij Philips en zag wel een oplossing voor de onaangename smaak van het synthetische Vit.D2: Van Houten’s chocolade pastilles !Fusie Philips- Van Houten: 20 mei 1930.Productie tabl. à 0,27 cent /stuk. Verkoop vanaf Augustus 1930: gevitaminiseerde tabl.vit,D. Verdere ontwikkeling was de vorming van Vit.D3 uit cholesterol, of beter uit een verontreiniging van cholesterol: 7-dehydrocholesterol. Zoeken naar een dierlijk vet met een hoog provitamine gehalte,. Reerink kwam op het idee om een primitief ongewerveld dier daarvoor te nemen; de mossel! Bleek zeer productief in de levering van het provitamine ! E.H Reerink ontvangt Prins Bernhard in Weesp.

14 E.H.Reerink , chemicus & A.van Wijk, fysicus
Mosselen uit Arnemuiden: Grondstof voor de productie van Vitamine D3 = cholecalciferol Ontwikkeling van een mosselpellerij in Arnemuiden . Drogen van de mosselen, waarna UV bestraling . Productie van Dohyfral tabl. 0,04 mg zónder chocolade.Productnamen: Hophi; Hophihol; NORON. Uiteindelijk de naam Do-Hy-FRA-L. DOHYFRAL ® Marketing overleg 1930: Hymans – Franken – Van Marken in café Dorrius Amsterdam

15 Dr.J.H.P. Jonxis, kinderarts
Opgeleid tot arts in Groningen promotie onderzoek bij Prof.Brinkman, R.U.G.( 1935) Combinatie met opleiding Kindergeneeskunde ( Prof.Scheltema , Prof.van Lookeren Campagne, R.U.G) Rockefeller instituut: Fellowship Cambridge ( G.B.) 1939 : aanstelling als kinderarts aan het Zuiderziekenhuis R’dam. “De oorlogsjaren in Rotterdam , met al hun zorgen, gevaar en ellende, hebben van mij een kinderarts gemaakt.” ( uit : 50 jaar Kindergeneeskunde in een veelbewogen tijd.) Als kinderarts ook verbonden aan enkele Consulatiebureaus in R’dam Zuid.Zag zich in het voorjaar geconfronteerd met een toename van rachitis en voerde in smanewerking met de directeur GG&GD een geheel eigen profylaxe beleid in: de “Stootdosis” vitamine D.

16 Preventie Rachitis Consultatie bureau R’dam Zuid
Beleid J.H.P.Jonxis: verstrekking vit.D “stootdosis”. Brief van Jonxis aan Banning met omschrijving van zijn plannen.Stootdosis Vitamine D: d.w.z I.E vit.D in 2,5 cc olie. De vraag die hierbij gesteld kan worden door wie deze doses werden geleverd. Gemeente apotheek of wellicht door Philips- van Houten ( Reerink). Zeer goed effect: die kinderen die behandeld waren bleken na de winter rachitis vrij. Vanaf 1941: oktober & februari 2 x I.E Vit.D / os

17

18 Preventie Rachitis Consultatie bureau R’dam Zuid
Beleid J.H.P.Jonxis: verstrekking vit.D “stootdosis”.

19 Preventie Rachitis Consultatie bureau R’dam Zuid
Beleid J.H.P.Jonxis: verstrekking vit.D “stootdosis”. Beleid niet onomstreden in Nederland. Veel discussie over mogelijke schadelijke gevolgen. Litt.beschikbaar: H.J.Hartenstein(D. 1940); H.Vollmer( U.S.A. 1939); Rietschel( D.1940); Gorter ( 1940) ; van Ormondt ( 1939, 1942) ; etc. Belangrijk argument voor Jonxis : de betrouwbaarheid van de profylaxe: d.w.z. de gecontroleerde inname van Vit.D. Hoofdinspecteur Volksgezondheid ( C.Banning) heeft zijn bedenkingen tegen beleid Jonxis / Feisser.

