De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De progressieve constructies met bezig/besig in het Nederlands en het Afrikaans Een contrastief corpusonderzoek Tim Geleyn & Timothy Colleman Universiteit.

Verwante presentaties


Presentatie over: "De progressieve constructies met bezig/besig in het Nederlands en het Afrikaans Een contrastief corpusonderzoek Tim Geleyn & Timothy Colleman Universiteit."— Transcript van de presentatie:

1 De progressieve constructies met bezig/besig in het Nederlands en het Afrikaans Een contrastief corpusonderzoek Tim Geleyn & Timothy Colleman Universiteit Gent

2 Uitbreiding Geleyn (2010), ongepubliceerde BA scriptie Onderzoeksproject ‘Variation and change in constructional semantics: Argument structure constructions in varieties of Dutch’

3 1. Inleiding 2. Methodologie 3. Frequentie van (progressief) bezig/besig 4. Semantische reikwijdte 5. Conclusie Structuur

4 1. Inleiding Progressief aspect “heeft te maken met fasen en/of overgangen” (Vandeweghe 2007: 211) Hij begint te werken.(ingressief) Hij is aan het werken.(duratief/progressief) Hij staat te werken. Hij is bezig om te werken. Hij houdt op te werken.(egressief)

5 1. Inleiding Progressief aspect “heeft te maken met fasen en/of overgangen” (Vandeweghe 2007: 211) Hij begint te werken.(ingressief) Hij is aan het werken.(duratief/progressief) Hij staat te werken. Hij is bezig om te werken. Hij houdt op te werken.(egressief)

6 NederlandsAfrikaans 1) zijn + aan het + INF Ik ben aan het lezen. 1) wees + aan die + INF Ek is aan die lees. 2) zitten/liggen/staan (te-INF) Jij ligt te slapen. 2) sit/lê/staan (nevengeschikt) Jy lê en slaap. 3) bezig zijn (om) + te-INF Ik ben bezig (om) een brief te schrijven. 3) besig wees om + te-INF Ek is besig om ’n brief te skryf. 1. Inleiding Drie perifrastische progressieve constructies o.a. Booij (2004); Kirsner (te versch.); Lemmens (2002, 2005); Van Pottelberghe (2002, 2004)

7 NederlandsAfrikaans 1) zijn + aan het + INF Ik ben aan het lezen. 1) wees + aan die + INF Ek is aan die lees. 2) zitten/liggen/staan (te-INF) Jij ligt te slapen. 2) sit/lê/staan (nevengeschikt) Jy lê en slaap. 3) bezig zijn (om) + te-INF Ik ben bezig (om) een brief te schrijven. 3) besig wees om + te-INF Ek is besig om ’n brief te skryf. 1. Inleiding Drie perifrastische progressieve constructies Breed (2012): Die grammatikalisering van aspek in Afrikaans: ‘n semantiese studie van perifrastiese progressiewe konstruksies

8 NederlandsAfrikaans 1) zijn + aan het + INF Ik ben aan het lezen. 1) wees + aan die + INF Ek is aan die lees. 2) zitten/liggen/staan (te-INF) Jij ligt te slapen. 2) sit/lê/staan (nevengeschikt) Jy lê en slaap. 3) bezig zijn (om) + te-INF Ik ben bezig (om) een brief te schrijven. 3) besig wees om + te-INF Ek is besig om ’n brief te skryf. 1. Inleiding Drie perifrastische progressieve constructies NL: aan het > zitten/liggen/staan/lopen > bezig AFR: besig > aan die en sit/lê/staan/loop

9 1. Inleiding De bezig/besig-progressief Bezig/besig: –GVD: “op een zeker moment het genoemde verrichten” –HAT: “werkende, bedrywig” Brandweerlieden zijn druk bezig een man te bevrijden uit de fel gehavende personenwagen. (Gazet van Antwerpen, gva2) Sowat elf brandweerwaens was tot in die vroeë oggendure nog besig om die brand te blus. (Die Burger, 12/01/1998)

10 1. Inleiding ‘n Groot chaos is besig om onder sy neus te ontwikkel. (Die Burger, 06/02/1998) ?? Een grote chaos is bezig om zich voor zijn neus te ontwikkelen. Haar nuutste album is besig om goed te verkoop. (Die Burger, 06/02/1998) ?? Haar nieuwste album is bezig om goed te verkopen. De bezig/besig-progressief

11 1. Inleiding The bezig te form differs from the aan het form in suggesting an event of greater complexity, with more ‘internal structure’. (Kirsner, te versch.) Cf. ANS (1997: 1049): a) De industrie is dat probleem aan het overwinnen. b) De industrie is bezig dat probleem te overwinnen. Bezig versus aan het

12 1. Inleiding ‘n Groot chaos is besig om onder sy neus te ontwikkel. (Die Burger, 06/02/1998) ?? Een grote chaos is bezig om zich voor zijn neus te ontwikkelen. Haar nuutste album is besig om goed te verkoop. (Die Burger, 06/02/1998) ?? Haar nieuwste album is bezig om goed te verkopen. De bezig/besig-progressief => grammaticalisatie?

13 1. Inleiding het proces waarin (1) lexicale elementen evolueren naar grammaticale elementen (2) grammaticale elementen nog grammaticaler worden (Hopper en Traugott 2003: 1; Heine 2003: 575) vb: I am going to answer your question. zelfstandig verplaatsingswerkwoord  futuraal hulpwerkwoord Grammaticalisatie

14 1. Inleiding vb: I am going to answer your question. - semantische reductie - uitbreiding van de context - reductie morfosyntactische kenmerken - fonologische reductie Grammaticalisatie: enkele principes

15 2. Methodologie a.d.h.v bezig-voorbeelden (CONDIV) en 1000 besig- voorbeelden (Volksblad en Die Burger): 1)Progressief of niet-progressief gebruik? 2)Semantische labeling: - handelings- vs. niet-handelingswerkwoord - bezield vs. onbezield subject

16 Het ritueel gaat gepaard met veel op lichaamsdelen geplette eieren en andere kleverige smurrie, zodat de bemanning daarna nog een paar uur bezig is het zwembad weer toonbaar te maken. (De Telegraaf, verstr3) Aan de Deurneseweg in Venray zijn drie mannen bezig met het plaatsen van lantaarnpalen. (De Limburger, nieuws01) Progressief vs. niet-progressief bezig/besig 3. Frequentie

17 Het ritueel gaat gepaard met veel op lichaamsdelen geplette eieren en andere kleverige smurrie, zodat de bemanning daarna nog een paar uur bezig is het zwembad weer toonbaar te maken. (De Telegraaf, verstr3) Aan de Deurneseweg in Venray zijn drie mannen bezig met het plaatsen van lantaarnpalen. (De Limburger, nieuws01) Progressief vs. niet-progressief bezig/besig 3. Frequentie

18 Terwijl de huiszoeking bezig was, boden zich nog enkele andere gebruikers aan. (Het Belang van Limburg, hbvl2a) Leeuwerink was bezig aan zijn achtste seizoen bij de mannen-eredivisionist. (De Telegraaf, nie_sp7) Ek is al lank besig met my doktorsgraad in die Regte, en is op die oomblik besig met my doktorale tesis. (Volksblad, 17/03/1998) Die borduurwerk is vir haar iets wat jou ure lank besig hou. (Volksblad, 26/05/1998) Progressief vs. niet-progressief bezig/besig 3. Frequentie

19 ProgressiefNiet-progressief Nederlands Afrikaans (χ²=430.8; df=1; p<.001) Progressief vs. niet-progressief bezig/besig 3. Frequentie

20 ProgressiefNiet-progressief Nederlands Afrikaans (χ²=430.8; df=1; p<.001) Progressief vs. niet-progressief bezig/besig 3. Frequentie

21 Progressief bezig/besig 3. Frequentie bezig/besig (om) + te- infinitief bezig/besig met + genominaliseerde infinitief type 2 genominaliseerde infinitief type 3 te-infinitief Nederlands109 (62,64%)46 (26,44%)12 (6,90%)7 (4,02%) Afrikaans626 (99,52%)2 (0,32%)1 (0,16%)0 (0%)

22 Progressief bezig/besig 3. Frequentie bezig/besig (om) + te- infinitief bezig/besig met + genominaliseerde infinitief type 2 genominaliseerde infinitief type 3 te-infinitief Nederlands109 (62,64%)46 (26,44%)12 (6,90%)7 (4,02%) Afrikaans626 (99,52%)2 (0,32%)1 (0,16%)0 (0%)