20 18 juli 1941: Brief Hoofdinspecteur aan de directeur GG&GD Velzen:
“Het verdient geen aanbeveling,nu niet en ook niet in het begin van den aanstaanden winter, om de vitamine D-stootprofylaxe toe te passen.” Brief Hoofdinspecteur aan Dr.J.J.van der Horst, Zaandijk “Die actie heeft helemaal niet de sympathie van de Voedingsraad, maar daar is de zaak al te ver om te achterhalen,Hoe dat zit zal ik je wel eens in vertrouwen vertellen; de overleden directeur is iets gederailleerd.”

21 Geneeskundige Hoofdinspectie der Volksgezondheid
Problemen met het onderkennen van toenemende te kort aan levertraan. * Signalering van toename van rachitis 1941. Initiatieven van Kruisverenigingen en GG&GD om zelf vitamine D te gaan verstrekken. Advies t.a.v. het vitamine D beleid wordt ingewonnen bij: 1e. Prof.Julius ( Utrecht); Prof.Jansen ( A’dam) en Prof.ten Bokkel Huinink (W.K.Z.Utrecht) 2e . Commissie voor de voorziening van Vit.D ( Raad van advies N.I.P.G. (voorzitter Prof.Gorter) waarvoor Jonxis niet wordt uitgenodigd. Dreigend levertraan te kort. Brieven van de Zuidhollandse Kruisverenigingen die zelf vit.D willen gaan aankopen. Brief van dir. GG&GD Utrecht.

22 1941: Te kort aan Levertraan
“Het ligt natuurlijk niet aan ons, geachte Heer Banning, en uw goede naam staat ons borg, maar als zulk een artikel over dit belangrijke vraagstuk voor de volksgezondheid ons bereikt en daarnaast de ervaring dat het wordt afgewezen omdat het niet aanwezig is; toch wel iets in de keel ontstaat wat naar een vloek dreigt uit te springen en dan uitroept: “Voor den donder! Hoe zit het nu, aan wie de schuld?” De moeders vragen en smeken genoeg, vele doctoren schrijven voor: de apothekers geven alleen……. bij hoge uitzondering, en dan heel weinig, want er is niet aanwezig. Brief aan de Hoofdinspecteur V.G. C.Banning

23 Geneeskundige Hoofdinspectie der Volksgezondheid
Problemen met het onderkennen van toenemende te kort aan levertraan. Signalering van toename van rachitis vanaf 1941. Initiatieven van Kruisverenigingen en GG&GD om zelf vitamine D te gaan verstrekken. Advies t.a.v. het vitamine D beleid wordt ingewonnen bij: 1e. Prof.Julius ( Utrecht); Prof.Jansen ( A’dam) en Prof.ten Bokkel Huinink (W.K.Z.Utrecht) 2e . Commissie voor de voorziening van Vit.D ( Raad van advies N.I.P.G. (voorzitter Prof.Gorter) waarvoor Jonxis niet wordt uitgenodigd.

24 Geneeskundige Hoofdinspectie der Volksgezondheid
Besluiten: Vitamine D zal landelijk beschikbaar worden gesteld.(1941) Opdracht wordt verleend aan Philips- van Houten Distributie op basis van gegevens van bevolkings-register. Afleveringsvorm: zakje met 4 tabletten à 5000 I.E Vit.D, maandelijks toe te zenden. Uitgifte door het consultatiebureau, later ook door het distributiebureau.

25 Geneeskundige Hoofdinspectie der Volksgezondheid
waarschuwingen voor bereikbaarheid van de doelgroep. signalen die wijzen op distributie problemen. gebrekkige inname van de tabletten.