23 2. Methodologie a.d.h.v bezig-voorbeelden (CONDIV) en 1000 besig- voorbeelden (Volksblad en Die Burger): 1)Progressief of niet-progressief gebruik? 2)Semantische labeling: - handelings- vs. niet-handelingswerkwoord - bezield vs. onbezield subject

24 Brandweerlieden zijn druk bezig een man te bevrijden uit de fel gehavende personenwagen. (Gazet van Antwerpen, gva2) Semantische labeling (1): werkwoord Handelingswerkwoord vs. Niet-handelingswerkwoord 4. Semantische reikwijdte

25 ‘n Groot chaos is besig om onder sy neus te ontwikkel. (Die Burger, 06/02/1998) Semantische labeling (1): werkwoord Handelingswerkwoord vs. Niet-handelingswerkwoord 4. Semantische reikwijdte

26 Handelings- vs. niet-handelingswerkwoord 4. Semantische reikwijdte bezig/besig (om) + te-infinitief bezig/besig met + genominaliseerde/te-infinitief hwwniet-hwwhwwniet-hww Nederlands101 (94,39%)6 (5,61%)65 (100%)0 (0%) Afrikaans437 (70,26%)185 (29,74%)3 (100%)0 (0%)

27 Handelings- vs. niet-handelingswerkwoord 4. Semantische reikwijdte bezig/besig (om) + te-infinitief bezig/besig met + genominaliseerde/te-infinitief hwwniet-hwwhwwniet-hww Nederlands101 (94,39%)6 (5,61%)65 (100%)0 (0%) Afrikaans437 (70,26%)185 (29,74%)3 (100%)0 (0%) (χ²=50.469; df=1; p<.001)

28 Zuma is ook glo besig om sy rekening na die New Republic Bank, wat onlangs gestig is, te skuif. (Die Burger, 11/02/1998) Semantische labeling (2): subject Bezield vs. Instelling vs. Onbezield 4. Semantische reikwijdte

29 De farmaceutische firma Eli Lilly is druk bezig de bijsluiter van het middel Prozac aan te passen. (Het Belang van Limburg, hbvl2a) Semantische labeling (2): subject Bezield vs. Instelling vs. Onbezield 4. Semantische reikwijdte

30 Ongelukkig is presies die teenoorgestelde besig om te gebeur. (Volksblad, 21/03/1998) Semantische labeling (2): subject Bezield vs. Instelling vs. Onbezield 4. Semantische reikwijdte

31 Bezield vs. onbezield subject 4. Semantische reikwijdte bezig/besig (om) + te-infinitief Personen (Officiële) instellingen Onbezield Nederlands63 (58,88%)42 (39,25%)2 (1,87%) Afrikaans338 (54,34%)140 (22,51%)144 (23,15%) bezig/besig met + genominaliseerde/te-infinitief Personen (Officiële) instellingen Onbezield Nederlands47 (72,31%)18 (27,69%)0 (0%) Afrikaans3 (100%)0 (0%)

32 Bezield vs. onbezield subject 4. Semantische reikwijdte (χ²=43.144; df=1; p<.001) bezig/besig (om) + te-infinitief Personen (Officiële) instellingen Onbezield Nederlands63 (58,88%)42 (39,25%)2 (1,87%) Afrikaans338 (54,34%)140 (22,51%)144 (23,15%) bezig/besig met + genominaliseerde/te-infinitief Personen (Officiële) instellingen Onbezield Nederlands47 (72,31%)18 (27,69%)0 (0%) Afrikaans3 (100%)0 (0%)

33 => semantic bleaching + host-class expansion 4. Semantische reikwijdte AFR besig: –betekenisverbleking activiteitslezing “met iets doende” –host-class expansion (Himmelmann 2004): frequenter niet- handelingswerkwoorden en onbezielde subjecten Verdere aanwijzing: versterkend bijwoord Brandweerlieden zijn druk bezig een man te bevrijden uit de fel gehavende personenwagen. (Gazet van Antwerpen, gva2) => druk bezig/besig: NL 16x op 174 zinnen, AFR 7x op 629 => X bezig/besig: NL 39x, AFR 20x (χ²= ; df=1; p<.001)