26 1942 – 1943: Groeiende stroom brieven vanuit de consultatiebureau’s en distributie kantoren om geen nieuwe badge vit.D. toe te zenden omdat men nog genoeg tabletten heeft. Conclusie: - Het distributiesysteem bereikt de doelgroep on- voldoende. Tabletten worden onvoldoende ingenomen. Het protocol Jonxis / Feisser is niet alleen effectief gebleken maar ook zonder bijwerkingen

27 Prof.Dr.J.H.P.Jonxis, hoogleraar Kindergeneeskunde R.U.G.
Ik wil eindigen met de vaststelling dat Jonxis in zijn Rotterdamse tijd gedurende de bezettingsjaren een belangrijke bijdrage heeft gegeven aan de gezondheid van kinderen. Prof.Dr.J.H.P.Jonxis, hoogleraar Kindergeneeskunde R.U.G.

28 “Over Engelse ziekte in Rotterdam gedurende de bezettingsjaren”.
Met dank aan: Nationaal Archief Koninklijke Bibliotheek Gemeente Archief Rotterdam Groninger Archieven Archiefcommissie NVK Mevr. W.Jonxis- Reinking Familie Reerink Prof.Dr.M.van Lieburg Prof.Dr.H.K.A.Visser Archiefdienst Solvay Pharmaceuticals G.Ernst & T.de Oliveira Barbosa (studenten MFR) E.a.

29

30

31 N.T.v.G 86.IV.43: ; 2639 – 2645 RHACHITIS PROFYLAXE: Mej.Dr.A.van Ormondt e.a. “Uit het voorgaande blijkt wel duidelijk dat de practische uitvoering of liever onuitvoerbaarheid van de rhachitisprofylaxis schuld is aan het groote aantal patiënten met rhagitisch grava en die daar, ondanks de snelle röntgenologische en chemische vastgestelde genezing, toch nog maandenlang blijven, alvorens ernstige verkrommingen van de ledematen en van de wervelkolom respectievelijk chirurgisch en met gipsbed zijn behandeld”. Groot voorstander van de stootdosis profylaxe : i.m.!!

32 Onderzoek 20e Eeuw !! Prof.Dr.C.A.Pekelharing: 1905 onderzoek muizen
C.Eijkman & G.Grijns : ontdekking oorzaak beri-beri als een deficiëntie ziekte. ▪C.Funk : 1911 water oplosbare stof uit rijst die polyneuritis genas. Invoering van het begrip VITAMINE. ( Vita & Amine) F.G.Hopkins (Cambridge): 1912:”Feeding experiments illustrating the importance of accessory factors in normal dietaries.”

33 1941: Te kort aan Levertraan
Van verschillende kanten wordt gewaarschuwd voor een dreigend kort aan Levertraan Er wordt na de winter van een toename van rachitis geconstateerd 1941 : GG&GD en Kruisverenigingen gaan initiatieven ontwikkelen voor het verstrekken van vitamine D.

34 E.H.Reerink , chemicus & A.van Wijk, fysicus
Nat.lab Philips. Onderzoek naar effect van U.V.bestraling van ergosterol.(1929) vorming van vitamine D2 (calciferol) Maximaal effect bij 280 – 290 nanometer. klinisch effect onderzocht door E.Gorter en J.J.Soer. ( kinderkliniek Ac.ZH Leiden): 0,04 mg / d.d. gedurende 2 weken gaf volledige genezing van rachitis.

35 Onderzoek 20e Eeuw !! Vervolg.
▪ Echtpaar Mellanby: 1918 : dieetproeven bij honden ▪ E.V.McCollum & M.Davis (Wisconsin) Osborne & Mendel : In vet oplosbare stof A die zowel xerophtalmie als rachitis kon genezen. ▪E.V.McCollum e.a.(John Hopkins m.s.): 1922: dierproeven: vaststelling van een anti-rachitische stof in levertraan: stof D. ▪ J.C.Drummond: 1920 nomenclatuur Vitamin A / B / C/ D. ▪ A.Szent-Gyorgyi: 1928 Isolering van Vitamin C.


Download ppt "“Over Engelse ziekte in Rotterdam gedurende de bezettingsjaren”."

Verwante presentaties


Ads door Google