34 Continuüm grammaticalisering 4. Semantische reikwijdte 1.binnen NL: bezig (om) > bezig met

35 4. Semantische reikwijdte bezig/besig (om) + te-infinitief bezig/besig met + genominaliseerde/te-infinitief hwwniet-hwwhwwniet-hww Nederlands101 (94,39%)6 (5,61%)65 (100%)0 (0%) bezig/besig (om) + te-infinitief Personen(Officiële) instellingenOnbezield Nederlands63 (58,88%)42 (39,25%)2 (1,87%) bezig/besig met + genominaliseerde/te-infinitief Personen(Officiële) instellingenOnbezield Nederlands47 (72,31%)18 (27,69%)0 (0%) Werkwoord: Subject:

36 Continuüm grammaticalisering 4. Semantische reikwijdte 1.binnen NL: bezig (om) > bezig met 2.tussen AFR en NL: besig om > bezig (om) + busy (Z-AFR Engels): Mesthrie (2002)

37 grammaticalisatie AFR besig –stijgende frequentie –semantische reductie –host-class expansion besig om + te-INF uitgegroeid tot breed toepasbare loutere progressiefmarkeerder –“aan de gang” ipv. “druk doende” 5. Conclusie

38 Referenties ANS = Haeseryn, W., Romijn, K., Geerts, G., De Rooij, J. & Van Den Toorn, M. C Algemene Nederlandse spraakkunst. Tweede, herziene editie. Groningen/Deurne: Martinus Nijhoff/Wolters Plantyn. Breed, A Die grammatikalisering van aspek in Afrikaans: 'n semantiese studie van perifrastiese progressiewe konstruksies. PhD Thesis. Noordwes-Universiteit. Booij, G De aan het infinitief-constructie in het Nederlands. In De Schutter, Devos & Van Keymeulen (eds.). Taeldeman man van de taal, schatbewaarder van de taal. Gent: Academia Press. Bybee, J Mechanisms of Change in Grammaticization: The Role of Frequency. In Joseph & Janda (eds.). The Handbook of Historical Linguistics. Malden-Oxford-Melbourne-Berlin. Donaldson, B A Grammar of Afrikaans. Berlijn: Mouton de Gruyter. Geleyn, T De progressieve constructies bezig zijn en besig wees. Een contrastief corpusonderzoek Nederlands-Afrikaans. Bachelor Thesis. Universiteit Gent. Grondelaers, S., Deygers, K., Van Aken, H., Van Den Heede, V. & Speelman, D Het CONDIV-corpus geschreven Nederlands. Nederlandse Taalkunde, 5(4): GVD = Den Boon, T. & Geeraerts, D Van Dale Groot Woordenboek der Nederlandse Taal. Utrecht/Antwerpen: Van Dale Lexicografie. Himmelmann, N. P Lexicalization and grammaticization: Oppositie or orthogonal? In Bisang, Himmelmann & Wiemer (eds.). What makes Grammaticalization? A Look from its Fringes and its Components. Berlijn: Mouton de Gruyter. Kirsner (ms). Chapter 6: Further explorations on aan het – bezig te opposition. Lemmens, M The semantic network of Dutch posture verbs. In Newman (ed.) The linguistics of sitting, standing and lying. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company. Lemmens, M Aspectual posture verb constructions in Dutch. Journal of Germanic Linguistics, 17(3): Mesthrie, R Endogeny versus contact revisited: aspectual busy in South African English. Language Sciences, 24(3-4): Odendal, T. T Verklarende handwoordeboek van die Afrikaanse taal. Johannesburg: Perskor. Van Pottelberge, J Nederlandse progressiefconstructies met werkwoorden van lichaam. Nederlandse Taalkunde, 7(2): Van Pottelberge, J Der am-Progressiv: Struktur und parallele Entwicklung in den kontinentalwestgermanischen Sprachen. Tübingen: Gunter Narr Verlag. WNT = De Vries, M. & Te Winkel, L. A Woordenboek der Nederlandsche Taal. ’s Gravenhage: Martinus Nijhoff.


Download ppt "De progressieve constructies met bezig/besig in het Nederlands en het Afrikaans Een contrastief corpusonderzoek Tim Geleyn & Timothy Colleman Universiteit."

Verwante presentaties


Ads door Google